maagdje

1e + 3e persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van 'meuge'; via 'mag' met vocaalrekking

macht; grote hoeveelheid; lichaamskracht

machtig

mei

1. zelfstandig naamwoord

   meibloempje

   - WBD III.4.3:291 - maajbluumke - madeliefje (bellis perennis), ook genoemd: 'meizoentje', 'meizoetje' of
   
   ► paosblom

   ► mezuutje

   ► paosblom of waajbluumke

2. Schilderij van William Bougereau - Daisies - (1896)

1. zelfstandig naamwoord

   meibloempje

   - WBD III.4.3:291 - maajbluumke - madeliefje (bellis perennis), ook genoemd: 'meizoentje', 'meizoetje' of
   
   ► paosblom

   ► mezuutje

   ► paosblom of waajbluumke

2. Schilderij van William Bougereau - Daisies - (1896)

maaien

meimaand

1. naam

   van mei

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maajse mèrt - markt half mei, waar ook boerenvolk geworven werd voor het nieuwe huurjaar

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maajse scheut - groeipijn

2. 2 zelfstandig werkwoord maïs

aantasting door wormen; wörmsteek

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD III.4.3:116 - maajtak - groene berkentak

2. Illustratie: Naumann - fringilla coelebs - vink - maajvink (2e van boven)

1. zelfstandig naamwoord

   vink

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - vink (fringilla coelebs)
   

2. Tekening: - Cees Robben - uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. van de Ven jr., 1946

1. zelfstandig naamwoord

   mand, korf

   - Dialectenquête Willems 1887 - Ze droeg 'n maand op den rug

   - Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Kriesje Kleevers die midden op den weg z'n maanden aon 't vlechten was.

   - Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Toen zaat nog midden op den weg/ Kriest Kleevers mee zn maanden.

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-09-04 - Vat die maand waas op...

   - WBD III.2.1:135) - mand, kabas, korf - marktkorf

   - WBD III.3.2:247) - maand - duivenmand

   - WBD III.2.1:137) - draagmand - rugkorf
   

2. uitdrukkingen

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Tis nen moord in en maand... - een te verwaarlozen zaak

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-05-23 - En daor is gin maand over gestölpt of... [daar hebben ze niet lang over hoeven nadenken]

   - Cees Robben; Prent van de week 1962-09-21 - Meej daauw kiepen de maand in... [een vrouw die vrijgezel blijft]

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Daor is gin maand oover gestölpt... - daar is niets aan verloren

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - De mand in den hof hèbben hange... (geciteerd uit Nieuwsblad van het Zuiden 1978) - De mand in den hof hebben hangen. De mand in de tuin hebben hangen. 1. Op korte termijn een kind verwachten. (Komt uit de bijenhouderij: je hangt een korf in de tuin als je een bijenzwerm verwacht.) Tilburg (NB) 1978

3. Mandenmaker - detail van een centsprent met beroepen Mandenmaker - Caspar Luyken

mank

letterlijk: mansmens man, mannen

mantel

1. zelfstandig naamwoord

   mast (van een boot), mastbos

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - 2012 - In het Tilburgs vooral gebruikt om dennen en sparren aan te duiden, alsmede de bossen die zij vormen; dennenbos(sen); met 'den' wordt vooral bedoeld de grove den, pinus sylvestris, ofwel pijnboom.

   - Cees Robben; Prent van de week 1960-07-08 - Hanneken die huizen in de maast. - Cees Robben; Prent van de week 1969-09-09 - Ons dörpke leej rontom in maast en haai gevangen

   - Piet van Beers t Èlfde buukske, 2010 Gin katte: nòr t park of de maast...

   - WBD III.4.3:96 - maast - dennenbos (bos bestaande uit naaldbomen), ook genoemd: mastbossen, mastenbos, bussel, bussels

   - WBD III.4.3:98 - maast - den, ook genoemd: dèn, dènnenbôom, mastenboom, spar, groffe maast, hèksemaast, waajbôom of maajbôom

   - WBD III.4.3:107 - maast, fèène maast, mastenbôom - spar

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mast; zelfstandig naamwoord - mast 1) den; hierbij onderscheidt men 'fene maast' en 'grouve maast'; 2) mastbos respectievelijk mastbossen.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 mast; zelfstandig naamwoord den (Frans sapin) - fijne, grove, zwarte mast

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1993 maast; zelfstandig naamwoord - mast, den, dennebos
   

2. Samenstellingen

mat verleden tijd van 'meete'

1. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mouw

2. Promotiekaartje van website Tilburg.com.

1. werkwoord

   zeuren, miauwen, zaniken

   - Voorbeeld Sterenborg - Meens, maauwt nie zo! - Man zeur niet zo!

   - Dialectenquête Willems 1887 - De katte in Tilburg blève maauwe...

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-06-31 - Wè maauwde van unne haauw-maauw.. maauwer...

   - Cees Robben; Prent van de week 1958-07-05 - Wè zôdder over maauwe...

   - Piet Heerkens - Uit Hannes Kaokel, van Baokel
   

2. En Hannes Kaokel toog op pad van 't domme dörpke Baokel naor Boekel mee de vette koei, alleenig, Hannes Kaokel; de taanden hield ie op mekaar en ie waar heel vaast besloten om wijselijk te zwijgen, want 't is waor: die groote tooten, die praoters en die maawers, al die raoteleers en zwetsers dè zijn de ware kooplui nie, ik mot ze nie, die kletsers! Uit Vertesselkes, 1941

   - Henriëtte Vunderink - Uit Kzal van oe blèève haawe (2007)

3. Tilbörg Ik hèb toch iets meej Tilbörg èn dè is gin schaand. Ik kan er zélf soms ok wèl oover maawe. Toch zal ik aaltij van der blèèven haawe. Et is vur mèn: de schonste stad vant laand.

   - Piet van Beers

4. Beeterweeters ' n Vòlkstöntje, dè is niks, zeej Kees van Ballegooie. Ge kunt nôot òp vekaansie gaon tis zaaje òf ogste òf rooje, Èn bovendien moete oewe tèùn ok vrij van onkrèùd haawe, doede dè nie, dan leej 't bestuur wir on oewe kòp te maawe. Wè ik prebeer jullie dèùdeluk te maoke Is: Dè hij die ´t klèèn nie eert. ok nie moet zaonikke èn maauwe want grôote dinge is ie dan nie "wèèr.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Uit Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 -

5. Zwemmen han we ons èège geleerd. Asset goei weer waar, s woensdagsmiddags, vroegen we un dubbeltje aon ons moeder om nor et zwembad te meuge. We moese er dikkels lang om maauwe, mar dan docht ze, ben ik wir efkes van die druktemaokers verlost en kan ik beter meej men wèèrk opschieten. Nao veul maauwe van onze kaant kocht ze ene keer un pötje zjem. In èene keer waar dè pötje leeg, kunde begrèèpe. Zij begreep dè dus nie, kaod desse waar

   - Lechim
6. werkwoord

   De kènder sliepen zuutjesaon De moeders gingen maauwen Omdè de vadder te veul dronk En niemer op wó haauwen. Uit: Vruuger Toen 'k vroeg Hoe stao'get mee m'n pak? Begos ons Sjaan te snaauwe Ze zee 't Is aaltij wè mee jouw Gij mot óók aaltij maauwe. Uit: Naor de kèrmis Ons Sjaan die meegekeeke ha' Begos sebiet te maauwe Ze zee: t Is d'n hoogste tèèd Mee rôoke op te haauwe. Uit: 'Ge zut niks mit meuge' Tilburg hee himmol gin kultuur Heurde daogeluks maauwe Loat ons dè bietje dètter is Dörom asteblief haauwe! Uit: Haaw vaast, die bilde D'n Heuvel gaot 'r op veuruit 't Verkeer hee wir gewonnen Mar aaltij heur de maauwen van: Wè zèn ze naauw begonnen? Uit: Stoplichten; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, uit De Tilburgse Koerier

   - WBD III.3.1:258 - mauwen zeuren

   - WBD III.3.1:283 - mauwen - (tijd) verbeuzelen; 294 - zaniken

   - WBD III.2.1:500 - mauwen - miauwen (stemgeluid van de kat)

   - WBD III.1.4:256 mauwen - kreunen; 271 - mauwen (aanhoudend klagen)

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland deel 2 Vocabularium, 1958 - ma.we(n)- mouwen (in de zin van hevig waaien)

1. zelfstandig naamwoord

   zeurpiet, iemand die kletspraat verkoopt

   - Piet Heerkens; uit Vertesselkes, Hannes Kaokel, van Baokel, 1944

2. ...want 't is waor: die groote tooten, die praoters en die maawers, al die raoteleers en zwetsers dè zijn de ware kooplui nie, ik mot ze nie, die kletsers!

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-06-31 - Wè maauwde van unne haauw-maauw.. maauwer...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' - zeurpiet; ook: maawkónt

   - Stadsnieuws - We zèède tòch ene maawerd, tis bij jou nôot goed òf et dugd nie... (2009-03-08) - Wat ben je toch een zeurpiet, het is bij jou nooit goed.

1. zelfstandig naamwoord

   zeurpiet, iemand die kletspraat verkoopt

   - Piet Heerkens; uit Vertesselkes, Hannes Kaokel, van Baokel, 1944

2. ...want 't is waor: die groote tooten, die praoters en die maawers, al die raoteleers en zwetsers dè zijn de ware kooplui nie, ik mot ze nie, die kletsers!

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-06-31 - Wè maauwde van unne haauw-maauw.. maauwer...

   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' - zeurpiet; ook: maawkónt

   - Stadsnieuws - We zèède tòch ene maawerd, tis bij jou nôot goed òf et dugd nie... (2009-03-08) - Wat ben je toch een zeurpiet, het is bij jou nooit goed.

kletser leuteraar(ster)

Tilburgse variant op de klaagmuur. Monumentaal werk bij het Paleis raadhuis in het centrum, in 2012 gerealiseerd door Miranda Poel e.a. De muur bestaat uit stalen letters: WIE GEEN FOUTEN MAAKT/ MAAKT MEESTAL NIETS. In de muur zijn twee brievenbussen aangebracht waarin klachten gepost kunnen worden, een daarvan speciaal om te maawen bij de gemeente. Foto's: CuBra 2018.

1. zelfstandig naamwoord
   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - madam - steun onder karren en wagens
   

2. m adòrrie potverdorie bastaardvloek (de etymologie is niet duidelijk)

   - Weekblad van Tilburg (1867-10-05); een roestpraatje - Madorrie! t is al laot, ons klukske sleu daor tien...

gek kaajmaf - hartstikke gek

gek

margarine

magazijn

mayonaise, mayonnaise

1. zelfstandig naamwoord

   marechaussee, veldwachter

   - Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - ...we waare ònt waoterhoenekes vange èn toen kwaame de majesjesees!
2. zelfstandig naamwoord

   marechaussee

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - masjesee

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - marsjesee (frequent)

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - marechaussee

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - masseseej

1. zelfstandig naamwoord

   merel

   - Piet Heerkens; uit De Kinkenduut; Oproep, 1941 - ...spreuwe, malders...

   - Piet Heerkens; uit De Kinkenduut; Naachtegaol, 1941 - ...lijsters, malders, wielewaole...

2. Kindermallemolen van Janvier. Prentbriefkaart ter promotie van de 'Jaozeetie' (zie dat lemma). Afbeeldingen: facebook.com/dejaozeetie, 2019.

mallemolen

moedertaal

1. zelfstandig naamwoord

   ongeluk(je), tegenspoed (van het Franse malheur)

   - G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2004 - Dè gaaf wèl wè malleure mar tòch ok veul leut, hurre...

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 malheur (malé:r) - zeer gewoon naast 'ongeluk'
2. zelfstandig naamwoord

   ongeluk, pech

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 152, Nieuwe Tilburgsche Courant Dat zijn meleuren en daar moet je voor bidden! - troostwoord tot iemand die pech heeft; uit het frans malheur, met vocaalreductie

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 4, Nieuwe Tilburgsche Courant 1929-11-02 - Naa snapte wel, dè den deeze of de geene per ongeluk wel 'ns zis borrels vat as ie wit dè-t-ie er mar vijf hebben kan; dè zen meleuren en daor motte vur bidden.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - malheur (kaartspelersterm)

mals

Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

man

mangelknoop

voederbiet; koolraap ook 'knòlraop', 'knòlleraop', 'knòllekes'

bastaardvloek (juu komt van het Franse dieu; god)

soms

manege: installatie waarmee de dorsmachine door een paard in beweging wordt gebracht

manufacturen

het voetballen As en zondag et spul begient/ dan is zen lêed geleeje/ hij kan fèèn nòr de voetbal toe/ èn is hêel dik tevreeje. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Hij wèl... zij nie tevreeje... ) Ak vruuger nòr de voetbal ging... (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Minder gevaor)

mannelijk persoon

herenmaat (kleding)

maag

samenstelling uit maagd, maagdje en pis

mager

maagpijn

maagsap

made, maden

maken maoke - mòkte - gemòkt, met vocaalkrimping; ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij mòkt

1. zelfstandig naamwoord

   maal, maaltijd

   - WBD - koe die voor de eerste keer drachtig is, ook 'vèèrs' genoemd

   - WBD - kalfmaol - jonge koe, ook genoemd: 'vèèrs', 'vaors', 'vijrs' of
2. naam

   'kalfvèèrs'

   - WBD - afgekalfde maal - een maal die voordat ze naar de markt gebracht wordt, reeds kalft

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - , deel 2, Vocabularium, 1958 - mo'.l, moo'l, maal - tweejarig kalf dat, aangestierd, nog moet kalven

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - maol - tweejarig kalf

een maaltijd aanrichten

malen

maan

maandag

manen

1. zelfstandig naamwoord

   1 maat, werkgezel, collega

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Moete meej oewe maot meej? - Moet je met je collega mee?

   - Cees Robben; Prent van de week 1979-09-14 - Gij beslèècht men wel, maotje....

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels, 2014 - Mar toen zèg ik ok teege men andere maote, we waare toen meej zeuve man die daor bè mekaare waare, ik zèg
   ► Klik
2. naam

   2 maateenheid

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - Das ginne maat, da's 'ne liter. Dat is geen maat, dat is een liter. Kaartterm. Als iemand bij het kaarten een goede maat blijkt te hebben gekregen. Woordspeling. (Een maatje = 0,1 liter.) Opgetekend Tilburg 1967, zegsman J. Sicking. - Informant Frans Raaijmakers - Alles meej maote, zi de klirmaoker, en hij sloeg zen vrouw meej d'el.

   - Pierre van Beek Tilburgse Taalplastiek, aflevering 103, Nieuwsblad van het Zuiden, 10-06-1970 Wordt er van een man gezegd, dat hij "danst op heur maot", dan hebben we te maken met een man, die geheel en al door zijn vrouw gedirigeerd en geregeerd wordt. Dus een pantoffelheld.

   - WBD II:1384) - maot - maat, hoedenmeter

   - Cees Robben; Prent van de week 1959-09-05 - Wè dist n schrepel maotje.. [De prent gaat over Peerke Donders, die inderdaad zeer mager was.]

maatschappij

mazelen

1. bijwoord

   maar

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - maar - in het noorden der Kempen mar en mer
2. bijwoord

   voegwoord

   - Ge zaagt me wèl mar ge zit niks teege me...

   - Cees Robben - Gaoget op de mert mar vraogen! (1954-03-06)

   - Cees Robben - En zuuke mar... (1954-04-17)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hòmmet mar zat... - Hadden we het maar in voldoende hoeveelheid...

merel

mahonie, mahoniehout

Marinus, Jantje ook als eponiem: jantjemarienes

1. naam

   Markoen, Sint

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Sinte Marcoen veul eten en weinig doen. Met Sint Marcoen veel eten en weinig doen. (Met Sint Marcoen ging men ter bedevaart naar Dorst bij Breda waar de heilige vereerd werd. Hij werd aangeroepen om genezing te verkrijgen van eczeem en andere ziekten o.a. het koningszeer = kropzweren, een soort geelzucht die de koningen van Frankrijk en Engeland genezen konden. Opgetekend: Tilburg-Dorst 1990.

   - WNT - markoen uitdrukking: ...(van) het sinte Markoen hebben - het koningszeer hebben (in geheel Vlaamsch België gewoon).

   - G.H. Dexters; Brabantsche folklore, jaargang 1932 - Sint-Markoen en 't Sint-Markoenzeer - Te Weert en de Neerglabbeek mogen de Sint-Markoenlijders geen varkenskop eten. Men hoort er vaak zeggen: Die of die mag van den kop niet eten!
   

2. Illustratie Naumann - gallinula chloropus

klein, zwart eendje met rode bek

maar eens

marsepein

marsepein

marechaussee

martelares

schoonzus, uit Frans ma soeur, mijn zuster

mayonaise

marechaussee

machinaal

marechaussee

dennenappel, dennenappels

1. zelfstandig naamwoord

   dennenappel

   - WBD - III.4.3:102 - mastendòl, mastendòlleke - mastappel of mastappeltje
   ► mast

2. Mastepieperke - Regulus regulus - goudhaantje

goudhaantje

stamp, stamppot

glazige aardappel

glazige aardappel

mattenklopper; hier: de stang waaraan de te kloppen mat werd opgehangen

etter

we, wij ontstaan door samensmelting van -n + w-; gòn we; gòmme, zo ook zumme, hèmme, kosseme

1. zelfstandig naamwoord

   meisje verkleinde vorm van 'mèèd', met vocaalkrimping

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - en schôon mèdje - een knap meisje

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Mar apprepo, Karel, witte gij nie 'n goei medje vur me te zitte?

   - Cees Robben; Prent van de week 1966-04-01 - ...krek passeerde daor n medje...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - en köös mèdje - een mooi meisje

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996. mèdje

   - WBD III.2.2:47 - meidje - jonge vrouw; ook 'jonge meid '

   - WBD III.2.2:84 - meidje - meisje met wie een jongen verkering heeft
2. naam

   meid, meisje, dienstmeid, dienstbode

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 5 , 1929-11-14 en 07 - Keeke, 'n dochter van Nol van Willeke de Goey, die bij Sjef Koolen vur meid wont, kwaam net toen ik de liste kan vatte, buite geschoten.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 9, 1930-02-22 - Ik hè zoowè hil den aovond mee Keekes van Nol van Willeke de Goey gedaanst, ge wit wel die bij Sjef Koolen vur meid wont...

   - Cees Robben; Prent van de week 1981-10-02 - Ik was vruuger gewoon mar mèèd... Mar ik hielup in t huishaauwe net zôô veul as twee hullepe na vort hellepe...

   - Cees Robben; Prent van de week 1967-06-16 - n stult van n mèèd...

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-11-07 - n schôôn mèèd...

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - De mèèd zi dèttie gelèèk ha... - De dienstbode zei dat hij gelijk had...

   - WBD III.2.2:47 - jonge meid - jonge vrouw (72 meid dochter)

3. Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Maart 2-19. Foto CuBra.

1. zelfstandig naamwoord

   medaille (uit Frans met vocaalreductie en ronding)

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - medollie (frequent), medaollieke

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Nieuwe Tilburgsche Courant; n Staandbild in Baozel, feuilleton in 4 afleveringen (1939-05-20 - 1939-06-17) - Die krijgt nog 'n bende medollies op z'n vistje hangen...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 10 24 - 'n Gouw medollie

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 10 16 - Hup Lia, doe oew bist / Al brengde gin medollie mee / Dur jou hee Tilburg fist. [Bedoeld is Lia Hinten, die meedeed aan de vijfkamp. Ze werd veertiende.]

   - Interview met de heer De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Daor kunde nòg zien, daor stao en medòllie... Dèk daor êen, êen medòllie van gehad hèb, van de spoorwègstaoking
2. samentrekking
   - Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000, blz. 96 - Toon medòllie - had veel medailles

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - madalie - medaille, medalie

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - medollie - medaille

1. naam

   meid, meisje, dienstmeid, dienstbode

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 5 , 1929-11-14 en 07 - Keeke, 'n dochter van Nol van Willeke de Goey, die bij Sjef Koolen vur meid wont, kwaam net toen ik de liste kan vatte, buite geschoten.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 9, 1930-02-22 - Ik hè zoowè hil den aovond mee Keekes van Nol van Willeke de Goey gedaanst, ge wit wel die bij Sjef Koolen vur meid wont...

   - Cees Robben; Prent van de week 1981-10-02 - Ik was vruuger gewoon mar mèèd... Mar ik hielup in t huishaauwe net zôô veul as twee hullepe na vort hellepe...

   - Cees Robben; Prent van de week 1967-06-16 - n stult van n mèèd...

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-11-07 - n schôôn mèèd...

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - De mèèd zi dèttie gelèèk ha... - De dienstbode zei dat hij gelijk had...

   - WBD III.2.2:47 - jonge meid - jonge vrouw (72 meid dochter)

2. Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Maart 2-19. Foto CuBra.

1. naam

   meid, meisje, dienstmeid, dienstbode

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 5 , 1929-11-14 en 07 - Keeke, 'n dochter van Nol van Willeke de Goey, die bij Sjef Koolen vur meid wont, kwaam net toen ik de liste kan vatte, buite geschoten.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 9, 1930-02-22 - Ik hè zoowè hil den aovond mee Keekes van Nol van Willeke de Goey gedaanst, ge wit wel die bij Sjef Koolen vur meid wont...

   - Cees Robben; Prent van de week 1981-10-02 - Ik was vruuger gewoon mar mèèd... Mar ik hielup in t huishaauwe net zôô veul as twee hullepe na vort hellepe...

   - Cees Robben; Prent van de week 1967-06-16 - n stult van n mèèd...

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-11-07 - n schôôn mèèd...

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - De mèèd zi dèttie gelèèk ha... - De dienstbode zei dat hij gelijk had...

   - WBD III.2.2:47 - jonge meid - jonge vrouw (72 meid dochter)

2. Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Maart 2-19. Foto CuBra.

meidenmarkt

1. voorzetsel

   met, mee

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Ik speul nie meej meej hullie. - Ik speel niet mee met hen.

   - Cees Robben; Prent van de week 20-07-1979 - En as 'n vrouw uitschaait mee kraome, haauwt ze mee d'r kender saome...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 03 19 - Ons Tiesje moes mee mee 't spoor.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 05 31 - Omdè'k nòòt iets mee kilo's kòòp / Mar aaltij mee 't pond.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 07 17 - Mar ik blèf lekker thuis mee's Sjaan.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Töskoome meej niks... - Zonder iets thuiskomen...

   - Henriëtte Vunderink; Grôot dikteej van de Tilbörgse taol; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Schrèèfde Tilbörg meej o èn puntjes/ of alleen mar meej en u?/ èn moet meej naa meej en j/ of moet et zonder?/ soodejuu!

   - Michels; Stoffen uit de 16e en 17e eeuw - mee als voorzetsel (...) In Brabant is dit het gebruikelijke woord, ofschoon niet overal in dezelfde klankvorm.

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Dè maoke ze meej den dôojer van en aaj.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - 1. voorzetsel met - mee iemand mee, mee 'ne riek; 2. bijwoord meteen, in korte tijd - ze waren er mee, zoo 's mee
2. bijwoord

   oudere uitspraak - mi

   - Willems; - Dialectenquête 1876 - 'n nij rêtuig mid 'n aauw pêrd er veur; brooikes mi kes; mi hert en ziel

   - Willems; - Dialectenquête 1876 - Hij liep midn gewêr... - Hij liep met een geweer.

   - Willems; - Dialectenquête 1876 - Mit den bêssem kère

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - in sommige samenstellingen: in t voordeel; meehebben, meekrijgen, meevallen, meewillen; iemand in iet mee zijn - gelijk geven

3. meteen

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dus ik viet meej de tillefoon èn ik bèl Jaones op.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - 2. op hetzelfde ogenblik.

voegwoord meteen, nadat

nu en dan, soms

letterlijk: mechaniek figuurlijk:

meel

melig, droog door overrijpheid

marie-koekje, droog koekje; zie ook möpke

medelijden

meelopen

1. zelfstandig naamwoord

   meelpeer, droge, meelachtige peer

   - Cees Robben; Prent van de week 1985-09-27 - Ik heb mèèlpèère, suikerpèère, juutepèère en klapse... en dan hek nog Gôôlse vringpèère, mar die zen enkelt goed vur de stoof...

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... - maart 2013

   - Hans Hessels; opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus, 2019 - letterlijk melige peer, figuurlijk halve zachte
   ► Voor de volledige lijst Klik hier

2. Larven van de meeltor - Wikipedia

meelworm (Tenebrio molitor). De meelworm is de larve van de meeltor (Tenebrio molitor), een 14-16 mm lange tor met pikzwarte bovenkant en roodbruine onderzijde, die in bakkerij, molens, pakhuizen e.d. wordt gevonden. Meer bekend dan de tor is zijn larve, de meelworm, die rolrond is met glanzende huid en voorkomt in meel, afval en mest. De meelworm vormt geliefd voedsel voor vogels, hagedissen en vissen en wordt daartoe wel gekweekt. Tenebrio molitor - Wikipedia

meelzak

1. naam

   mijn, m'n zelfstandig naamwoord het mijne, mijn eigendom

   - Cees Robben; Prent van de week 1970-10-23 - Wek naa vort t mèèn noem...
2. naam

   mijn, die van mij, de / het mijne

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Mèn boek; dès van mèn.

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-04-17 - van mèn kiep...

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mene tön, menen ooverbuurman, menen ond, menen buurman

3. zelstandig naamwoord de mijne

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 05 17 - "De mèn [mijn vrouw] hè'k bij St. Job gevonde / Aon de scharrekraom - zee Tiest.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de mèn, de mènne; mijn vrouw, mijn man

   - WBD III.2.2:88 - de mijne; echtgenoot
   ► mene

menen, bedoelen

serieus bedoeld, menens

1. zelfstandig naamwoord

   mens 1. mens, de mensen

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996.- meens (i-umlaut met rekking); meensen èn pòtlôojer

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Lómme irst is uitpraote. Het heele vraogstuk is nie half zoo gecompliceerd as de meensche wel denke. 't Is gewoonweg: de meensche zien ut nie, of ze willen ut nie zien!

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 meenschdom

   - Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Jan Dokus waar unne goeie meens - Cees Robben; Prent van de week 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens... - Cees Robben; Prent van de week 1969-03-28 - Ge het abuus, meens... - Cees Robben; Prent van de week 1955-06-18 - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Meensen van jaore geleje... - Cees Robben; Prent van de week 1964-12-18 - Vur fèèn meensen en motrèègen moette oppaase Tirris.. - Cees Robben; Prent van de week 1977-01-28 - Hoe beter ik de meense leer kenne... Hoe meer ik van munne hond gao haauwe.. - Cees Robben; Prent van de week 1981-12-24 - Meej Kerstmis zen de meensen goed...

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 7, 1929-11-30 - As we bij ons naa ok eenmaol trottoirs hebben dan hoop ik nog één ding en dè is, dè ze 'n bietje fesoenlijker zullen zèn as die in Tilburg; (...) die Tilburgsche trottoirs dè lekt wel snert. Ge kunt ze 't bist vergelijken mee fijn meenschen en motrègen. 'n Aorige vergelijking hè? En toch goed want ze nemen oe er allebaai tusschen en ge zijt nat vur dè ge er erreg in hed!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 2, 1929-10-16 - Bartje beheurt tot de kalme meenskes, zooas er veul op 'n dorp lèven die Zondags vlak nô de liste Mis 'nen stevigen borrel vatten...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meensen èn pòtlôojer, schrèève doen ze allebaaj!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Zenèège gin meens gelèèk vuule... - Zich heel beroerd voelen.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Un glas bier, was te duur vur erm meessen en die wonden er toen veul in Tilburg.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Tilburgse meessen die al meer as veftig jaor in Canada of Australië wonen laoten daor de meesen die kaorten zien en zeggen dan nog fréét: "Kek des onze waotertoren"...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Aander meense kender opvoeden en zegge hoe dè moes, daor waar ze goed in

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ge hèt meense èn ge hèt pòtlôojer Het laatste gezegd tegen een sukkelaar/nietsnut

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Ik zit liever onder de bomen dan onder de mensen (opgetekend in Tilburg 1976)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As vruuger ne meens dôod was, dan stond dieje meens, die stond in hèùs in en kiest. Èn dan stond ie vur et raom èn dan kosse de meense van bèùten et raom, koste, koste gij nòr den dôoje stòn te kèèke!

2. 2. echtgenoot, man

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - mènne meens - mijn man, mijn echtgenoot (met nadruk)

   - Cees Robben; Prent van de week 1976-01-16 - (vrouw spreekt:) mene meens is tòch zoo bevattelijk...

   - Cees Robben; Prent van de week ongedateerd - Mar 't biste huwelijk des aaltij nog dè tussen 'n blende vrouw en unne dôove meens... [In: Tilburgs Prentebuukske, deel VII, 2002]

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Munne meens praot s naachts in zunne slaop...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - heure meens laote zien - haar vrijer voorstellen

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mins- l) mens; 2) manspersoon, man

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mens - man, echtgenoot; gee(n) mens(ch) - niemand

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mensch - Een man en wel een getrouwd man. Een getrouwde vrouw van haren man sprekende zal doorgaansch met den meierijschen tongval zeggen, mene mensch of mansmensch.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - type 'mens' - echtgenoot (kaart 32 en blz.168)

   - WBD III.1.4:65 - goede mens - goedzak

3. 3. echtgenote, vrouw

   - WTT - hèt meens het mens (altijd een vrouw)

   - WTT - dè meens - dat mens, die vrouw

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 (het) mensch - mins ; verkleinde vorm: minske

   - WBD III.3.1:27 - oud mens - oude vrouw

   - WBD III.1.2:5 mens - vrouw; vrouwmens - vrouw

   - WBD III.2.2:88 - mens - echtgenote

1. zelfstandig naamwoord

   mens 1. mens, de mensen

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996.- meens (i-umlaut met rekking); meensen èn pòtlôojer

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Lómme irst is uitpraote. Het heele vraogstuk is nie half zoo gecompliceerd as de meensche wel denke. 't Is gewoonweg: de meensche zien ut nie, of ze willen ut nie zien!

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 meenschdom

   - Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Jan Dokus waar unne goeie meens - Cees Robben; Prent van de week 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens... - Cees Robben; Prent van de week 1969-03-28 - Ge het abuus, meens... - Cees Robben; Prent van de week 1955-06-18 - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Meensen van jaore geleje... - Cees Robben; Prent van de week 1964-12-18 - Vur fèèn meensen en motrèègen moette oppaase Tirris.. - Cees Robben; Prent van de week 1977-01-28 - Hoe beter ik de meense leer kenne... Hoe meer ik van munne hond gao haauwe.. - Cees Robben; Prent van de week 1981-12-24 - Meej Kerstmis zen de meensen goed...

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 7, 1929-11-30 - As we bij ons naa ok eenmaol trottoirs hebben dan hoop ik nog één ding en dè is, dè ze 'n bietje fesoenlijker zullen zèn as die in Tilburg; (...) die Tilburgsche trottoirs dè lekt wel snert. Ge kunt ze 't bist vergelijken mee fijn meenschen en motrègen. 'n Aorige vergelijking hè? En toch goed want ze nemen oe er allebaai tusschen en ge zijt nat vur dè ge er erreg in hed!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 2, 1929-10-16 - Bartje beheurt tot de kalme meenskes, zooas er veul op 'n dorp lèven die Zondags vlak nô de liste Mis 'nen stevigen borrel vatten...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meensen èn pòtlôojer, schrèève doen ze allebaaj!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Zenèège gin meens gelèèk vuule... - Zich heel beroerd voelen.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Un glas bier, was te duur vur erm meessen en die wonden er toen veul in Tilburg.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Tilburgse meessen die al meer as veftig jaor in Canada of Australië wonen laoten daor de meesen die kaorten zien en zeggen dan nog fréét: "Kek des onze waotertoren"...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Aander meense kender opvoeden en zegge hoe dè moes, daor waar ze goed in

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ge hèt meense èn ge hèt pòtlôojer Het laatste gezegd tegen een sukkelaar/nietsnut

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Ik zit liever onder de bomen dan onder de mensen (opgetekend in Tilburg 1976)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As vruuger ne meens dôod was, dan stond dieje meens, die stond in hèùs in en kiest. Èn dan stond ie vur et raom èn dan kosse de meense van bèùten et raom, koste, koste gij nòr den dôoje stòn te kèèke!

2. 2. echtgenoot, man

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - mènne meens - mijn man, mijn echtgenoot (met nadruk)

   - Cees Robben; Prent van de week 1976-01-16 - (vrouw spreekt:) mene meens is tòch zoo bevattelijk...

   - Cees Robben; Prent van de week ongedateerd - Mar 't biste huwelijk des aaltij nog dè tussen 'n blende vrouw en unne dôove meens... [In: Tilburgs Prentebuukske, deel VII, 2002]

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Munne meens praot s naachts in zunne slaop...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - heure meens laote zien - haar vrijer voorstellen

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mins- l) mens; 2) manspersoon, man

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mens - man, echtgenoot; gee(n) mens(ch) - niemand

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mensch - Een man en wel een getrouwd man. Een getrouwde vrouw van haren man sprekende zal doorgaansch met den meierijschen tongval zeggen, mene mensch of mansmensch.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - type 'mens' - echtgenoot (kaart 32 en blz.168)

   - WBD III.1.4:65 - goede mens - goedzak

3. 3. echtgenote, vrouw

   - WTT - hèt meens het mens (altijd een vrouw)

   - WTT - dè meens - dat mens, die vrouw

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 (het) mensch - mins ; verkleinde vorm: minske

   - WBD III.3.1:27 - oud mens - oude vrouw

   - WBD III.1.2:5 mens - vrouw; vrouwmens - vrouw

   - WBD III.2.2:88 - mens - echtgenote

mensenpraat

1. naam

   mensenschuw

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - En hier rèècht teegenoover êenen, hè... Daor dè hèùs daor. Dòr wonde, die was meenseschouw. Witte gij dè nòg? Jaon Mommers! Die kwaam nôojt bèùte dieje meens. Nôojt, die zaagde nôojt, nôojt van zen leeve kwaam die bèùte! Nôojt, die was meenseschouw, zin ze! (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

2. Prentbriefkaart ter gelegenheid van de kermistentoonstelling 'Jaozeetie', Tilburg 2018. Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De Illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn.

1. bijwoord

   uit het Frans: en passant - in het voorbijgaan veel nuanceverschillen in de betekenis: terloops, tegelijkertijd, in het voorbijgaan, zodra, onmiddellijk, op hetzelfde moment, ondertussen

   - Informant Frans Raaijmakers - direct, onmiddellijk, zodra, ondertussen

   - Informant Frans Raaijmakers - Ik riep en ie kwaam meepesaant - onmiddellijk

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Dan gaode meepesaant nòr de mèrt. - Dan ga je terloops naar de markt.

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Mar meepesaant! - Maar ondertussen!

   - J.J. Salverda de Grave, De Franse woorden in het Nederlands; 1967 - blz. 91, 179 - en passant

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - en passant, intussen; meepesaant - in één moeite door: ja ja, mèr meepesaant (of: mee imperesaant) - ja, maar intussen... (uiting van achterdocht).

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -
   

2. andere varianten, uitspraken en spellingen: in passant

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - in passant (frequent)

   - WNT - XII:668 - en passant - vernederlandst tot in passant

3. impassaant

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - impassaant - ondertusschen

4. in pesaant

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941 (CuBra) - 'k Gonk in pesaant mar nor huis

5. impesaant

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - impesant, in passant, en passant

6. impersant

   - Tony Ansems; Olliede gullie de jullieje ok?; Tilburgse Liekes American Style, cd 2008 - Van heel die hitte/ Lopte kaans, impersaant/ Det oewe motor vast komt zitten...

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - impersant - ondertussen

7. mee in pesaant

   - Naarus; Brieven van een oud Tilburger, circa 1940 (CuBra) - ...en mee in pesaant wier dieën zieken vinger dan is flink aon dè nuske afgevreve.

   - I nformant Th. Witters; Helmond - mee-impesaant

8. meejpesaant

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Kunde meejpesaant meej 'n pilske vatte. Dè zô ik doen, in ieders geval.

9. meepassant

   - Cees Robben; Prent van de week 1956-02-24 - ...en vat meepassaant n tas koffie Fons!

10. meepesaamt

    - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 20 april 1945-04-20 - En meepesaamt zoveul goei beloftes van de candidaten! Kom mar aaf!

11. meepesaant

    - Cees Robben - (werkster tegen ongeduldige vrouw...) Ik kan na immel nie luien en meepesaant den tooren nog vasthaauwe ôôk... (1982-10-15)

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); knipsel uit de Tilburgse Koerier, circa 1970 - Die (de tandarts) vatte 'n hèèl gròòte tang/ 'k Ging meepesaant aont kwèken.

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit: De tour?..Besjoer..., ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Mar wij, we stòn hier meepesaant/ vur hil de wèèreld gewôon vur schaand.

    - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - De Piushaove dèttis, dè hèbbe ze toen nòdderaand ok meejpesaant tegelèèk oope gemòkt daor, hè! Dè kenaol, dè is durgetrokke van, jè, van, van, van Den Bosch aaf Klik hier om dit bestand te beluisteren - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Doe meepesaant es en kaffetuuleke om dè buukske... - een kaftje om dat boekje

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Meepesaant ie zaat, zaat ie al rond te schööme... - Hij zat nog niet of hij schooide al...

    - Nel Timmermans; APK; CuBra, 200? - Den èùtslag krèègde meepesaant, van die assistènte...

    - Stadsnieuws - As ge tòch nòr de kèlder gaot, brèngt dan meepesaant en paor flèskes bier meej. (2003-07)

12. meepersaant

    - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - Han ze ginne heilige veur enne naom, dan verzonnen ze der ter plekke, éne bij. Dè waar dan meepersaant oewe patrôonhèlige...

13. mepessaant

    - Cees Robben; Prent van de week 1981-04-17 - Ge het mepessaant toch n weltje oe verzet gehad...

14. Scène uit de Tilburgse Revue 'Hemel en Aarde' (1989). De deelnemers moeten het woord raden dat de assistente op het bord heeft geschreven zonder klinkers. De ABN-sprekers staan voor met 26-0 tegen de Tilburgers. De ABN-sprekers geven als antwoord: 'imposant'. En verliezen.

meeprater (figuurlijk)

1. 3. peulvrucht Pisum sativum subspecies sativum - grauwe erwt; kapucijner; velderwt; voererwt 'sativum' betekent dat het gekweekte soorten betreft ook: kapucijner, schokker, 'brèùne bôon', 'kapesientje' De volksnamen hebben betrekking op diverse soorten; telers onderscheiden strikt: ronde groene erwten, gele erwten, schokkers, kapucijners, rozijn- of grauwe erwten.

   - WBD - III.2.3:82 'kapucijntje' = kapucijner; ook 'schokker', 'grauwe erwt'
   
   ► bèkker

   ► bèkkerke

   ► hègmölder

   ► kappesientje

   ► konningske

   ► meikever-document

   ► mènneke 9

   ► mölder 2

   ► tèlle
2. zelfstandig naamwoord

   4. bloem Tropaeolum majus - Oostindische kers

   - Joseph Samyn, Kruidwoordenboek (1888): TROPAEOLUM MAJUS L. Capucijn; Kapucijntjes, Paterskap; Stanse, Stonse; Tabakpijpen. Capucine.

   - Woordenboek der Nederlandsche volksnamen van planten; H. Heukels, 1907 - Het betreft de oostindische kers. Heukels geeft geen benamingen uit Brabant, maar voor Vlaanderen: Capeciene(n), Capecintjes, Capuciene, Capuciene(n)mutsen, Capucintjes, Capucijn, Kappers, Kapuciene(n), Kapucijntjes.

   - Har Brok, Van vergeet-me-nietje tot gebroken hartje, 1993: ...volksnamen die allemaal op de vorm van de bloemen slaan: capucijnenmuts, capucijntje (...) paterklimop, paterskapje, paterskopje...

   - Har Brok, Stinkend-juffertje en duivelskruid - Volksnamen van planten (2006): Vooral in het zuiden deed de vorm van de bloem met slip denken aan de muts of capuchon (kap of tip) aan de pij van de paters kapucijnen. Zo komt men dan tot capucijnenmuts en capucijn(tje) en wat algemener tot paterklimop, paterskapje, pastoorkapje, muntenkapje ('monnikenkapje') en zelfs kwezeltip.

3. Emanuel Phillips Fox, Nasturtiums (1912)

4. zelfstandig naamwoord

   kappetaol

   - H. van Rijen; Mèn Tilbörgs wôordeboek (1993) - kapitaal
   ► bèkker

   ► bèkkerke

   ► hègmölder

   ► kappesien 2

   ► konningske

   ► meikever-document

   ► mènneke 9

   ► mölder 2

   ► tèlle

1. zelfstandig naamwoord

   hègwuw moeder van buitenechtelijk kind, ongehuwde moeder (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1963)

   - WBD III.2.2:112 'hegweeuw' = concubine

   - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - hoagwuw, hoakwuw - ongehuwde moeder

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - zelfstandig naamwoordvrouwelijk 'haakweeuw' resp. 'haagweeuw' - schampere benaming voor eene ongehuwde moeder. Vgl. - WNT 1 haagweduwe.

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch (1899) - HAAGWEEP (zachte e), in N. Kemp haagweeuw; zelfstandig naamwoord vrouwelijk - ongehuwde moeder

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992): hègweuw zelfstandig naamwoord - hegweduwe; ongehuwde moeder

   - WNT hegweduwe - ongehuwde moeder (in de Meierij)

   - hei, -hèdje, -heid, -hedes, -heeën, -heeje
   ► bèkker

   ► bèkkerke

   ► kappesien 2

   ► kappesientje

   ► konningske

   ► meikever-document

   ► mènneke 9

   ► mölder 2

   ► tèlle
2. naam

   achtervoegsel '- heid' in zeer uiteenlopende uitspraken en spellingen zoals: vurzichteghei, wèrkelôoshei, völleghei

   - Cees Robben: verveelendeghei; gerèèchtegheid; kaojeghèd

   - De Bestuursmeensche die ut daor op aon laote kome laoie 'n verantwoordelukhei op d'r ège die meer dan verschrikkeluk is! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 25 mei 1945)

   - Mar op de allerirste plots: publicatie van de naome van meensche die erges de verantwoordelukhei van hebbe. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 18 mei 1945)

   - Waor holde die verwöndighei ineens vandaon? (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 23 maart 1945)

   - Dan haj misschien zoveul broerdighei nie in de wereld gebracht. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 27 april 1945)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 11 22 - Dan gromde ze: "Baldaodighei/ die maag hier nie gebeuren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 07 05 - Veur de waarhei zè k nie bang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 05 31 - In vrede, veurspoed en veural Gezondhei...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 03 13 - 't Is triest hoe hèèl veul jongelui / Baldaodighei uithaole.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 11 22 - zòveul blòòtighei

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 06 05 - Hij viel dur puure muugighei / In 't waoter, van de slaop.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 05 01 - Mar agge 't goed bekèkt / Wè isser aon saomheurighei / In dertig jaor berèkt?

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 74 10 17 - "Ge rijdt mar zot, / Zòdègge vur de zekerhei / Op 't pèpke blaoze mot."

3. Meervoud

   - ...zukke dommighedes (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun naor zee; Nieuwe Tilburgsche Courant 18-11-1939) - ...ze brengt ons nog in moeilijkhedes! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 25-2-1939 18-4-1939) .- ..hij hield erg van zuutighedes... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 13-4-1940 24-8-1940) - zuutigheeën... (H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Troostweeg, 1932)

   - KAREL. Overal is iets op te vène, Sjarel. Moeilukheeje zen er om te worre overwonne. (Dialoog Karel en Sjarel, in: Groot Tilburg, 8 december 1944)

   - Mar daor hoefde gij oe ège toch niks van aon te trekken over de stommigheeje die aander meensche uithaole!? (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 18 mei 1945)

   - transportmoeilukheeje (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 18 mei 1945)

1. bijwoord

   morgen

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - smèèreges - s morgens

   - Kees en Bart; in Tilburgsche Post, circa 1925 - toe merregenmiddag; alle mèèreges zaat ie thèùs - elke morgen...

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-01-31 - Ik wor mèèrege vèèf jaor...

   - Cees Robben; Prent van de week 1973-06-29 - Ast dan mèèrege wir net is as vandaog...

   - Cees Robben; Prent van de week 1971-01-22 - Ak mèèrege iets nuus begien...

   - Cees Robben; Prent van de week 1974-02-08 - k Mot mèèrege vruug op, Suus..

   - Cees Robben; Prent van de week 1965-09-03 - Ochèèrum ons vèèreke... t mot mèèrege stèèreve..

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Holt mèèregen es en mèèrgpèpke!

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - mä.r(e)ge(n); zelfstandig naamwoord - morgen, ochtend; bijwoord - morgen

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Mèèrege kómt er wir nen dag waor de mèùze nie òn gezeete hèbbe...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Er wòrt van èèges mèèrege...

   - WBD III.4.4:122; - morgen, morgend - ochtend

   - Willems; Dialectenquête 1887 - mèrrege

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936- morgen; bijwoord - mè:rege

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mergen (uitspraak märregn); bijwoord - morgen
2. zelfstandig naamwoord

   mèèrege, van de

ochtendziekte

merel; Turdus merula Illustratie: Naumann - turdus merula Luister naar het geluid van de merel

merg

mergpijp

meerijden

meeroeien

glazen knikker

1. zelfstandig naamwoord

   maart

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Mèrt ist nòg te kaaw om te katsele. - In maart is het nog te koud om te kaatsen.

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - maart

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - märt - maart

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mèèrt - maart

   - WNT - maart - meert
2. zelfstandig naamwoord

   de maand maart

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Ene dreuge mèrt is gèld wérd, ast in april mar rèègene wil.

   - Stadsnieuws, 2008-03-30 - Ene drêûge mèrt is gèld wèrt, ast in april mar rèègene wil.

merrieveulen

1. naam
   - Goedgetòld - hoofdluis, neten

   - WBD III.4.2. lemma Hoofdluis - hoofdluis (Pediculus capitis) leeft bijna uitsluitend tussen hoofdharen bij de mens. Het is een van de drie verschijningsvormen van de mensenluis, naast de kleerluis en de schaamluis ('platje'). Luizen hebben zuigende monddelen waarmee ze bloed van hun gastheren opzuigen. De eieren (neten) van hoofdluizen worden tegen de haren afgezet; de hoofdluis veroorzaakt jeuk, huidontsteking soms van ernstige aard, en werd vroeger met petroleum en lijnolie bestreden. - WBD III.4.2. lemma Hoofdluis - 'beestje': zeldzaam in Tilburg; 'pietje': in Tilburg, Den Bosch, Lierop en Boxmeer.
   
   ► bisje
2. zelfstandig naamwoord

   Kaart lemma Hoofdluis in WBD pietjeszuster pietjeszuster

   - WTT 2011: de verpleegkundige van de GGD die de lagere scholen bezocht om leerlingen te controleren op hoofdluis.

   - Tilburgse revue 2007 - Nostalgie in Tivoli -

3. De pietjeszuster als schrikbeeld van de schooljeugd - De scène werd geschreven door Ed Schilders - Foto: Frans van Aarle

1. zelfstandig naamwoord

   mens 1. mens, de mensen

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996.- meens (i-umlaut met rekking); meensen èn pòtlôojer

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Lómme irst is uitpraote. Het heele vraogstuk is nie half zoo gecompliceerd as de meensche wel denke. 't Is gewoonweg: de meensche zien ut nie, of ze willen ut nie zien!

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 meenschdom

   - Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Jan Dokus waar unne goeie meens - Cees Robben; Prent van de week 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens... - Cees Robben; Prent van de week 1969-03-28 - Ge het abuus, meens... - Cees Robben; Prent van de week 1955-06-18 - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Meensen van jaore geleje... - Cees Robben; Prent van de week 1964-12-18 - Vur fèèn meensen en motrèègen moette oppaase Tirris.. - Cees Robben; Prent van de week 1977-01-28 - Hoe beter ik de meense leer kenne... Hoe meer ik van munne hond gao haauwe.. - Cees Robben; Prent van de week 1981-12-24 - Meej Kerstmis zen de meensen goed...

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 7, 1929-11-30 - As we bij ons naa ok eenmaol trottoirs hebben dan hoop ik nog één ding en dè is, dè ze 'n bietje fesoenlijker zullen zèn as die in Tilburg; (...) die Tilburgsche trottoirs dè lekt wel snert. Ge kunt ze 't bist vergelijken mee fijn meenschen en motrègen. 'n Aorige vergelijking hè? En toch goed want ze nemen oe er allebaai tusschen en ge zijt nat vur dè ge er erreg in hed!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 2, 1929-10-16 - Bartje beheurt tot de kalme meenskes, zooas er veul op 'n dorp lèven die Zondags vlak nô de liste Mis 'nen stevigen borrel vatten...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meensen èn pòtlôojer, schrèève doen ze allebaaj!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Zenèège gin meens gelèèk vuule... - Zich heel beroerd voelen.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Un glas bier, was te duur vur erm meessen en die wonden er toen veul in Tilburg.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Tilburgse meessen die al meer as veftig jaor in Canada of Australië wonen laoten daor de meesen die kaorten zien en zeggen dan nog fréét: "Kek des onze waotertoren"...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Aander meense kender opvoeden en zegge hoe dè moes, daor waar ze goed in

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ge hèt meense èn ge hèt pòtlôojer Het laatste gezegd tegen een sukkelaar/nietsnut

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Ik zit liever onder de bomen dan onder de mensen (opgetekend in Tilburg 1976)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As vruuger ne meens dôod was, dan stond dieje meens, die stond in hèùs in en kiest. Èn dan stond ie vur et raom èn dan kosse de meense van bèùten et raom, koste, koste gij nòr den dôoje stòn te kèèke!

2. 2. echtgenoot, man

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - mènne meens - mijn man, mijn echtgenoot (met nadruk)

   - Cees Robben; Prent van de week 1976-01-16 - (vrouw spreekt:) mene meens is tòch zoo bevattelijk...

   - Cees Robben; Prent van de week ongedateerd - Mar 't biste huwelijk des aaltij nog dè tussen 'n blende vrouw en unne dôove meens... [In: Tilburgs Prentebuukske, deel VII, 2002]

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Munne meens praot s naachts in zunne slaop...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - heure meens laote zien - haar vrijer voorstellen

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mins- l) mens; 2) manspersoon, man

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mens - man, echtgenoot; gee(n) mens(ch) - niemand

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mensch - Een man en wel een getrouwd man. Een getrouwde vrouw van haren man sprekende zal doorgaansch met den meierijschen tongval zeggen, mene mensch of mansmensch.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - type 'mens' - echtgenoot (kaart 32 en blz.168)

   - WBD III.1.4:65 - goede mens - goedzak

3. 3. echtgenote, vrouw

   - WTT - hèt meens het mens (altijd een vrouw)

   - WTT - dè meens - dat mens, die vrouw

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 (het) mensch - mins ; verkleinde vorm: minske

   - WBD III.3.1:27 - oud mens - oude vrouw

   - WBD III.1.2:5 mens - vrouw; vrouwmens - vrouw

   - WBD III.2.2:88 - mens - echtgenote
4. zelfstandig naamwoord

   mens - Cees Robben; Prent van de week 1958-08-23 - Wè gin mees normaol behappen kan...

   ► meens

1. zelfstandig naamwoord

   mens 1. mens, de mensen

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996.- meens (i-umlaut met rekking); meensen èn pòtlôojer

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Lómme irst is uitpraote. Het heele vraogstuk is nie half zoo gecompliceerd as de meensche wel denke. 't Is gewoonweg: de meensche zien ut nie, of ze willen ut nie zien!

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 meenschdom

   - Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Jan Dokus waar unne goeie meens - Cees Robben; Prent van de week 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens... - Cees Robben; Prent van de week 1969-03-28 - Ge het abuus, meens... - Cees Robben; Prent van de week 1955-06-18 - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Meensen van jaore geleje... - Cees Robben; Prent van de week 1964-12-18 - Vur fèèn meensen en motrèègen moette oppaase Tirris.. - Cees Robben; Prent van de week 1977-01-28 - Hoe beter ik de meense leer kenne... Hoe meer ik van munne hond gao haauwe.. - Cees Robben; Prent van de week 1981-12-24 - Meej Kerstmis zen de meensen goed...

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 7, 1929-11-30 - As we bij ons naa ok eenmaol trottoirs hebben dan hoop ik nog één ding en dè is, dè ze 'n bietje fesoenlijker zullen zèn as die in Tilburg; (...) die Tilburgsche trottoirs dè lekt wel snert. Ge kunt ze 't bist vergelijken mee fijn meenschen en motrègen. 'n Aorige vergelijking hè? En toch goed want ze nemen oe er allebaai tusschen en ge zijt nat vur dè ge er erreg in hed!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 2, 1929-10-16 - Bartje beheurt tot de kalme meenskes, zooas er veul op 'n dorp lèven die Zondags vlak nô de liste Mis 'nen stevigen borrel vatten...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meensen èn pòtlôojer, schrèève doen ze allebaaj!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Zenèège gin meens gelèèk vuule... - Zich heel beroerd voelen.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Un glas bier, was te duur vur erm meessen en die wonden er toen veul in Tilburg.

   - Elie van Schilt; uit Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, circa 2000) - Tilburgse meessen die al meer as veftig jaor in Canada of Australië wonen laoten daor de meesen die kaorten zien en zeggen dan nog fréét: "Kek des onze waotertoren"...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Aander meense kender opvoeden en zegge hoe dè moes, daor waar ze goed in

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ge hèt meense èn ge hèt pòtlôojer Het laatste gezegd tegen een sukkelaar/nietsnut

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Ik zit liever onder de bomen dan onder de mensen (opgetekend in Tilburg 1976)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As vruuger ne meens dôod was, dan stond dieje meens, die stond in hèùs in en kiest. Èn dan stond ie vur et raom èn dan kosse de meense van bèùten et raom, koste, koste gij nòr den dôoje stòn te kèèke!

2. 2. echtgenoot, man

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - mènne meens - mijn man, mijn echtgenoot (met nadruk)

   - Cees Robben; Prent van de week 1976-01-16 - (vrouw spreekt:) mene meens is tòch zoo bevattelijk...

   - Cees Robben; Prent van de week ongedateerd - Mar 't biste huwelijk des aaltij nog dè tussen 'n blende vrouw en unne dôove meens... [In: Tilburgs Prentebuukske, deel VII, 2002]

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Munne meens praot s naachts in zunne slaop...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - heure meens laote zien - haar vrijer voorstellen

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mins- l) mens; 2) manspersoon, man

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mens - man, echtgenoot; gee(n) mens(ch) - niemand

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mensch - Een man en wel een getrouwd man. Een getrouwde vrouw van haren man sprekende zal doorgaansch met den meierijschen tongval zeggen, mene mensch of mansmensch.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - type 'mens' - echtgenoot (kaart 32 en blz.168)

   - WBD III.1.4:65 - goede mens - goedzak

3. 3. echtgenote, vrouw

   - WTT - hèt meens het mens (altijd een vrouw)

   - WTT - dè meens - dat mens, die vrouw

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 (het) mensch - mins ; verkleinde vorm: minske

   - WBD III.3.1:27 - oud mens - oude vrouw

   - WBD III.1.2:5 mens - vrouw; vrouwmens - vrouw

   - WBD III.2.2:88 - mens - echtgenote

stilaan meelopen

meespelen meespeule - spulde meej meegespuld, ook vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij spult meej

1. zelfstandig naamwoord

   1. eindstreep, aankomststreep (bijvoorbeeld bij wielrennen)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - startpunt, begin, van meet af aan

   - WBD III.3.2:24) - meet, schreef, streep - meet
   ► mitje

2. 2. meter, peettante

   - WBD III.2.2:90 - meet, meetje - meter (bij doop); ook genoemd: peet, peetje of petetante

3. 3. pand van een weideperceel

   - WBD - gedeelte van een perceel weiland, dat zich bevindt tussen afwateringssloten; Hasseltse term

1. zelfstandig naamwoord

   1. mijt

   - WBD III 4.2:235 mijt (Tilburg), wemel (zeldzaam in noorden van Tilburg), kalander, klander (Tilburg); De mijten (Acari) vormen een zeer uitgebreide familie van kleine spinachtige diertjes, die veelal schadelijk zijn. Sommige leven parasitair op andere organismes en voeden zich aan hun gastheer, anderen leven van producten van de mens, zoals meel en kaas.

2. 2. grote hoeveelheid

   - WBD III.4.4:260 mijt - grote hoeveelheid

meten

meter

wat de verwachting overtreft; geluk, meevaller

bijna, bijkans, bekaan(s)t

elkaar

elkaar

mankeren, haperen

1. zelfstandig naamwoord

   ongeluk(je), tegenspoed (van het Franse malheur)

   - G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2004 - Dè gaaf wèl wè malleure mar tòch ok veul leut, hurre...

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936 malheur (malé:r) - zeer gewoon naast 'ongeluk'
2. zelfstandig naamwoord

   ongeluk, pech

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 152, Nieuwe Tilburgsche Courant Dat zijn meleuren en daar moet je voor bidden! - troostwoord tot iemand die pech heeft; uit het frans malheur, met vocaalreductie

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 4, Nieuwe Tilburgsche Courant 1929-11-02 - Naa snapte wel, dè den deeze of de geene per ongeluk wel 'ns zis borrels vat as ie wit dè-t-ie er mar vijf hebben kan; dè zen meleuren en daor motte vur bidden.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - malheur (kaartspelersterm)

miljoen

1. zelfstandig naamwoord

   melk

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mèlk van de blaaw koej taptemelk; sterk afgeroomde melk

   - Nel Timmermans; Wètter ammòl òn de deur komt; CuBra, 200? - Dè noemde ze losse melk, èn mistal laag er zon bietje en blauwig waos op dieje melk, dan was ie òngelèngd meej waoter.

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - De melk is gegisseld (opgetekend Tilburg 1940) [De melk is met water verdund.]

   - WBD III.4.3:39 - mèlk - sap in planten; ook vòcht
   ► zie mölk 3

2. Schilderij (detail) van Adolphe Charles Marais - 1856

met melk bereid wittebrood voor het verschil, in het Tilburgs, tussen:

melktanden

1. zelfstandig naamwoord

   haar van een mens dat lijkt op het haar van de hond die voor de hondenkar van de melkboer gespannen was

   - Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - mellukboerhondehaor

   - Tony Ansems; As unnen boer op t laand lopt; cd Gatvermiedenhoet, 2010 - Hij krabt in zijn melkboere honden haor...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 06 19
   

2. Stambòòm Ons Sjefke hee n hundje Waor ie hèèl veul van haauwt n Joekeltje dè aaltij blaft En overal aon knaauwt. t Sjouwt as raozend deur t huis En vliegt van hers naor geens Wie zunne vadder is gewist Jè, dè wit echt gin meens. "De melkboer vroeg m vleeje week: "Sjefke, wès dè veur ras? Toen zeej: "Messchien vènde t zot Mar dè wies ik giestere pas." "Hij is nie van hòòge komaaf Mar dè is gin bezwaor, Hij is van t zelfde ras as gij

melken, zeuren

1. naam
   - Henk van Rijswijk; Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool, 1 september 1950 tot en met juli 1954 - Melton: sterk gevolde lichte wollen stof, niet geruwd, soms licht geschoren met een viltlaag aan beide zijden. Gebruikt voor mantelpakjes, jassen en mantels. Geweven in platbinding, keper of visgraat.

2. (Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954),

   - J.T. Bonthond; Woordenboek voor de manufacturier, 1947 Melton: Kamgaren bukskin in dubbelkeper geweven, veelal in donkere tinten geverfd. De stof is iets geruwd en voelt zacht aan. Zwaardere kwaliteiten worden vaak als versterkte of dubbelweefsels geweven.
   ► Klik hier voor het artikel op CuBra van Van Rijswijk

mem, tepel

1. naam

   mijn, m'n zelfstandig naamwoord het mijne, mijn eigendom

   - Cees Robben; Prent van de week 1970-10-23 - Wek naa vort t mèèn noem...
2. naam

   mijn, die van mij, de / het mijne

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Mèn boek; dès van mèn.

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-04-17 - van mèn kiep...

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mene tön, menen ooverbuurman, menen ond, menen buurman

3. zelstandig naamwoord de mijne

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 05 17 - "De mèn [mijn vrouw] hè'k bij St. Job gevonde / Aon de scharrekraom - zee Tiest.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de mèn, de mènne; mijn vrouw, mijn man

   - WBD III.2.2:88 - de mijne; echtgenoot
   ► mene

mijn, m'n zelfstandig naamwoord het mijne, mijn eigendom

1. naam

   mijn, die van mij, de / het mijne

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - Mèn boek; dès van mèn.

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-04-17 - van mèn kiep...

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mene tön, menen ooverbuurman, menen ond, menen buurman

2. zelstandig naamwoord de mijne

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 05 17 - "De mèn [mijn vrouw] hè'k bij St. Job gevonde / Aon de scharrekraom - zee Tiest.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de mèn, de mènne; mijn vrouw, mijn man

   - WBD III.2.2:88 - de mijne; echtgenoot
   ► mene

verleden tijd van mèène meende (je, ge) tegenwoordige tijd van 'mèène', vragend meen je, bedoel je

1. zelfstandig naamwoord

   mand, korf

   - Dialectenquête Willems 1887 - Ze droeg 'n maand op den rug

   - Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Kriesje Kleevers die midden op den weg z'n maanden aon 't vlechten was.

   - Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Toen zaat nog midden op den weg/ Kriest Kleevers mee zn maanden.

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-09-04 - Vat die maand waas op...

   - WBD III.2.1:135) - mand, kabas, korf - marktkorf

   - WBD III.3.2:247) - maand - duivenmand

   - WBD III.2.1:137) - draagmand - rugkorf
   

2. uitdrukkingen

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Tis nen moord in en maand... - een te verwaarlozen zaak

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-05-23 - En daor is gin maand over gestölpt of... [daar hebben ze niet lang over hoeven nadenken]

   - Cees Robben; Prent van de week 1962-09-21 - Meej daauw kiepen de maand in... [een vrouw die vrijgezel blijft]

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Daor is gin maand oover gestölpt... - daar is niets aan verloren

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - De mand in den hof hèbben hange... (geciteerd uit Nieuwsblad van het Zuiden 1978) - De mand in den hof hebben hangen. De mand in de tuin hebben hangen. 1. Op korte termijn een kind verwachten. (Komt uit de bijenhouderij: je hangt een korf in de tuin als je een bijenzwerm verwacht.) Tilburg (NB) 1978

3. Mandenmaker - detail van een centsprent met beroepen Mandenmaker - Caspar Luyken

4. zelfstandig naamwoord

   mandje, ook meninkje

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 135, Het Nieuwsblad van het Zuiden, 28-10-1971; Verkondigt iemand een mening, waarbij de toehoorder van oordeel is, dat de man er maar een slag naar slaat en het best eens mis zou kunnen hebben, dan kan die toehoorder zijn scepticisme uitdrukken met: "Mèndjes zijn geen körfkes". We hebben hier een aardige woordspeling met uitbuiting van een dialectische klankovereenkomst. Er worden hier "mandjes" en korfjes tegenover elkaar gesteld. Een kleine mand is o.a. in het Tilburgs een "mèndje". Het in de uitdrukking opgenomen "mèndje" heeft eigenlijk niets met een kleine mand te maken. Het is afkomstig van "mening", in gewestelijke taal klinkend als "mèèning". Hiervan wordt dan het verkleinwoord "mèndje" (met enige vrijheid!) geconstrueerd. In dit verband wijzen wij ook op het allitererende (aan het begin rijmende): "Gissen doet missen".

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Dan gingde Driekôonenge zinge... Dan ginge ze de straoten aaf èn dan hadde zon mèndje bij... Zon körrefke, èn dan krêede ooveral en paor ... òf en snoepke èn zôo.

meestal geschreven als munne mijn, de mijne, van mij - Cees Robben; Prent van de week - Wè bonst munne knar... (1954-04-24) - Cees Robben; Prent van de week - Vogels fluiten op munne buiten/ schône weskes... (1954-06-12) - Cees Robben; Prent van de week - [Vraag van een vriend aan een zieke...] Hoe is ter meej bruur?... Nog aaltij deuzig war... En zinkes in munne kop... (1960-02-12) - Cees Robben; Prent van de week - t Körsje kraokt in munne mond... (1960-06-24) - Cees Robben; Prent van de week - Munne rooie kôôl groeit de buurt in.. (1964-09-18)

mijn eigen, me, mezelf, zelf

manege

manier

minister

1. zelfstandig naamwoord

   menigte, grote hoeveelheid

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Ik kôôp fleskes veur 5 cent en verkôôp ze veur 3 cent en verdien toch. deur de mennigte (1963-10-23)

   - WBD III.4.4:255 dur de mennigt - menigte, troep

2. bijvoeglijk naamwoord menig(e), heel veel

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - mennigte keer

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mènnigte

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 mennig; wordt hier, even gelijk op meer plaatsen, in de volkstaal gezegd voor menig

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - menigte Da zal u menigte frangs kosten! (in de Kempen)

1. zelfstandig naamwoord

   mannetje verkleinde vorm van man, met umlaut 1. kleine man, jongen, koosnaam voor volwassen man.

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Kom mar gaa, mènneke... - Kom maar gauw, jongen...

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg 1984 - Menneke gao toch slaopen...

2. Tekening: - Cees Robben - uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. van de Ven jr., 1946

   - Jan Triborgh (pseudoniem van John Majoie); serie van 4 artikelen uit Nieuwe Tilburgsche Courant over de feestelijkheden vanaf 27 oktober 1954 ter herdenking van de tiende bevrijdingsdag van Tilburg Kènde gij mèn? Waarop de ander direct reageert: Jè, ik kèn jouw hil goed mènneke! En de eerste weer ad-remt: Dan deugde gij òk nie!

   - Cees Robben; Prent van de week - Waor leej mn schaors, troeleke..? Op dn naoricht... menneke... (1958-01-18)

   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol 6 - ...èn dan klèèn mènnekes vur de vrouwestèmme.

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - et mènneke lópt bèrrevoets

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - manneke(n); in de Kempen ook: männeke(n) en menneke(n)

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mènneke

3. 2. van de mannelijke soort

   - Cees Robben; Prent van de week - n menneke... of wel n wefke (1957-05-25)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zôo ut mènneke, zôo ut gespènneke. - De vakman herkent men aan zijn gereedschap.

   - Stadsnieuws, 2009-06-03 - Meej zon pak aon zèède wèl et mènneke. - Met zo'n kostuum aan kun je wel voor den dag komen.

4. 3. deurwaarder

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 mènnekes - belastinggaarders die in pension gedaan werden bij mensen die belastingschuld hadden; ter vereffening hiervan.

   - Pierre van Beek; Typisch Tilburgse uitdrukkingen, aflevering ?, Nieuwe Tilburgsche Courant 1959-08-29 - Bij een moelgevecht klonk het: Bij ons hebben de Mennekes nooit op de vloer gezeten lek bij jullie. Dit stamt uit de dagen, dat het nogal eens voorkwam, dat bij beslaglegging door de deurwaarder alles in huis werd verzegeld en twee heren daar dan dag en nacht de wacht hielden, die men nog bovendien te eten moest geven ook. (Die twee wakers waren de Mennekes.)

   - Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de mènnekes - zonen Mutsaerts-van Waesberghe

5. 4. zangvogel

   - WBD III.4.1:24 - mannetje (ook manneke) - mènneke - mannelijke zangvogel

6. 5. vis

   - WBD III.4.2:70 mannetje - mannelijke vis

7. 6. hond

   - WBD III.2.1:476 - mannelijke hond

8. 7. kalf

   - WBD - mannelijk kalf

9. 8. schaap

   - WBD - ha mènneke-; ha jónge, schaopke, woojke, wòjke - vleiwoorden voor het schaap

10. 9. meikever

    - WBD III 4.2:162 - meikever met witachtige rug

11. Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn. mulder Tilburg mulderke Tilburg molenaar Tilburg bakker frequent in Tilburg bakkerke Tilburg kapucientje Tilburg, Goirle manneke frequent in Tilburg wijfje, wijfke frequent in Tilburg

    - Piet Brock; Vuurstintjes ketsen, 1996 - Mölders/ Ge het zin soorten:/ nen bèkker of kappesien,/ n mènneke of n wèfke,/ dè kunde hil goed zien.
    ► lantèèremènneke

mannetjesputter

aan de slag gaan, aanstalten maken, serieus gaan werken uitdrukking de oorsprong van mènsie is het Oudfranse mention voor melding, gewag

meent tegenwoordige tijd van mèène, met vocaalkrimping

in stand houden; van Frans maintenir

minuut, minuutje

minuut, minuutje

wonder, mirakel

miraculeus, mirakels, buitengewoon, wonderlijk

grote gele perzik ; uit Frans mirlicoton

1. zelfstandig naamwoord

   modderkruiper, weeraal De etymologie van de Tilburgse naam is onbekend.

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - merkuis visch, weeraal

   - WNT - modderkruiper (Misgurnus fossilis) Uit de familie der karpers, zoo genoemd omdat hij onrustig wordt en aan de oppervlakte komt bij naderend onweer.
   

2. Illustratie: Naumann - garrulus glandarius

Vlaamse gaai, meerkol, markol, broekekster, schreeuwekster

mompelen; uit het Frans murmurer

glazen knikker

glazen knikker; uit Frans marbre

vrouwelijk paard

marcheren

1. zelfstandig naamwoord

   maart

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Mèrt ist nòg te kaaw om te katsele. - In maart is het nog te koud om te kaatsen.

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - maart

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - märt - maart

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mèèrt - maart

   - WNT - maart - meert
2. zelfstandig naamwoord

   de maand maart

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Ene dreuge mèrt is gèld wérd, ast in april mar rèègene wil.

   - Stadsnieuws, 2008-03-30 - Ene drêûge mèrt is gèld wèrt, ast in april mar rèègene wil.
3. zelfstandig naamwoord

   1. markt

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - de vrèddagse mèrt - de vrijdagse markt

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mert

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mert

   - Piet Heerkens; uit Vertesselkes; Hannes Kaokel, van Baokel, 1944 - Zeg Hannes, mergen is 't Boekelsche mert,/ ik kan zo wijd nie loope;/ gij gaot dus mergenvruug daorheen/ een van ons koei' verkoopen!

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, eerste reeks, aflevering 13, Nieuwe Tilburgsche Courant 1950-05-11 - Komt men als Jan met kraaien naor de mert of mee vijgen nao Paosen dan is men met zijn voorstel te laat.

   - Cees Robben; Prent van de week - Gaoget op de mert mar vraogen. (1954-03-06) - Cees Robben; Prent van de week - rond de Mert (1959-02-07); de Oude Markt

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 06 - Gao ik is naor de knènemèrt

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 01 20 - Vruuger zin ze: "Wès Tilburg 'n gat / 't Lèkent nog nie op 'n stad, / n Dierepark en 'n automèrt / De rest is nie de moeite wèrd

   - Hein Mandos; Brabantse Spreekwoorden 2003 - Daags nao de mert komen, net as Jan mee z'n eksters. Daags na de markt komen, zoals Jan met zijn eksters. Spreekwoordelijke vergelijking. Komen als mosterd na de maaltijd: te laat komen. Varianten: ipv Jan: Hannes, Thomas: ipv eksters: kieviten [kievitís hier een draagmars]; opgetekend in Tilburg 1970

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Asse daor en koej nie verkòcht hòn, dan ginge ze nòr de Bosse mèrt, die Tilburgse boere
   ► KLIK HIER om dit bestand te beluisteren.

4. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937 in de uitdrukking dur de mèrt: gemiddeld, meestal - Cees Robben; Prent van de week - Dur de mert zeggen wellie.. t is wir naatje... (1958-03-15) - Cees Robben; Prent van de week - Dur de mert... (1956-07-21) - Cees Robben; Prent van de week - Des dur de mert nie pluis... (1966-04-29) 2. stront uit Frans merde (verkort)

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mert - ik heb er mert aan (str...) [stront]

markten, naar de markt gaan; op de markt aanbieden afleiding van mèrt (markt)

marktmeester

sleutelbloem meertuintje - sleutelbloem - primula officinalis helmkruid - scrophularia nodosa

misschien

ribfluweel, ribfluwelen stof

manchet

1. zelfstandig naamwoord

   machine

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mechienen (meervoud), 't mesjien (frequent), 't vliegmesjien, vliegmechienen

   - Leo Heerkens; uit De kinkenduut, Piet Heerkens; t Mesjien, 1940 - Haaw ik van ou, raar stuk spektaokel?/ stemt die meziek van ou me tevree?/ Och, gij stampt en gij doet mar, mesjien,/ en spek mar goed dik mijn portemenee.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - De moederkes van teegesworrig/ douwe der wasgoed int mesjien.

   - Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 As ge nou en mesjien moest wasse, want die had tweej mesjiene vur gehaktmesjiene, heej... Aachter hatttie et staon vur de Joode èn veur gewoon zogezeej, we zulle mar zègge jan-en-alleman, de kattelieke èn, èn dinge... Klik hier voor audiofragment

2. Samenstellingen uit - WBD - voor Tilburg:

   - WBD II:600 - óntklitmesjien - ontklitmachine in de leerindustrie

   - WBD II:608 - vlêesmesjien - vleesmachine, om huiden te ontvlezen

   - WBD II:614 - schaofmesjien - schaafmachine in de leerindustrie

   - WBD II:649 - ötzètmesjien(ne) - uitzetmachine in de leerindustrie

   - WBD II:652 - slichtmesjien - stolmachine in de leerindustrie

   - WBD II:655 - falsmesjien - falzmachine voor het egaliseren van leer

   - WBD II:663 - glaansstôotmesjien - glansstootmachine om leer te glanzen

   - WBD II:665 - meetmesjien - meetmachine in de leerindustrie

   - WBD II:972 - döts mesien (of: dötsmesien) - schaftmachine

   - WBD III.2.1:336 - machientje petroleumstelletje

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...teegewórreg'spinne ze allêeneg mar meej mesjienes...

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - machien

boter die niet door de boer thuis gemaakt wordt, maar op de zuivelfabriek

1. zelfstandig naamwoord

   machine

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mechienen (meervoud), 't mesjien (frequent), 't vliegmesjien, vliegmechienen

   - Leo Heerkens; uit De kinkenduut, Piet Heerkens; t Mesjien, 1940 - Haaw ik van ou, raar stuk spektaokel?/ stemt die meziek van ou me tevree?/ Och, gij stampt en gij doet mar, mesjien,/ en spek mar goed dik mijn portemenee.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - De moederkes van teegesworrig/ douwe der wasgoed int mesjien.

   - Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 As ge nou en mesjien moest wasse, want die had tweej mesjiene vur gehaktmesjiene, heej... Aachter hatttie et staon vur de Joode èn veur gewoon zogezeej, we zulle mar zègge jan-en-alleman, de kattelieke èn, èn dinge... Klik hier voor audiofragment

2. Samenstellingen uit - WBD - voor Tilburg:

   - WBD II:600 - óntklitmesjien - ontklitmachine in de leerindustrie

   - WBD II:608 - vlêesmesjien - vleesmachine, om huiden te ontvlezen

   - WBD II:614 - schaofmesjien - schaafmachine in de leerindustrie

   - WBD II:649 - ötzètmesjien(ne) - uitzetmachine in de leerindustrie

   - WBD II:652 - slichtmesjien - stolmachine in de leerindustrie

   - WBD II:655 - falsmesjien - falzmachine voor het egaliseren van leer

   - WBD II:663 - glaansstôotmesjien - glansstootmachine om leer te glanzen

   - WBD II:665 - meetmesjien - meetmachine in de leerindustrie

   - WBD II:972 - döts mesien (of: dötsmesien) - schaftmachine

   - WBD III.2.1:336 - machientje petroleumstelletje

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...teegewórreg'spinne ze allêeneg mar meej mesjienes...

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - machien

1. naam

   meid, meisje, dienstmeid, dienstbode

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 5 , 1929-11-14 en 07 - Keeke, 'n dochter van Nol van Willeke de Goey, die bij Sjef Koolen vur meid wont, kwaam net toen ik de liste kan vatte, buite geschoten.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); Nieuwe Tilburgsche Courant; uit t Klokhuis van Brabant, aflevering 9, 1930-02-22 - Ik hè zoowè hil den aovond mee Keekes van Nol van Willeke de Goey gedaanst, ge wit wel die bij Sjef Koolen vur meid wont...

   - Cees Robben; Prent van de week 1981-10-02 - Ik was vruuger gewoon mar mèèd... Mar ik hielup in t huishaauwe net zôô veul as twee hullepe na vort hellepe...

   - Cees Robben; Prent van de week 1967-06-16 - n stult van n mèèd...

   - Cees Robben; Prent van de week 1986-11-07 - n schôôn mèèd...

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - De mèèd zi dèttie gelèèk ha... - De dienstbode zei dat hij gelijk had...

   - WBD III.2.2:47 - jonge meid - jonge vrouw (72 meid dochter)

2. Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Maart 2-19. Foto CuBra.

3. zelfstandig naamwoord

   meisje, verloofde, dochtertje

   - Nicolaas Daamen (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - "Ik zai gevreeê", zin 't meske, en ze war mar ééns gekust, op het lelleke van d'r oor. Geciteerd in: Mandos, Brabantse Spreekwoorden 2003 en daar als volgt toegelicht: "Ik ben gevrijd", zei het meisje, en ze was maar eenmaal gekust, op haar oorlelletje. Zeispreuk.

   - Nicolaas Daamen (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - Soep zonder selderie en bonen zonder spek en 'n mèske zonder vreijer, dè't is toch al te gek. Geciteerd in: Mandos, Brabantse Spreekwoorden 2003.

   - Willem van Mook; voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Ik zie nog alles vur me staon,/ De stadslui mee d'r meskes.

   - Cees Robben; Prent van de week - Ze zagen nog gin meske staon... (1960-03-04) - Cees Robben; Prent van de week - Mn meske lispelt... (1966-10-14) - Cees Robben; Prent van de week - Ik kan mar nie aon n meske komen, vadder... (1977-01-07) - Cees Robben; Prent van de week - Ik heb vur mn 18de nog nôôt n meske gekust... (1980-11-07)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Ons mèskes hèn goej lulle. - Onze meisjes hebben gemakkelijk praten.

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ze zètte ze aaltij ònt wèèrek veul, de mèskes, die waare de duupe. Want agge dan mèskes hèt, war, die en jaor òf neege zèn èn ge hèt en grôot höshaawe, war, dan moese ze veul meejwèrke.

4. Kaart 96 uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - mäske(n)

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèske

   - WBD III.2.2.:19 meiske, meid

   - WBD III.2.2.:73 - meske - dochter

'meisjesmarkt'; speciaal de Heuvelstraat, waar jongens meisjes plachten te flaneren en contact zochten

1. zelfstandig naamwoord

   metselaar

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 metselair, metselaer

2. Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - ...onze mètselèèr is zo vèt as en vèèreke..

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant; kaart 84, 1937 - mètselèèr

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...ónze mètselèèr is zó vèt as en vèèreke...

1. zelfstandig naamwoord
   - WNT - meu (zie moei); eerst is moei een naam voor de tante die zuster is van de moeder, doch het is daarna ook toegepast op de zuster van de vader, ten slotte op de vrouw van den oom.

   - Cees Robben; Prent van de week - zi toen ons Maajke-meu
2. naam

   meubelèèr meubilair

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 06 18 - Mar 't meubelèr van 't nuuw stadhuis / Za' drie meljoen gaon kosse.

mag je, mag u Tweede persoon enkelvoud of meervoud van meuge; jij mag, jullie mogen

1. werkwoord

   mogen meuge - môog gemeugd of gemooge tegenwoordige tijd enkelvoud ik/hij maag, gij meut

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Dè moes nie meuge! - Dat moest niet mogen!

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - - meuge - mócht gemeuge; ik/hij mag, gij meugt

   - Informant Bernard van Dijk - móch en niet môog

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 11 22 - Merieke moog d'n irste keer / Naor 'n echt bal toe gaon

   - Dialectenquête, Willems 1887 - meuge

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 2, Nieuwe Tilburgsche Courant 1938-10-08 - ..want ie zaat al aon z'n vierde borreltje, en meer dan vier moog ie er nie nemen van z'n vrouw...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek / Uit het klokhuis van Brabant, aflevering 10, Nieuwe Tilburgsche Courant 1950-04-08; - Het kan in het huwelijk echter ook wel eens anders uitpakken, zodat er voortdurend "gekeven" en geruzied wordt over allerlei kleinigheden. In zo'n geval stond de volksmond klaar met: "Van mekaar meugen (mogen) ze nie en bij mekaar (elkander) deugen ze nie"...

   - Cees Robben; Prent van de week - ...dè lèève môôg... (1959-08-22)

   - Cees Robben; Prent van de week - Fleej-week-from môôk-ôôk maagdeke zèèn.. (1965-11-12)

   - Stadsnieuws - Akket gevraoge ha, hakket nie gemeuge. (2009-11-25)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Gè meut nie meej - jij mag niet mee

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Et is aaltij zôo en et zal nôot aanders worre, wegge nie meugt lèkt, lekkerder, schônder en leuker.

   - Henriëtte Vunderink; Jong zèèn, uit Tis de moejte wèrd, 2011 - Dingen doen diege èègelek nie meugt.

2. Samentrekkingen met het onderwerp

   - WTT - maak? - mag ik?

   - Pierre van Beek; Tilburgse Typen, aflevering 13, 1958-03-28 - Dè meugde nie... - Dat mag niet...

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; ... in (een) wèkje geleeë zaag ik op t bordje van de Tilburgsche Cursus, hil meewaorig afgedrukt staon: Niks meude mir. De Tilburgsche Cursus was een cartooneske rubriek in Groot Tilburg. Het plaatje was steeds hetzelfde: een professor bij een schoolbord. Op het schoolbord stond een treffende Tilburgse uitspraak geschreven.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Mie, meume meew meej? - Mie, mogen we met je mee?

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meens, meumer op? - meneer, mogen wij erop? (bijvoorbeeld achter op een kar)

3. Aanvullende bronnen

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - meugen voor mogen - Dit is geenszins eene verbasterde uitspraak; want, dat men oudtijds zoowel meugen als mogen zeide, getuigt nog heden ten dage tegen heug en meug...

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meugen - mogen; meugen van - verlof hebben van

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - meujge

   - WNT - mogen, gewestelijk meugen

   - WBD III.3.1:230 - mogen, gaarne mogen, lijden, goed kunnen zetten; staan op iemand - iemand graag mogen

1. bijwoord

   mogelijk

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant; kaart 62, 1937 - meu(j)gelek

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . MEUGELIJK en MEUGENTLIJK bvw, bw. - mogelijk, Frans: possible, peut-être

mogelijkheid

voorvoegsel pruts- de etymologie is onduidelijk

rijpen

aanrommelen, prutsen, onhandig bezig zijn mèùkele - mèùkelde gemèùkeld (steeds lange èù)

1. zelfstandig naamwoord

   muil

   - WBD III.4.2:32 - muil - bek; ook genoemd: bakkes, bek, kweek

   - WBD III.1.3:245 - muil - muiltje

2. Tekening: - Cees Robben - uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. van de Ven jr., 1946

1. zelfstandig naamwoord

   molen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 151, 1972-03-23; - Als het waait, draaien alle meulens". Daarmee wordt aangegeven, dat men met geluk wèl kan varen, aldus onze zegsman. Het lijkt ons echter niet uitgesloten, dat we hier te maken hebben met een sceptische opmerking, waarmee men door het voorwaardelijke "als" belachelijk wordt gemaakt. Zo in de geest van die andere uitdrukking: "Als ons kat een koei was, dan konde (kon je) ze melken". We hebben ook daarvan wel eens de scherpere variatie gehoord: "en dan konde gij ze nog nie melken."

   - Dialectenquête, Willems 1887 - ...den mulderszoon is op den meule

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - meulen; figuurlijk: de tanden, het gebit

   - Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 - IV:22 - meule

   - WNT - molen, daarnaast meulen
   

2. Samengestelde woorden met meule

   - WBD - vurmeule voorploeg; het losse, tweewielige voorste deel van de ploeg (Hasselt)

   - WBD - dur de meule draaje - worstvlees en -vet kleinmaken, ook genoemd durdraaje

   - WBD - óntkiemingsmeule moutpoetsmachine; apparaat waarmee het geëeste graan van kiemen en onzuiverheden werd ontdaan in de brouwerij

   - WBD - schrootmeule - moutmolen (in de brouwerij)

   - WBD - standerdmeule standerdmolen

   - WBD II:994 - schèèrmeule, haspelmeule - scheerraam, grote haspel; ook: schèrraom, schirraom of schèrkrôon genoemd

   - WBD II:l027 wèndneule, wéntmujl windmolen, windmeulen

   - WBD II:2814 - meujle - voorstel van een samengestelde kar

3. figuurlijk mond

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Die wèèven, derre meulen stond ginne ôgenblik stil...

struise vrouw; letterlijk: molenpaard

1. zelfstandig naamwoord

   assortimentsteller

   - WBD II:938 - meulestèller assortimentsteller

   - Anoniem; Tilburgs folklore; n Kaoi rikkemedaosie, Nieuwe Tilburgsche Courant 1959-11-19 - De meulesteller was unne neetoor/ die Nillus wel 'n bietje zocht,/ Om dettie bij hum, gin sigaore/ of 'n rulleke pruimtebak kocht.
   
   ► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm
2. zelfstandig naamwoord

   meulevèt molenvet

   - WBD II:938 - meulevèt - afval uit assortiment
3. werkwoord

   mêûrt, meurt

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - stinkt; 2e + 3e persoon enkelvoud

   - WNT - moor, ook nog bekend in den vorm moer; onstaan uit veengrond, moeras. Alleen in Zuid-Nederland

   - WNT - moren - door de modder loopen, er in wroeten; vergelijk muieren
4. zelfstandig naamwoord

   mèùs, möske muis, muis van de hand, muisje Illustraties: Rolf Janssen - Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de mèùs - frater Euphratius, frater Hungero

   - Henriëtte Vunderink; Et möske; uit Tis de moejte wèrd, 2011 - Der zaat en möske in mene tèùn,/ zon klèèn grèès spitseg ding.

   - Pierre van Beek Tilburgse Taalplastiek, aflevering 98, Nieuwsblad van het Zuiden, 09-03-1970 "Twee vrouwen in één huis zijn as twee katten mee één muis". Dat "akkedeert" niet. Die maken ruzie. "Akkederen" komt van het Franse "accorder", dat is: overeenstemmen.

   - Dialectenquête, Willems 1887 - muizen en roate (meestal: muis en roate) (ui = eu van Meuse)

   - Miep Mandos-v.d.Pol - Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript, getranscribeerd door Wil Sterenborg) - En mèùs heej meer dan êen hölleke... - Het is altijd gemakkelijk over meer dan één mogelijkheid te kunnen beschikken...

   - WBD III.2.1:497 - mèùs of mèùskat - muizenvanger

   - WBD III.1.1:151 muis - muis van de hand

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - muis, kat (die bijzonder goed muist)

mag, mogen 2e persoon enkelvoud + meervoud van meuge met weglaten van de g

1. werkwoord

   kletsen, ouwehoeren meute meutte - gemeut

   - Informant Piet Mutsaers - aawbètte, aawmeute

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - meuten - kletsen; gewoonlijk in verbinding met ouw-, vergelijk ouwehoeren. Wie het doet, is een meut of ouwmeut, waarschijnlijk van moet of meuj; tante (zuster van moeder)

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 - meute

2. zelfstandig naamwoord gemeut geklets, geouwehoer

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Agge meej un half oor meej lösterde nao der gemeut waarde subiet hillemaol op de hôogte meej wetter in de buurt spêûlde.
3. zelfstandig naamwoord

   meutel houtworm

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 meutel

   - Stadsnieuws 2007-06-17 - Dè kasje zok niemir in hèùs zètte, dè lopt wèg op de meutel...

   - WBD III.4.2:l98 - meutel houtworm; ook genoemd houtwormpje, mot

   - WBD III.2.1:459 - meutel houtmeel; ook genoemd mòlm, òlm, vermòlmd hout

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - meujtel
4. werkwoord

   meutele wrikken, spartelen meutele - meutelde gemeuteld

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Eigendiglijk staode daor mar n bietje te meutele... (1963-02-10) - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Wè ge doet motte goed doen, spèkers mee koppe slaon, mar gij ligt te meutele! (1966-10-17)

   - Cees Robben; Prent van de week - Hedde wir in de Laai te ligge te meutele, dab-klutje... (1979-05-04)

   - Stadsnieuws, 2009-07-15 - Hij zaat meej zene vinger in en götje van de baank te meutele - te peuteren

   - WBD III.1.2:4 - meutelen - in beweging komen, beginnen

   - WBD III.4.4:89 - meutelen - geluid van naderend onweer

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - meutele, meutere - zeuren, pruttelen, peuteren, bouwvallig worden

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - muitelen, meutelen 1. door de houtworm aangestoken zijn; 2. pruttelen, mopperen.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meutelen, meuteren peuteren; Ge zit altijd in oe tanden te meutelen; kleine brokjes afpikken, afpeuteren; Ik heb den heelen dag gemeuterd; werken, allerlei werk verrichten
   ► ötmeutele

meeuw, meeuwtje

muizen

muizekeutel

muziek, ook: de harmonie (onzijdig)

uit het Franse 'misère'; omdat de speler geen enkele slag mag halen.

madeliefje, meizoetje

middag

middageten, warme maaltijd genuttigd rond het middaguur. Fabrieksarbeiders kregen tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw nog vaak 'tussen de middag' vrijaf om thuis de warme maaltijd te gaan nuttigen.

midden; in het Tilburgs niet onzijdig maar mannelijk

1. bijwoord

   onmiddellijk

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Toen dè febriek afgebraand is, hèbbe zem (Cees van Arendonk) middelek teege de grond òn gespoote jè jao dès afgebraand daor op de Körvelsewèg.
2. zelfstandig naamwoord
   - WBD III.3.3:23 middelgang of breeje gang middengang, middenpad; middelschip - middenschip
3. zelfstandig naamwoord

   Illustratie: Tijs Dorenbosch middelsèèn, middelsèène medicijn(en)

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun en de dames; Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-01-20 - Er is mar één middelcijn, zee oome Teun, ge moet ze (de vrouwen) van 't begien aaf onder oewen duim haawen...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter; feuilleton in 3 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-04-22 - 1939-05-08 - ...en hij (de huisarts) hee-t-er mne man deurgebraocht zonder appeteker en zonder middelcijne!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1939-02-25 - 1939-04-18 - ...dè-d-is nog de beste middecijn!

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (Moeder met kinderwagen tegen moeder met kinderwagen...) Dan mok wir naor t consolatie bero en zak wel wir aandere middelezijn krège (1963-10-23)

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-02-28 - ...èn dan krèègt ie wir aandere middelesèèntjes...

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-07-30 - Vruuger zaag ik blauw van de snevel (...) en naa vort van de middelsèène...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 09 04 - "Jè, Tiest ge hè't 'n kaauw gevat / Dès 'n kerwaai van weeke." / "Ge klopt mar ied'ren dag 'n aai" / Zee 'tie toen teege Miete, / "En daor motte as middesèn / 'n scheut Cognac bij giete."

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 05 09 - Aander middelcèn

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 09 01 - We weten t is nie gemak / Ge mot veul jaore leren, / Om as arts in de middelcèn / Straks òk iets te prestere.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 02 21 - Ons Jaans haolt strak / 'n Fles konjak / Dan is de griep zó téne / Op t Körvelplèn / Bij Jaansen zèn / De biste middelcènen.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 09 27 - D'r stao n kastje bij mn bed / Gelèk vol middelcènen.

   - Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Daor din ze zogezeej in e zèg et es gauw in ts.. ts.. ts gòdvernondejuu die gebrökte ze zogezeej vur e vur middelsèène vur têen èn taander gebrèùke... - Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Nou weet ik tòch gòdverdomme nie wèlk febriek dè dè was... Was dè bij den Organon?... Bij den Organon, jè!! Presies, daor wasset jè, daor wiere die ammel zogezeej vur middelsèène gebrökt.
   ► KLIK
4. zelfstandig naamwoord

   Cees Robben - Prent van de week 1986-30-05 middelstander - middelstaander middenstander

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Bij ons Taantida zaag et er ôk veul deftiger èùt dan bij ons, gin matten maar vaaste vloerbedekking. Ons Taantida waar dan ôk enne middelstander volgens ons moeder.
5. zelfstandig naamwoord

   midvêûr middenvoor; in het voetbalelftal

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven; Tilburg heeget nôodeg; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - ...of midveur van Velocitas...

1. zelfstandig naamwoord

   vrouw in het kaartspel; geit

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - schuppemie - schoppenvrouw

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - schuppemieje bepaald kaartspel dat ermee eindigt dat een der spelers met schoppenvrouw blijft zitten

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - ...et eróp hèbben as den bók op mieje (Kn'50.) - ...er zo belust op zijn als de bok op geiten

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - Mie (mi.i), Marie; verkleinde vorm Mieke; bij het kaartspel is de miej een benaming voor de vrouw
   
2. zelfstandig naamwoord

   traditionele Tilburgse dans

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - boerendans

3. Muziek van de Mie Ketoen, zoals gespeeld door het Tilburgse duo straatmuzikanten Mie Fiedel en dere meens. Uit: Rolf Janssen, 'We hebben gezongen en niks gehad'; 1984

halfvasten; uit Frans

verkleinwoord van de naam Mie, geitje

treuzeltrien, droomster

1. zelfstandig naamwoord

   militair

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Dies mielietèèr bè de soldaote - Dubbele benaming.
   

2. zware geweven stof om uniformen van te vervaardigen

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - ... mar as ge dan die goedere hòd, ik zal zègge mielietèèr, duffel, hil dè zwaore goed... Toen ginge ze vort de uuriene van de mènse, ginge ze ooveral ophaole die vroeger toenzèèk noeme ze et, war. Dè ginge ze toen daor bij verplaatse om et boeltje nòg dicht te krijge.

milieu

zeur

onhandig iemand, stoethaspel

mogelijk bedoelt de spreker in het volgende audiofragment het schapenras merino

troetelnaam voor een geitje letterlijk mientje

Verwijzing naar de kloosterorde Ordo Fratrum Minorum Capucinorum, ofwel de in Tilburg zeer bekende kapucijnen, de minderbroeders capucijnen. - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - ...paoter Bernardus / minores miniem...

meisje, rokje

ergens een hekel aan hebben

Hooge of Lage Mierde ook: de Mierde, Hôoge èn Lêege Mierd

vervelend doen, klieren miere - mierde gemierd; lange ie handhaaft zich

1. zelfstandig naamwoord

   1. vogelmuur (Stellaria media) vaak gebruikt als vogeltjesvoer in volière

   - Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - miert - plantje dat hier menigvuldig voorkomt

   - WBD III.4.3: 276 - De vogelmuur (Stellaria media) is een klein onkruidje, dat bijna het gehele jaar bloeit, op alle mogelijke plaatsen voorkomt en zeer algemeen is.

   - WBD III.4.3:277 - miert (frequent in Kempen en in het midden van Tilburg)

2. 2. watermuur (Myosoton aquaticum, ook Malachium aquaticum)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - watermuur (Malachium aquaticum)

   - WBD III.4.3:277 - De watermuur (Myosoton aquaticum of Malachium aquaticum) heet in Tilburg miert. Het is verwant aan vogelmuur, maar groeit alleen op vochtige plaatsen.

3. 3. gewone guichelheil (Anagallis arvensis)

   - WBD III.4.3:315 - rôoje miert - guichelheil (Anagallis arvensis)

4. Het guichelheil (Anagallis arvensis) is een 5 tot 40 cm lage plant met liggende stengels dat tapijten vormt. De bladeren zijn eivormig en ongesteeld en groeien tegenoverstaand. De rode of vleeskleurige bloemen groeien in de bladoksels en hebben vijf kroonblaadjes. De bloemen zijn alleen bij zonnig weer in de voormiddag geopend. De bloeitijd duurt van mei tot september. Guichelheil groeit op bouwland, in moestuinen en grazige duinterreinen. 4. muurpeper (Sedum acre)

   - WBD III.4.3:365 mier; ook genoemd: vètkrèùd of peeperplantje
5. naam

   De muurpeper (Sedum acre) is een klein zodevormend vetplantje van 5 tot 15 cm groot. De stengels zijn kruipend en kort. De lichtgroene bladeren zijn kort en bolrond, staan dicht opeen en bedekken elkaar dakpansgewijs. De bloeiende stengels verschijnen in juni en juli en groeien rechtop; de stervormige bloemen zijn geel en hebben vijf kroonblaadjes. 5. sterremuur (Stellaria media cyrillo) Zie 1

   - H. Heukels, Woordenboek der Nederlandsche volksnamen van planten (1907 & 1987) - mier (Stellaria media cyrillo); muur, ten oosten van Tilburg
6. zelfstandig naamwoord

   mieter verkorting van soodemieter; bastaardvloek - Cees Robben; Prent van de week 1964-06-19 - As de mieter naor boven... want gij brengt er het brekspul in... miezèère ellende, droefenis, treurnis; uit Frans misère

   - Piet Heerkens; De Mus; Kenderpraot, 1939 - Kenderpraot,/ ik heur 't zo geere!/ Babbelen uit 'ne kendermond/ maokt me los van veul mizeere...

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; Mijn irste broek, 1941 - ochheere, wèn misère...

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Vruuger, 2007 - Mar wij as kènder wiese van/ gin zörregen èn miezèère...

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Jong zèèn, 2011 - Zij kènne nòg gin zörrege, gin miezèère.

7. 2. werkwoord, zwak term in het kaartspel rikken

   - Tilburgse scheurkalender, 2007-08-28 - miezjèèr - Speelwijze waarbij de speler meent te kunnen voorkomen dat hij een slag haalt.

   - oope miezjèèr - idem, met de kaarten open op tafel

   - oope miezjèèr meej en pròtje - de tegenspelers mogen overleggen, dit laatste noemen natnekken ook wel misère ouvert consultative

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - (ik) miezèèr; ik speel en ga geen enkele slag halen; de speler heeft zeer lage kaarten. Als hij zelfverzekerd is, biedt de speler oope miezèèr, waarbij hij zijn kaarten op tafel legt; de drie tegenspelers mogen echter niet overleggen hoe zij hun kaarten gaan uitspelen om de bieder er alsnog in te spelen. De hoogste vorm van lage kaarten hebben, is het bod oope miezèèr meej en pròtje: de tegenspelers mogen overleggen.

   - Cees Robben; Prent van de week 1971-01-02 - En opa riep/ Dan naa of nôôt... miesèère!!/ Heel hendig wier t spel gespuld,/ Hij zôtter eene haole...!!! (De laatste regel uiteraard gezien vanuit opas tegenstanders)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Meej aoze kunde nie maoze... - Met azen kun je geen misere spelen...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Af en toe wiert er éne kaod, omdè zenne maot der neffen braoide of omdettie meej de liste slag der nog in misèèrde

8. Cees Robben - Prent van de week - 2 januari 1971 Vrouwke Misère en de Dood. Afbeelding uit De Engelbewaarder, jaargang 62 (195-51). Vrouke miezèère h oofdfiguur in een populair volksgedicht van Guido Gezelle. Vooral als voordracht bij feesten en partijen geliefd in vele varianten.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Ik kos reedelek vurdraogen al zeg ik etzelf dus vroeg ik et woord vur Vrouwke Misère. Ik heb der sukses meej gehad, elke verjaordag as hullie taante Toos kwaam, waar et: Lodewijk draogde gij Vrouwke Misère nog ens veur, dè vèèn ik zôo schôon.
   ► KLIK

   ► K LIK HIER voor de versie van Pater Piet Heerkens op CuBra

motregenen, miezelen miezere - miezerde gemiezerd (korte ie)

druilerig (van het weer)

1. zelfstandig naamwoord

   lichte jas; zowel in voorjaar als najaar draagbaar, echter ook voor dameskleding in gebruik

   - Ed Schilders; - WTT - 2013 - Uit het Frans demi-saison met weglating van de als lidwoord opgevatte eerste lettergreep; dat wil zeggen: bij demi is het deel de' opgevat als het Nederlandse lidwoord de, alsof er stond: de misaison, uitgesproken miesezon of miezezon

   - Cees Robben; Prent van de week 1974-03-22 - Ik docht ik laot mn koo-ver-kooke mar is uit en ik trek mee dees weer mn miezezonneke mar is aon...

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Den pronten staand van geenekaant/ Die haauwe vaast mee haand en taand../ en draogen nog meej eere.../ dn missieson.. dn sjetten sok/ t flenelleke.. dn baaijen rok/ al is t ôok nie te keere....

2. Cees Robben - Prent van de week 22-3-1974

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad; Tilburg Plus, 2009 - We droege gin boezeroen mir, mar missiezonnekes. Èn palletoo èn kooverkookes. Dè waar ammòl vur ooverdaags.

   - WBD III.1.3:33 - demi-saison - lichte herenoverjas; ook: demi
3. zelfstandig naamwoord

   Tilburgsche Courant - 26-10-1879 Demi-saison - advertentie uit Nieuwe Tilburgsche Courant 1895 Het einde van de miezezon Uit een artikel in de Nieuwe Tilburgsche Courant van 25-3-1936 mik

   - WNT - Etymologisch zal mik wel verwant zijn met het Franse miche, doch men kent dit verband niet.

   - Ed Schilders; - WTT - 2012 - De etymologie is sindsdien duidelijker geworden. Rey - Dictionnaire historique de la langue française geeft onder lemma miche: est issu (1172-1190) du latin populaire micca, forme renforcée de mica parcelle, miette.
   ► Dossier Miezezon / demi-saison
4. naam

   1. witbrood

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 108 , NvhZ, 13-08-1970 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - ...òch èèrm stèùversmikske, wè hèdde tóch wèèneg krèùm [...wat stel je toch weinig voor].

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - ...meej de Paose krèège me mik óp mik èn kèès dertusse

   - A. Wibbelt; uit het feuilleton Ome Teun en de iemkers (Nieuwe Tilburgsche Courant vanaf 07-09-1940, vertaald en naverteld door Piet Heerkens - Den aawe Teurlings wiste de taoffel aaf mee 'nen slip van z'ne kiel, sloeg de kat naor den aanderen hoek van de kaomer en smeet et brood en de mik in de kaast. - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Hier zèn twee mikke; mar ik lus gin mik. - Hier zijn twee wittebroden; maar wittebrood lust ik niet.

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - ene mikken botteram - een boterham van wittebrood

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - dikke mik - dik in orde; dikke mik meej zuure zult - heel dik in orde
5. naam

   RVan brôod wòrde grôot, van mik wòrde dik

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Van de luien bekker, 1938 - Daor was er eens 'nen boeremik,/ nen boeremik mee krente/ van drie en dartig cente,/ en de mik waar lang en dik./ En de boeremik laag dik en lang,/ al donkerbruin van bove,/ te bakken in den ove,/ mee 'n kleurken op z'n wang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - ..zis man moes worre ötgezakt/ drie sneekes mik, vier dikke rogge/ meej en flitterke gehakt

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - Dan snee ze (moeder) irst de witte mik/ En t kuntje daorvan dè krèèg ik / De smaok daorvan vergeet ik nôôt/ Nao alle daoge roggebrood.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - Ik haol wir vorsgebakke mik/ Bij onzen ègen bekker/ Want toen die mee vekaansie/ Was t nergeraans zó lekker.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik zôt gaon missen, et eten van die grôte sneeje mik meej reuzel.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ze lieten twee blikskes corned bief aachter en zonne vierkaante witte mik, bij ons waar et brôod aaltij langwerpig.

   - Piet van Beers; CuBra, 2008 - Ik haaw nie zôo van mik./ Ge kunt er slèècht van poepe./ Mar.wit meej vèrse aardbeie/ daor kunde me vur roepe.

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Mik òf soep in oew ôoge oogvuil
6. naam

   Schilderij van Gerrit Heda (detail) - Stilleven met witbrood - 17e eeuw Nieuwe Tilburgsche Courant - 11-2-1921

   - WBD III.2.3:186 mik - wittebrood; ook witte mik of wit mikje; brood van fijn gebuild tarwemeel waar alle zemelen uit verwijderd zijn

   - WBD III.2.3:192 - ronde mik - rond wittebrood

   - WBD III.2.3:188 - mik tarwebrood

   - WBD III.2.3:193 - mik - langwerpig wittebrood

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 mik - Deze soort van brood wordt hier veel gebakken, zoowel van tarwe als van rogge.

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster, 1968) mik - Een soort van brood uit bloem van roggemeel en zomtijds uit tarwemeel gebakken.
   ► mikke vink

7. 2. putgalg, vorkvormige vertakking

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 1; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1950-02-04 - Dat komt uit als spurrie met n mikske () Voor een niet-Tilburger is deze uitdrukking ongetwijfeld met duisternis omhangen. Spurrie, dat als voeder voor het vee door de boeren op de akker verbouwd wordt, kent men nog wel, maar met dat mikske wordt het al wat moeilijker. Dit is het verkleinwoord van mik. En hieronder verstaan wij in onze streken (behalve een wittebrood) ook een gaffel. Gaffel heeft ook de betekenis van hooivork maar die wordt hier niet bedoeld, al houdt ook deze benaming toch wel verband met onze mik. Een mik dan duidt een vorm aan van een Griekse ie, dus Y. Men treft deze o.a. veel aan in houtgewassen, daar waar takken of stammen zich in V-vorm splitsen. Nu schijnt het een eigenschap van spurrie te zijn, dat deze zich ook V-vormig vertakt. Als dit gebeurt, wordt voldaan aan een voorwaarde, waaraan spurrie behoort te voldoen. Dan is de zaak in orde. Dan klopt ze dus.

   - WBD - 1. putgalg; naast de put staande gaffelvormige paal met putzwengel; 2. deel van een boom waar de stam zich in tweeën splitst

   - WBD III.4.3:53 - mik - splitsing van een stam; ook vork of gaffel genoemd

   - WBD III.3.2:130 - mikske - stokje dat aan één kant in twee uiteinden uitloopt, waarmee kinderen vogelnestjes uithalen
   ► putmik

8. 3. stuit, achterwerk, kont, kruis van het menselijk lichaam

   - WBD III.1.1:135 - mik - kruis

   - Stadsnieuws, 2007-03-04 - Bij et voetballe wier ie ontiegelek teege zene mik geschupt.

9. 4. voorgaande betekenissen samen

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - mik - 1. wittebrood; 2. plaats waar aan een boom een zijtak groeit; 3. kruis, plaats waar de benen beginnen: toe zne mik toe.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - ene mik 1. weg; 2. wittebrood

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mik 1. gaffelvormig hout (nen boom mè 'ne mik); 2. brood van tarwebloem, wit brood; 3. kruis der broek

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mik 1. witbrood; 2. gaffelvormige boomtak; 3. plaats waar de dijen bij elkaar komen

bepaald soort feestelijk brood

melodie

melodie

toponiem Meelstraat

klein, jong

1. zelfstandig naamwoord

   minderbroeder (kloosterorde)

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-12-31 - Toen we nog vreeje waarde unne echte minnebroeder... Naa zèède vort unne kruisheer...

   - Ed Schilders; - WTT - 2012 - De uitdrukking (bij Robben) is een woordspel met de twee kloosterorden minderbroeders en kruisheren. Minderbroeders zijn franciscanen (Ordo Fratrum Minorum, O.F.M.), volgelingen van Franciscus van Assisi; naastenliefde kenmerkt hun streven. Kruisheren behoren tot de Orde van het Heilig Kruis (Latijn: Ordo Sanctae Crucis, OSC); de uitdrukking is uiteraard ook gebaseerd op de uitdrukking dat iets of iemand een kruis', een last, is; vergelijk ieder huisje heeft zijn kruisje.

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 111; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-27 - Zoolang ze vrijen, zijn het minnebroeders, doch getrouwd worden het kruisheeren.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 15; Nieuwsblad van het Zuiden, 1964-10-21 - Ja, hoe gaat het eigenlijk met die mannen: Zolang ze vrijen zijn het minnebroeders, getrouwd worden het kruisheren.

   - Noord en Zuid, jaargang 7, 1884 , pagina 148 - Zoo heet ook de minderbroeder (minoriet of Franciscaner monnik) in het Middenederlands nog minrebroeder, en zelfs nog bij Hooft, Henrik de Grote (uitgave 1626, bladzijde 146). Verkeerde opvatting van hett woord heeft de assimilatie van nr tot nn in de hand gewerkt en den vorm minnebroeder doen ontstaan.
   ► Zie voogel voor een vergelijkbare uitdrukking

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

vrouwelijk jong van een geit; variant op

minimaal

1. mest

mestvaalt

mesthoop

mesthoop

toponiem Missionarisstraat

mesten

1. naam

   misselijk echter hier niet in de betekenis van 'neiging tot braken' of 'onpasselijk' maar om aan te geven dat iets niet zeker is of onbekend.

   - WNT - misselijk - onzeker, hachelijk; thans verouderd. Bij deze betekenis denkt men onwillekeurig aan het werkwoord missen; een woordje misselijk', daarvan inderdaad afgeleid, bestaat in West-Vlaanderen in de zin van: kunnende gemist worden, ontbeerlijk.

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Hoe laot ie töskómt, dès misselek!

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Hoeveul er in de pòt zit, dès misselek!

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - misselijk - moeilijk te raden. Als bijvoorbeeld gevraagd werd wat iemand wel aan bezit of inkomen had en het antwoord luidde dès misselijk, betekende dit dat het bedrag zeker niet laag zou zijn.
2. naam

   Andere betekenissen

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - misselijk - voor misnoegd, te onvrede; bijvoorbeeld misselijk over iets zijn.

smoesje

1. zelfstandig naamwoord

   mest

   - Cees Robben; Prent van de week 1961-12-29 - En pruufde van dn mist...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zólang èèrpel zètten as ge mist hèt... - volhouden zolang je kunt

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ...in dieje mist ziede dieje mist nie - in die mist zie je die mest niet

   - WBD - mist - mest, stalmest, ook genoemd mis (in Hasselt)

   - WBD - mistkalf - mestkalf

   - WBD - mistvörk - mestriek

   - WBD - mistkèèr - mestkar

   - WBD - mist laoje - mest laden

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mis (kaart 56); mis en mist (bladzijde 143)
2. bijwoord
   - Cees Robben; Prent van de week 1955-08-06 - En naa treft mèn wel t mist...

   - Cees Robben; Prent van de week 1958-05-24 - Wie heej naa zn èègen t mist laoten paaien...?

   - Cees Robben; Prent van de week 1980-07-1 t Staoter zôô mar schraol bij... Jè, wie nie mist, mist t mist... Wie niet mest, mist het meest... en daarom staat het gewas er maar schraal bij; tegenwoordige tijd hier van misse (missen) en tegenwoordige tijd van miste (mesten)

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1970 - Wie et miste heej, stèèrft et nôojst (ook geciteerd in Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Nòr de miste van de liste fiste is ie meej gewist.

meestal

1. bijwoord
   - Cees Robben; Prent van de week 1955-08-06 - En naa treft mèn wel t mist...

   - Cees Robben; Prent van de week 1958-05-24 - Wie heej naa zn èègen t mist laoten paaien...?

   - Cees Robben; Prent van de week 1980-07-1 t Staoter zôô mar schraol bij... Jè, wie nie mist, mist t mist... Wie niet mest, mist het meest... en daarom staat het gewas er maar schraal bij; tegenwoordige tijd hier van misse (missen) en tegenwoordige tijd van miste (mesten)

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1970 - Wie et miste heej, stèèrft et nôojst (ook geciteerd in Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Nòr de miste van de liste fiste is ie meej gewist.
2. werkwoord

   mesten

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-03-09 - Mn haande vol blèène van t kreugeltje douwe... van t misten en spaoje

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); Kèrsmes vruuger...; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Akt aachteraaf bekèèke moet/ vierde we Kèrsmes vruuger goed./ Meej en knèntje, zèlf gemist/ ha hil et höshaawe grôot fist.

   - Piet van Beers; Brabants - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - 1, z.j., circa 2005 - Van veul heure zègge: Ik hèb wel es heure zègge,/ dè hij, die 't miste, mist./ De grotste èèrpel ötstikt/ Dès aaltij zôo gewist.

meestentijds, meesttijds, meestal

meestal

meester, schoolmeester, onderwijzer

1. zelfstandig naamwoord

   meesterknecht

   - Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Jaa jaa jaa jaa jaa ik hèb er tweejendèrteg jaor meesterknecht, noemde ze dè toen. Baas, hè. Mar dè was vruuger, dan zin ze mar ôo, dè was ene misterknèècht, hè

   - Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Ik krêeg bericht dèttek dan èn dan om, om twaalf uur moes koome bij Riche op den Heuvel, hè! Daor was de misterknèècht van de fabriek, hè! Van en Duitse firma!

2. Foto: Henri Berssenbrugge - Regionaal Archief Tilburg

1. zelfstandig naamwoord

   mestkever

   - WBD III 4.2:175 mestkever - Mestkever is de algemene naam voor een familie van kevers die van mest leven; de bekendste twee soorten zijn de grote zwarte mestkever (Geotrupes stercorarius, ongeveer 2 cm) die vooral op de hei voorkomt en zn nest volpropt met mest en de kleine veldmestkever (Aphodius fimetarius, 5-8 mm), een klein algemeen voorkomend kevertje met een oranjebruin schild en een zwart borststukje dat leeft op en van halfdroge paarden- en koeienmest. Samengestelde woorden met mest- en strontinsecten:

   - WBD - strontkever (frequent in Tilburg) - WBD - mestkever (frequent in Tilburg) - WBD - strontmulder (midden van Tilburg maar zeldzaam) - WBD - strontbeest (Tilburg) - WBD - stronthommel (Tilburg)

2. Geotrupes stercorarius - Wikipedia Aphodius fimetarius - Wikipedia

mestvork

verleden tijd en voltooid deelwoord van

verleden tijd van

meetje, op de grond getrokken streep

1. werkwoord

   meetje steken

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - mitjesteeke kinderspel; landje veroveren

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - ...en dan was 't hil den dag mitje steke.

   - Pierre Van Beek; Tilburgse Typen, aflevering XIII; Nieuwe Tilburgsche Courant, 28 maart 1958 - En mitje stêke, een spelletje om centen, was vroeger bij politieverordening verboden.

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Toen din ze niks as mitje steeke, war, èn stintje klètse! Der konde klèèn èn der konde grôote meej doen mar et ging aatij om de sènte èn dè waare mist grôote. Die hòn meer sènte as de klèèn mar ze môoge dan tòch wèl ene keer van hullieje vadder meej doen!.
   ► KLIK HIER om het interview te beluisteren - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dan zètte ze op de wèg, want dè was vruuger ammel zaand, zôo en streep. Dè was hier en dwarsstreep èn dè was in de midde en huudje op. Dan gingde daor vier meeter vendòn staon kwaamde op de streep, war, dan waare die sènte van jou waarde die in diejen hoed êene, dan môogde er êene veur bèzètte, die vur de meet dieter nie opgekoome was
2. naam
   - Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - De kleen brakke zen in dun hof ont mitje steke!

   - Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - Kiesde gij bij ut Mitje steke Obburus of Munt ?

   - Cees Robben; Prent van de week - mitje steeke meej schèfkes; blikken bovenstukken van garenpijpen

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ok midjesteken wier veul gedaon. Ge moest dan perberen van un bepaolde afstand centen in enne getékende hoed op de grond te gooien. As oe dè lukte, mochte alle centen, die er omhene lagen, hebben. Wij deeje daor nie aon meej want wij han gin centen, et blééf bij kèèke.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mitjesteejke - meetje steken

   - WBD III.3.2:206 - mitjesteeke - meetje steken

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - meet - geteekende schreef, waar men den voet of de hand moet houden om het spel te beginnen; meetje schieten - een spel waarbij de jongens met geldstukken werpen naar eene op den grond getrokken schreef

smerige vrouw, smerig meisje mogelijk is 'möddeke' afgeleid van 'modder'.

overhoophalen

1. zelfstandig naamwoord

   1. moeder

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-02-13 - n moederke vol stil geluk......

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - zen èège moeder nie gekoozen hèbbe (Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1969) - gezegd als er kritiek komt op de mening, c.q. het gedrag van de moeder.

   - WBD III.2.2: 66 moeder - idem, ook ons moeder

2. 2. echtgenote

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dè was en dwèèltocht, war, toedè we tös kwaame èn dan laagen ons ôogen al en bietje boovenop èn dan kwaame we tèùs èn dan viele we in de bèdsteej oover ons moeder heen, omdè ge zat waart!
   ► KLIK HIER om het interview te beluisteren - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge èn mènne kastelein, assie oe kènde dan pofte ie wèl mar as ons moeder öt bèd komt èn ge had daor nòg wè staon, dan krêegde nòg ruuzie dè moet in bèd wir goed gemòkt wòrre hahahahaha hahaha... zôo ist immel!

1. zelfstandig naamwoord

   1. moeder

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-02-13 - n moederke vol stil geluk......

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - zen èège moeder nie gekoozen hèbbe (Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1969) - gezegd als er kritiek komt op de mening, c.q. het gedrag van de moeder.

   - WBD III.2.2: 66 moeder - idem, ook ons moeder

2. 2. echtgenote

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dè was en dwèèltocht, war, toedè we tös kwaame èn dan laagen ons ôogen al en bietje boovenop èn dan kwaame we tèùs èn dan viele we in de bèdsteej oover ons moeder heen, omdè ge zat waart!
   ► KLIK HIER om het interview te beluisteren - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge èn mènne kastelein, assie oe kènde dan pofte ie wèl mar as ons moeder öt bèd komt èn ge had daor nòg wè staon, dan krêegde nòg ruuzie dè moet in bèd wir goed gemòkt wòrre hahahahaha hahaha... zôo ist immel!

moederziel alleen

moederziel alleen

moffelen, verbergen

1. zelfstandig naamwoord

   moffelaar

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 187, 1974-07-15 - Van verbergen gesproken: In dit verband kennen we het woord moefelèr. Dat is iemand, die iets stiekum verbergt, ongemerkt wegpikt of iets laat verdwijnen. We hebben hier te maken met wegmoffelen, wat ons doet denken aan de mof, een accessoire van dames uit het begin van deze eeuw, dat meestal uit bont bestond en in de winter gedragen werd om beide handen in weg te steken. Toen kloosterlingen nog habijten met wijde mouwen droegen, plachten zij vaak hun handen in die mouwen te steken. Daardoor kregen ze wel de spotnaam van moefelèr.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 moefelèèr - iemand die iets verbergt

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende per beersel, 1996 - kloosterling (die zijn handen in zijn wijde mouwen stak)

   - Stadsnieuws, 2006-02-11 - Meej dije moefelèèr moete ötkèèke: hij naajt oe wòr ge bij staot!

2. Typoscript - Archief Pierre van Beek

bemoeien moeje - moejde gemoejd, korte oe

1. zelfstandig naamwoord

   1. moeder

   - Cees Robben; Prent van de week 1954-02-13 - n moederke vol stil geluk......

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - zen èège moeder nie gekoozen hèbbe (Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1969) - gezegd als er kritiek komt op de mening, c.q. het gedrag van de moeder.

   - WBD III.2.2: 66 moeder - idem, ook ons moeder

2. 2. echtgenote

   - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dè was en dwèèltocht, war, toedè we tös kwaame èn dan laagen ons ôogen al en bietje boovenop èn dan kwaame we tèùs èn dan viele we in de bèdsteej oover ons moeder heen, omdè ge zat waart!
   ► KLIK HIER om het interview te beluisteren - Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge èn mènne kastelein, assie oe kènde dan pofte ie wèl mar as ons moeder öt bèd komt èn ge had daor nòg wè staon, dan krêegde nòg ruuzie dè moet in bèd wir goed gemòkt wòrre hahahahaha hahaha... zôo ist immel!

mier

1. naam

   machine waarop het garen gesponnen wordt voordat het bij het weven gebruikt kan worden; in de tweede helft van de 19de eeuw vervangen door de 'self actor'

   - Gerard van Leijborgh (pseudoniem van Lambert de Wijs) - De laatste Tilburgsche huiswever 2, in Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-11-09; aan het woord is Frans van Geloven, de laatste huiswever - Het garen kregen we op zgn. tuiten, soms ook op strengen, er waren toen nog geen blikken pijpen en het garen werd dus zoo maar op de spil van de selfading# of moeljenie* gesponnen en daarvan gewoon afgetrokken. Dit garen werd dan door ons op het scheerijzer gezet en vandaar in gangen op het scheerraam gedraaid, totdat we de juiste hoogte van de ketting kregen.

   - Ed Schilders; - WTT - 2020 Opmerkingen bij het voorgaande citaat uit Van Leijborghs De laatste Tilburgse thuiswever 1) moeljenie: bedoeld is de fijnspinmachine genaamd mule-jenny. 2) selfading is mogelijk een zetfout; bedoeld wordt selfacting, in het Tilburgs 'salfak' genoemd. Over de salfak had Van Leijborgh al eerder geschreven: Onze oude Tilburgsche spinners spreken nog met weemoed over de oude muljenies die hun wat meer zweet gekost hebben dan de moderne selfactors (Historische Tips, Nieuwe Tilburgsche Courant, 7-4-1926).
   ► salfak

2. . De Mule Jenny, het enige bekende exemplaar dat door de uitvinder Samuel Crompton zelf gebouwd is; collectie Bolton Museum and Archive Service. Advertentie Nieuwe Tilburgsche Courant 15-10-1899 Advertentie Tilburgsche Courant 19-3-Willems 1876

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD - ankerbalk; zware dwarsverbinding tussen twee tegenover elkaar geplaatste stijlen; bevordert de stabiliteit van een gebouw

2. Vaccinium myrtillus

blauwe bosbes

verkleinwoord van moer - moeder - Cees Robben; Prent van de week 1960-11-18 - ...goeie moerke

verleden tijd van moest

stroper

moet tegenwoordige tijd van moete

1. werkwoord

   moeten

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - dè mótte gelêûve

   - Cees Robben; Prent van de week 1962-10-05 - En desseme gadeeseme nog tesse mosse ôôk...

   - Cees Robben; Prent van de week 1987-01-02 - En naa zegde onderwege nie .. akkoe naor huis breng, degge wir mot (hier dus: naar de wc moeten

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - mó'k - moet ik?; mottewe - moeten wij? mótte - mós - gemótte; mót moet; mótte - moeten

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mótte

   - WBD III.1.4:328 - moeten, moet; moetje - verplichting

2. samentrekkingen met moete moetem moet je hem - Cees Robben; Prent van de week 1978-12-22 - Dan moetem is in zn hemd zien staon...

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-07-31 - Moeten daor zien staon te kèèke...

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Dan moettem overdag ôôk mar de kaans geven
   ► moes

3. moetet moet het, of moet je het - Cees Robben; Prent van de week 1960-02-19 Mar k moetet irst nog zien... - Cees Robben; Prent van de week 1973-05-11 Dan moetet lepeltje dr uit haole... moetiejer moet hij er - Cees Robben; Prent van de week 1981-05-08 Dan moetiejer zunne tèèd mar over doen...

4. zelfstandig naamwoord

   mòttekiest mottenkist

moezelien; stofnaam (textiel) - WBD II.4, pagina 879 - los geweven stof van katoen, wol of zijde; genoemd naar de stad Mosoel in Turkije; mousseline: moezelien, K 183 (= Tilburg)

1. zelfstandig naamwoord

   tuinboon Illustratie: Thomé - tuinboon, 'knaawbôon', 'lapbôon', 'boeretêen', vicia faba L.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 07 10
   ► Zie dossier tuinboon
2. naam

   Ied'ren dag wè aanders Ons Sjaan schepte 'n maondag op Nou, dè ròòk lang nie gek Ik heb geschraanst toe'k niemir kos Van lap-bòòne mee spek. 'n Dinsdag was 't presies gelèk Dè zaat nie goed bij mèn Mar ze zee: "man ge ziet toch wel, Dè't moffelbòòne zèn." 'n Woensdag wir dezelfden hap Ik vuulde me genèpt Ons Sjaan riep: "hee schiet op, ik heb Knaauwbòòne opgeschèpt. Toen 't vendaog krek inder was Ging ik pas goed te keer, Ze laachde en zee: "Asteblief, Tuinbòòne vur menheer."

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, 2009 - Op dieet: Mar...moffelboone meej 'n papke,/ zèn nie te eete zonder spek.

   - WBD III. 2.3:84 moffelboon - tuinboon, ook labboon

   - WNT moffel - groote boonen heeten in Brabant moffels of moffelboonen

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw, woordenlijsten Verster, 1968 - moffelbonen - roomsche bonen, boerenbonen. De boeren zeggen flodderbonen, op zommige plaatsen lapbonen.
3. zelfstandig naamwoord

   mògske

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mògske maagje

   - WBD III.1.1:193 maagje - maag
4. zelfstandig naamwoord

   mòj

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 mòj - moeder
5. zelfstandig naamwoord

   mòkkel meisje, jonge vrouw

   - Cees Robben; Prent van de week 1985-06-07 - Ik zèè mee mn mokkel in de Laai wiste dokkele...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Waor kwaame die vrèmde mòkkeltjes, as die zoone strak gonge vrije, der èège tegen òn moeie?

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Onze Co kwaam mistal om un uur of êen aon en ons Jaoneke, nie veul laoter. Dè laag der aon, waor de mokkeltjes wôonde, diese naor hèùs han moete brengen.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Nog 'n pròtje gemòkt meej 'n paor mòkkels, mar die wo'n nie.

   - WBD III.2.2:84 mokkel - meisje met wie een jongen verkering heeft

   - WBD III.2.2:104 mokkel - kus

   - WNT - mokkel, daarnaast ook moggel - dik, mollig kind of meisje, ook eene dikke vrouw
6. zelfstandig naamwoord

   mòkkepaajer

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mokkepaaier - slachter van verdacht vee
7. zelfstandig naamwoord

   mòksel maaksel mòkt, mòkte werkwoord, persoonsvorm maakt, maakte gebiedende wijs, 2e (gij) en 3e (hij) persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van maoke; met vocaalkrimping

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Mòkt dègget goed mòkt. - Zorg dat je het goed maakt.

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-12-03 - Maokt gin ongelukken Tinus as ge op huis aon-gaot...

   - Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 n aauw môônika maokt ôôk meziek...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hij mòkt er nie veul van! - Hij brengt er niet veel van terecht!
8. zelfstandig naamwoord

   Kleurenets - Molenaar - W. Witsen - 1910 mölder 1. molenaar (maalder )

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mölder naast mulder

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Et zô nog efkes duren, veur dè we naor de mölder moese, om enne zak rog te laote maole.

   - Toine Raaijmakers - Van een moeilijk probleem: Dè kan alleên Gòd èn de mölder schaaje.; Lòt dè God èn de mölder mar schaaje.

   - Lowie van Dorrus Misters; Onze Tilburgse folklore, aflevering 20 Over mulders en molens; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1952-10-04 - Waarschijnlijk heeft ieder van ons wel eens het spreekwoord gehoord: Dat zullen we God en de mulder maar laten scheiden, die scheiden zo veel. () Velen zullen de mulder wel eens bezig hebben gezien. Het aangebrachte koren of graan gaat eerst naar boven tussen de maalstenen, het meel hiervan gemalen komt door een gleuf van ca. 25 cm naar beneden. Deze gleuf heeft schuin opstaande wanden van 10 tot 15 cm hoogte en aan het einde is er een plankje, dat in de gleuf past en er bij het scheiden tegen kan worden gezet. De zak waarin het meel wordt opgevangen, hangt open aan die gleuf met twee haakjes. De voorkant van die zak wordt opengehouden door een haakje verbonden aan een touwtje, dat over een katrolletje loopt en waaraan een gewicht is bevestigd. Toen de boer de zak bracht, was er bijv. 50 kg graan in, dus er zou ook 50 kg meel in moeten komen. Neen, zegt de mulder, want van dat meel verstuift onderweg of blijft kleven aan molenstenen en waar het verder passeert. De mulder staat onder bij de zak en meent op zeker moment dat er genoeg in is. Hij neemt bovengenoemd plankje en zet het tegen de latjes aan het eind der gleuf. Nu loopt er geen meel meer in de zak. De mulder heeft gescheiden, even de zak losgemaakt en op de bascule. Is er te weinig in, dan gaat er een schep bij, andersom een schep er uit. Dat is het scheiden van de mulder en iedereen zal nu het bovenaangehaalde gezegde wel begrijpen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 11; Nieuwe Tilburgsche Courant, 17 april 1950 Dè zullen we den duvel en de mulder mar laoten schaaien, die schaaien 't zô veul!, waarbij gesuggereerd wordt, dat de molenaar nogal relatie heeft met de duivel. De uitdrukking wordt in het algemeen gebezigd als men bedoelt aan te geven, dat men een zaak maar op haar beloop moet laten - er zich niet in moet verdiepen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 11; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1950-04-17 - De molenaars schijnen vroeger bij het volk een niet al te goede reputatie te hebben genoten. Vanwaar anders de uitdrukking: Als de mulder z'ne Paosen gehouwen heej, is de pastoor deur zn werk? Hieruit blijkt, dat men aannam, dat een mulder ieder jaar nogal wat op zijn geweten heeft en daarom zijn Paasbiecht maar liefst tot het laatste moment uitstelt. Die zwaarbezette kerfstok kan hem moeilijk anders zijn toebedeeld, dan dat men hem verdacht van het achterhouden van meel wanneer hij graan te malen kreeg.

   - Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taaklplastiek, aflevering 178 , 25-08-1973 - "Mulders- en brouwersvarkens zijn altijd het vetst" wordt gebruikt in de betekenis van: baas boven baas. Er wordt hierbij uitgegaan van de gedachte, dat er bij molenaars en brouwers altijd overvloedig voedsel voor de varkens aanwezig is.

   - Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 104, 02-07-1970 - "Dat is ander koren", zei de mulder en hij beet in een muizekeutel."

   - Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taalplastiek, 18-07-1964 - De molenaar scheen in het verleden niet veel vertrouwen genoten te hebben. Men insinueerde graag, dat hij van de te malen gebrachte rogge meel achterhield, zoals men van de kleermaker wel zei, dat hij "stof door het oog van de naald haalde". Als het allemaal waar was, valt het te begrijpen, dat de molenaar, wiens ziel wel heel zwart moest zijn, niet hard liep om te biechten te gaan, maar dit liever zo lang mogelijk uitstelde. Daarvan hebben we dan de uitdrukking overgehouden: "Als de mulder zijn Pasen gehouden heeft, is de pastoor door z'n werk".

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, NvhZ, 22-10-1965 "Gij zijt er zeker enen van de mulder" kon een kind met wit haar wel eens te horen krijgen, maar zo'n kind begreep die uitdrukking dan vaak niet en steevast volgde dan de vraag: Waarom.

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie door Hans Hessels, 2015 - èn bij de mölder moes ik ok gòn wèrke. Daor nèffen ons bè die van Tuurlings èn die zin aaltij teege mèn: Jaon, ge kunt beeter hier wèrke as daor bè de mölder! Ik zeg: Wòrrom?, want daor wèrd priema gekokt netuurlek! Daor zien ze hoeveul dègge it! Öt zon grôote schaol ziede dè nie!

   - Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - En ik ken er gin man.. Alleenig nog molder Mathèèse...

   - Cees Robben; Prent van de week 1958-05-24 - Dè laoten we God.. en/ Dn mölder beschaaijen

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 mulder - molenaar èn meikever. Ik achte het zooveel te zijn als meuler, meulder, van meulen, hetwelk men, zoowel als molen, vindt bij Kiliaan

   - Dialectenquete Willems, 1879 - Den mulderszoon is op den meule...

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mulder molenaar

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meulder - molenaar, mulder
   ► mulder - volksliedjes over de molenaar op CuBra, verzameld door Ben Hartman
9. naam

   2. meikever (Melolontha vulgaris) Melolontha vulgaris M eikevers vangen - uit: Kroniek van de Kempen

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulder - meikever

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...terwijl de mölders om z'ne kop snorden.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; feuilleton in 5 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-07-01 - 1939-07-29 - Een van de knechts had enkelde mulders in z'ne zak meegebraocht en zette ze stiekum aachter op 't haor van de meiden.

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - As ge hil vruug op waart koste daor nog wel is innen mulder uit schudden...

   - Cees Robben ; Prent van de week 1957-05-25 - Mölders zuuke... (titel van de prent)

   - Cees Robben ; Prent van de week 1957-05-25 - Wij schudden ons mölderkes mist uit de heg... - Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Mölderke mölderke tel toch oe geld... (uit een kinderliedje); het tellen duidt op de bewegingen die de meikever met zijn pootjes maakt als hij op zijn rug ligt - Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Naa hedde daor himmel gin mölderkes mir...

   - Pierre van Beek - mölders schudde - meikevers uit een heg schudden

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - ...langs en waaj vol booterbloeme/ èn en hèg meej mölders...

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Wanneer de meikevers weer te vinden waren in de buurt van de beukenhagen, werden deze door de kinderen gevangen. Ze werden opgeborgen in een lucifersdoosje met een blaadje sla. Vervolgens bonden de kinderen een draadje garen aan de poten van het dier en begonnen dan te zingen tot hij ging vliegen: - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 mölder, mulder, molenaar - bepaalde meikever

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - mulder - meikever (versch illende dial ecten )

   - Hans Heestermans; Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen, 1988-1994 - mulder, meulenèèr

   - Dr. Jan Stroop; Sprekend een Westbrabander, 1979 mulder

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - Ook een kever doorgaans molenaar genoemd.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meuldenèèr, meuldertèèr - meikever

   - WBD III 4,2:160- meikever - De meikever (Melolontha melolontha) wordt 25 mm lang. Het was vroeger een algemeen bekende en onder schoolkinderen populaire middelgrote kever met een licht bruinrood schild, een zwarte kop en borststuk en een witte beharing op de buik, maar hij is nu zeldzamer. mulder; frequent in Midden-noordbrabant; mulderke; Tilburg.

   - WBD III 4.2:164 - kleine bruine meikever - Voor kleinere, glimmend bruine meikevers zijn er ook specifieke benamingen in gebruik. kapucien; Tilburg, Goirle, Hilvarenbeek; bakker; Tilburg - WBD III 4.2:165 - mannetje van de meikever

10. Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor het mannetje van de meikever. Vele respondenten noemen de grotere voelhorens als een onderscheidend kenmerk. mulder; zeldzaam in Tilburg; koninkske; zeldzaam in Tilburg - WBD III 4,2:162 - meikever met witachtige rug - Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn. mulder; Tilburg mulderke; Tilburg molenaar; Tilburg bakker; frequent in Tilburg bakkerke; Tilburg kapucientje; Tilburg, Goirle manneke; frequent in Tilburg wijfje, wijfke; frequent in Tilburg

    - Piet Brock, uit Vuurstintjes ketsen, 1996

11. Mölders In de mond van maaj vende langs de weg de bruine mölders in de buukeheg. Ge he't z'in soorten: 'nen bèkker of kappesien, 'n mènneke of 'n wèfke, dè kunde hil goed zien. Ge bewaort ze in 'n potje meej 'n buukeblaoike. En soms maag ie vaastgebonden vliegen on 'n draoike. De heggen zèn gerooid. Verkaoveld hil 't veld. En niemer heurde zingen: mölderke, mölderke telt oe geld... Veul van vruuger is verdwenen, ginne mölder mir te zien, ginne bekker mir te vèène, zelfs ginne blòòte-voete kappesien. Rolf Janssen - We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Wanneer de meikevers weer te vinden waren in de buurt van de beukenhagen, werden deze door de kinderen gevangen. Ze werden opgeborgen in een lucifersdoosje met een blaadje sla. Vervolgens bonden de kinderen een draadje garen aan de poten van het dier en begonnen dan te zingen tot hij ging vliegen: mùlderke, mùlderke telt oew geld en gao dan nog s vliegen

maag

De Mölder = Kees Teurlings (blz.77) [Tuerlings was een molenaar] 4. merel

beukenblad; geliefd voedsel van de meikever - Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - en n mölderblad toe...

beukenhaag, waarin de meikever graag verblijft - Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 We gaven ze gruun van de mölder-blad-heg...

1. zelfstandig naamwoord

   melk, maar in het Tilburgs specifiek voor karnemelk in gebruik geweest; gewone melk was 1. karnemelk

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Bij ons vènte ze rôome, rôome hiet dè! ...in de straot vènte, èn möllek, dès karnemèlk!

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk karnemelk

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - ...aongebraande, geschifte mölkse pap...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik weet zeker dèk overal naor zô gaon zuuke mar nôot van ze lang zal ze lève nie, naor aongebraande, geschifte mölkse pap, zôas die bij ons hiete.

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - dieje karnemèlk..

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - In het woord mölk (melk, karnemelk) vinden we ronding en centralisering vóór l.

   - WBD - mölk, rôome, rómme (in Hasselt) melk; ook karnemelk genoemd

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mölk - karnemelk

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - mölk karnemelk; n gezicht ès mölk - een pips en grauw gezicht

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - die mölk (verouderd) is dun en zuur

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mölk - karnemelk
   ► rôome of romme.

   ► mulk

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937 2. kuit; hom

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk - hom van visch, hoofdzakelijk van haring en bokking

   - Cees Robben; Prent van de week 1968-04-05 - Aacht vorse bukkeme, liefst meej mölluk/ En gin zaaiers...

   - WBD III.4.2:79 - mulk - hom, ook hommeke genoemd
   ► möllekepap

   ► hèrring

3. 3. het uitlopen van het zaad van rogge

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk - de rogge laag pursies in z'n mulk toen de vorst kwaam; het zaad was in den grond als melk aan het uitloopen

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD - bebroed onbevrucht ei (van een kip)

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958, deel 2, Vocabularium, 1958 - - mulkei - ei zonder kiem

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mölkaaj - ei zonder dooier
   

2. Illustratie: Rolf Janssen

1. zelfstandig naamwoord

   melk, maar in het Tilburgs specifiek voor karnemelk in gebruik geweest; gewone melk was 1. karnemelk

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Bij ons vènte ze rôome, rôome hiet dè! ...in de straot vènte, èn möllek, dès karnemèlk!

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk karnemelk

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - ...aongebraande, geschifte mölkse pap...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik weet zeker dèk overal naor zô gaon zuuke mar nôot van ze lang zal ze lève nie, naor aongebraande, geschifte mölkse pap, zôas die bij ons hiete.

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - dieje karnemèlk..

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - In het woord mölk (melk, karnemelk) vinden we ronding en centralisering vóór l.

   - WBD - mölk, rôome, rómme (in Hasselt) melk; ook karnemelk genoemd

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mölk - karnemelk

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], Baarn, 1978 - mölk karnemelk; n gezicht ès mölk - een pips en grauw gezicht

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - die mölk (verouderd) is dun en zuur

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mölk - karnemelk
   ► rôome of romme.

   ► mulk

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937 2. kuit; hom

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk - hom van visch, hoofdzakelijk van haring en bokking

   - Cees Robben; Prent van de week 1968-04-05 - Aacht vorse bukkeme, liefst meej mölluk/ En gin zaaiers...

   - WBD III.4.2:79 - mulk - hom, ook hommeke genoemd
   ► möllekepap

   ► hèrring

3. 3. het uitlopen van het zaad van rogge

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mulk - de rogge laag pursies in z'n mulk toen de vorst kwaam; het zaad was in den grond als melk aan het uitloopen

1. werkwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - melken
   

2. 2 zelfstandig naamwoord, verkleind molletje, verkleinwoord van 'mòl'

   - Cees Robben ; Prent van de week 1956-06-09 t poeske aaide langs de neus.../ En t mölleke zee: Hik...

   - Cees Robben ; Prent van de week 1958-05-31 - Ze slaope daor, de dröllekes/ In beddekes... as möllekes...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - wiegekind, weggestopt in het wiegje

karnemelksepap

lijkwagen

houtmeel

Illustratie Thomé - molsla - ganzetong - taraxacum officinale blad van de paardebloem, molsla, ganzentong (Taraxacum)

maaltijd

maaltje, hoeveelheid voor een maaltijd

1. zelfstandig naamwoord

   muil

   - WBD III.4.2:32 - muil - bek; ook genoemd: bakkes, bek, kweek

   - WBD III.1.3:245 - muil - muiltje

2. Tekening: - Cees Robben - uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. van de Ven jr., 1946

3. zelfstandig naamwoord

   muiltje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 möltje - muiltje

mond

maand

maandag

welbespraakt

maandelijkse maandagmarkt

Montfortanenlaan

1. zelfstandig naamwoord

   harmonica, mondharmonica, trekharmonica, accordeon

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 3; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-23 - Toen ik vurbij 't Engeltje ging kwaam er monnica-muziek uit de half openstonde deur gejoedeld.

   - Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1930-07-31 - Van dren bijnaom hieten ze de Manke en de Schoeft. De leste spult mondmonika of zingt; de Manke begeleidt m dan op de trek-monika, mar ie zingt zelf ook gewoonlijk mee. - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...en toen 't kermis waar, kocht ie veur Arnold 'n monika, nie zoo'n mondharmonika, mar 'nen echten trekörgel.

   - Piet Heerkens; Monika-speulder; De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941
   

2. Monika-speulder Ge trekt en sjouwt, ge douwt en trekt en et örregelt zuut deur de straote; ge kekt benauwd en oe blauwe neus lekt en ge laot er oe monika praote. Kek, bende getrouwd? En oe vrouwke trekt mee ou deur de stille gementen? Gij douwt en trekt, zij trekt en sjouwt én ze schooit er oe schellep vol cente!

   - Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 - n aauw môônika maokt ôôk meziek; as ge mar speule kunt... - uitdrukking om aan te duiden dat ouderdom geen belemmering vormt voor liefde

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monnieka - harmonika

   - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 (afl. 119) - Kekkis wen klèn monica-ke...

   - WBD III.3.2:335 - moonieka harmonica, ook: trekzak

   - WBD III.3.2:337 - mondharmonica, mondmonica - mondharmonica

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - monika, monika - harmonika

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - monica - harmonica, accordeon

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mònnieka - harmonika

3. Illustratie van Staf Rijckers, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door W.v.M. = Willem van Mook. Illustratie: Frans Masereel 1922

1. zelfstandig naamwoord

   monnikje (vogelnaam)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - huismus (Passer domesticus)
2. naam

   monnemènt monument

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 06 02 - De Tongerlose Hoef // Eens zèdde gij iets schòòns gewist / Ge waart 'n monnement, / t Is triest, ak naauw zie hoe dè gij / Vort afgetaokeld bent.

3. Schilderij van Giuseppe Magni - 'De eerste dans'

1. zelfstandig naamwoord

   harmonica, mondharmonica, trekharmonica, accordeon

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 3; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-23 - Toen ik vurbij 't Engeltje ging kwaam er monnica-muziek uit de half openstonde deur gejoedeld.

   - Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1930-07-31 - Van dren bijnaom hieten ze de Manke en de Schoeft. De leste spult mondmonika of zingt; de Manke begeleidt m dan op de trek-monika, mar ie zingt zelf ook gewoonlijk mee. - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...en toen 't kermis waar, kocht ie veur Arnold 'n monika, nie zoo'n mondharmonika, mar 'nen echten trekörgel.

   - Piet Heerkens; Monika-speulder; De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941
   

2. Monika-speulder Ge trekt en sjouwt, ge douwt en trekt en et örregelt zuut deur de straote; ge kekt benauwd en oe blauwe neus lekt en ge laot er oe monika praote. Kek, bende getrouwd? En oe vrouwke trekt mee ou deur de stille gementen? Gij douwt en trekt, zij trekt en sjouwt én ze schooit er oe schellep vol cente!

   - Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 - n aauw môônika maokt ôôk meziek; as ge mar speule kunt... - uitdrukking om aan te duiden dat ouderdom geen belemmering vormt voor liefde

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monnieka - harmonika

   - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 (afl. 119) - Kekkis wen klèn monica-ke...

   - WBD III.3.2:335 - moonieka harmonica, ook: trekzak

   - WBD III.3.2:337 - mondharmonica, mondmonica - mondharmonica

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - monika, monika - harmonika

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - monica - harmonica, accordeon

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mònnieka - harmonika

3. Illustratie van Staf Rijckers, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door W.v.M. = Willem van Mook. Illustratie: Frans Masereel 1922

accordeonspeler uit 'harmonica'

monseigneur

monster

monteur; in de schoenindustrie

1. zelfstandig naamwoord

   maan

   - WBD - halve maon - half-cirkelvormig raam, vaak toegepast in stalruimten
2. zelfstandig naamwoord

   maantje verkleinde vorm van maon, met vocaalkrimping

   - WBD III.1.1:160 maantje; op de nagel; ook half maantje

mocht

mobilisatie; tijdens de Eerste Wereldoorlog

mocht, mochten in de gehele verleden tijd van meuge; in het meervoud echter ook de vormen met mocht

eerste maag van een herkauwer, onbepaalde hoeveelheid

toponiem Mokerheide

oorspronkelijk een fantasievogel die als kinderschrik fungeerde, namelijk om hen te behoeden voor onbezonnen daden

Moonen, Piet

1. zelfstandig naamwoord

   harmonica, mondharmonica, trekharmonica, accordeon

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 3; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-23 - Toen ik vurbij 't Engeltje ging kwaam er monnica-muziek uit de half openstonde deur gejoedeld.

   - Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1930-07-31 - Van dren bijnaom hieten ze de Manke en de Schoeft. De leste spult mondmonika of zingt; de Manke begeleidt m dan op de trek-monika, mar ie zingt zelf ook gewoonlijk mee. - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...en toen 't kermis waar, kocht ie veur Arnold 'n monika, nie zoo'n mondharmonika, mar 'nen echten trekörgel.

   - Piet Heerkens; Monika-speulder; De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941
   

2. Monika-speulder Ge trekt en sjouwt, ge douwt en trekt en et örregelt zuut deur de straote; ge kekt benauwd en oe blauwe neus lekt en ge laot er oe monika praote. Kek, bende getrouwd? En oe vrouwke trekt mee ou deur de stille gementen? Gij douwt en trekt, zij trekt en sjouwt én ze schooit er oe schellep vol cente!

   - Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 - n aauw môônika maokt ôôk meziek; as ge mar speule kunt... - uitdrukking om aan te duiden dat ouderdom geen belemmering vormt voor liefde

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monnieka - harmonika

   - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 (afl. 119) - Kekkis wen klèn monica-ke...

   - WBD III.3.2:335 - moonieka harmonica, ook: trekzak

   - WBD III.3.2:337 - mondharmonica, mondmonica - mondharmonica

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - monika, monika - harmonika

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - monica - harmonica, accordeon

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mònnieka - harmonika

3. Illustratie van Staf Rijckers, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door W.v.M. = Willem van Mook. Illustratie: Frans Masereel 1922

4. zelfstandig naamwoord

   trekharmonica

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Nèt as toen die lui... nèt as die van... van Kessels. Ge had aaltij hier of daor meense die mòkten en môonieka òf dêen of daander instruumènt èn zôo. Èn dè zèn ok wèl plòtse dèsse zon klèèn konsèrtje bè mekaare kosse krèège, zak zègge, meej en paor man...

   - Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Kiske de Paoter, die kèn ik ammòl nòg Jè, meej, meej de môonieka... Kiske de Paoter. Èn dan op straot begos ie te zinge
5. zelfstandig naamwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. moor waterketel

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 109; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-13 - Een rijf is een hark, een reep is een hoepel, een moor is een ketel, een kakstoel is een kinderstoel.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de schaaw blòkt èn de môor wòsemt - de schoorsteen rookt en de waterketel stoomt

   - Stadsnieuws, 2008-06-01 - Doe es waoter in de moor vur men krèùk!

   - WBD III.2.1:192 - moor - waterketel, ook marmiet genoemd

   - Taalkundig Magazine I moor - een groote ketel, die door het langdurig blootgesteld zijn aan het vuur geheel zwart wordt; vandaar zijn naam.

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - moor, moer - waterketel

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - moor - waterketel

   - WNT - moor waterketel, die in het gebruik zwart wordt door telkens op het vuur te staan, waarin het water wordt gekookt om koffie mee te zetten; inzonderheid in Zuid-Nederland

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], 1978 moor - ketel om water in te koken (zo genoemd omdat hij zwartgeblakerd was?)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - moor (scherpe o) - bolronde of wijdgebuikte koperen of ijzeren waterketel, met hengsel en toot, waar men water voor de koffie in kookt
   ► monnieka
6. zelfstandig naamwoord

   moord moord

   - Daamen, Handschrift Tilburgs (1916) - tis en moord in en maand/ in en hölleke - het is een soort te verwaarlozen zaak.
7. zelfstandig naamwoord

   moordenèèr moordenaar

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 moordenaer

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 moordenèèr moordenaar
8. zelfstandig naamwoord

   moorkòp

   - WBD - paard met zwarte kop

   - WNT - moorkop - een paard met zwart grondhaar, vermengd met witte haren, en waarbij hoofd, benen, manen en staart zwart zijn.
9. zelfstandig naamwoord

   moos keuken (op de boerderij), (drek van) afvalwater

   - Toine Raaijmakers, informant moos - drassige plaats waar het afvalwater van het huiswerk terechtkwam uit de goot

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - moos boerenachterkeuken; ruimte achter den herd

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Van 'nen kaauw moos komen. Een erge tegenvaller hebben. [Vergelijk: van een koude kermis thuiskomen.]

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 moos - vuilnishok, voor die aan de keuken grenzende plaats, welke men elders het vaathok noemt; het woord is van hoogen oorsprong.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], 1978 moos, mouws - modderige, open afvoer van waswater en andere vloeibare ongerechtigheid; verwant met modder en moeras.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - moos - keuken, afvalwater

   - WNT - moos - de plaats waar het vuil langs gaat; thans nog: plaats waar het vaatwerk wordt gewasschen.

   - WBD - moos - bijkeuken (op de boerderij), ook goot genoemd, of washèùs of aachterhèùs.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - moos 1. achterplaats in de boerenhuizen, waar afgewassen wordt; 2. modder, slijk
10. zelfstandig naamwoord

    moosgat, mòzzegat, moozegoot gat in de muur voor waterafvoer vanuit de keuken naar een open afwatering

    - WBD - moowsgat (in Hasselt), moozegat gootgat; afvoergat in de buitenmuur van de bijkeuken

    - WBD - moozegoot vuilwatergoot; goot of greppel, waardoor het water uit de keuken en ander vuil water afvloeit naar de zinkput; in Hasselt goowt

    - WNT - moosgat, mozegat - (bij Kiliaen: lavatrinae foramen) kleine opening onder in den muur van waschhuizen, kamers

    - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 mosekuil, mosik - een kuil waarin het vuile nat, bijzonder de pis der koeien inloopt.

    - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mozikgat, moosgat
    ► geutgat
11. zelfstandig naamwoord

    moosput / moosputje zinkputje

    - Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Diejen boer, die heej meej emmers nòr, nòr, nòr veure brènge. Dan was daor ene moosput èn daoraachter laag den mèsthôop.

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - moosput vuilwaterput

    - WBD - moosput, moowskèùl (in Hasselt) - zinkput voor vuil water o.a. uit de gootsteen

    - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - stinken as en moosputje
12. zelfstandig naamwoord

    mooswaoter huiselijk afvalwater

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mooswoater vuilniswater

    - WBD - III.4.4:188 mooswater - vuil water, ook get, drekwater

13. Advertentie uit 1922

1. zelfstandig naamwoord

   harmonica, mondharmonica, trekharmonica, accordeon

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 3; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-23 - Toen ik vurbij 't Engeltje ging kwaam er monnica-muziek uit de half openstonde deur gejoedeld.

   - Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1930-07-31 - Van dren bijnaom hieten ze de Manke en de Schoeft. De leste spult mondmonika of zingt; de Manke begeleidt m dan op de trek-monika, mar ie zingt zelf ook gewoonlijk mee. - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen, Nieuwe Tilburgsche Courant 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...en toen 't kermis waar, kocht ie veur Arnold 'n monika, nie zoo'n mondharmonika, mar 'nen echten trekörgel.

   - Piet Heerkens; Monika-speulder; De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941
   

2. Monika-speulder Ge trekt en sjouwt, ge douwt en trekt en et örregelt zuut deur de straote; ge kekt benauwd en oe blauwe neus lekt en ge laot er oe monika praote. Kek, bende getrouwd? En oe vrouwke trekt mee ou deur de stille gementen? Gij douwt en trekt, zij trekt en sjouwt én ze schooit er oe schellep vol cente!

   - Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 - n aauw môônika maokt ôôk meziek; as ge mar speule kunt... - uitdrukking om aan te duiden dat ouderdom geen belemmering vormt voor liefde

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monnieka - harmonika

   - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 (afl. 119) - Kekkis wen klèn monica-ke...

   - WBD III.3.2:335 - moonieka harmonica, ook: trekzak

   - WBD III.3.2:337 - mondharmonica, mondmonica - mondharmonica

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - monika, monika - harmonika

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - monica - harmonica, accordeon

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - mònnieka - harmonika

3. Illustratie van Staf Rijckers, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door W.v.M. = Willem van Mook. Illustratie: Frans Masereel 1922

4. zelfstandig naamwoord

   trekharmonica

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Nèt as toen die lui... nèt as die van... van Kessels. Ge had aaltij hier of daor meense die mòkten en môonieka òf dêen of daander instruumènt èn zôo. Èn dè zèn ok wèl plòtse dèsse zon klèèn konsèrtje bè mekaare kosse krèège, zak zègge, meej en paor man...

   - Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Kiske de Paoter, die kèn ik ammòl nòg Jè, meej, meej de môonieka... Kiske de Paoter. Èn dan op straot begos ie te zinge
5. zelfstandig naamwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. moor waterketel

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 109; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-13 - Een rijf is een hark, een reep is een hoepel, een moor is een ketel, een kakstoel is een kinderstoel.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de schaaw blòkt èn de môor wòsemt - de schoorsteen rookt en de waterketel stoomt

   - Stadsnieuws, 2008-06-01 - Doe es waoter in de moor vur men krèùk!

   - WBD III.2.1:192 - moor - waterketel, ook marmiet genoemd

   - Taalkundig Magazine I moor - een groote ketel, die door het langdurig blootgesteld zijn aan het vuur geheel zwart wordt; vandaar zijn naam.

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - moor, moer - waterketel

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - moor - waterketel

   - WNT - moor waterketel, die in het gebruik zwart wordt door telkens op het vuur te staan, waarin het water wordt gekookt om koffie mee te zetten; inzonderheid in Zuid-Nederland

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], 1978 moor - ketel om water in te koken (zo genoemd omdat hij zwartgeblakerd was?)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - moor (scherpe o) - bolronde of wijdgebuikte koperen of ijzeren waterketel, met hengsel en toot, waar men water voor de koffie in kookt
   ► monnieka
6. zelfstandig naamwoord

   moord moord

   - Daamen, Handschrift Tilburgs (1916) - tis en moord in en maand/ in en hölleke - het is een soort te verwaarlozen zaak.
7. zelfstandig naamwoord

   moordenèèr moordenaar

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 moordenaer

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 moordenèèr moordenaar
8. zelfstandig naamwoord

   moorkòp

   - WBD - paard met zwarte kop

   - WNT - moorkop - een paard met zwart grondhaar, vermengd met witte haren, en waarbij hoofd, benen, manen en staart zwart zijn.
9. zelfstandig naamwoord

   moos keuken (op de boerderij), (drek van) afvalwater

   - Toine Raaijmakers, informant moos - drassige plaats waar het afvalwater van het huiswerk terechtkwam uit de goot

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - moos boerenachterkeuken; ruimte achter den herd

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Van 'nen kaauw moos komen. Een erge tegenvaller hebben. [Vergelijk: van een koude kermis thuiskomen.]

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 moos - vuilnishok, voor die aan de keuken grenzende plaats, welke men elders het vaathok noemt; het woord is van hoogen oorsprong.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], 1978 moos, mouws - modderige, open afvoer van waswater en andere vloeibare ongerechtigheid; verwant met modder en moeras.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - moos - keuken, afvalwater

   - WNT - moos - de plaats waar het vuil langs gaat; thans nog: plaats waar het vaatwerk wordt gewasschen.

   - WBD - moos - bijkeuken (op de boerderij), ook goot genoemd, of washèùs of aachterhèùs.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - moos 1. achterplaats in de boerenhuizen, waar afgewassen wordt; 2. modder, slijk
10. zelfstandig naamwoord

    moosgat, mòzzegat, moozegoot gat in de muur voor waterafvoer vanuit de keuken naar een open afwatering

    - WBD - moowsgat (in Hasselt), moozegat gootgat; afvoergat in de buitenmuur van de bijkeuken

    - WBD - moozegoot vuilwatergoot; goot of greppel, waardoor het water uit de keuken en ander vuil water afvloeit naar de zinkput; in Hasselt goowt

    - WNT - moosgat, mozegat - (bij Kiliaen: lavatrinae foramen) kleine opening onder in den muur van waschhuizen, kamers

    - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 mosekuil, mosik - een kuil waarin het vuile nat, bijzonder de pis der koeien inloopt.

    - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - mozikgat, moosgat
    ► geutgat
11. zelfstandig naamwoord

    moosput / moosputje zinkputje

    - Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Diejen boer, die heej meej emmers nòr, nòr, nòr veure brènge. Dan was daor ene moosput èn daoraachter laag den mèsthôop.

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - moosput vuilwaterput

    - WBD - moosput, moowskèùl (in Hasselt) - zinkput voor vuil water o.a. uit de gootsteen

    - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - stinken as en moosputje
12. zelfstandig naamwoord

    mooswaoter huiselijk afvalwater

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - mooswoater vuilniswater

    - WBD - III.4.4:188 mooswater - vuil water, ook get, drekwater

13. Advertentie uit 1922

motor

1. zelfstandig naamwoord

   1. eenvoudige liedje of melodietje verkleinwoord van mòp

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Bad Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-12-31 1939-02-18 - ...et waar 'n lustig möpke en et hiette die Lustige Witwe!?

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel, feuilleton in 4 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-05-20 1939-06-17 - En Teuntje speulde verschaaiene möpkes...

   - Piet Heerkens; Kritieke; bijlage De Zaaier; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941 - In dees miseraobele tije/ kan 'n möpke er veul verblije!

   - Cees Robben; Prent van de week 1981-06-19 (Priester...) Moet ik de Prefatie zingen, köster..? (Koster...) Nèè, paoter, t is vandaog n stille mis... We zingen aleen mar wè möpkes...

   - Piet van Beers; t Èlfde buukske, 2010 - Ene gewôone zondagmiddag: op den aachtergrond spulden ze n möpke...

   - Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

   - Gerard Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2006 - Dè zèn dan wèl nie van die leutege möpkes diese dan zinge, mar alleej...

2. 2. koekje

   - WBD III.2.3:235 mopje, meupke - koekje van overgeschoten deeg

murw, zacht, week verrot

oude verleden tijd van mèrke

1. zelfstandig naamwoord

   Vlaamse gaai, meerkol, markol, broekekster, schreeuwekster

   - Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110, Nieuwe Tilburgsche Courant 1929-04-20 - Als wij des zomers vogeltjes gaan zoeken dan gaon we veugeltjes zuuken en we vinden veugeltjes op aijkens en mee naokte jong van bremkwetjes, piedieven, kweiken, schrijvers, kakeluutjes, blaauwkupkes, merkoven, koolmees...

   - WBD III.4.1:147 markol, merkol, mjarkol, morkol, mòrkòlf - gaai (Garrulus glandarius); ook: broekhannek, hannekbroek, hannebroek, roeter, broekekster- meerkol - daarnaast andere namen voor verschillende vogels: 1. in beteekenis gelijk aan meerkoet (kol doet denken aan het Fries); 2. Vlaamsche gaai, Corvus glandarius, vanouds marcolf, zie aldaar

   - Jan N aaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèrkol

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - maarkolle (Achterhoek, Veluwe); contaminatie van maarkolf en meerkol (meerkoet)
   
2. zelfstandig naamwoord

   Vlaamse gaai, meerkol, markolf Garrulus glandarius

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mòrkòl, mèrkòl - gaai

   - Elie van Schilt; Tilburg waor zen oe bossen; CuBra, circa 2000 - Ok wieren dur ons jong morkolven uitgehaold. Zagen die kaans om gròòt te worren, ok die hadden pech want die gingen dan de soep in.

   - Stadsnieuws, 2008-12-24 - De blauwe vèrkes van ene mòrkòlf stòn schôon op ene hoed

   - WBD III.4.1:147 - mòrkòlf - gaai

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [= Udenhouts], 1978 - morkolf - meerkol, Vlaamse gaai.

   - A.A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - maarkolf, maerkef, merjoef, meelkörf, marklau, markloper, marklover, markrover
   ► mèrkòl

mompelen, morren, murmureren; uit het Franse murmurer

mompelen, morren, murmureren; uit het Franse murmurer

tuinboon

1. zelfstandig naamwoord

   mos

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Meej mòs òn der kniejes... kapitaalkrachtig; in het bijzonder m.b.t. een vrouw in geval van een mogelijk huwelijk

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - ze hee mos an d'r kuiten - ze heeft geld

   - Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 7; Nieuwe Tilburgsche Courant 1950-03-18 een meid mee mos aon dr kniejes (); daaronder verstaan we in Tilburg een bemiddeld meisje

   - Pierre van Beek; Typisch Tilburgs, aflevering 11; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1958-01-10 - zij heeft mos aan dr knieën - zij is rijk.

   - Cees Robben; Prent van de week 1956-12-15 - gin mos aon dr kniejes... en toch lief... - niet rijk en toch lief.

   - Cees Robben; Prent van de week 1987-07-24 - Pa, mèn meske heej mos aon dr kniejes...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Dè kostte un kapitaol, dòchte wij, mar jè as we onze pa moese gelêûve nie zô èèrg, ze ha immers un paor cente, mos òn der knieëns zin wij van mèskes daor ze et tèùs goed kosse doen.

2. mos oude verleden tijd van moeten

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, - 57 11 15 - D'r was ne keer ne slimme Vos / Die wies nie wè'tie zeggen mos...

verleden tijd van moest

toponiem De exacte lokatie is niet vastgesteld; alleen aangetroffen in een interview uit 1978:

1. zelfstandig naamwoord

   muisje; ver kleinde vorm van mèùs, met vocaalkrimping

   - Dialectenquête, Willems 1887 - mùske (ù als frans oeu)

   - Cees Robben; Prent van de week 1962-07-20 - De möskes vènde overal... [hier dus: meisje]

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hij goojde meej et miske vant mèske nòrt möske...

2. Verkoper van mosterd - 19de eeuw

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - mosterdmannetje (ging langs de huizen)

   - Karel de Beer; Bijnamenboek, 2000 mòsterdmènneke; Frans Elen

   - Karel de Beer; Bijnamenboek, 2000 - de mòsterdmadam; Johannes Elen

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 Ènt mòsterdmènneke, mòsterdmadammeke.... Die is lang gewist, die wonde in de Atteljeestraot (Atelierstraat) èn daor wont naa en neef die dè oovergenoomen heej van em. Die doe dè nòg verkôope èn dè is goeje mòsterd, hor

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd, 2011:
   

2. Et mòsterdmènneke Weekeleks kwaamie bij ons òn de deur, meej zen dèfteg visgraotjasken aon, èn en pet op, die ik em zo schôon vond staon. Hij had ok aaltij zon fris-rôoje kleur. En tunneke, meej koopere baanden, in zen haand. Die baande blonken asòf ge vur ne spiegel stond. Ons moeder gaafem dan en glas, èn verdomd, hij knoejde nôot, assie teegen de kaant van dè glas meej zenen houte leepel mèpte, èn de mòsterd tòt òn de raand vur ons moeder daorin schèpte, die, al meej der sènten in der haand klòrstond, èn et mènneke zich dórnao fïef wir rèpte nòr de vòlgende klaant.

   - Nel Timmermans; Wètter ammòl òn de deur komt; CuBra; 200? - En aaf en toe dan kwaam et mosterdmènneke òn de deur, die zaag er aaltij hêel netjes èùt, alles gepoetst tot èn mèt zen tunneke meej koopere baande, mar ok zen schoene. En wèffer glas dèttie ok vol moes doen, hij mikte meej zen houte lepeltje der nôot nèffe.
   ► wie was het Mòsterdmènneke?

   ► wie was het Mòsterdmènneke? Tony Ansems: Waar Abraham de mosterd haalt - Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad; Tilburg Plus, 2009 - Et runsvlêes dètter dan nòg inzaat was vur onze paa. Dè sneetie fèèn, èn dan snipperdenie er en uike bij òf en aawgurrukske meej mòsterd van et mòsterdmènneke.

1. zelfstandig naamwoord

   de klerenmot of kleermot (Tineola bisselliella)

   - Wikipedia, 2023 - een nachtvlinder uit de familie Tineidae, de echte motten. De rupsen leven ook binnenshuis en eten van verschillende soorten organische materialen zoals wol, haar, bont, leer, veren en zijde, katoen en linnen maar ook plantaardig voedsel.

2. Vandaar de volgende namen voor berglaatsen waarin kleing werd opgeborgen en de mot werd bestreden met mottenballen mòttekiest

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 69 11 06 - Ze hee toen munne blaauwe kiel / Uit de mottekiest gehaold

3. mòttezak

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 69 02 20 - De kielen in de mottezak

moet tegenwoordige tijd van moete

1. zelfstandig naamwoord

   herenmaat (kleding)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maansmaot
2. zelfstandig naamwoord

   1 maat, werkgezel, collega

   - Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Moete meej oewe maot meej? - Moet je met je collega mee?

   - Cees Robben; Prent van de week 1979-09-14 - Gij beslèècht men wel, maotje....

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels, 2014 - Mar toen zèg ik ok teege men andere maote, we waare toen meej zeuve man die daor bè mekaare waare, ik zèg
   ► Klik
3. naam

   2 maateenheid

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - Das ginne maat, da's 'ne liter. Dat is geen maat, dat is een liter. Kaartterm. Als iemand bij het kaarten een goede maat blijkt te hebben gekregen. Woordspeling. (Een maatje = 0,1 liter.) Opgetekend Tilburg 1967, zegsman J. Sicking. - Informant Frans Raaijmakers - Alles meej maote, zi de klirmaoker, en hij sloeg zen vrouw meej d'el.

   - Pierre van Beek Tilburgse Taalplastiek, aflevering 103, Nieuwsblad van het Zuiden, 10-06-1970 Wordt er van een man gezegd, dat hij "danst op heur maot", dan hebben we te maken met een man, die geheel en al door zijn vrouw gedirigeerd en geregeerd wordt. Dus een pantoffelheld.

   - WBD II:1384) - maot - maat, hoedenmeter

   - Cees Robben; Prent van de week 1959-09-05 - Wè dist n schrepel maotje.. [De prent gaat over Peerke Donders, die inderdaad zeer mager was.]
4. zelfstandig naamwoord

   1 maatje, werkgezel; aanspreking van oudere tot jongere

   - Cees Robben; Prent van de week ongedateerde bewijsplaatsen - Gij beslèècht mèn wèl, mòtje? ...dè löstert hêel naaw, mòtje

5. 2 kleine inhoudsmaat, met name van sterke drank

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 2; Nieuwe Tilburgsche Courant 1929-10-16 - ...en iedere gebeurtenis van veul of weinig beteekenis ongrèpen as 'n welkome gelegenheid om 'n half motje in de flesch te haolen.

   - Dialectenquête, Willems 1876 n motje - een maatje (gewicht)

   - WBD III.4.4:296 maatje - deciliter

motregen

1. werkwoord

   moeten

   - Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - dè mótte gelêûve

   - Cees Robben; Prent van de week 1962-10-05 - En desseme gadeeseme nog tesse mosse ôôk...

   - Cees Robben; Prent van de week 1987-01-02 - En naa zegde onderwege nie .. akkoe naor huis breng, degge wir mot (hier dus: naar de wc moeten

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - mó'k - moet ik?; mottewe - moeten wij? mótte - mós - gemótte; mót moet; mótte - moeten

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mótte

   - WBD III.1.4:328 - moeten, moet; moetje - verplichting

2. samentrekkingen met moete moetem moet je hem - Cees Robben; Prent van de week 1978-12-22 - Dan moetem is in zn hemd zien staon...

   - Cees Robben; Prent van de week 1964-07-31 - Moeten daor zien staon te kèèke...

   - Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Dan moettem overdag ôôk mar de kaans geven
   ► moes

3. moetet moet het, of moet je het - Cees Robben; Prent van de week 1960-02-19 Mar k moetet irst nog zien... - Cees Robben; Prent van de week 1973-05-11 Dan moetet lepeltje dr uit haole... moetiejer moet hij er - Cees Robben; Prent van de week 1981-05-08 Dan moetiejer zunne tèèd mar over doen...

4. zelfstandig naamwoord

   mòttekiest mottenkist

mòt is een verbastering van god, verdikke is een afgezwakte vorm van verdomme

mouw

mouwen

verkleinde vorm van mouwer; iemand die mouwt, zeurt

inhoudsmaat voor droge waar; 301 liter, verdeeld in 8 schepels van ieder 37,6 liter (in Tilburg in gebruik vóór de invoering van het Metriek Stelsel in 1820).

Illustratie: Naumann - ficedula striata

moeheid, vermoeidheid

Daar kwamen de dwergen aandragen. n Hele terrine vol soep voorop Toen volgden aardappels met lawaaisaus, grote bonen en elk n kippepoot. Dat was kostje!!

merel Illustratie: Naumann - turdus merula Luister naar het geluid van de merel - WBD - 'mulder', 'malder' (meelder, mölder; 'lijster', 'gieteling')

merel, kleine meikever

mul, rul

melk

melk

melkboek

mondig

mondje

koe die nog melk geeft

mus, mussen Illustratie Naumann - huismus - Passer passer Luister naar het geluid van de huismus - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 128, NvhZ 21-07-1971 - "Waar een mus doorhenen vliegt, blijft een mug hangen". De gedachten dienen hier uit te gaan naar een spinneweb. De betekenis van de uitspraak is dat de grote Piet zich in de maatschappij allerlei zaken kan veroorloven waarvoor de kleine man in de kraag gegrepen wordt.

mus, mussen Illustratie Naumann - huismus - Passer passer Luister naar het geluid van de huismus - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 128, NvhZ 21-07-1971 - "Waar een mus doorhenen vliegt, blijft een mug hangen". De gedachten dienen hier uit te gaan naar een spinneweb. De betekenis van de uitspraak is dat de grote Piet zich in de maatschappij allerlei zaken kan veroorloven waarvoor de kleine man in de kraag gegrepen wordt.

takkenbos, mutsaard, mutserd

muts

takkenbos, mutsaard, mutserd

1. zelfstandig naamwoord

   mutsenwasser Iemand die de grote en kostbare Brabantse mutsen wast en daarin blijkbaar ook handelt:

   - Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; Nieuwe Tilburgsche Courant 1930-07-31 - Mie de mutsewaasser kan alle meskes van den Heuvel nog aon schoon gewaasse mutsen helpen; dus kènder, as ge ze mee d'ren kurf op den Heuvel ziet dan weet-te gellie hoe laot 't is!

2. Blijkbaar een bezigheid waarmee vooral kwezels zich bezighielden:

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - èn dan de kweezeltjes! De kweezeltjes hèb ik ok nòg! De kweezeltjes Biezemans! Oôôô... de mutsewaasers!

3. Bedrukt Tshirt. Markt Tilburg Noord. Foto: Cubra/- WTT - 2021.

1. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - muug - moe; vergrotend muujger; overtreffend muujgst

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - muug - moede, vermoeid; muge beenen hebben

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - muug - moe

   - C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - muug - moe, beu

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

moeheid, vermoeidheid

1. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - muug - moe; vergrotend muujger; overtreffend muujgst

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - muug - moede, vermoeid; muge beenen hebben

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - muug - moe

   - C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - muug - moe, beu

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

vermoeidheid, moeheid Voorbeeld van de originele systeemkaart van Sterenborg - Ik kos nie' meegaan van de muugte.

muuke - muukte gemuukt (steeds korte uu) fruit ter rijping op een warme plaats bewaren; zie hiervoor lemma muuk

muur

muur

de beschildering van de gewelven in de kerk

mier

muzikant

muzikaal

1. zelfstandig naamwoord

   meeuw, meeuwtje

   - Dirk Boutkan & Maarten Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; 1996 - möw meuw

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - - meeuw
   ► muwke
2. zelfstandig naamwoord

   meeuwtje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meeuwtje