achtste

acht

1. voorzetsel

   achter

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Himmòl aachter zaat de vurzitter aachter de tòffel.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1958-01-18 - ...aachter t scheurmikske...

   - Stadsnieuws, 2008-06-29 - Ik gao vanaovend es vruug aachter de gebraajde broek van ons Kee!

2. 2. bijwoord

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - ok de vurzitter stond eraachter - ook de voorzitter stond erachter

3. 3. bijvoeglijk gebruikt

   - WBD - aachterste ketier links/rèèchs linker-/rechter achterkwartier van de koeie-uier

achteraf 1. bijwoord van tijd

achteraan

1. bijwoord

   achter elkaar, meteen

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-04-20 "Wildet aachtebekaare af maoke? vroeg ie (de politie-agent) toen.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 - dan moette die aachterbekare uit d'r baontje worre geschupt

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 - Aachterbekare de naome van die gruunteboere in de kraant en d'r zaok overdoen aon 'n aander!

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, 2004 - Nor bèd zèkkoe, èn aachterbekaaren ôok!
2. bijwoord

   direct, meteen, op stel en sprong, achter elkaar

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Zègt dèttie aachtermekaare komt. - Zeg hem dat hij meteen moet komen.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-12-19 - En doeget mar aachtermekaar dan heddet zôô vurmekaare..

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - wènne kaojen hond; hij bèt aachterbekaare

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - aachterbekaare, aachtermekaare - meteen, onmiddellijk

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Ik staak aachtermekaar menne vinger op.

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Als je vraagt wat een bepaald iemand doet (voor de kost...): - Niks, èn dan hil lang aachter mekaar!
   ► Volledige bron:

1. zelfstandig naamwoord

   achterdeur

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - lap èn leur komt aachter deur, dur de aachterdeur - het gewone volk komt achterom
2. bijwoord

   binnendoor, binnenweggetjes nemen, smokkelen van tabak in de oorlogsjaren

   - Interview Jolen, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Jè, toen waaren er wèl siegaare (in den ollòg) mar dè is allemòl aachterdeur, hè Inlandse siegaare ok jè, van inlandse tebak mar dè was niks

   - Interview Jolen, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - As we gèère nòr et vliege ginge kèèke, ginge we nòr Gielsaachterdeur waarder zôo!
   ► KLIK HIER om naar de pagina met de audiobestanden van dit interview

achtereind

achteruit

achterna, achteraan

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD - bijkeuken (op de boerderij); ook moos, goot of washèùs genoemd.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - achterhuis - huis dat niet tegen de straat gebouwd is, maar achter de huizen der straat

2. Schilderij: Th. Gèricault; 19e eeuw

achterkant, achterzijde

achterlijk, ouderwets

direct, meteen, op stel en sprong, achter elkaar

namiddag, achtermiddag, het einde van de middag

achternaam, familienaam

achterom, door de achterdeur

achterover

achterop; vaak naast een werkwoord dat beweging uitdrukt en dan bedoeld als van achteren, aan de achterkant

achteruitboeren, (langzaam) achteruitgaan (in zaken) aachterötboere - boerde(n) aachterèùt - aachterötgeboerd

achteruitlopen

1. naam

   achterste achterdeur

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - de aachterste deur - de achterdeur

   - WBD - achterste wendakker; de het verst van de ingang af gelegen keerstrook voor de ploeg (in Hasselt)

   - WBD II:952 aachterste; achterste dwarsbalk van een handweefgetouw

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936) achterste - hij stond den achterste/het achterste; het paard stond op zijn achterste pooten

2. 2. zelfstandig naamwoord achterwerk, billen

   - Nicolaas Daamen, Handschrift Tilburgs Dialect,1916 - aachterste - ik sloeg em vur znen aachterste

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek eerste serie, aflevering 2, Nieuwsblad van het Zuiden 18-02-1950 - "Zô kwaod (kwaad) as 't aachterste end van den duvel" is een ietwat lange superlatief voor "kwaad"

   - WBD III.1.1. - achterwerk achterste (verspreid in Tilburg)

   - WBD III.1.1. - bil, dij achterste (Tilburg)

   - WNT achterste - de achterste deelen van het lichaam in de nabijheid van den aars; alleen in gemeenzamen stijl

achterstel

1. bijwoord

   achterstevoren

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aachtersteveure verkeerd om, achterstevoren

   - WBD - et kalf zit aachtersteveure of gedraajd - het kalf zit met de kop naar achter, dus verkeerd (vóór de geboorte)

   - WBD III.4.4:309 - ten achterstevoren - averechts, verkeerd

2. Cees Robben, Prent van de week, 1975 -05-30

1. bijwoord

   achterstevoren

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aachtersteveure verkeerd om, achterstevoren

   - WBD - et kalf zit aachtersteveure of gedraajd - het kalf zit met de kop naar achter, dus verkeerd (vóór de geboorte)

   - WBD III.4.4:309 - ten achterstevoren - averechts, verkeerd

2. Cees Robben, Prent van de week, 1975 -05-30

1. zelfstandig naamwoord

   het achter zijn, achter lopen met het werk, achterwerk van de mens, 1. achterstand in werkzaamheden

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - in oew aachterwèèrk zèèn - achter zijn met werk

   - Theo de Wijs, correspondentie met Cees Robben, 1967-07-09 - Eigenluk hekkut vuls te druk, ik zit flink in mn aachterwerk!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1975-05-30 - Zeg mar tege jöllie moeder det nie geleege komt vur de koffie omdak te wèèd in mn achterwèèrik zèè...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1967-11-17 - Ze zitte daor mee dr allemolle flink in dr aachterweèrek...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1987-09-11 - Ge zit wir in oe aachterwèèrik...

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - achterwerk - in zijn achterwerk zijn; met iets ten achtere zijn
   

2. 2. achterwerk, kont, achterste

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-04-06 - Wel, die keek veul valsch nor dè jaogertje en toen zeet-ie: Wè sudde gij dan doen azzoe aachterwèrk in braand stint!?

   - WBD III.1.1. achterwerk - achterwerk

   - WBD III.1.1. bil c.q. dij achterwerk

   - WNT achterwerk - figuurlijke opvatting: schertsende benaming voor het lichaamsdeel dat veelal het achterste genoemd wordt
   ► Ed Schilders over

achttien

achting

achtkantig; in de zin van onbeholpen, grof, lomp, als zelstandig naamwoord: iemand die die indruk maakt

achtkantig; in de zin van onbeholpen, grof, lomp, als zelstandig naamwoord: iemand die die indruk maakt

H. Mis van acht uur 's morgens

H. Mis van acht uur 's morgens

1. bijwoord

   af, van 1. af

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - den grotsten hits is ur naa wèl aaf - hij is nu wel bekoeld

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - aafkèèke - afkijken

2. 2. van

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel; Nieuwe Tilbugsche Courant 1939-05-20 - 1939-06-17 - Dè bericht sloeg in as nen bom! Baozel wier dr stil aaf!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 12; Nieuwe Tilbugsche Courant 1938-12-17 - Daor zeg ik niks aaf!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; Nieuwe Tilbugsche Courant 1939-02-25 1939-04-18 - Hij wier dr wit aaf!

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; Vurreej, 1932 - Wa zodde daoraaf zeggen ?

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - Op kaart 77 (van/af) valt Tilburg juist in het af/aaf-gebied; even zuidelijk heeft van de overhand.

3. 3. eraf, vanaf, er vanaf

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - aaf/af; afblèève, blèèft er aaf

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ge wit ur niks aaf - je weet er niets van

achtermiddag, namiddag

aftrappen, te voet op pad gaan, weg gaan

Schilderij van Diego Rodriguez: 'Oude vrouw pocheert eieren' (detail) aaj ei, eieren, verkleinwoord aajke

1. 1. ei

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Hoe is oew aaj? - Hoe is je ei (zacht genoeg)?

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1981-09-02 - En vandaog wil ik slaoi mee juin meejaai meejèèrepel...

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; Op dieet, 2009 - Den êenen dag ' n maoger lèpke./Den aanderen dag 'n harde aaj. (vrouwelijk gebruikt)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 Èn wie was dè ok wir die aatij bij De Kluit èn zôo ooveral kwaam meej zen aajer èn zen viskörref. Hoe hiet die ok wir?
   
2. werkwoord

   Kan'k un aai hebbe op mijnen botterham? Det he'k liever dan kaas Of tongeworst of jem Och wilde gij vur mijn un kiepeaaj gon kope Want ik ka nut waoter Ut mijn bakkes vuule lope...

   - Zegsman J. Sicking, in H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol; De Brabantse Spreekwoorden, 2003 - met een legei zitten - bedrogen uitkomen. Opgetekend Tilburg 1970.

3. Godfried Schalcken - Vrouw die een ei tegen het licht houdt om te zien of het bevrucht dan wel bebroed is. 2. eitje

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1929-04-20 - Als wij des zomers vogeltjes gaan zoeken dan gaon we veugeltjes zuuken en we vinden veugeltjes op aijkens en mee naokte jong van bremkwetjes, piedieven, kweiken, schrijvers, kakeluutjes, blaauwkupkes, merkoven, koolmees, enzovoorts

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 111; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1929-04-27 - Hij heeft er ook een eike bijgeslagen... - Hij heeft er zich ook mee gemoeid; Hij heet er t zijne bijgedaon.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun op collecte; Nieuwe Tilbugsche Courant 1939-08-12 - 1939-08-26 - Ge waart in et kiepenhok gekropen en ge had er aaikes uit de nist gehaold...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; Nieuwe Tilbugsche Courant 1939-07-01 1939-07-29 - Een verstaandige kiep kaokelt pas as 't aaike geleed is!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1954-04-17 - Bij unne Paose paast n aaike.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1956-04-28 - Tiest Vermeeren haoj n kiepke... / En die preutse pik-madam/ Leej n aaike... en t woog zuiver.../ Honderd-vijf-en-sistig gram...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1971-05-22 - Ze wordt gevierd as n vuil aaike...; ze wordt goed verzorgd

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1984-06-15 - Lust ons piskouske n koppel aaikes van de tiet-tiet-tiet...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - en goej meens, mar ze moes en aajke lusse van en zwart kiepke - heel traag mens

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - aajke öt de fles - advocaatje

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 157; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1972-06-22 Ze is bang, dat ze haar eitjes verloren legt, werd er gezegd van een suikertantetje, dat maar niet tot een beslissing kon komen hoe zij haar nalatenschap onder de neefjes en nichtjes zou verdelen en voortdurend gekweld door de vrees, dat er wel eens centjes op de verkeerde plaats terecht zouden komen. Ook een loslopende kip legt haar ei wel eens verloren", namelijk op een plaats, waar de boerin in het algemeen niet pleegt te komen om eieren te rapen. Wordt zon ei toevallig later ontdekt dan bestaat de kans, dat het bedorven is doordat het op de verkeerde plaats lag.

   - Pierre van Beek; Onze folklore, aflevering 4; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1959-03-19 - Ik heb nog een eike met hem te pellen; of: een appeltje met hem te schillen - Ik moet hem nog eens ernstig over iets onder handen nemen; ik wil hem eens flink de waarheid zeggen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 157, Nieuwsblad van het Zuiden 22-06-1972 - "Ze is bang, dat ze haar eitjes verloren legt", werd er gezegd van een suikertantetje, dat maar niet tot een beslissing kon komen hoe zij haar nalatenschap onder de neefjes en nichtjes zou verdelen en voortdurend gekweld door de vrees, dat er wel eens centjes op de verkeerde plaats terecht zouden komen. Ook een loslopende kip legt haar ei wel eens "verloren", nl. op een plaats, waar de boerin in het algemeen niet pleegt te komen om eieren te rapen. Wordt zo'n ei toevallig later ontdekt dan bestaat de kans, dat het bedorven is doordat het op de verkeerde plaats lag.

   - H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol; De Brabantse Spreekwoorden, 2003 - Er z'n eike ook bij slaon. Zijn ei er ook bij slaan. Er zich ook mee bemoeien. (Een extra ei bij het beslag doen.) Opgetekend in Tilburg 1986.

   - Zegsman A. Knegtel, geciteerd in H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol; De Brabantse Spreekwoorden, 2003 - n eitje mee in t korfje leggen, ook een eitje in het korfje leggen - medezeggenschap hebben

4. Sticker van de Tilburgse carnavalsvereniging 'D'n Scharrelaajkes', 2019. 'Scharrelaajke' is onzijdig en zou eigenlijk in het meervoud het lidwoord 'de' moeten hebben, niet 'd'n'. Uitdrukking - Èrges aajkes onder lègge overdreven ter wille zijn, verwennen

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1968-06-28 - Mister, ge mot er op tèèd wè aaikes onder lègge...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1966-03-04 - Ik moet er af en toe welles n aaike onder legge...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1965-04-30 - Mar as ik op mn liste beenen liep, Merie.. Dan wieren dr bij men aaikes onder geleej...

   - Theo de Wijs, correspondentie met Cees Robben, 1966-02-24 - Ik maag um gère, ge mot er zo af en toe ns n aaike onderlegge, dan komt ie wel op gang!

   - Tony Ansems; Toon; cd Tilburgse Liekes American Style, 2008 - Hoe wieste wégge moest zegge/ Hoeger aaikes onder moest legge...

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Tegen een ouder van een kind dat flink verwend wordt: - Ge moet er ammel gin aajkes onder lègge!
   ► Volledige bron:

5. 3. eieren

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1954-04-17 - Komdom daaier zuute kiendjes..?

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1967-03-24 - Hardlèèvig (...) van al die harde aaier... - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1959-03-28 (Ge) komt bij men meej oew aaier nao de Paose..! [Je komt met je eieren na Pasen, dus: je komt te laat.]

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, eerste serie aflevering 7, Nieuwe Tilbugsche Courant 1950-03-18 - Wie zich hoort toevoegen, dat hij inzit over ongeleed aaier (eieren), kan er van overtuigd zijn, dat men van oordeel is, dat hij zich bezorgd maakt over zaken, die daartoe geen aanleiding geven. Bang zijn zich aan koud water te branden, zoals het beschaafd Nederlands kent, vertoont hiermede dus veel overeenkomst.

   - Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek, aflevering 172; Nieuwsblad van het Zuiden 12-07-1973 - Een bepaalde manipulatie wilde niet vlotten. Het ging allemaal even moeilijk. Dit ontlokte een Tilburger de opmerking: "'t Zijn geen aaier (eieren) al rollen ze". Uit dezelfde mond noteerden wij: "'t Is geen spek al buigt het". De uitdrukking werd gebezigd toen twee jongens voor plezier aan het worstelen waren. Het lijkt ons, dat ze ook in meer algemene zin gebruikt kan worden, waarin de betekenis dan overeen moet komen met die van de rollende eieren.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 120, Nieuwsblad van het Zuiden 1971-02-20 Twaalf eieren en dertien kuikens! Dat betekent: een buitenkansje of een meevaller. Wie zal dat betwisten!

   - H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol; De Brabantse Spreekwoorden, 2003 - et van eier maken - het bont maken (opgetekend in Tilburg 1987). - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 11; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1938-12-10 - ...as ge aaier in oew zakken hebt, dan springen er over 'n uur allemaol jonge kiepkes uit.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder; Nieuwe Tilbugsche Courant 1940-03-02 - 1940-04-06 - Mar, wè doede gij, slurpte gij de aaier uit, menneke?

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Naa is t wel beroerd demme (in de oorlog) nie zoveul aaikes kunne ete as me willen...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 04 03 - Mee Paose eet ik harde aaier / Dès lekker, daor geniet ik van / Behalve 'n paor daoge laoter / Ak' nie mir naor de plee toe kan.

   - Theo de Wijs, correspondentie met Cees Robben, 1973-04-09 Zèn deez aaier vers? Vers? Ze hadden eigenlijk merrege pas geleej motten worren!

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Naa waren onze kiepe van de leg en ons moeder mar gillen: Naa hebben we gin aaier meej Paosen.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - De aajer waare wir zô goeiekôop degger gin kiepe vur kost haawe.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Zôo hen we un paosaaieractie gehaawe, meej wel virtig man zèn wij in Tilburg langs de deur gegaon om sèùkergoedaaier òn de man te brenge.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - komdom daajer? - kom je om de eieren?

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aajer òf jong - kiezen of delen

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - wèl aajer eete, ók al hèdde gin kiepe; een buitenechtelijke of losse relatie onderhouden met een vrouw

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, 2009; Den haon sprikt - Gullie wit wèl, biste mèède/ Dèt al gaaw wir Paose wort./ Ik hèb verlèt nòr grôote aaier./ Klèntjes koom ik nie te kort.

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, 2009; Nie sjouwe - Den dòkter kwaam er òn te paas./ Die zeej: Dè duurt wèl weeke./ Ik ha 'n flinke kaaw gevat,/ dè hattie zôo bekeeke./ Ik moes èlken dag drie aajer eete/ meej enne scheut kejak./ En nao n week toen hak n bakkes/ as enen èèrpelzak./ Ik kan dörrom... sins dieje tèèd/ de aajer nie mir zien./ Meej de kejak, ist aanders meej.../ Die lus ik er wèl tien.

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Vruuger noemde ze t mansvòlk ok wèl vèèrrekes. Naa, as dieje vènt nòr de durskes van plezier ging, ge wit wèl wèk wil zègge, dan zinne ze dèttie gin kiep hield mar wèl aajer ging eete.

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - meej oew aajer nò Paose koome - te laat met een attentie aankomen

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - aajer òf jong .

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - Ze droagt aaier in t mèndje; ze is zwanger

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - Ge kunt hier aajer krèègen óp de mèrt; meej den doojer van en aaj...

6. Schilderij van Henri-Horace Delaporte Gerard Dou (detail) - eieren in een mandje Willem-Joseph Laquy (ca. 1765) - eieren in een mandje

uitdrukking; slechte stoot bij biljarten

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - aajerblumke - primula (primula veris); eersteling van de lente
   

2. Thomé - primula veris

   - WTT 2011: sleutelbloem, ook

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - aajerbluumkes - primula's
   ► 'mertuntje'

   ► 'mertuntje' genoemd

eierdopje

Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 eierkoek; der zèn ok gèèl aajerkoeke

1. zelfstandig naamwoord

   eiermand

   - WBD III.2.1:207 - eierkorf
2. zelfstandig naamwoord

   Jean Baptiste Siméon Chardin Edouard Dambourgez aajerprèùm pruim tabak zo groot als een ei

ei (zie aajke); ook aangetroffen voor eigeel

Tilburgs Duits een-twee-hupsakee

elke morgen; aal = alle

1. bijwoord

   altijd

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - tis aaltij wè - er valt altijd wel iets op te merken

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Want liefde wordt onder innen schoonen boom aatij t irste en t gemakste verklaord.

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Overal wit ze raod op, alles kent ze, en aatij staosse vur oe klaor, al is t midden in de naacht

   - Pierre van Beek onder pseudoniem Kubke Kladder; Column Uit t Klokhuis van Brabant, Nieuwe Tilbugsche Courant 1929-1930 - Op de irste plots doe'k dè zoo omdè'k nie goed aanders kan, want ik zè zoo lomp as 't aachterste end van 'n vèrreke, heej me onze vadder vruger aaltij gezeej.

   - Piet Heerkens svd; Dn Örgel, 1938 - Want Jan Viool ha aaltij lol/ en streek mar tierelierelier/ z'n wange stonden peers en bol/ van bier en van plezier!

   - Piet van Beers; Woone in n rijkeshèùs, 2004 - Woone in n rijkeshèùs/ Is nie aaltij ´n genoege/ Munne linksen buurman barbekjoet/ de rèchtse is de muur ôn ´t voege.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik vond wel aaltij dè de fraters gezelliger waren in lesgeven, dan misters.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Bij et voetballen zakten die pèèpe van die broek aaltij op oew schoen.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ons moeder droeg aaltij un héél lang klééd tot op der voeten, in bed, as nachtjapon.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Lomperik dè ge zèèt, wè moet de buurt wel nie denken, gij aaltij meej oew gevloek en getier.

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèèven haawe, 2007 -

2. Ik hèb toch iets meej Tilbörg èn dè is gin schaand. Ik kan er zélf soms ok wèl oover maawe. Toch zal ik aaltij van der blèèven haawe. Et is vur mèn: de schonste stad vant laand.

   - Piet van Beers; gepubliceerd op CuBra, 16 december 2002 -

3. Ik hèb wèl es heure zègge, dè van unne koejenbist, de stront tòch wèl 't bist is... Dès aaltij zôo gewist.

   - Piet van Beers; ongedateerd -

4. We hèbbe aaltij wè te maawe mar koome èègeluk niks te kort. Eèn ding moete es goed onthaawe. Dè is: Dè ´t aaltij mèèrege wordt.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-03-10 - Ik ben naa vèèf en dartig jaor bij de Reiniging en ik heb nog aaltij munne irste bissum...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-10-17 - Wilde n schutje... (koffiemelk...) Gif mar unne scheut... Ik ben nog aaltij goed rôôms...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1985-08-16 - Meense dieter ginne eene hebbe... hebben t aaltij over aander meense geld...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-02-12 - (vraag van een vriend aan een zieke...) Hoe is ter meej bruur... Nog aaltij deuzig war..

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-05-18 - Ze haauwt aaltij dren pôôt stèèf...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1981-12-18 - Den lompsten boer hee aaltij de grôôtste èèrepel...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-02-02 - Ik heb aaltij goed gelimmeneerd...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-05-19 - De goei gaon aaltij t irst...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1970-03-29 - Kaoije snevel smaokt me toch aaltij nog beter dan goei wèèrk...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-08-15 - Den spulleman zit bij ons nog aaltij op t dak...; we zijn al op leeftijd, maar nog seksueel actief

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1964-04-03 - Ze zeej aaltij wesse doe..

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - hij is aaltij teegen et regeur

amen; het zij zo

amper, nauwelijks

amper; sterker dan aamper

1. 1. en aander - (een) ander, iemand anders; vaak gewoon iemand

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - praoten oover en aander

   - Cees Robben; Prent van de Week, ongedateerd knipsel - Ik gun en aander ók wèl wè...

2. 2. den aandere - de andere

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, 1978 - den aandere - een niet nader genoemd persoon die in het vervolg geciteerd wordt.

   - WTT 2020 - ...zi den aandere!

3. 3. om de anders(t)e, aanderse, aanderst(e ) - om de andere; de ene keer wel, de andere keer niet

   - Cees Robben; Prent van de Week, ongedateerd knipsel - om de aanderste deur

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aanderst - andere

   - Dialectenquête Willems, 1887 - oover aanderse dag - om den anderen dag

   - WBD III.4.4:120 - om de andere dag - om de dag; ook om de anderste dag

4. 4. op en aander - ergens anders, bij iemand anders

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - op en aander slaope - logeren

   - Kees & Bart; krantenrubriek in Tilburgsche Post 1922-193? - óp en aander kôope

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-01-16 - Ruurt oe tungske op n aander...

5. 5. de aander - de volgende dag, week

   - Cees Robben; Prent van de Week, ongedateerd knipsel - saanderendags

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 71 10 21 - As 't d'aander week wir woensdag is...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 09 04 - D'n dokter kwaam d'n aand'ren dag / En hee'tem is bekeeke.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 06 11 - Marylin Monroe's behaatje / Is in d'aander week te kòòp / Daor zulle kòòpers zat vur koome / God maag weete hoe'nen hòòp.

   - A.P. de Bont; Dialect v. Kempenland, 1958 - den anderen dag - de eerstkomende, eerstvolgende dag

   - Jan Naaijkens, Dès Biks, 1992 - ander - eerstkomend, elders

veranderen

anderhalf

andermans

anders

angst

Aant (met de e van de tweede naamval)

Antwerps

Nieuw biermerk gesignaleerd: Quatserd, een quadrupel!

Vanmiddag kregen we van gastvrouw Marie-José in Lage Mierde een quukske bij de koffie. Erg lekker. En extra leuk: het woord is ook ingebakken in de koekjes.What you read is what you eat. En als zelfs Jumbo dialect verkoopt in zijn winkels gaat het prima met de waardering van de Brabantse dialecten.

1. tussenwerpsel
   - WBD - aar - naar links; commando voor een paard

   - WBD - aarom, aarewèch (uitsluitend in Hasselt) - naar links; bovendien zijn nog in gebruik: hier en hieróm - naar links

   - WNT, IX - haar - Een voermanswoord in Overijssel, Gelderland, Nederlands en Belgisch Limburg, Noord-Brabant en Zeeland; gebruikelijk om het paard naar links te doen gaan.

2. Schilderij (detail) van Pieter Claesz - 17e eeuw

aardbei

aardbei soms ook als meervoud i.p.v. aarbeije

as, stof

as in oude spelling ook geschreven als aasch, aasche, assche

drijfriem van een machine

at, meervoud aate(n); verleden tijd van eete eete - aat - gegeete

1. bijwoord

   altijd

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - tis aaltij wè - er valt altijd wel iets op te merken

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Want liefde wordt onder innen schoonen boom aatij t irste en t gemakste verklaord.

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Overal wit ze raod op, alles kent ze, en aatij staosse vur oe klaor, al is t midden in de naacht

   - Pierre van Beek onder pseudoniem Kubke Kladder; Column Uit t Klokhuis van Brabant, Nieuwe Tilbugsche Courant 1929-1930 - Op de irste plots doe'k dè zoo omdè'k nie goed aanders kan, want ik zè zoo lomp as 't aachterste end van 'n vèrreke, heej me onze vadder vruger aaltij gezeej.

   - Piet Heerkens svd; Dn Örgel, 1938 - Want Jan Viool ha aaltij lol/ en streek mar tierelierelier/ z'n wange stonden peers en bol/ van bier en van plezier!

   - Piet van Beers; Woone in n rijkeshèùs, 2004 - Woone in n rijkeshèùs/ Is nie aaltij ´n genoege/ Munne linksen buurman barbekjoet/ de rèchtse is de muur ôn ´t voege.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik vond wel aaltij dè de fraters gezelliger waren in lesgeven, dan misters.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Bij et voetballen zakten die pèèpe van die broek aaltij op oew schoen.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ons moeder droeg aaltij un héél lang klééd tot op der voeten, in bed, as nachtjapon.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Lomperik dè ge zèèt, wè moet de buurt wel nie denken, gij aaltij meej oew gevloek en getier.

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèèven haawe, 2007 -

2. Ik hèb toch iets meej Tilbörg èn dè is gin schaand. Ik kan er zélf soms ok wèl oover maawe. Toch zal ik aaltij van der blèèven haawe. Et is vur mèn: de schonste stad vant laand.

   - Piet van Beers; gepubliceerd op CuBra, 16 december 2002 -

3. Ik hèb wèl es heure zègge, dè van unne koejenbist, de stront tòch wèl 't bist is... Dès aaltij zôo gewist.

   - Piet van Beers; ongedateerd -

4. We hèbbe aaltij wè te maawe mar koome èègeluk niks te kort. Eèn ding moete es goed onthaawe. Dè is: Dè ´t aaltij mèèrege wordt.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-03-10 - Ik ben naa vèèf en dartig jaor bij de Reiniging en ik heb nog aaltij munne irste bissum...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-10-17 - Wilde n schutje... (koffiemelk...) Gif mar unne scheut... Ik ben nog aaltij goed rôôms...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1985-08-16 - Meense dieter ginne eene hebbe... hebben t aaltij over aander meense geld...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-02-12 - (vraag van een vriend aan een zieke...) Hoe is ter meej bruur... Nog aaltij deuzig war..

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-05-18 - Ze haauwt aaltij dren pôôt stèèf...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1981-12-18 - Den lompsten boer hee aaltij de grôôtste èèrepel...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-02-02 - Ik heb aaltij goed gelimmeneerd...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-05-19 - De goei gaon aaltij t irst...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1970-03-29 - Kaoije snevel smaokt me toch aaltij nog beter dan goei wèèrk...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-08-15 - Den spulleman zit bij ons nog aaltij op t dak...; we zijn al op leeftijd, maar nog seksueel actief

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1964-04-03 - Ze zeej aaltij wesse doe..

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - hij is aaltij teegen et regeur

af en toe

1. naam

   oud, oude

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996, pag. 48-49 - et hèùs is oud / aaw; en aaw hèùs; aaw schoene/schoen; aawer hèùze, aawer schoene/schoen.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-02-09 - Mar Sjarel, wè worde toch romantisch op oewen aawen dag!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1954-05-15 - We hebben n haoven mee waoter dr in.../ Mee zaand... en veul aauw ijzer...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Zen aaw vlam wier aaw poelie en wier zôo en aaw hòrk...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hè heej un gezicht van aaw lappe - Hij ziet er slecht uit.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aawe èn jonge jan - allegaartje, rommeltje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aawesòpper(t) - sukkelaar, tobberd

   - Ad van den Boom, Unnen droom, circa 2005 - Dur de straote van aaw Tilburg

   - G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2008 - De meense wòrre wèl steeds aawer, mar ze gòn jonger lèèke.

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - n aauw pêrd; nen aauwen boek

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - ons aaw hèùs is afgebraand

2. 2 zelfstandig naamwoord 2.1. datgene wat oud is

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1966-04-15 - Lig nie oover oew schoen te maawe, èn doe naa gaa oew aaw aon...

3. 2.2. de ouderen, in het bijzonder de oudelui, vader en moeder

   - Hein Quinten, Tilburgse spreuken, ca. 1980 - Ut zen goei jong die nor de aauw aorde

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1985-11-08 - t Zèn goei die naor daauw aore...

   - WBD III.3.1:26 - een oude; ook oude man, oude mens - oude man

4. 2.3. ouders, vader of moeder

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1976-09-17 - Ik heb det nog nie aon den aauwe gevraoge...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1984-02-17 - Wè trekt ie (het kind) toch op dn aauwe, war/ Haoreender de weergaoi...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - daaw - de vrouwelijke ouder; beide ouders

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - den aawe - de mannelijke ouder, het gezinshoofd

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - daaw - de vrouwelijke ouder

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - den aawe - vader

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - krèk den aawe - precies zijn vader

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - ouder - a:ver - vader of moeder

   - WBD III.3.1:28 - ouden - ouden van dagen, ook oude mensen, bejaarden

   - WBD III.3.1:27 - een oud, ook oud mens - oude vrouw
5. naam

   2.4. oudjaarsavond Oudjaarsavond - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-12-30 - Wij speulen wir van t Aauw in t Nuuw - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-12-30 - Ik heb al minstens duuzend keer/ Van t Aauw in t Nuuw gespuld..! - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1986-01-03 - En we speule mar wir deur... mee de kaort van t Aauw in t Nuuwe... - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1971-01-02 - Ze spulden saom van t Aauw in t Nuu..

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - vant aaw int nuuw speule - de jaarwisseling vieren (met kaarten)

6. 2.5. de oude, degene die je vroeger was; vooral met betrekking tot gezondheid

   - Cees Robben; Prent van de Week, ongedateerde aantekeningen - dègge wir den aawe wòrdt...; ...gij wordt wel wir den aauwe

kletskous, ouwehoer

aawbètte - aawbètte - geaawbèt kletsen, ouwehoeren

1. naam

   oud, oude

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996, pag. 48-49 - et hèùs is oud / aaw; en aaw hèùs; aaw schoene/schoen; aawer hèùze, aawer schoene/schoen.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-02-09 - Mar Sjarel, wè worde toch romantisch op oewen aawen dag!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1954-05-15 - We hebben n haoven mee waoter dr in.../ Mee zaand... en veul aauw ijzer...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Zen aaw vlam wier aaw poelie en wier zôo en aaw hòrk...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hè heej un gezicht van aaw lappe - Hij ziet er slecht uit.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aawe èn jonge jan - allegaartje, rommeltje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aawesòpper(t) - sukkelaar, tobberd

   - Ad van den Boom, Unnen droom, circa 2005 - Dur de straote van aaw Tilburg

   - G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2008 - De meense wòrre wèl steeds aawer, mar ze gòn jonger lèèke.

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - n aauw pêrd; nen aauwen boek

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - ons aaw hèùs is afgebraand

2. 2 zelfstandig naamwoord 2.1. datgene wat oud is

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1966-04-15 - Lig nie oover oew schoen te maawe, èn doe naa gaa oew aaw aon...

3. 2.2. de ouderen, in het bijzonder de oudelui, vader en moeder

   - Hein Quinten, Tilburgse spreuken, ca. 1980 - Ut zen goei jong die nor de aauw aorde

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1985-11-08 - t Zèn goei die naor daauw aore...

   - WBD III.3.1:26 - een oude; ook oude man, oude mens - oude man

4. 2.3. ouders, vader of moeder

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1976-09-17 - Ik heb det nog nie aon den aauwe gevraoge...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1984-02-17 - Wè trekt ie (het kind) toch op dn aauwe, war/ Haoreender de weergaoi...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - daaw - de vrouwelijke ouder; beide ouders

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - den aawe - de mannelijke ouder, het gezinshoofd

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - daaw - de vrouwelijke ouder

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - den aawe - vader

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - krèk den aawe - precies zijn vader

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - ouder - a:ver - vader of moeder

   - WBD III.3.1:28 - ouden - ouden van dagen, ook oude mensen, bejaarden

   - WBD III.3.1:27 - een oud, ook oud mens - oude vrouw
5. naam

   2.4. oudjaarsavond Oudjaarsavond - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-12-30 - Wij speulen wir van t Aauw in t Nuuw - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-12-30 - Ik heb al minstens duuzend keer/ Van t Aauw in t Nuuw gespuld..! - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1986-01-03 - En we speule mar wir deur... mee de kaort van t Aauw in t Nuuwe... - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1971-01-02 - Ze spulden saom van t Aauw in t Nuu..

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - vant aaw int nuuw speule - de jaarwisseling vieren (met kaarten)

6. 2.5. de oude, degene die je vroeger was; vooral met betrekking tot gezondheid

   - Cees Robben; Prent van de Week, ongedateerde aantekeningen - dègge wir den aawe wòrdt...; ...gij wordt wel wir den aauwe

toponiem De Oude Warande; bosgebied in Tilburg West

1. zelfstandig naamwoord

   1. leeftijd

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - iemand van mènnen aawer

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - ...ze was taomelijk klein van postuur, vergeleken mee veul aander meiskes van heuren aawer.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - n Vrouw van mijnen aawer die zooveul hee meegemaokt...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1955-08-06 - n Stuup kênd vur durren aauwer..!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1967-05-05 - (Ze is...) vuls te wèès vur durren aauwer...

2. 2. ouderdom, oude dag

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - ene schôonen aawer - een mooie oude-dag

   - WBD III.2.2:37 - ouderdom, ouder - leeftijd

   - Jan Naaijkens, Dès Biks, 1992 - aaw(er) - voormalig, oud, leeftijd

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - ouder - voor ouderdom of in het algemeen voor leeftijd

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - ouwer, aauwer - leeftijd

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - ou(d)er -ouderdom, leeftijd - hij is van mijnen ouwer

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, 1978 - ouwer, aawer - leeftijd, ouderdom; den aawer hebben - oud genoeg zijn; hij is van mennen aawer - hij is even oud als ik

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - aauwer, ouwer - ouderdom, leeftijd

ouderdom

ouders

1. naam

   ouderwets

   - Kees & Bart; krantenrubriek in Tilburgsche Post 1922-193? - aawerwetsch

   - Willem van Mook; voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Dan komen daawerwetsche Kôrvelsche figuren van over vijftig jaor terug - aawerwetsch, goeiertrouw en plezierig volk

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-01-16 - Mèèn boerinnekes die blèèven/ Van dn aauwverwetsen staand... - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1968-08-09 - Des nog n aauwverwetse fèèn trip... - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-03-10 - Dr gao niks boven aauwverwets getuig...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1957-12-21 - De ouden van dagen han wir is zonne aauwerwetsen aovend bij Tôôntjes in de Lancierstraot

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Dòr stonde vruuger allemel mar van die ouwverwètse höskes, hè Et stond ammel vol mar et was ammel oud!
2. bijwoord
   - Pierre van Beek onder pseudoniem Kubke Kladder; Column Uit t Klokhuis van Brabant, Nieuwe Tilbugsche Courant 1929-11-7 en 14 - De gawe ketting mee t kruis, die doen ze (de boerinnen in klederdracht) niemer aon... ph!... dès vul te awerwets.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1985-08-23 - In t schensel van de suute maan/ Stond ik werechtig mee ons Sjaans/ Wir aauwerwets te vrijen...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1959-09-12 - Te aauwverwets vur onze tèèd...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aawerwèts, aawverwèts - ouderwets

   - Lechim, pseudoniem van Michel van de Ven; De Tilburgse Koerier, 6 september 1979 - Al wè vruuger aawerwets was/ noemt de jeugd naa "nostalgie"

3. 3. zelfstandig naamwoord

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; Aawkes op Internet, 2009 - Ons Opoe is nog n èchte aawerwètse.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-02-02 - t Is nog n aawverwetschte

oudelui, ouders

1. zelfstandig naamwoord

   van de oude stempel

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - van de oude stempel

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - aawluuvie - van de oude stempel; van vóór het diluvium (de zondvloed)

   - WTT 2012 - Het woord komt uitsluitend voor in de uitdrukking met van de; hij is, zij is, iemand, het is er een of iets van de aawluuvie. Net als
   ► deluuvie

2. is het in het Tilburgs dus mannelijk, en niet onzijdig. Het woord bestaat uit diluvium / deluuvie waarbij de eerste lettergreep vervangen is door oud / aaw. In het Standaardnederlands is de uitdrukking gebruikelijk als iets of iemand van vóór de zondvloed om ouderwetsheid of achterlijkheid aan te duiden.

bejaardenhuis voor mannen

kletser, ouwehoer, ouwbet, kletsmajoor

kletsen, ouwehoeren aawmeute - aawmeutte - geaawmeut

aureool

knoop die garen overbodig maakt doordat twee delen door de stof heen in elkaar gedrukt worden - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - drukknoop, bijvoorbeeld in uniform of kokskleding

overvloed

De etymologie is niet opgehelderd; komt alleen voor in Tilburg en naaste omgeving; appetjoek is de bekendere vorm - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1984-03-30 - Hullieje pa is unne wous... hullie moeder unne abbetjoek... en zelf is t ôôk mar unne drie-kwart... Vur de rest gaoget wel.

abattoir van Frans abattre - neerslaan; dus abattoir, de plaats waar men vee slacht

uit het Frans à bout portant; onverwacht, willekeurig

uit het Frans à bout portant; onverwacht, willekeurig

Abraham zien - 50 jaar worden

abrikoos; figuurlijk: vrouwelijk geslachtsdeel

korte uu abuis, vergissing

de scherpere vorm van agge

achtste

achturenmoeder

adres

addergebroed

tantième, aandeel in de winst van een onderneming verbastering van het Franse tantième

in de betekenis van

afbèène - bond aaf - afgebónde; met vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij bènt aaf

afbomen

afdingen (bijvoorbeeld bij het kaartspel) afbieje - boj aaf - afgeboje

afblijven

(af)wassen de etymologie van boestere is niet duidelijk

afbranden, door brand verloren gaan afbraande - braandde aaf - afgebraand

slagen

afboenen afbuune - buunde(n) aaf - afgebuund (korte uu)

schoonmaken, plukken

afdraaien afdraaje - draajde aaf - afgedraajd (geen vocaalkrimping)

afdragen, dragen tot het versleten is (een kledingstuk) afdraoge - droeg aaf - afgedraoge

aflopen, er langs lopen

geld afhandig maken (letterlijk afdrogen) afdrêûge - drêûgde(n) aaf - afgedrêûgd (geen vocaalkrimping)

afijn (uit Frans enfin)

alle garens die afwijken van het normale garenbeeld

1. werkwoord

   opschieten, voortmaken, zich haasten, avanceren; uit het Frans avancer affeseere affeseerde - geaffeseerd

   - Informant Toine Raaijmakers - As ge affeseert, zèèder nog op tèèd!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1955-07-16 Zeg maokt is mensie, zee mn vrouw... en affeseert n bietje...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1981-07-10 - Ge het nogal geaffeseerd...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Affeseert en bietje! Ge hèt nògal geaffeseerd

   - Stadsnieuws, 2010-02-03 Alleej, affeseert es wè! - Kom, schiet eens een beetje op!

   - WBD III.1.2:5 affeceren - zich haasten, ook spoeien, opschieten

   - WBD III.1.4:347 avanceren - opschieten

   - WBD III.4.4:323 avanceren - vorderen

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, 1978 - affeseere - opschieten

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 avanceren, avveseren - opschieten, avanceren, voortmaken

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 avanceeren (avansé:re) - vooruitkomen, sneller gaan; ook: voorschieten van geld

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - affeseere - voortmaken, opschieten
   ► avveseere

2. Carnavalsmotto Tilburg 2016

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - witkwast, blokkwast
   

2. ll.: Tijs Dorenbosch

autoped, step

samenstelling van 'affeseere' (zie hierboven) en schoenen; schoenen om snel mee te lopen, die snelheid suggereren

een daad van belediging

beledigen, krenken; uit Franse affronter

beledigend; uit Frans affronter beledigen

stoelgang

1. werkwoord

   1.afgaan , aflopen

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - hil de buurt afgaon

2. 2. flauwvallen

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - van oewèègen afgaon - het bewustzijn verliezen

3. 3. zich belachelijk maken

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - afgaon as ene gieter - een flater slaan

4. 4. aflopen, vergunnen

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et hèùs is nie afgegaon - niet verkocht (bij openbare veiling)

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 afgaon - niet doorgaan van een verkoping

   - WBD III.3.1:106 afgaan - gegund worden (van een koop)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - afgaan - verlaten, verzaken, verloochenen; ook afloopen

5. 5. zich ontlasten, ontlasting hebben

   - WBD III.1.1. - ontlasting hebben (frequent in Tilburg)

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - afgaon - afgaan, ontlasting hebben

   - WNT 1:941 afgaan - absoluut gesteld, in bijzondere toepassing; stoelgang hebben, zich ontlasten. De oorspronkelijke opvatting was zich verwijderen en afzonderen, te weten om aan de natuurlijke behoefte te voldoen

afgeven; vertellen afgeeve - gaaf aaf - afgegeeve in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij gift aaf

volgeladen - in het bijzonder: vol van drank

ongenadig, erbarmelijk

1. naam

   ontriefd, gedallaast, opgezadeld

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 53, 14-05-1966 - Ak menen bril nie bij/hèb, zèèk afgespanne. - Als ik mijn bril niet bij me heb, ben ik ontriefd.

2. Heeft iemand een nuttig voorwerp, dat hij niet missen kan, verloren, dan is hij er lelijk mee afgespannen. Dat wil zeggen ontriefd. Dit afgespannen is de tegenhanger van goed ingespannen. Men is goed ingespannen als men van het nodige voorzien is, dus zijn gerief heeft.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meej den dieje, daor bènde meej afgespanne - ...mee opgezadeld

afhakken, het geslachte varken in stukken hakken voor conservering van het vlees

1. werkwoord

   afhalen afhaole - hòlde aaf - afgehòld ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij hòlt aaf

   - WBD - een kalf met hulpmiddelen doen geboren worden, ook afdraaje genoemd

   - WBD II 641 - afhaoler - degene die het leer van de droogstokken haalt als het

2. voldoende gedroogd is

   - WBD III.2.3:44 afhalen - de tafel afruimen

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 afhalen (ölden af, afchölt) - van boven naar beneden halen; een pak op de post gaan afhalen; de dokter heeft het kind moeten afhalen

afhèène - hènde aaf - afgehènd ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij hènt aaf

1. werkwoord

   afhèffe - hèfte aaf afgehèft 1. het er afbrengen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 171, Nieuwsblad van het Zuiden 12-04-1973 - hij heeget er goed afgehèft - hij heeft het er goed afgebracht

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 afhèffe - het er afbrengen

   - A. v.d. Water; De volkstaal in het Oosten van de Bommelerwaard, 1904 t er goed, slècht afhèfte - iets goed of slecht volbrengen

   - A.P. de Bont; Dialect v. Kempenland , 1958 - et er goewd / slaecht afheffe - het er goed / slecht afbrengen

2. 2. afheffen (bijvoorbeeld van kaarten); couperen

   - WBD III.3.2:171 - afhèffe of hèffe - couperen (van kaarten)

   - WNT afheffen - de kaarten afheffen: voor het rondgeven eenige kaarten van het spel aflichten om die onderaan te leggen (couperen)

afkijken, aanzien, geduld hebben

afknèèpe - knêep aaf - afgekneepe in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij knèpt aaf

afkrabben afkrabbe - krabde(n) aaf - afgebrabd

afleiden, deduceren aflaaje - laajde(n) aaf - afgelaajd (geen vocaalkrimping)

aflaat (r.k.); kwijtschelding van straffen die de gelovige in het hiernamaals nog moet uitboeten

1. werkwoord

   afleggen aflègge - li/leej aaf - afgelègd/afgeleej 1. afleggen van een overledene

   - Lowie van Dorrus Misters; Onze Tilburgse folklore, aflevering 2; Doden-cultus van eertijds; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1950-11-16 - Het afleggen van het lijk geschiedde meestal door de vrouw van de aanspreker (

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Èn asser ene beebie dôod was dan stond ie vur de raom schôon versierd Èn dan ginge buurmèskes ginge dè saoves aflègge, ònkleeje, meej blumkes... en schôon jurkske aon!
   ► bidde). Zo

   ► bidde). Zo sneed het mes aan twee kanten. Maar er waren ook wel andere vrouwen die dit werk als bijverdienste waarnamen.

   ► Klik hier voor de tekst van deze interviews.

2. 2. afzetten, oplichten

   - Kees & Bart; krantenrubriek in Tilburgsche Post 1922-193? - dè de meensen weer afgelee zijn - ...afgezet

3. 3. afleggen - diverse betekenissen

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 afleggen (lag af, afchelè) - iets van de tafel afleggen (afnemen); ook: een bezoek -, zijn kaarten -, nen eed afleggen; zijn schuld afleggen - met kortingen aflossen

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - afleggen - afzoomen, afboorden, den zoom met eenig sieraad beleggen; afgeven, teruggeven

1. klaar om afgelegd te worden

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg; aflèggesgerêed - op het punt te sterven

2. Typoscript van een brief van A.C. Hoogendoorn aan Pierre van Beek - 1965

   - Archief Pierre van Beek; vermeld in een brief van A.C. Hoogendoorn aan Pierre van Beek - 1965

bespieden

1. werkwoord

   1. afmaken, afrasteren, afsluiten afmaoke - mòkte(n) aaf - afgemòkt ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij mòkt aaf

   - WBD afrasteren; evenals afhèène in de Hasselt

   - WBD II:l390 - afmaoke - afmaken, afwerken

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - afsluiten, afschutten; de laatse hand aan iets leggen.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - afmaken (afmu:ke, mokten af, afchemaokt): zijn werk -, een paard -, iemand afmaken; eene straat afmaken - afsluiten

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 afmaken - afsluiten, t zij met eenen muur, eene haag, een schutsel

2. 2. onder narcose brengen

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1929-04-20 - Maar de buurvrouw vergoelijkt haar houding, want ze heej in t gaasthuis gelegen waor ze geopereerd is en nie afgemaokt, hetgeen wil zeggen, dat zij niet onder narcose gebracht werd

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - nie afgemòkt - zonder narcose (geopereerd)

3. 3. betalen

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-04-20 Wildet aachtebekaare af maoke? vroeg ie (de politie-agent) toen.

afnemen, verminderen

afranselen, een pak slaag geven afpèère - pèèrde(n) aaf - afgepèèrd

het tegen iets of iemand afleggen

afploege - ploegde(n) aaf - afgeploegd

afraden afraoje - raojde(n) aaf afgeraoje

1. werkwoord

   afrèffele - rèffelde(n) aaf - afgerèffeld

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel , 1996 - de roozekraans afrèffele - afratelen

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel , 1996 - garen (van de klos af laten lopen)

   - WBD III.3.3:195 afraffelen - afraffelen
2. werkwoord
   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel , 1996 - de roozekraans afrèffele - afratelen

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel , 1996 - garen (van de klos af laten lopen)

   - WBD III.3.3:195 afraffelen - afraffelen

1. werkwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aan komen slenteren

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 afschèète - aan komen sukkelen
2. werkwoord

   afschèète, scheet aaf, afgescheete afschijten

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - aan komen slenteren

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 afschèète - aan komen sukkelen

1. werkwoord

   betalen, over de brug komen (met geld) afschiete - schôot aaf - afgeschoote

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Et wier tèèd dèttie afschoot. - Het werd tijd dat hij over de brug kwam.

   - Cees Robben; Prent van de week, 1959-11-07 - En dek nie gemak afschiet...

   - Cees Robben; Prent van de week, 1965-04-16 - En assie is afschiet.. Nou dan kan t (...) op unne wetsteen... (... dan is het heel magertjes)

2. Als het werkwoord gesplitst wordt, wordt af verlengd:

   - Cees Robben; Prent van de week, 1965-03-26 - Alleej dan meensen... schiet is aaf... (...bijdrage leveren aan inzamelingsactie)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel , 1996 - De Carnavalsstichting kent als donateurs: De scheutege afschieters

   - WBD III.5.1:115 - afschieten, over de brug komen - betalen

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - afschieten l. geld geven bij wijze van douceur; 2. betalen; ik zoo mar is afschiejte

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 afschieten - een geweer afschieten; het zeel is afgeschoten (losgeraakt); hij kwam den trap afgeschoten (in hollende vaart)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - afschieten - betalen; bij landbouwers: den stal afschieten - afdoen

uitputten

1. werkwoord

   afslaon - sloeg aaf - afgeslaon geen vocaalkrimping in tegenwoordige tijd 1. afslaan, een pak slaag geven

   - Miep Mandos-v.d. Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - Ik slao niks aaf as vliegen èn blèndaoze - Ik sla niets af. [Dialectspelling mogelijk aangebracht door Sterenborg.]

   - WBD III.1.2:55 - afslaan - een pak slaag geven

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - afslon afslaan, een pak slaag geven; Ik slóoi niks af as vliejge.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 afslaan - het stof van de kleeren -, een stuk van iets afslaan; iemand afslaan - afranselen

2. 2. afscheiding geven

   - WBD I.4:640 - afslaon (Hasselt), of spinne (van een merrie) - afscheiding geven uit de schede, teken van hengstigheid

3. 3. afslaan van een duivenklok

   - Hans Hessels; WTT 2020 - Bij het afslaon van een duivenklok (constateur) worden de klokken geijkt om eventuele tijdsverschillen ten opzichte van de moederklok vast te stellen.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - zen klòk is afgeslaon (de klok van de duivenmelker)

   - WBD III.3.1:62 - afslaan, afzetten - verlagen (van de prijs)

   - WBD III.1.2:16 afslaan keren; ook: omkeren, omdraaien, wenden, zwenken

   - WBD III.2.3:185 afslaan - van noten

afschieten, afkalven

afspanne - spande(n)aaf - afgespanne

afspelden

afstand

afsteken; verminderen afsteeke - staak aaf - afgestooke in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij stikt aaf

in brand steken

aflopen

betwisten, loochenen, ontkennen; tegenwerpen, met argumenten bestrijden afstrije - streej aaf - afgestreeje

aftands

tuig afdoen; afranselen aftèùge - tèùgde aaf - afgetèùgd (geen vocaalkrimping)

vertrekken, ertussenuit gaan

aftreeje - aaf - afgetreeje

van het getouw halen

afval; kinderen, nageslacht

flink tegenvallen; gewicht verliezen afvalle - viel aaf - afgevalle door progressieve assimilatie van stem wordt de v geabsorbeerd: affalle.

afnemen, ontnemen afvatte - viet aaf afgevat

afwas, vaat

wassen (van personen) afwaase - waaste(n) aaf - afgewaase geen vocaalkrimping

van iemand winnen

afwachten afwòchte - wòchtte(n) aaf - afgewòcht

afzèèke - zeek aaf afgezeeke

afzeggen

1. samentrekking

   als ge

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1967-08-04 - Agge (...) buiten-buiks te veul eet of drinkt...

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - agge - als gij
2. samentrekking

   als>as>a + ge agge

   - Dr. Jan Stroop; Sprekend een Westbrabander 1; Amsterdam, 1979 -1981 - agge

als je het

au! (kreet van pijn)

bastaardvloek; verbastering van Ah! Jezus!

als ik

akkerdeere - akkerdeerde - geakkerdeerd kunnen opschieten met iemand, overweg kunnen, accorderen van Frans accorder - tot overeenstemming brengen, tred houden; of saccorder - het eens zijn

Tilburgse Kunstacademie

kleinigheid

als ik hem

als ik er

als ik je

als ik je iets akkum samentrekking als ik hem

1. bijwoord
   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 - Ze waandelden aal proatende tot oan de staad

2. telwoord

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ek gelêûf et al zen daoge - ik geloof het ongetwijfeld

bijvorm van voorvoegsel aller

allerhande, allerlei

allerhande, allerlei

Allerheiligen, r.-k. feestdag op 1 november

allerlaatst

Allerzielen, r.-k. feestdag op 2 november

langzaam maar zeker; verbastering van allengs, allengskes

algemeen

alkoof

berusting uitdrukkend, het zij zo, nou ja; uit het Frans à la

letterlijk op goed geluk; uit Frans: à la bonheur ; meestal om instemming te betuigen: het zij zo.

beide, allebei(de), alle twee

letterlijk op goed geluk; uit Frans: à la bonheur ; meestal om instemming te betuigen: het zij zo.

uitdrukking elke dag, alle dagen

vooruit uit het Franse wekwoord aller (gebiedend: allez)

vooruit uit het Franse wekwoord aller (gebiedend: allez)

alleen

alleen

voortdurend, doorlopend, steeds contaminatie van al en gedurig; komt ook in het Fries voor: algeduerich

bastaardvloek allejezus

iedereen

elke morgen

allemaal in het Tilburgs vaker de kortere vorm:

ons allen, allemaal

langzaam maar zeker, beetje bij beetje

alles

allengs, langzamerhand, hoe langer hoe meer

uit Aloisius

geheel

horloge

alpinomuts

zijn hele leven; vast en zeker

vervelend, beroerd; uit Frans embêtant hieronder waarschijnlijk eerder gênant, onbetamelijk

heibel; van Frans embarras

ammoniak

1. zelfstandig naamwoord

   de actie van de lippen die nodig is om een blaasinstrument te bespelen uit het Franse embouchure; bouche is mond

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - In het Tilburgs wordt en goej ammezuur gebruikt om aan te geven dat men goed in vorm is of in goede conditie.

   - Informant Toine Raaijmakers - Hij heej nòg den amezuur van ene jonge kèèrel - uithoudingsvermogen

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1940-04-13 1940- -08-24 - Mar Kareltje kreeg er zjenie en ammezuur in

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters; zeuvende perbeersel, 1996 - vermogen om goed op een blaasinstrument te spelen; lipspanning

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1955-07-30 [laat de muziekkiosk van het Wilhelminapark aan het woord...] Ik ben un kios mee un goei ammezuur...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1957-05-11 - Hij heej den ammezuur nog van unne feftiger [prent over burgemeester van Voorst tot Voorst, die de eerste spade in de grond zet voor de aanleg van het hoogspoor.]

   - Kees & Bart; krantenrubriek, 1922-193? - aonmonding

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ginnen ammezuur hèbbe - geen lust, fut, animo hebben

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters; zeuvende perbeersel, 1996 - De blaozers van de hèrmenie vatten en paor glaoze bier vur et ammezuur.

2. ÈN MAR BLAOZE Den aawe Jan Buuster (wie kènt die naa nie) blaost tweej instremènte bij de Stadshèrmenie. Hij blaost bij de marse n koopere trompèt èn bij de klassieke n hêel aaw kòrnèt. Nao lang rippeteere verlies d'ammezuur. Dan vatte wè pilskes. Dè schilt op den duur Piet van Beers; CuBra; 20??

   - WNT a. Mondstuk van een blaasinstrument. b. De houding van lippen, tong en andere lichaamsdeelen betrokken bij het bespelen van een blaasinstrument; ook: de wijze van aanblazen, het toongeven op een blaasinstrument. Een goede embouchure hebben - een blaasinstrument door een goede mond- en ademhalingstechniek goed en zuiver bespelen

   - WBD III.3.2:325 - ammezuur - mondstuk

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - amezü.jer - ammezuur, embouchure, mondstuk van een blaasinstrument

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - Verbinding ammezuuier hebben (op) zekere geschiktheid bezitten voor het bespelen van (een af ander blaasinstrument).

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 ammezuur - ammezuur hèbbe - aanleg hebben voor t bespelen van een instrument

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - ammezuur - embouchure

1. bijwoord

   amicaal, vriendelijk uit Franse amical

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1970-10-16 - Den schèèrpen geur van broeder kuus, die vond ik amiekaol.

2. Koffiemok (Goed gemòkt) - te koop (december 2021) bij Ollie's & Brandstore, Tuinstraat 106, Tilburg 5038 DE Tilburg.

1. bijwoord

   1. onbepaald voornaamwoord

   - alles, alle, allen tezamen, met zn allen, allemaal
   
   ► òllemaol

   ► òmmel

   ► allemòl

2. uit het Middelnederlandse altemale; daarnaast met vocaalreductie ammel; ook in vervoegde vormen, en dan voorafgegaan door een voorzetsel: ammòlle, allemòlle (ammel leent zich blijkbaar niet voor vervoeging)

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - ...daor stonne ze meej zen ammòlle - ...met z'n allen

   - Tillie B (pseudoniem van Nicole de Jong); website Tilburgs Taolbuuroo, 2012 - Die òpkes hèbbe kleeren aon èn huudjes op èn ze speulen ammel en instruumènt.

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Èn in de midde ston ammel paole, èèzere paole èn dòr bonde ze die koeje ammel aon Dè hèk nòg meejgemòktdè was mistdinsdags!

   - Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Èn dan kwaame we ammel goed zat tèùs! Ammòl!
3. bijwoord
   - Kees & Bart; rubriek in Tilburgsche Post, circa 1925 - mee allemollen zongen we

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1962-07-20: Hier zèn we dan, mee zn allemolle!

   - Lechim, pseudoniem van Michel van de Ven; De Tilburgse Koerier, 23 mei 1979 - Tis 'ne trubbel mee den ollie,/ we motte mindere en gaaw,/ aanders zitte we vant wènter/ mee allemolle in de kaaw.

   - Gieleke; waarschijnlijk pseudoniem van Michel van de Ven (Lechim); ongedateerd knipsel uit onbekende bron, circa 1960-1980 - We lèven ammol mee oe mee/ Mar ge mot winnen, Willem II.

   - Ad van den Boom; Unnen droom, circa 2005 - Ammol han zun krökske bedder/Waor ze durre zèèk in moese doen

   - Ad van den Boom; Bè de wèèvers òn tòffel, circa 2005 - Ammol han ze unnen hof - Ad van den Boom; De wèèvers van Tilburg, circa 2005 - Ammòl hielde ze knèène/ Soms ok un vèèreke in un kot

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - zooj zi zèn zammól zuut - naar hij zei, zijn ze allemaal zoet

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - koome ze meej zen ammòlle? - komen ze met z'n allen?

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; Jonges, löster is, 2009 - Van aovent gòn we meej zen ammol/ fiste op ' t Kedènt.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Van allemolle in dè mega höshaawe van ons, wier verwocht, desse der stintje bijdroegen om de zaak draaiend te haawe.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Meej zen ammòlle zingen .

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - as de femilie aon toffel gong en meej zen ammòlle in de eetkamer derre kanis vol zaate te douwen.

   - Tillie B (pseudoniem van Nicole de Jong); website Tilburgs Taolbuuroo, 2012 - Ze waare der ammòl.

   - Cursus in Tilburgs; krantenrubriek circa 1940 - Kome ze mee zamolle?

4. alsmaar, steeds weer, voortdurend; geheel, allemaal, alles

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Kwók et ammòl wies. - Ik wou dat ik het allemaal wist.

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Hij plaogt mèn ammòl. - Hij plaagt me alsmaar.

   - Jan Triborgh (pseudoniem van John Majoie); Nieuwe Tilbugsche Courant, feestelijkheden in 1954 ter herdenking van de tiende bevrijdingsdag van Tilburg - Wè'n flauwe kul toch ammel!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-09-16 - t Is ammol niks...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1961-07-07 - Asser ammol ingaon...

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ammel interessante dinger over vanalles èn nòg wè.
   ► allemòl

ambtenaar

ander

1. zelfstandig naamwoord

   andijvie

   - Piet van Beers; Balaanze - Mar... hilt jaor deur, was er volop/ te ogste van munnen hòf./ Spinòzzie, Slaoj èn Boerekôol/ Andijvie, Brussels lòf...

   - Piet van Beers; Drôome - Meej slaoj èn andijvie,/ haol ik alle prèèze/ èn schondere praai/ hèb ik nèrges gezien.

   - Piet van Beers; De kunst van t kooke - Raopsteele èn andijvie lèèke op mekaor

   - Piet van Beers; Wètter in vèèfteg jaor veraanderde - Wie kènde vruuger mangoow èn kiewie òf bròkkolie, karèmbola èn taugee ?/ Meej sprötjes, andèèvie, boerekôol èn bloemkôole waareme tevreej.
   
2. tussenwerpsel

   anee

   - Informant Piet Mutsaers - nee hoor (nadrukkelijke ontkenning van een bewering)

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, (Udenhouts), 1978 - anee (ahnee) - nee hoor (diende om tegenover een bevestiging iets te ontkennen)

   - WTT aanvulling 2020; ook in vragende vorm gebruikt, en drukt dan verwondering uit; als in 'ach nee?'

Antwerpen

De Franse benaming van Antwerpen wordt in het Tilburgs met de scherpe e uitgesproken en met de s; in de regel gaat daaraan vooraf het lidwoord den

De Franse benaming van Antwerpen wordt in het Tilburgs met de scherpe e uitgesproken en met de s; in de regel gaat daaraan vooraf het lidwoord den

hachee

1. zelfstandig naamwoord

   adem, asem

   ► aosem, òjem, òssem
2. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen - adem
3. zelfstandig naamwoord

   asem, adem Hij hò ginnen òssem mir. Ze gaaf ginnen òssem = Ze reageerde niet. N. Daamen, woordenlijst 1916: "z'nen ossem waas te kort (hij had geen centen genoeg om te doen wat hij voorhad N. Daamen - handschrift 1916 - "(adem) Ik zò er wel over gesproken hebben as ie er mar iet of wè ossem van gegeven ha (als hij er maar iets over losgelaten had)"

   - Cees Robben - En as ge drie keer het gesnakt/ Zèèdoewen ossum kwèèt... (19600219) - Cees Robben - kort van ossum (19700925)

4. PVb aachter zenen òssem zèèn - buiten adem zijn Mar vurtie halverweege kwaam/ wassie al bèùte òssem (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Aanders...)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - ik hèb mar êenen òssem èn twee haande - ik kan niet alles tegelijk

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - ak ernòr kèèk, zèèk al tèènen òssem
5. zelfstandig naamwoord

   Mijn ogen jeuken allemol, ik hoest ak ossum haol... (Tony Ansems,Zak moete niese akkum aai?; van de cd Tilburgse Liekes American Style 2; 2009)

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Ik heb mar êenen òssem èn twee haande - Ik kan niet alles tegelijk. (081210)

   - WBD - III. 1. 2:235: 'kort van asem' = kortademig

   - WBD - III. 1. 2:236: 'nie achter zijn asem komen' = stikken

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Blijkens krt.44 ligt T. op de grens van de gebieden met s resp. j.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - ADEM, ASEM - zelfstandig naamwoord mannelijk : Den - inhouden; kort van - ; enz.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - ASEM - adem: Kört van asem - kortborstig

   - WBD - III. 2. 2:54 'naar aden happen', 'asem tekort komen' = reutelen

1. werkwoord

   ademen aojeme - aojemde - geaojemd

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - We dörfden hòst nie te aojeme.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - Ge kost um nie heure aojeme - Je kon hem niet horen ademen

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - K-kos hòst niemir aojeme want k-krêeg gin òssem mir...

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - geen vocaalkrimping, dus niet de vorm òjeme

   - WBD III.1.2:233 - zwaar ademhalen, moeilijk asemen; hijgen

   - WBD III.1.1:182 - ademen

   - WBD III.2.2:54 - zwaar ademen; reutelen
   
   ► òjeme
2. werkwoord

   ademen

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Ge kóst em heure òjeme.

   - Dialectenquête Willems (1887) - aojeme - aojemde - geaojemd - geen vocaalkrimping

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Blijkens krt. 44 ligt T. op de grens van gebieden met j resp. s.

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (1958-2005) - zelfstandig naamwoord mannelijk adem: 'ene kooien ooiem hebbe'

ader, maar ook meervoud aderen

1. bijwoord

   akelig

   - Kees & Bart; krantenrubriek in Tilburgsche Post 1922-193? - aokelijker

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - akelig
2. bijwoord

   aon, òn aan

   ► òn

aan

betijen, laten begaan, zijn gang laten gaan

aanmaken

aangetrouwde; namelijk leden van de schoonfamilie; in het Tilburgs meestal kaawe kaant genoemd

1. werkwoord

   aanleggen 1. in het bijzonder een cafeetje bezoeken

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-11-05 - In 't geensgaons hebben we ne keer aongeleed, en toen we terugkwame nóg ne keer.

   - Cees Robben, Prent van de Week, 1955-07-16 - En onderweege likkisaon...

   - Cees Robben, Prent van de Week, 1959-08-01 - Ik legde is aon...

2. 2. werk krijgen

   - Anoniem; Tilburgs folklore, n Kaoi rikkemedaosie; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-11-19 - Jaans zaag de kaoi rikkemedaosie, naauw kossie nieveraans aonlegge.

   - Anoniem; Hoe was het in onze streken?; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941-01-30 - De jongeren hebben er geen denkbeeld van hoe het vijftig jaren geleden met de arbeiderstoestanden en ook met die van de kleine burgerij was gesteld. Er waren ontzettend lange arbeidsdagen en er werd zeer karig loon verdiend. De fabrieken ratelden van des morgens zes tot des avonds zes, zeven uur en niet zelden tot acht, negen, en als het voor de werkgevers druk was soms tot middernacht. Geschaft werd er om acht uur één kwartier voor de boterham; de drijfriemen bleven echter op de losse poelie voortloopen, zoodat terstond als het kwartier om was de arbeid weer voort kon gaan. Om twaalf uur was de grootte rusttijd om te gaan eten tot half twee; maar ouderen herinneren zich den tijd nog wel dat op veel fabrieken om een uur weer moest worden aangelegd, zooals het heette.
   ► voor de volledige tekst

   ► voor de volledige tekst klik hier 3. het werk in de textielfabriek hervatten na de middagpauze

iets of zichzelf aanbieden dan wel aanbevelen contaminatie van presenteren en aanbieden

iets of zichzelf aanbieden dan wel aanbevelen contaminatie van presenteren en aanbieden

aanraden

aanrecht, het fonologische varianten: aonrècht, ònrècht, òrècht, òrecht, òrcht, naarècht, nòrècht

aambevelen contaminatie van aanbevelen en het Franse recommander (aanbevelen)

aanscherpen, scherp maken

aanspreken

aansteken; het electrisch licht aandoen

aantuigen, optuigen, zich aankleden

entree, intreegeld

wetten, scherp maken van een mes; contaminatie met aanscherpen

aonzien aonzaag - aongezien aanzien voor

aula

aap, snotneus

samenstelling uit apen + gelaat

aar, halm

aard, soort

aarden, aard hebben, aard krijgen aor(d)e - aorde - geaord (geen vocaalkrimping)

aarden, aard hebben, aard krijgen aor(d)e - aorde - geaord (geen vocaalkrimping)

1. bijwoord

   1. aardig, lief

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-02-25 - 1939-04-18 - En Anneke is ok 'n heel aorig meiske...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1962-08-10 - n aorig menneke dè wel... mar wè jengelèèchtig..!

   - Gerard Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 1997 - Ge zult nie gaa iemand heure zègge dèttie onze nuuwen burgemister ginnen aorege meens vènt. Mar hij pròt wèl en bietje aoreg.

2. 2. eigenaardig, vreemd, raar

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel; Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-05-20 - 1939-06-17 - ...want onder ons gezeed en gezwege, t is n aorige, die taante Sophie.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1966-10-21 - Hij keek me efkes aorig aon

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1961-10-20 - t klinkt wel aorig al meej al/ Mar t is toch waor gebeurd...

   - Interview echtpaar Staps, 1978 ; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Jan Boemelgètje zin zer teege mar meer weet ik er nie van want die liep zo aoreg!

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Ik weet t wèl meense. Ok bij de Tilburgers hèdder netuurlek zat aorige bij, mar de miste Tilburgers vèèn ik tòch hêel aorig.

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - wènnen aorege meens

   - WBD III.1.4:59 aardig - vreemd

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 aorig - aardig, eigenaardig; heeft meerdere betekenissen

   - Hans Heestermans; Witte nog?; 1988-1994 - arig - vreemd, raar

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - aorig - vreemd, raar, eigenaardig

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (Udenhouts], 1978 aardig (aorig) - eigenaardig vreemd, niet aangepast, n beetje ziek; heeft nooit de betekenis sympathiek; deze is wel aanwezig in het abstractum aorighèt; plezier, genot.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 aardig (Kempisch aorag) - vreemd, zonderling; onpasselijk, misselijk; kwalijk; arig - aardig

3. 3. onwel, vreemd

   - Informant Toine Raaijmakers - Ik wier der aoreg van. - Ik werd er beroerd/onwel van.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-03-02 - Ik ben hil den dag toch zô aorig, war... Dè komt van de muugte...

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 are, arrig aardig; 1) eigenaardig, zonderling, vreemd: 2) onwel, onpasselijk, duizelig, raar.

4. 4. behoorlijk

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Toen zaat et aoreg in de frut. - Toen zat het behoorlijk in de war.

5. 5. een combinatie van I en II bij Robben en Verbunt

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1986-03-28 - Ik vèèn heur wel n aorig medje... hum vèèn ik mar unne aorige...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zij is wèl aoreg, mar hij is mar enen aorege

attentie, aangename verrassing, aardigheid(je)

attentie, aangename verrassing, aardigheid(je)

1. bijwoord

   1. aardig, lief

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-02-25 - 1939-04-18 - En Anneke is ok 'n heel aorig meiske...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1962-08-10 - n aorig menneke dè wel... mar wè jengelèèchtig..!

   - Gerard Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 1997 - Ge zult nie gaa iemand heure zègge dèttie onze nuuwen burgemister ginnen aorege meens vènt. Mar hij pròt wèl en bietje aoreg.

2. 2. eigenaardig, vreemd, raar

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel; Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-05-20 - 1939-06-17 - ...want onder ons gezeed en gezwege, t is n aorige, die taante Sophie.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1966-10-21 - Hij keek me efkes aorig aon

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1961-10-20 - t klinkt wel aorig al meej al/ Mar t is toch waor gebeurd...

   - Interview echtpaar Staps, 1978 ; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Jan Boemelgètje zin zer teege mar meer weet ik er nie van want die liep zo aoreg!

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Ik weet t wèl meense. Ok bij de Tilburgers hèdder netuurlek zat aorige bij, mar de miste Tilburgers vèèn ik tòch hêel aorig.

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - wènnen aorege meens

   - WBD III.1.4:59 aardig - vreemd

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 aorig - aardig, eigenaardig; heeft meerdere betekenissen

   - Hans Heestermans; Witte nog?; 1988-1994 - arig - vreemd, raar

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - aorig - vreemd, raar, eigenaardig

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (Udenhouts], 1978 aardig (aorig) - eigenaardig vreemd, niet aangepast, n beetje ziek; heeft nooit de betekenis sympathiek; deze is wel aanwezig in het abstractum aorighèt; plezier, genot.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 aardig (Kempisch aorag) - vreemd, zonderling; onpasselijk, misselijk; kwalijk; arig - aardig

3. 3. onwel, vreemd

   - Informant Toine Raaijmakers - Ik wier der aoreg van. - Ik werd er beroerd/onwel van.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1979-03-02 - Ik ben hil den dag toch zô aorig, war... Dè komt van de muugte...

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 are, arrig aardig; 1) eigenaardig, zonderling, vreemd: 2) onwel, onpasselijk, duizelig, raar.

4. 4. behoorlijk

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Toen zaat et aoreg in de frut. - Toen zat het behoorlijk in de war.

5. 5. een combinatie van I en II bij Robben en Verbunt

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1986-03-28 - Ik vèèn heur wel n aorig medje... hum vèèn ik mar unne aorige...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zij is wèl aoreg, mar hij is mar enen aorege

aas

1. detail uit een Prent van de week van onbekende datum.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ik hèb mar êenen aojem èn tweej haande (ook Stadsnieuws, 2006-05-12)

   - WBD III.1.2:232 - naar adem snakken, hijgen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - Blijkens kaart 44 ligt Tilburg op de grens van vormen met respectievelijk j en s.

   - WNT adem; asem is een andere vorm van hetzelfde woord
   ► òssum
2. zelfstandig naamwoord

   adem

   ► aojem,

avond

avontuur

azen (op)

1. zelfstandig naamwoord

   meervoud appels maar ook appel 1. de vrucht

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Ik ha 20 kilo appel, 10 kilo père, in mèndje vol mee waaichampions

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs, 1916 - As ge oe aigen goed doet, dan doe de et gin rotte appel.

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen zuren aapel

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - appel; meervoud appel, minder vaak appelke(n)

2. Schilderij (detail) van Osias Beert de oudere - 17e eeuw Jongen met appels - Eugenio de Blaas. 2. als beeld voor hoofd

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dan slòdde zô iemand tege zenen appel aon.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - ...dus vur dèttie der èèreg in ha pèèr ik em goed hard teege zenen appel aon.
3. bijwoord

   appelèèchteg appelachtig; woordspeling met de naam van de schilder Karel Appel

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1986-05-16 (In een museum...) Ik ben nie zoo appelèèchtig... Ik haauwet meer bij Citroen... (de schilder Paul Citroen)

4. Cees Robben detail uit Prent van de week - 1986-05-16

1. zelfstandig naamwoord

   stamppot van aardappelen, gestoofde appels of peren en spek; hete bliksem het lid prol is een klanknabootsing

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs, 1916 - appelenprol - heeten bliksem, appelstaamp

   - WNT - prol - I 1.a; in Zuid-Nederland - Van denzelfden wortel als prollen; de oudste betekenis zal zijn week lichaam, weeke massa die (bij het koken) het geluid prol maakt. Vergelijk prut, dat in betekenis het nauwst verwant is (waarnaast pruttelen, dat verschillende betekenissen met prollen gemeen heeft), prul, dat in den vorm het meest overeenkomt, en zie verder bij prollen
   

2. Schilderij van Elias van den Broeck - detail - 17de eeuw

sinaasappel, appelsien

appelmannetje

sinaasappel, appelsien

appendentie uit Frans appendance

1. zelfstandig naamwoord

   appretuur; afdeling in de textielfabriek voor veredeling en afwerking van stoffen

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Daor hèb ik ok in de apperetuur gestaon (textielfabriek Gooyaerts). Daor hèk alles gedaon... gepèrst, gestòpt, genòpt!

2. Prentbriefkaart ter gelegenheid van de kermistentoonstelling 'Jaozeetie', Tilburg 2018.

1. zelfstandig naamwoord

   De etymologie is niet opgehelderd; komt alleen voor in Tilburg en naaste omgeving; appetjoek is de bekendere vorm - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1984-03-30 - Hullieje pa is unne wous... hullie moeder unne abbetjoek... en zelf is t ôôk mar unne drie-kwart... Vur de rest gaoget wel.

2. naam

   een geestelijke afwijking hebbend, getikt

   
   ► abbetjoek

sinaasappel, appelsien

apparènsie, apperansie, opperènsie uit Frans apparence (verschijning)

apropos, onderwerp, stuk uit het Frans à propos; meestal in de uitdrukking van mn à propos - van slag zijn, de kluts kwijt zijn

apropos, onderwerp, stuk uit het Frans à propos; meestal in de uitdrukking van mn à propos - van slag zijn, de kluts kwijt zijn

arbeiden arbèje - arbèjde - gearbèjd

paardenras uit de Ardennen

aardbeien

1. zelfstandig naamwoord

   archief

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie door Hans Hessels, 2015 - Mar daor zèn nòg wèl ouw kaorte van op... in et arsjief dènk, op de gemènte

2. Antoine Arts

1. uitdrukking De krant die door de familie Arts werd uitgegeven: de Nieuwe Tilburgsche Courant

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1929-11-21 - Sommige kraanten saawelen dè Jantje (Pijnenburg) in Brussel mee rijdt in den zisdaogschen, mar Artskes kraant hee gezee, dè-t-er vurloopig nog niks van waor is.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1929-10-09 - ...dan schreef ik is n stukske en daor stapte-n-ik mee nor Tilburg nor Artskes kraant.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - op et ketoor van Artse Kraant

   - Nel Timmermans; Tenêel speule dès leuk; CuBra, 200? - En we waare aaltij benuuwd hoe de recenties waare in 't Nuuwsblad, èn in Artse kraant, die wiere èùtgeknipt èn bewaord.

   - Ronald Peeters; De Paap van Gramschap; internetversie, 2012 - Antonius Henricus Arnoldus (Antoine) Arts werd op 20 april 1845 te Arnhem geboren (...) Aanvankelijk werkte hij in s-Hertogenbosch op een handelskantoor. Daarna begon zijn journalistieke loopbaan. In 1877 werd hij hoofdredacteur van De Kruisvaan, het wekelijks orgaan van de Zouavenbond St. Bonifacius. Deze krant werd aanvankelijk gedrukt door N. Luijten in Tilburg, de drukker van de Tilburgsche Courant. In 1878 richtte Arts een eigen drukkerij op in de Poststraat. Hij verhuisde naar de Nieuwendijk (de tegenwoordige Bisschop Zwijsenstraat) en begon met ingang van 1 januari 1879 met het drukken en uitgeven van De Kruisvaan (vermoedelijk tot 1882 verschenen). In april 1879 richtte hij de Nieuwe Tilburgsche Courant op en op 10 januari 1898 Het Tilburgsch Dagblad voor het Volksbelang. Beide kranten zouden per 1 januari 1901 tot één dagblad worden samengevoegd. Zijn oudste zoon Antoon werd hoofdredacteur. (...) Hij overleed te Tilburg op 31 maart 1926.
   

2. as voegwoord als

   - WNT - Door de zwakke toon versmolt de l vóór de s, en zo ontstond in de volksspraak het thans nog algemeen gebruikelijke as, dat reeds in het Middelnederlands voorkwam.

3. 1. voegwoord van vergelijking

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1962-02-? - Ik zè zo ziek as iets, k gao naor hûis en alles...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 198 2-07-02 - niks as rôoken èn ötgaon...

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - ze zòchte niks aanders as ...

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 as - als; ook in krachttermen: as te mieter, as de nondejuu

4. 2. voegwoord van tijd

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek; Nieuwe Tilbugsche Courant 23-03-1972 - "Als het waait, draaien alle meulens". Daarmee wordt aangegeven, dat men met geluk wèl kan varen, aldus onze zegsman. Het lijkt ons echter niet uitgesloten, dat we hier te maken hebben met een sceptische opmerking, waarmee men door het voorwaardelijke "als" belachelijk wordt gemaakt.

5. 3. voegwoord van voorwaardelijkheid

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - As tis dèt is, dan fisteme. - Als het inderdaad zo is, feesten we.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1954-12-24 - Kèkkis of ie kèkt Pietje... En as ie kèkt... Nie kèèke...

   - Piet Heerkens; De knaorrie; As...as...as..., 1949
6. samentrekking

   Denk eraon, mn goeie ziel: as... is de spil van 't kreugelwiel! As... is hout, as 't opgestookt is, as... is vuur as 't uitgerookt is. As den hemel valt? - Geen nood! al de musse valle dan dood! As de locht valt op onze kop, hebbeme blauwe mutskes op! As de as breekt van oewe waoge, zullen oe beenen oe nog wel draoge! Laot die assen uit oewe körf; as... is mar verbraande törf! Strooi geen assen op oe brood, want as suiker smaoken ze noot! Denk eraon, mn goeie ziel, as... is de spil van n kreugelwiel! agge - als jij/gij asie, assie - als hij asse, asze - als zij het asset - als het aswe, awwet - als we het agger - als je er

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - ak, agge, asie, asse / asze, ast / asset, aswe/awe / awwet
   ► zie deze lemmata:

7. 5. in plaats van dan

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - grotter as en pèèrd

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - als (ook as uitgesproken). Wordt altijd gebruikt in plaats van dan achter eenen vermeerderenden trap, alsook achter ander(s), niemand, niets, nooit

8. as-as-as voegwoord van voorwaardelijkheid met versterkende herhaling als-als-als om een uitspraak in te leiden waarmee onwaarschijnlijkheid wordt uitgedrukt.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1975-09-19 - Jè, as-as-as... As we ham hôn dan kosse we snippere...
9. naam

   as dèt als dat

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1960-07-22 Wè zidde..? (...) As det oew slekbord rammelt...
10. samentrekking

    asdèttie als, alsdat, als dat hij

    - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - hij zi asdèttie nie kos

    - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 als(dat) als; vergelijkend: Gij drinkt meer op alsdage vertèèrt; ook asda(t)
11. samentrekking

    asger als je er, als ge er

    - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1971-05-07 - Zôô oud asger uitziet worde gij toch nôôt...

12. askèùl askuil; bewaarplaats voor as, vaak gelegen onder de bakoven

    - WBD - askèùl - ashok
13. zelfstandig naamwoord

    asoosjaale asocialen, minder beschaafden

    - Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Èn die asoosjaale kwaame ammel van de Paddewaajkes, van et Körvels Huukske aaf!
14. zelfstandig naamwoord

    Aspèrges me Latijn: Besprenkel mij. Het gezang onder die naam uit de rooms-katholieke liturgie, soms gebruikt als woordspeling met het gewas asperges.

    - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1938-10-08 t Waar muisstil in de kerk, toen ie uit de sacristie kwaam om den Asperges te zinge.

    - Piet van Beers; fragment asperges me (besproei mij), 2009
15. samentrekking

    Ik denk wèlles terug òn vruuger, Dèn aawe rèèke Rômse tèèd. k Zuuk dan wèl es nòr schôon dinge. (Dè doede agge aawer zèèt) We wiere dan aaltij gezeegent vur dè de liste mis begon. t Asperges Me wier dan gezonge. Besproei mij, in t vakjargon. Onze pastoor was èèrg scheutig meej zenne grôote waoterkwaast. Hij ha n hêel goei haand van sproeie. Èn dè wier figuurlek toegepaast. As misdiender liep ik n paor meeter daor meej n èmmerke vur m èùt Die t dichtste bij t gangpad zaate kreege t miste waoter op der snèùt. asse als ze

    - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1964-04-17 - En kusse asse kan...

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - asse mar kosse...

    - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1975-06-06 [vader kookt voor de kinderen; ze zouden het niet opeten...] asse wiesse wèsse aate

    - Cees Robben; Prent van de Week, onbekende datum [kinderen treuzelen met het uitzoeken van snoep op een kraam van de Hasseltse kapel] asse-mar-wiese-wèsse-won.

16. Foto: website catholicworkeramsterdam

1. zelfstandig naamwoord

   askruis, askruisje; aswoensdag

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1955-02-26 - Ieder die zn asse-kröske/ Mee den Paose nog hee staon/ Krijgt van den pastôôr n pekske.../ zee meneer den kapelaon.....
   
   ► kröske

2. Deze prent verscheen ter gelegenheid van Aswoensdag 1955. Aswoensdag is de dag waarop in de katholieke traditie de 40-daagse vasten begint, die eindigt met Pasen. Het askruisje dat gelovigen op Aswoensdag in hun parochiekerk gingen halen, is het teken van berouw, in het bijzonder berouw over de zonden begaan tijdens het carnaval. De katholieke folklore wilde vooral onder kinderen - dat dit kruisje niet mocht worden afgewassen. De as waarmee de priester het kruisje op het voorhoofd van de gelovige had aangebracht, was as van verbrande palmtakjes van Palmpasen van het vorig jaar. Uiteraard lukte het nooit iemand om het askruisje veertig dagen lang op het voorhoofd intact te houden, zelfs niet als de pastoor daarvoor een premie uitloofde die uit n pekske bestond, een pakje, een kledingstuk om met Pasen mee voor de dag te komen. (Detail - Robben - 1955-02-26)

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Et vaastetrommeltje, 2011 - Geduurende de vaastetèèd,/ van assekrèùs toe Paose...

   - WBD III.3.3:225 - askruisje

1. samentrekking

   als ze er

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1961-07-07 - Asser ammol ingaon...
2. zelfstandig naamwoord

   Advertentie 1922 asseraansie assurantie, verzekering; van Franse assurance

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1987-09-18 - Ik keek wel effenaaf toen ik zaag desse mn fiets gejat han... Na hek van de asseraansie n effenaave trug gekocht...
3. werkwoord

   asseradeere verzekeren; van Franse assurer

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - asseradeere, verasseradeere, verassereere - verzekeren
4. samentrekking

   asset als het

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-11-17 - Asset thuis waait moete één deur dicht doen... aanders trekket...
5. samentrekking

   assie als hij

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1965-04-16 - En assie is afschiet.. Nou dan kan t (...) op unne wetsteen... Als hij eens betaalt dan is het heel magertjes...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1965-08-28 - Mar assie gedaon heej mottie effegoed vèège...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-01-10 - Hij is zôô kiem assie grôôt is... [Hij is zo preuts zoals hij groot is...]

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1969-01-10 - Assie in zn vaon stao [Als hij in zijn hemd staat]
6. samentrekking

   assienie als hij niet

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven, 1964-03-27 - Ze hebben op den Heuvel unne put gevonden.. (...) Afblèève assienie van jouw is...
7. zelfstandig naamwoord

   assortiemènt assortiment

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - assortiment, meerdelige voorspinmachine (textiel)
8. samentrekking

   ast als het

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1962-02-? Ast is dèttis, dan fiste we

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld; diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - ast is dèt is - als het waar is, als het zo is

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - ast toevalleg geleege komt - als het uitkomt
9. tussenwerpsel

   asteblief als t u belieft

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1972-09-23 - en ons persvlêes asteblief

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 asjeblieft - astebli:ft met of zonder t.
10. samentrekking

    aster als het er

    - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1976-02-13 - En aster op aonkomt
11. naam

    astraant brutaal; afgeleid van Franse assurance

    - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs, 1916 - astraant brutaal

    - A.J.A.C. van Delft; Toen Tilburg nog dorps was; een heel typisch dialect; Nieuwe Tilbugsche Courant, 1956-07-17 - Zonnen aastraanten bliksem was ie!

    - WBD III.3.1:221 - astrant, strant, brutaal - vrijpostig, onbeschaamd

    - WBD III.1.4:130 astrant - moedig

    - WNT - assurant - in de volkstaal geworden tot astrant

    - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - astrant, strant - onbeschroomd, vrijpostig (in Nederlands assurant brutaal)
    ► straant
12. zelfstandig naamwoord

    astraasie verzekering; verbastering van assurantie ook: braandastraasie brandverzekering

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek, 1998 - bè wèffere braandastraasie zèède gè verastreerd?

    - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 astrantie - assurantie, verzekeringsmaatschappij
13. zelfstandig naamwoord

    attak attaque, hartaanval; uit het Frans

    - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden / het Nieuwsblad, 1973-12-31 - En ast nie meevalt/ Hedde gij unne attak...

14. Foto: Regionaal Historisch Centrum / Stadsmuseum Tilburg

1. naam

   vrijpostig, astrant astrant; brutaal, vrijpostig; uit Vlaamse astrant, mogelijk van Franse assurant, maar in het Frans niet in deze betekenissen gebruikt - Cees Robben - Zô vroeg ik straand... (19590912) - Cees Robben - Hij trok de straante schoenen aon (19590530) gezegde - Ene straante meens kómt de halve wèèreld toe. - Een brutale mens heeft de halve wereld.

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1930 - straant: ''n strant vrammes'
2. naam

   gezegde - Pierre van Beek - Zo astraant as et houtje van de galg. (Tilburgse Taalplastiek 136)

   - WBD III.3.1:221 'strant', 'astrant, brutaal' = vrijpostig

   - WBD III.3.1:225 'strant', 'lomp, onbeleefd' = onbeleefd

   - WBD III.3.1:226 'strant', 'ontstrant, frank, onbesnut' = brutaal

   - WBD III.1.4:130 astrant' = moedig

   - Stadsnieuws - Hij ston mèn meej en straant bakkes öt te laage. (280606)

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - strant bn - vrijpostig

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ASTRANT bn, zelfverzekerd, brutaal

   - Cornelissen & Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect; 1899 - ASTRANT en ASSURANT - frank, onbeschaamd, vrijpostig, stout indringend

3. S.G. blz. 86, 111, 113, 210, 293, 325, 329, 335, 338 (aant. Witters) Hees astrant (1:39) Bosch strant - brutaal

1. zelfstandig naamwoord

   Centrale Werkplaats der Nederlandsche Spoorwegen uit Frans atelier; werkplaats

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Hij heej fifteg jaor op den atteljeej gewèèrkt.

   - Karel en Sjarel; Groot Tilburg, 1945-05-25 - Kekkis Karel, veronderstel dè gij den bisten wèver bent van hil Tilburg en ikke den bisten wielendraaier van hil den Ateljee.
   
2. naam

   De oorspronkelijke uitspraak rijmt op bier

   - Anoniem; Tilburgs folklore; n Kaoi rikkemedaosie, Nieuwe Tilbugsche Courant 1959-11-19 - Buur Jaonus ha okkal zo dikkels gezee, k Zallet is vur oe probeere op den atteljeej, (...) 's-Maondags smerrigis stapte Nillus mee hart en ziel, Naor den atteljee, mee kruik en unne nuuwe blauwe kiel.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006- Die rotmoffen waren de werkplaots van de Nederlandse Spoorwegen aon et opblaozen, den ateljéé hiete dè bij ons.

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den atteljeej - Centrale Werkplaats van de NS

   - WBD III.3.1:213 - atelier, werkwinkel, werkplaats atelier; uit Frans atelier - werkplaats

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 atelier - Hij werkt in Tilburg op den atelier (van de N.S.)

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - atelier ateljé werkhuis; op nen ateljé werken. Met den ateljé bedoelt men te Leuven de werkhuizen van Dyle et Bacalan.

mogelijk ook uitgesproken als avvelòt - Lowie van Dorrus Misters; onze Tilburgse folklore; Van postwagen en diligence, Nieuwe Tilbugsche Courant 1951-12-11 - Postagentschappen bestonden nog niet. Wel verkocht men in sommige winkels postzegels, maar met verhoging van een halve of hele cent en daar werd 70 jaar geleden ook rekening mee gehouden. Men verkocht bijvoorbeeld postzegels en schrijfbehoeften, velletjes brievenpapier, brievenzekskes of avelotten (enveloppen), pennen en inkt in t Herringsend (Haringseind, Korvelseweg) bij F. v.d. Hout-Becx, op Korvel bij Trui Bos (recht tegenover de brievenbus), in den Berrendijk (Berkdijk) bij Piet van Heijst. Zo zal het in andere buurten ook wel geweest zijn.

drukte; afgeleid van navigatie

advocaat (beroep); ook de drank maar in dat geval meestal in de verkleinde vorm:

voorkomend; uit Frans (à l)avenant (dien)overeenkomstig, in overeenstemming met

nu en dan, af en toe

advertentie

opschieten, voortmaken, zich haasten, avanceren; uit het Frans avancer uitspraak in gebruik naast 'affeseere'

adverteren, te koop lopen met

voortgang, vooruitgang uit Latijns abundantia

alweer

azijn

als ze je --> asse oe --> azzoe