1. werkwoord

   Laaje, leiden.

   - Een roestpraatje, Van de Schelde tot de Weichsel (deel 1, 1882; en niet in dezelfde tekst in Weekblad van Tilburg , 5 oktober 1867): En 't [vaarsje] is sens den uitkome al èning keere gelaaid. Echter daar niet geannoteerd.

   - De Bont - zw. ww. tr. leien, leiden; () 'n gaet [geit] laeie: ze bij de bok brengen, 'n koew laeie: ze bij de stier brengen; - WNT, kol. 1479 b; Z' is gelaeid: De koe is gestierd.
2. zelfstandig naamwoord

   gelaajgoed porselein (?, zie Hoeufft) ; serviesgoed, aardewerk

   - WNT GLEIERGOED, GLEIERWERK = GLEISWERK - verglaasd aardewerk uit gleier, dat misschien pottenbakker beteekent, en werk = aardewerk. GLEI is wsch. pottenbakkersklei.
3. zelfstandig naamwoord

   J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GLEIWERK noemt men hier hetgeen, wat men elders aardenwerk noemt. Z.a. gelaajkaast zelfstandig naamwoord kast met opbouw en glazen deurtjes voor het opbergen van porselein

   ► lammenteere, uit Franse Lamenter: klagen; geklaag

1. Voltooid deelwoord van nodigen Genodigd (zijn)

   - Een roestpraatje ( Weekblad van Tilburg , 5 oktober 1867): Ge weet ummers, det ti mergen ten herdlaai is geneuid?

   - Voor de merkwaardige eu-klank zie ook beneuid.
2. zelfstandig naamwoord

   geneuk troep, rotzooi, lastig gedrag, aanstellerij naajt em mar meej hil oew geneuk - Hoepel maar op met je hele troep. Ze heej veul geneuk bè der = Ze is erg verwaand

   - innen zegelrink, die k droeg vur t geneuk. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

3. Hij [de pastoor op de preekstoel] hô 't over bloote nekken, vleeschkleurige kouskes, te duur kleer, polka haor enz., afijn, hij wô eigenlijk zeggen dè 't er vul te veul geneuk in de wereld is. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929) Geneuk as de meenschen tegenswordig krijge dè's gewoonweg verschrikkelijk, ôk bij ons op 't dörp en de boerinnen gon er ôk al on mee doen! De gawe ketting mee 't kruis, die doen ze niemer aon... ph!... dè's vul te awerwets. De groote muts blijft in de kaast: die is te zwaor, daor krège ze vort koppent van - zeggen ze - en darrum zette ze liever 'n huudje op. Dè zô'n ding op hullieë kop net zô min vuugt as ne vulpenhaawer in 'nen boerenvisjeszak willen ze nie geleuven. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929) ...en dorrum hè'k niks gezee mar meelijend in m'n eige gelaachen en gedocht: "Geneuk, Kubke... niks as geneuk van veur tot aachter!" (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929) - Cees Robben- Dieje klôotveeger was òk niks vur jou; êene meej veul geneuk èn nat;

   - Henk van Rijen - der is vusteveul geneuk in de wèèreld - rotzooi

   - WBD III.3.1:303 'geneuk' = bekakte praat; 301 'geneuk' = bluf

   - WBD III.1.4:170 '(veel geneuk hebben' = zich heel wat inbeelden

   - WBD III.1.4:174 'geneuk' = pralerij; 393 'geneuk op niks' = koude drukte; 404 'geneuk' = vervelend werk
4. zelfstandig naamwoord

   Bosch geneuk - het hele zaakje; irriterend gedrag

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GENEUK o., vooral gebruikt in de uitdrukking - 'hil 't geneuk' - het hele zaakje, de hele zwik, alles wat erbij komt kijken; meestal niet van waardevolle of gerespecteerde zaken gezegd. Los van deze combinatie betekent het woord ook wel: vervelend gedoe, irriterend gedrag.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Op blz. 165 wordt 'geneuk' genoemd in een opsomming synoniemen van laast en dòls. (zie ook krt.95)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GENEUK zelfstandig naamwoord o. - prulwerk, voddewerk

   - WBD 111.4.4)223 'geneuk' = iets kleins in zijn soort, ook 'neuk', 'neukding', 'neukepietje'
5. zelfstandig naamwoord

   Haor GENEUK - ratteplan geneukstamper

   - Frans Verbunt - aansteller

   - Stadsnieuws - Dieje geneukstamper lopt geduureg nèffe zen schoene (070107)
6. zelfstandig naamwoord

   gèngske, gèngeske gangetje et gao zen gèngeske geniemand, geniemaand voornaamwoord ...ze maoken alles bekend wè toe dan toe geniemand wies! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) ...mar geniemand wies er iemand... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; n Staandbild in Baozel; feuilleton in 4 afl. in de NTC 20-5-1939 17-6-1939) Gij zegt: ons oogen zijn te blend,/ ons ooren zijn te doof, ons hart te klein - geniemand kent/ den hemel as deur et geloof. (Piet Heerkens; De schoone weereld, gepubliceerd in De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941)

   - Henk van Rijen - niemand

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - geniemes vn - niemand
   ► ginniemand

7. geniete werkwood, sterk genieten

   - ast zondagaovend wòrt, heetie genoote van zen spòrt
8. naam

   B geniete - genôot - genoote genillest

   - Pierre van Beek - opgelaten; 'gedallaast' daor zèèk meej genillest
9. bijwoord

   genog, genogt, genoegt genoeg, voldoende

   - Pierre van Beek - zat genóg - vaak genoeg

10. M genógt 'et Sneuwt! 'et sneuwt! - Ik ha' 't verwocht! / Naa worren alle waaie wit,/ want in de grijze locht daor zit / nog sneuw genocht! (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Sneuw, 1938) ...mar er waar nog bij langenao geen geld genogt! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939) SJAREL. Des makkeluk genog uit te rekene. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 23 maart 1945)

    - Cees Robben Nôôt genog en nôôt content... (19601007) - Cees Robben ...vat die maand waas op ge zèèd maans genog .. (19640904) - Cees Robben Ge het genog aon oe èège... (19790824)

    - Cees Robben Ge wit genogt det zôô zal zèèn... (19660812)

    - Cees Robben De wegt is wel lang.. mar ik heb tij genogt.. (19760423)

    - De Wijs; As göllie ôk mee hellept assisteren zèn we wel mee genogge (20-03-1968)

    - Pierre van Beek - Ik wil dè genóg doen = zonder tegenzin, graag (Tilburgse Taaklplastiek 126)

Schemering, ochtend- of avondschemering

1. bijwoord
   - A.J.A.C. van Delft - "'k Wou die duif gaar veur geen geld kwijt." Gaar wil zeggen heelemaal (niet). (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)
   
2. naam

   gaars gaarsteg ranzig; in het eerste stadium van bederf verkerend

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GARST (gaarst) bijvoeglijk naamwoord ranzig, garstig, van geel geworden spek gezegd: gaarste spek is symbool voor armoedig en onsmakelijk eten.
   ► gaarsteg
3. zelfstandig naamwoord

   gaarst gerst als voer voor kippen

   - Cees Robben Gin ochtendvoer of kiepegaarst (19670922)

   - Dialectenquête 1876 - tèrf en gaarst - tarwe en gerst

   - WBD I:1405: gaarst

   - Henk van Rijen - garst - gerst
4. bijwoord

   gaarsteg, gaars

   - Pierre van Beek - ranzig, o.a. van spek gezegd (= gaars?)

   - WNT GARSTIG, voorheen met uitstooting der r, ook GASTIG. Van vette zelfstandigheden ... sterk van smaak en kwalijk riekend, ranzig, galsterig.

   - Cees Robben Of t gaarstig waar.. of licht behaord (19590919)

   - Lodewijk van den Bredevoort, ps. v. Jo van Tilborg; Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Bij et brôod, gereukt spek en zôlang et nie gaastig waar best lekker.

   - Lodewijk van den Bredevoort, ps. v. Jo van Tilborg; Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Et spek kwaam wel nie ons neus èùt, mar et schilde nie veul. Et kos ôk zô verrekkes zout zèèn, en asset tegen november liep, wier et ôk steeds mar gaastiger. Dè spek dè zaag niemer wit mar steeds gèler, ik kan nie zeggen det lekker waar.

   - WBD III.2.3:53 'gaarst' = ranzig

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks - 1992 - 'gaast' bijvoeglijk naamwoord - ranzig
5. zelfstandig naamwoord

   gaast, gasje gast, gastje

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'kermisgaast' - kermisgast, kermisbezoeker

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'gaaste'; 'gasjes'; 'zukke gaaste'

   - Dialectenquête 1876 - de genoddigde gaaste

   - Cees Robben Dn vremde gaast (19590912)
6. zelfstandig naamwoord

   gaasthèùs gasthuis, ziekenhuis Foto: Regionaal Historisch Centrum / Stadsmuseum Tilburg

   - GD07 die bèùteshèùs kosse wèèreke zoas int gaasthèùs

   - A.J.A.C. van Delft - Maar de buurvrouw vergoelijkt haar houding, want "ze heej in 't gaasthuis gelegen waor ze geopereerd is en nie afgemaokt", hetgeen wil zeggen, dat zij niet onder narcose gebracht werd.(Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

   - Cees Robben Hij kwaamp in t gaasthuis terèècht (19650528)
7. naam

   [Nonne] waare vrèmd genog hier bekaant de êenigste vrouwe die en beheurlek vak leerde èn bèùteshèùs kosse wèèreke, zoas int gaasthèùs. (G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 2007) gaaw, gaa gauw, vlug

   - Pierre van Beek - en gaawske - een vlug klein kind, een vluggertje, een haastig gedronken borrel;

   - Cees Robben- Dur ene snòtneus verweete, dès gaaw vergeete; nèt zôo gaaw

   - Cees Robben- Ik hèb mar gaaw meej de kaaw ene pulling òp et voetènd geleej

   - Cees Robben- Hoepelt naa tòch gaaw òp;
8. bijwoord

   A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - de zwòleme zulle vòrt gaaw trugkoome Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - ge kunt stikken as ge gaaw zèèt (D'16)

   - Cees Robben- doe es gaaw oew aaw aon

   - WBD III.4.4:324 'gauw' = rap

   - A.P. de Bont - ga.u, bnw. en bijw. 'gaauw' - gauw: Als aansporing tot iemand om spoed te maken, hoort men Gaauw!, of met herhaling! Gaauw! Gaauw!
9. zelfstandig naamwoord

   gaawd goud Dialectenquête 1876 - gaaud en zilver gaawe, gouwe bijvoeglijk naamwoord gouden, van goud

   - Frans Verbunt - gaawe gaast - toffe kerel
10. zelfstandig naamwoord

    gaaweghèd in de gaaweghed - in de vlugte

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GAUWIGHEID zelfstandig naamwoord; spr. Alles is 'en weet, maar vlooien vangen is 'en gauweigheid.
11. naam

    gaawer

    - Henk van Rijen - gauwer, vlugger
12. zelfstandig naamwoord

    gaawke MTW vluggertje (vlug nog een borreltje) Buuk - Drinkeme nòg en gaawke? - drinken we nog een vluggertje /afzakkertje? gaawte zelfstandig naamwoord haast uitdrukking - in de gaawte - inderhaast, vlug - In de gaawte viet ie et meej.

    - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'om mee de gaawte iets te vatten'

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GAUWTE zelfstandig naamwoord v. - Met de gauwte - in der haast

    - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - in de gaawte - inderhaast
13. zelfstandig naamwoord

    gabbelat

    - Pierre van Beek - dolle trien
14. zelfstandig naamwoord

    gabberdiene gabardine

    - WBD II.4. p. 866 J.T. Bonthond, Woordenboek voor de manufacturier (1947) zegt bij gabardine": Kamgaren of katoenen weefsel in stijle keperbinding geweven. Indien voor regenkleeding, waterdicht geïmpregneerd." - gabberdiene, K 183 (= Tilburg)

(Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954), http://www.cubra.nl/auteurs/henkvanrijswijk/textielschool.htm

bastaardvloek Jan Jaansen (Piet Heerkens) - De mergen daorop kos oome Teun haost nie uit z'n bed kome, zoo stijf waar ie. "Wel gaddezeme," bromde-nie, "m'n beene slaope nog nao en ze willen mar nie wakker worren (uit Oome Teun op collecte, Nwe. Tilb. Courant, 1939)

bastaardvloek Jan Jaansen (Piet Heerkens) - Die geleerde architecten jaogen oe mar op onnoodige onkosten. Wè ze buitengewoon goed kunnen: rekeningen schrijven, dè kunne ze gaddimmes goed." uit Bad Baozel; Mwe. Tilb. Courant, 1939) "Gadimme," riep den aawe Stokkermans... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; NTC 10-12-1938) Overzicht van bastaardvloeken gadoome bastaardvloek gadoome bastaardvloek; uit: God & verdomme - Cees Robben- Ik heb 'm jaore zo/ van Beek zien koome/ 't was fikkie,/ en vendaog gadoome/ stond ie ineens weer op de vloer... (In: Goirle, 1975) Lechim - Dès gadoome lang geleeje... (uit: Sneeuw...; Tilburgse Koerier, ca. 1970) Lechim - Dès gadoome nie mar niks... (uit: Mee pesjoen..., Tilburgse Koerier, ca. 1970) Lechim - 't Viel gadoome echt nie mee... (uit: Fèftig jaor Kunst en Kraacht", Tilburgse Koerier, ca. 1970) Overzicht van bastaardvloeken

bastaardvloek Jan Jaansen (Piet Heerkens) - Die geleerde architecten jaogen oe mar op onnoodige onkosten. Wè ze buitengewoon goed kunnen: rekeningen schrijven, dè kunne ze gaddimmes goed." uit Bad Baozel; Mwe. Tilb. Courant, 1939) "Gadimme," riep den aawe Stokkermans... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; NTC 10-12-1938) Overzicht van bastaardvloeken gadoome bastaardvloek gadoome bastaardvloek; uit: God & verdomme - Cees Robben- Ik heb 'm jaore zo/ van Beek zien koome/ 't was fikkie,/ en vendaog gadoome/ stond ie ineens weer op de vloer... (In: Goirle, 1975) Lechim - Dès gadoome lang geleeje... (uit: Sneeuw...; Tilburgse Koerier, ca. 1970) Lechim - Dès gadoome nie mar niks... (uit: Mee pesjoen..., Tilburgse Koerier, ca. 1970) Lechim - 't Viel gadoome echt nie mee... (uit: Fèftig jaor Kunst en Kraacht", Tilburgse Koerier, ca. 1970) Overzicht van bastaardvloeken

Ik had men vertier en fietste mee veul plezier in de verte zaag ik altij den heuvelse toren. Mar op ene keer mee hul men gekèèk verzelde ik in 'n vremde wèèk en gadomme, ik was harstikke verlore.

1. bastaardvloek "Gadjen!" vloekte Bartje. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 8; 31-12-29) Overzicht van bastaardvloeken gadoorie bastaardvloek

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gadoorie

2. Jan Jaansen (Piet Heerkens) - Gaddorie," riep oome Teun (Oome Teun en de Iemkers - door A. Wibbelt, naoverteld deur P. Heerkens S.V.D.; 1941) Jan Jaansen (Piet Heerkens) - Gaddorie, gij bent nog magerder as vruuger, mensch. (Oome Teun en de Iemkers - door A. Wibbelt, naoverteld deur P. Heerkens S.V.D.; 1941) ...zes-honderd-duuzend, et is zoo gadories veul! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) Overzicht van bastaardvloeken

bastaardvloek ...gadsjongens, wè hee dieën meens 'nen strot! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 2; NTC 8-10-1938) Overzicht van bastaardvloeken

bastaardvloek Goed? Nee, wel gadverdézemes goed óók! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 2; NTC 8-10-1938) Overzicht van bastaardvloeken

bastaardvloek 'k Heb gadvergimme nog noot in m'n leven zoo heure zinge... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 2; NTC 8-10-1938) oei-oei, daor kwaam ineens, den hond aon, gadvergimme... (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Mijn irste broek, 1941) Overzicht van bastaardvloeken

bastaardvloek Gadvergemennogaontoetoch... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun naor zee; NTC 18-11-1939) Overzicht van bastaardvloeken

1. bastaardvloek

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 02 15 - En dè vond ie gadverju nog fèn.
2. zelfstandig naamwoord

   Overzicht van bastaardvloeken gal gal

   - WBD legger (bep. gewrichtsziekte bij paarden), ook genoemd 'klappees', 'lègger' of (Hasselt) 'ligger'

   - WBD galle (Hasselt) - gal (vochtophoping in een peesschede)
3. zelfstandig naamwoord

   galander

   - Henk van Rijen - gelande, belendende grondeigenaar

   - WNT GELAND bnw. Eigenaar zijnde van een of meer stukken grond, t.w. in de uitdrukking - 'geland zijn' = land in eigendom hebben.
4. zelfstandig naamwoord

   galge bretels Hij ha en broek meej galge.

   - Cees Robben- waor zèn men galge?

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "galgen - bretels"

   - De straote waare vol mee wèèvers/ Mee galge over durren boezeroen Uit: Unnen droom, Ad van den Boom, circa 2005.

   - WBD III.1.3:123 'galg' = bretel

   - Heestermans - Witte nog? I, p. 21 - galg 'bretel'

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - galg zelfstandig naamwoord - galg, bretel

5. De Bont, zelfstandig naamwoord vr 'galg' - 1) bretel; 2) onderdeel v.e. spinnewiel; 3) (weverst.) elk v.d. beide leren riemen die de kammen in op- en neergaande beweging brengen; 4) (Molenaarst.) bep. draaiboom.

   - WNT GALG 2d) draagband (t.w. bij manskleeding) over de schouders gedragen en aan de broek bevestigd, om het afzakken daarvan te beletten; bretel.
6. werkwoord

   galggissele

   - Henk van Rijen - afstraffen, onder handen nemen, een pak slaag geven
7. werkwoord

   gallopèère galopperen

   - WBD (Hasselt) gallopaers; elders: type 'viervoets'
8. zelfstandig naamwoord

   gang, gangske gang (concreet en abstract)

   - WBD òn de gang zèèn - beginnen te rijzen (gezegd van deeg)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GANK zelfstandig naamwoord m. - in gank - aan den gang
9. zelfstandig naamwoord

   gangske kleine gang, gangetje

   - WBD stalgangetje ( verbinding tussen voorstal en achterstal, opzij langs de koestand heen)

1. zelfstandig naamwoord

   gaof M goaf gave bijvoeglijk naamwoord M heel gaogelbroek zelfstandig naamwoord met gagel begroeid stuk land Myrica gale - gagel Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - deur de gaogelbroeke moete (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1972) - door de gagelbroeken moeten = een moeilijke tijd doormaken (Het Gagelbroek = een laag gelegen, met gagel begroeid stuk land) (gagel = Myrica gale) gaoget persoonsvorm van gaon met voornaamwoord het; ook gebiedende wijs gaat het, gaat dat

   - Cees Robben Gaoget op de mert mar vraogen. (19540306) - Cees Robben Hullieje pa is unne wous.. hullie moeder unne abbetjoek.. en zelf is t ôôk mar unne drie-kwart... Vur de rest gaoget wel. (19840330) - Cees Robben Hoe gaoget, Drikka.? (19870925)

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - Hoe gaoget, Bart?

2. B hoe gaoget? 2e en 3e pers. enk. 'gao' + 'et' Het fonetisch hiaat tussen 'gao' en 'et' is opgevuld door inlassing van 'g' (Schuurmanss Encl. pron., blz. 22) - A.P. de Bont - §242.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GAGET - gaat het
3. zelfstandig naamwoord

   J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GAGET - gaat het gaojke MTW wederhelft (m.b.t. een vogelpaar)

   - WBD III.4.1:25 'gadetje (gaaike)' (= gaojke) - wederhelft v.e. vogelpaar
4. werkwoord

   gaojslaon gadeslaan

   - Cees Robben Slaoget toch goed gaoi dan hedder genaoi van.. (19650115)

   - Henk van Rijen - slaoget mar gaoj - bekijk het maar (?)

5. Allêênig op-'n plötske/ waor ik nie wor gaoigeslaon. (Lauran Toorians; Nòjaorsaovend; CuBra; 200?)

   - Stadsnieuws - Slaoget tòch goed gaoj, dè de draojer nie in de frut lôope - Blijf toch goed opletten dat de draden niet in de war raken. (230510)

   - WBD III.1.4:336 'gadeslaan' = zorgen voor

   - A.P. de Bont - goislo'n st.ww.tr. en wederk. 'gaoislöon' - gadeslaan, zorg dragen voor, behartigen.
6. werkwoord

   gaon gaan Praesens: ik gao - gij gaot - hij gao - wij/zullie gaon/gòn; imp. gao!

1. zelfstandig naamwoord

   tegenwoordig deelwoord van gaon uitdrukking: niks gaonde; niets aan de hand - Cees Robben Daor is niks gaonde Wout... (19791012) Jan Jaansen - "Vergimd, daor hedde 't gaonde!" (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de NTC 25-2-1939 18-4-1939) gaopbòl gaapbol, papaver somniferum Gaap- of slaapbollen zijn vruchten van de papaver (Papaver somniferum)

   - Frans Verbunt - hèdde soms laaw soep meej gaopbòlle op? - waarom kijk je me zo hinderlijk aan

2. GG gaap- of slaapbol = vrucht v.d. papaver (Papaver somniferum)

   - Stadsnieuws - Hèdde soms laaw soep meej gaopbòllen op? - waarom zit je zo naar me te staren? (020806)
3. werkwoord

   gaope kijken, gapen gaope - gòpte - gegòpt (met vocaalkrimping) ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimpings gij/hij gòpt Stao nie zó te gaope, gaoperd! - Sta niet zo te kijken, sufferd! ...ze willen natuurlijk allemol wete wè Kubke Kladder te vertellen hee, dè gopt as 'nen oven! (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 1; 9-10-1929) GAOPE "Dè gopt (gaapt) as 'nen oven" of "dè is zô klaor as 'n klontje" zoudt ge daarop ten antwoord kunnen krijgen. (Tilburgse taalplastiek 2 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 11 februari 1950)

   - - Pierre Van Beek - "Dat gaapt als een oven", zei de boerin. Daarmee bedoelende: dat spreekt vanzelf. (Nwe. Tilb. Courant; Tilburgse Typen afl. XIII; 28 maart 1958)

   - Frans Verbunt - dè gòpt as enen oove - dat is zo klaar als een klontje

4. Hey klein drölleke, wet zitte toch te gaopen... (Tony Ansems, Hey klein drölleke; van de cd Tilburgse Liekes American Style 2; 2009)

   - WBD (III.2.1: 586) gaope - geeuwen, gapen
5. zelfstandig naamwoord

   gaoper, gaoperd gaper, toekijker

   - Cees Robben- leuwegaoper die ge zèèt;

   - WBD III.1.4:9 'gaper' = nieuwsgierigaard; ook 'gaperd'
6. zelfstandig naamwoord

   gaoperd, gaoper uilskuiken, sufferd

   - Pierre van Beek - gaoper = + 'klòssenbak', 'laobes'

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 58 12 23 - As we strak van t aauw in t nuuw / n Pötje zitten rikken / En as ger dan is neffe spult / Krègde hil wè te slikken. / Dan hiette: gaoper of Jan Suf.

   - Stadsnieuws - Hee gaoperd, kunde nie öt oe dòppe kèèke! (190809)

   - WBD III.1.4:9 'gaperd' = nieuwsgierigaard; ook 'gaper' 37 'gaperd = ezelachtig persoon

7. Uitdrukking en gaopert slaon iets doms doen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 02 12 - En as die unne gaopert slao / Vliegt iederèèn omhòòg.

1. naam

   gaar, gaarder, gaarst

   - WBD nie gaor - te nat (gezegd van brood)

   - Cees Robben Vrouw.. De bôôntjes zen nie gaor... Nou dan knaauwde ze mar gaor... (19770805) - Cees Robben t Was vurrekkes goed gaor... (19760820)

   - WBD gaor - gaar, d.w.z. voldoende gelooid (in de leerindustrie; II 620)
   
2. zelfstandig naamwoord

   gaore garen

   - Cees Robben- Meej veul raozen èn tiere kwaamp er bij hum gaoren op de klòs.

   - Pierre van Beek - Zien dètter gaoren op de klòs komt (T 184)

   - WBD (II:698) hènnepgaore, kèmpgaore - hennepgaren (niet vermeld)

   - WBD (II:702) spienaolgaore - spinaalgaren (niet vermeld)
3. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - gaore vernaojen èn tèèd verkwiste (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1968) - nutteloze arbeid verrichten

   - WBD gaore (II:919) - garen

   - WBD lènggaore (II:1012) - lenggaren: ter reparatie van kettingdraden

   - Frans Verbunt - der mot gaore op de klòs koome - er moet iets gebeuren

   - Frans Verbunt - hij heeget zwarte gaoren ötgevonde

   - Stadsnieuws - Der valt gin goej gaore meej te spinne - je kunt er niets mee aanvangen (080306)

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gaore (krt. 61)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gaore zelfstandig naamwoord - garen

1. zelfstandig naamwoord

   garenbol bol garen; bal die van garen gemaakt is; kaatsbal voor kinderspel - Cees Robben Hij haauwt lang weg mee zunne gaoren-bol... Dan kumme niet gaon katsele.. (19671215) gaorenbôom garenboom Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - iemand róllen as nen vrèdagsen gaorenboom (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1979) hem erdoor halen (Vrijdags werden de stukken van de doekboom gerold, waar ze tijdens het weven omgedraaid werden, om ze 's zaterdags bij de fabrikant in te leveren.)

   - Henk van Rijen - (textiel) kettingboom

   - WBD 'gaoremboom' (II:957) - garenboom
2. zelfstandig naamwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. gaos gaas

   - Henk van Rijen - gao es gaos haole - ga eens gaas halen

   - Jawel, hij liep meej nog un paor aander seldaote un sigretje te rôoke, aachter de gaos. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)
3. zelfstandig naamwoord

   gaote, gaoter mar ik haaw ze sekuur in de gaoter (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, De paoter en de kinkenduut, 1941)

   - Cees Robben Kek toch is wen diepe gatte vadder../ Dè zen gin gatte bruurke.../ Dè zen gaoter... (19671208) - Cees Robben En gaoter waorin ge bleeft steken (19590822)
   ► gatte

4. Oopaa, der zitte nammòl gatter in den opstoet. Èn toen zeej dieje meens: Dè zèn gin gatter, mènneke, dè zèn gaoter. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - Henk van Rijen - 'Hè lult oe de gaoter in oew sokke' - Hij praat de oren van je hoofd

   - WBD (II:2767) 'spêêkgaoter' - spaakgaten in de naaf

   - WBD III.1.4:336 'in de gaten houden' = zorgen voor

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gaoter, meerv. van 'gat'

1. naam

   gaar, gaarder, gaarst

   - WBD nie gaor - te nat (gezegd van brood)

   - Cees Robben Vrouw.. De bôôntjes zen nie gaor... Nou dan knaauwde ze mar gaor... (19770805) - Cees Robben t Was vurrekkes goed gaor... (19760820)

   - WBD gaor - gaar, d.w.z. voldoende gelooid (in de leerindustrie; II 620)
   
2. zelfstandig naamwoord

   gaore garen

   - Cees Robben- Meej veul raozen èn tiere kwaamp er bij hum gaoren op de klòs.

   - Pierre van Beek - Zien dètter gaoren op de klòs komt (T 184)

   - WBD (II:698) hènnepgaore, kèmpgaore - hennepgaren (niet vermeld)

   - WBD (II:702) spienaolgaore - spinaalgaren (niet vermeld)
3. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - gaore vernaojen èn tèèd verkwiste (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1968) - nutteloze arbeid verrichten

   - WBD gaore (II:919) - garen

   - WBD lènggaore (II:1012) - lenggaren: ter reparatie van kettingdraden

   - Frans Verbunt - der mot gaore op de klòs koome - er moet iets gebeuren

   - Frans Verbunt - hij heeget zwarte gaoren ötgevonde

   - Stadsnieuws - Der valt gin goej gaore meej te spinne - je kunt er niets mee aanvangen (080306)

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gaore (krt. 61)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gaore zelfstandig naamwoord - garen

1. tussenwerpsel

   gaowèg

   - Frans Verbunt - uitroep van ongeloof
   
2. zelfstandig naamwoord

   gas gas Doe de gas mar èùt

1. zelfstandig naamwoord

   ... wij zin aaltij de gasfebriek ok al waar daor de elektrciteitscentrale gevestigd. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) gasje zelfstandig naamwoord, verkleinwoord gast - verkleinwoord van 'gast'

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gasjes

   - Dirk Boutkan (blz. 53) gast - gasje

2. K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - GAST - gezel. In Brabant zeer gemeen, en in de meierije ook zeer bekend; b.v. een brouwersgast, een kleermakersgast. Noch bij Kil., noch bij Plant.

   - WNT GAST, dim 'gastje', in de volkstaal GASJE
3. zelfstandig naamwoord

   gaslantèère

1. bastaardvloek

   - Jan Jaansen (Piet Heerkens) - "Haaw op mee dè gekreun," zee taante Hanna, "ik wor d'r zemellappig van, gatjèn (uit Oome Teun en den dokter, Nwe. Tilb. Courant, 1939)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 06 26 - Gatjen wè was dè boerke kaod.
   

2. Overzicht van alle bastaardvloeken

1. bastaardvloek

   - Piet Heerkens - "Wel gatjevergimme,/ die kraai krijgt et verrig,/ riep Jan, 't is 'n slimme!" (uit De köster van Baokel, in: Vertesselkes , 1941)

2. Overzicht van alle bastaardvloeken gatjuu bastaardvloek (uit God en Dieu)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 12 03 - "'t Lèèk gatju wel òòrlogstèd / r Was gin laamp die braandde.

   - Henk van Rijen - verdorie: uitroep van teleurstelling (God oh God)
3. naam

   Overzicht van alle bastaardvloeken gatsamme bastaardvloek (= God zal me ....)

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gatsamme (passim)

   - Cees Robben- Gelukkige is t woord nie, zik deuzig en zat.. mar zaolig gatsamme.. dè-wel.. (nieuwjaarsgedicht; 02-01-1970)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 11 27 - Toen t pèkske open was zeej Sint: / "Wel gatsamme-bewaoren / Wè moette gij in s hemelsnaom / Mee n fles aauwe klaore?

   - Piet van Beers - Biljarte zô nog gaon,.. messchien ôk damme./ Daor zwitte ôk nie zôveul van, gatsamme. (uit Roland Garros; ca. 2005)
4. zelfstandig naamwoord

   Overzicht van alle bastaardvloeken gatschèùver tuinboon (die de ontlasting bevordert maar ook winderig maakt en daarom ook 'blazer' wordt genoemd)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 03 25 - "Oewen hof stao vol knaauwboone / Mar èrpel mot ik haole / En vur ne kilo gatschuivers / Nog 'ne gulde betaole."
5. zelfstandig naamwoord

   gatservètje stuk toiletpapier

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gatservetje (Closetpapier)"
6. zelfstandig naamwoord

   Neffen de closetpot stond un kiesje, daorin lage de gatservetjes, stukskes kraant, in nette vierkantjes geknipt. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) gatslag

   - Pierre van Beek - We mòkten er ene gatslag van (overbodige drukte) (Tilburgse Taaklplastiek 145)

   - Frans Verbunt gatslag = kwinkslag

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ik kan er ginne gatslag nòr slaon Ik heb er geen idee van.

   - WNT XIV:1511 gatslag - bilslag (verouderd)

   - WBD III.4.4:245 'gatslag = lawaai
7. zelfstandig naamwoord

   gatspie

   - WBD III.1.1. lemma aarsspleet gatspie, uitsluitend opgetekend voor Tilburg

   - Henk van Rijen - holte tussen de billen

   - Henk van Rijen - 'Jan gatspie' - smalende betiteling, scheldnaam voor een kwajongen
8. zelfstandig naamwoord

   gatstòp

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gatstop - scheldnaam voor een kwajongen"
   ► gaoter

bastaardvloek gat = God - Cees Robben Gatverdikke dan ben ikke/ Net unne rijke fabrikaant..! (19540612) - Cees Robben Lôôpter ôôk de kentjes aaf/ En zegde gatverdikke... Dan snapter ôôk gin bal mir van/ Gatsamme net as ikke... (19700403) [Deze regels, zo gaf Robben in de Prent aan, te zingen op de wijze van Zèède gij unne pronte meens.] - Cees Robben Reesde mee de BBA [openbaar vervoer] en zidde gatverdikke...?! Dan wierde gij toch ôk deurnat gatsamme... net as ikke... (19540828) [De prent werd gemaakt naaraanleiding van zeer langdurige regenval in Tilburg.] Karel de Beer - Praote gij van "gienderwèèd,"/ Koomde wèl es dur de Rèèt,/ Witte gij ok wort Kedènt is,/ Itte pòlling meej de Kèrmis,/ Kènde gij et Fraatersgat,/ Èn zègde "gatverdikke!"/ Dan zijdegij van onze stad,/ Van Tilbörg, nèt as ikke! - Tussen haakjes: dit lied moest bij speciale gelegenheden plechtig gezongen worden, staande en uit volle borst, herinner ik mij van vieringen van belangrijke verjaardagen van mijn oma. Voordat dit gebeurd was mocht de aanval op het familiediner beslist niet worden ingezet. (2000, van de website over Tilburgse bijnamen van Karel de Beer) Overzicht van alle bastaardvloeken

1. bastaardvloek

   - Cees Robben- Gatvergiele, gienderwèèd.. daor gao die Gôolse giebergèèt (25-10-1985)

2. Overzicht van alle bastaardvloeken gatvergielegèètekeutel bastaardvloek

   - Stadsnieuws - Gatvergielegèètekeutel, wès dè hêet (160909)

3. Overzicht van alle bastaardvloeken gatvergimme bastaardvloek gat = God; vergimme = vergeef me ook adjectivisch gebruikt: Die gatvergimmese kwòjóng!

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gatvergimme

   - Cees Robben- ik kan dè gatvergimmes gaotje nie vèène (15-04-1965)

   - Cees Robben Ge staot zonder benzine meneer Wel gatvergimme.. daor kan ik bist al drie daoge mee gereeje hebbe (14-03-1975)

   - Stadsnieuws - Jè, dès gatvergimme nie op sneubòlle gekokt (311208)

   - Cees Robben- ge zit gatvergimme net te loere as unne hond in n vleeshal.. (02-07-1976)

   - Cees Robben- Ik ben geboren en getogen/ in de aauwe Koningswaai/ en ik had daor int verleeje/ gatvergimmes munnen draai (over Pieta Melis; 19-02-1971)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 04 30 - En daorvan hee d'n aauwe Fons / Gatvergimmese spèt.

   - Willem van Mook k Heb gatvergimme m'n ziel toch nie aon den duvel verkocht, 'k Ben 'ne goeie katholieke meens. (Nieuwe Brabantse novellen; ca. 1970)

   - Jodocus (J. Stroucken) - En wè 's dè, gatvergimme?/ Dè zèn rooj spruite, zeej ik fier (Toemet hooj; 1993)

   - Piet van Beers - Ge hèt me doen simme/ gatvergimme. (uit Lieve Annelieke)

4. Overzicht van alle bastaardvloeken

Anoniem 1959 Nillus ha de klosse over laote loope en daor haddet gatverjuw, Dieje zuukert, de meulesteller, stond bezije de contenu. (Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)

bastaardvloek; wsch. persoonlijk taalgebruik Tony Ansems - Zondags ging ie gerre nor 't café toe/ Mar ons Oma vond/ Dat ie ut mar nie moes doen/ Ze verstopte zijn schoenen/ En den Opa zachtjes vloeken/ Gatvermiedenhoed. (Tony Ansems, Gatvermiedenhoed; van de cd Gatvermiedenhoet; 2010) Ja, den Opa die zi, of ie kwaot was of nie/ Gatvermiedenhoed... (Tony Ansems, Gatvermiedenhoed; van de cd Gatvermiedenhoet; 2010) Overzicht van alle bastaardvloeken

1. zelfstandig naamwoord

   gazèt krant

   - WBD III.3.1:310 'gazet = krant
2. naam

   ge gij, maar ook: men Ge meut nie vloeke; ge zót zégge

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GE vrnw - Wordt veel gebruikt voor 'men': Ge zoudt zeggen dat

   - gij - gullie - persoonlijk voornaamwoord -je, u, jullie

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - ge
   ► gè
3. naam

   gè, gij, ge gij, u, jij (zie ook ge)

   - Cees Robben- omdè gèt zèèt
4. zelfstandig naamwoord

   Dialectenquête 1876 - gè daacht nie, dè 'k dè wiest (ê is volgens toelichting van fr. même) Verhoeven - DE (als in 'hèdde' e.d.) uit 'du'! Z.a. geaawehoer geouwehoer, zaniken, kletsen

   - Cees Robben- 'Gin geaauwehoer mar saauwelpraot'
   ► affeseere

   ► geavveseert

geappeld

1. zelfstandig naamwoord

   gebakkraam

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Jaaaene mallemeule èn enen hoogaatie èn ene ootooskòtters èn zôo èn dan gebakkraome èn snoep èn nooga, olliebòlle èn, jè, pòllinge èn zôo. As ge dan saoves nòr de kèrmes waart gewist dan moeste enen bèùl olliebòlle meejneeme òf et was nie goed, hè, dan hoefde nie tös te koome! Klik hier om dit bestand te beluisteren
2. zelfstandig naamwoord

   gebeeje 'k hè veul geleeje, ok veul gebeeje, ik zee tevreeje (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Ouwe man, 1938) gebeeke zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van gebèd Aoventgebeejke, Murgengebeejke Titels van gedichten van H.A. Sterneberg s.j. in Een Busselke Braobaansch, 1932) ...de veugeltjes zongen d'r aovondgebeekes... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afl. in NTC 13-4-1940 24-8-1940)

   - Henk van Rijen - 'gebeejke' gebedje
3. werkwoord

   gebeetere verhelpen, voorkomen (?) P Ik kan et ók nie gebeetere. - Ik kan er ook niets aan doen.

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - Gebetere 'ik kan et nie gebeteren' (helpen)

   - A.J.A.C. van Delft - ik kan het niet "gebeteren" wil zeggen: ik kan er niets aan doen. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)
4. werkwoord

   Met - Wanneer ge 't niet kunt gebetere", heb dan geen zorg want ge hebt er geen schuld aan. De Noord-Brabantsche Tongval, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEBETEREN - verhelpen: uitsl. in onbep.wijs en vergezeld van 'kunnen', in vragende en loochende zinnen; Kan ik 't gebeteren dat ...

   - WNT GEBETEREN v.h. ww. BETEREN met het voorv. ge- ter versterking der met het ww kunnen verbonden negatie. - beter maken, verhelpen
5. werkwoord

   gebeure gebeuren B gebeure - geburde - gebeurd

   - ook vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: et gebeurt
6. werkwoord

   gebid gebeden - Cees Robben we hebben nie gebid... (19670428) - Cees Robben Daor wier gevrukt, gezwit, gebid... (19610915) - Cees Robben Ik ben sjuust op de kèèès gebid... (19590328) - Cees Robben Zèède gij ôôk op de kèès gebid.. (19700814)

   - Henk van Rijen - gebeden, aangezegd
7. zelfstandig naamwoord

   MTW 'K-zèè nie gebid' - Ik heb geen bericht gekregen van het overlijden gebinte gebeente

   - WBD III.1.1:27 'gebeente' = geraamte

   - Cees Robben- hier moet laoter mèn gebinte ruste

   - WBD III.1.1:28 'gebeente' = been, beenderen
8. zelfstandig naamwoord

   gebit gebit

   - Frans Verbunt - en gebit gelèèk de kèrmes van Riel
9. zelfstandig naamwoord

   gebitôoge

   - WBD (Hasselt) bitringen (de beide ringen aan het einde van de bitstang v.h. paard)
10. zelfstandig naamwoord

    geblikt gebleekt

    - WBD geblikten blóm - bloem (meel) van bleke kleur
11. zelfstandig naamwoord

    geboer, geboert boerenbedrijf ...Eerst mar de kom van et dörp en dan iederen dag 'n aandere wijk 't geboert afaozen! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939) 't Moet indruk maoke, 't geboert moet er wakker van worren! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 6; NTC 5-11-1938)

    - Cees Robben Dieje weg (...) die rèèchtevort naor t geboer van de Van de Braante lopt... (19791102)

    - A.P. de Bont - GEBOER - boerenbedrijf.

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEBOERT zelfstandig naamwoord o. - al wat boert of het boerenbedrijf uitoefent; GEBOER zelfstandig naamwoord o. - het boeren, wijze van boeren, meest spottend gebezigd.

    - WNT GEBOERTE - de gezamenlijke boeren; de boeren of landlieden. Meest met een zekere minachting gezegd.
12. zelfstandig naamwoord

    geboje, gebôoje geboden MP gez. Et èlfde gebòd: Doe gin man goed, dan zal oe gin kwaod geschieje.

    - Henk van Rijen - vat et mar meej oew vèèf geboje - pak het maar met je vingers

    - WBD III.3.1:323 'gebooi' =aankondigingskastje, c.w. 'aanhangbord'

    - Dirk Boutkan gebòd - geboje (blz. 54)

    - WBD gebôoje (III, 3.3:293) = huwelijksafkondigingen

    - WBD III.1.1:1 148 'tien geboden' = handen: 153 idem = vingers

    - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - (de tien; gabooj: uitgangsloos meervoud (blz. 118.)

    - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord mv. 'gebooi' - geboden

    - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'gebooj' zelfstandig naamwoordmv - geboden, mededelingen, vingers
13. zelfstandig naamwoord

    gebont, gebonte

    - WBD tasruimte in de schuur (v.d. dorsvloer gescheiden door 't tasmuurtje) (ook in Hasselt); wordt eveneens 'tasrömte' genoemd

    - WBD gebinte (balkenstelsel bestaande uit 2 stijlen en 1 ankerbalk)

    - WBD gebónte (meervoud) - tasruimte in de schuur (idem als enkelvoud)
14. zelfstandig naamwoord

    vM durgebónt - de deurstijlen; hij stón tussen et durgebónt naa'k stao te droomen in 't deurgebont (Piet Heerkens; uit: De Mus, Merel, 1939)

    - Cees Robben- in et deurgebónt.

    - Int Kedènt daor stint un echtpaor/ Te praote in ut durgebont Uit: Unnen droom, Ad van den Boom, circa 2005.

    - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GEBONT o.- gebinte, ruimte tussen de staanders waarop een huis gebouwd is: 't vurste gebont = het woonhuis, soms alleen de bedstee: goed boeren in 't vurste gebont - actief en vruchtbaar zijn in de bedstee, veel kinderen hebben; in 't aachterste gebont - achter in het huis of de schuur (waar het soms ook niet pluis was).

15. A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - gebont - gebint (Meierij). Ablautend bij 'binden'

zegswijze verkeerd geboren zijn, gezegd van meisjes die zich als een jongen gedragen Ons moeder heej aatij gezeej: Gij bènt en kwòjonge! Gij zèèt verkeerd geboore! zisse dan! [- Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015]

1. naam

   g ebraoje gebraden

   - Gebraoje spèk
2. werkwoord

   Bron: Woordenboek van de Brabantse dialecten III, 2, 3 Eten en drinken (2004) Beschrijving van het WBD: Gebraden laag vast vet tussen huid en vlees, afkomstig van het varken. Waardering voor Tilburg door WBD: algemeen. gebreeje

   - Frans Verbunt - gebreid. Dees klêed hèk èèges gebreeje gehad.
3. zelfstandig naamwoord

   gebrèùk gebruik

   - Cees Robben- en schoon gebrèùk van jaore hèr

   - WBD III.3.1:189 '(gebruik; bij (het) leven', 'tocht'= vruchtgebruik

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEBRUIK zelfstandig naamwoord o. - Hoeveelheid lands, die een landbouwer gebruikt.

1. werkwoord

   gebruiken B gebrèùke - gebrökte - gebrökt

   - ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij gebrökt
2. werkwoord

   gebròcht gebracht

bracht, gebracht

1. zelfstandig naamwoord
   - Gebroek, zin wij vruuger aaltij hè, die kwèbbe dan, dè moeras, hè. [- Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015]
2. werkwoord

   Niet elders aangetroffen, ook niet in WBD. Hetzelfde als 'broek', waarvan - WNT zegt: 'Moeras, laaggelegen, dras land.' Kwebbe staatinderdaad in het WBD, ook als kwep en kweb: 'moerassige plaats die met gras en mos overwassen op vasten grond gelijkt, maar waar men inzinkt als men er op gaat...' gebrökt(e) gebruikt(e)

   - tegenwoordige tijd sing. resp. verleden tijd van 'gebrèùke', met vocaalkrimping
3. naam

   gebrôojd gebrood; z'n dagelijks brood hebbende, zijn bestaan hebbend voltooid deelwoord van het werkwoord broden, van brood voorzien, levensonderhoud bieden

   - Henk van Rijen - 'Ze zèn gebrôojd vur hil dur lèève' - Ze zijn voorgoed binnen.

   - Stadsnieuws - Hij heej nie te klaoge, hij is ommers goedgebrôojd - hij is immers verzekerd van een goed bestaan (3006l0)
   ► - WNT lemma GEBROOD

   ► - WNT lemma GEBROOD - Cees Robben [soldaat tegen vrouw:] En mocht ik sneevlen... (...) Dan nie gelammenteerd... / Dan zèdde gij gebrooid.. Ge wit ik ben goed verastereerd... (19551217) GR assie er den aord ha, dan was ie gebroojd èn ónder de panne
4. werkwoord

   gebrooke gebroken Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - (krèk) int gebrooke (koome) (JM'50) - ongelegen (komen) gebruurs zelfstandig naamwoord, meervoud gebroeders, gebroers

   - Cees Robben Drie gebruurs... (19600304)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEBRUURS zelfstandig naamwoord m.mrv. - gebroeders: 't zijn drij gebruurs.
5. werkwoord

   geburde gebeurde B verleden tijd van 'gebeure', met vocaalkrimping gebuurt zelfstandig naamwoord

   - Frans Verbunt - mensen in een bepaalde buurt; buurtgenoten
6. zelfstandig naamwoord

   is den duuvel oew gebuurke, / dan is et leeven een vaogevuurke! (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Van Kees en Kee, 1941)

   - WBD III.5.1:319 'gebuurt' = buurt; 321 'gebuurt' = gebuurte; ook genoemd: 'geburen, gebuur, buren, buurt of buurlui'

   - WNT GEBUURTE - 2) Zeker aantal naast of nabij elkander staande huizen, die een bepaald deel van eene stad of een dorp, of eene onderafdeeling van een stadskwartier of wijk vormen.
7. zelfstandig naamwoord

   gedaacht gedachte; idee; opvatting.

   - Een roestpraatje ( Weekblad van Tilburg , 5 oktober 1867): Met dèt gedaacht heb ik al èning daog vaoren draogen. Hier dus blijkbaar onzijdig (dèt in plaats van die).

   - Toch was daor gin gedaacht van. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929)

   - Ik zeg potdome Drik, dè was gin kwaoi gedaacht... (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 1; 9-10-1929)

   - KAREL. Vergimme, daor hok nog gin gedaachte op gehad. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 19 januari 1945)

   - - De Wijs; (Gehoord na n communiefeestje) Jaons, Laot naa de schaal van de kau-schotel nie valle. - Indirekt heb ik daor zô gezeed gin gedaacht op gehad. (20-03-1968)

   - - De Wijs; (uit diepzinnig gesprek opgevangen) - ik zeg ik docht dekket goed daacht mar jè, ik was er neffe omdèk daor zô gezegd zogezeed gin gedaacht op gehad had. (17-10-1966)

   - Cees Robben Daor hek (...) nog gin gedaacht op gehad... (19690613) - Cees Robben Zôô kwaamp ons boerke op t gedaacht (19610929)

   - Henk van Rijen - hij hò er gin gedaacht op gehad - hij was het vergeten

   - Jo van Tilborg - ...en dè waren un stelletje druktemaokers, daor hedde gin gedaacht van. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gedaacht zelfstandig naamwoord - gedachte

   - WBD III.3.1:244 'van gedacht zijn', denken, geloven = menen

   - WBD III.1.4:4 'zijn gedachte hebben' = redeneren

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'gedaacht' - gedachte

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEDACHT zelfstandig naamwoord o. - gedachte
8. bijwoord

   gedallaast WTT-2017: Uit het jiddische dalles, armoede. Zie - WNT lemma dalles, met uitdrukkingen als In de dalles zitten en Dalles hebben, beide: in de armoede zitten, aan lager wal raken. Een werkwoord dallassen hebben wij niet aangetroffen, wat niet heeft kunnen verhinderen dat in het Tilburgs toch de vorm van een voltooid deelwoord voorkomt: gedallest, gedallaast. De vorm met a wsch. uit het Bargoens = 'genillest'. Afgezwakte betekenis: het slecht getroffen hebben;

   - Cees Robben Wè zemmer toch wir mee gedallaast... (19730519); Cees Robben Ik werk vort mee unne ballaast (...) Dan bender mee gedallaasd (19860418);

   - Cees Robben We zen-der wel mee gedallaast... (19670901)

1. werkwoord

   gedaon gedaan

   - Cees RobbenDè hebben de klokken van Rôôme gedaon! (19550409) - Cees Robben Wie heej nog niemand kaot gedaon... (19570615) afgelopen, voorbij - Cees Robben Naa is t gedaon. (19540925) - Cees Robben gedaon waar t fist (19590822) gedaan hebben = zijn behoefte gedaan hebben - Cees Robben Mar assie gedaon heej mottie effegoed vèège... (19650828) - Cees Robben Jonge, waor wilde ligge... Ik heb al gedaon vur gij oew broek los hèt... (19780714) uitdrukking - gedaon gehad/ gedaon gekreege - ontslagen

2. Bij X hèbbe ze ammòl gedaon gehad/gekreege. Anoniem 1959 Nillus kon gin paf mir zegge, d'r hielp niks gin permetaosie, Op staonde voet krig ie gedaon, en 't errigste: 'n kaoi rikkemedaosie. (Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gedaon deelw. - gedaan; hij hè gedaon gekreejge
   ► voor de volledige tekst zie http://www.cubra.nl/wtt/documentlemmas/rikkemendaosie.htm - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEDAAN bvw. - geeindigd, uit; 't Is met de' vent gedaan - hij is dood

gedenkplaats Tussen Tilburg en Loon op Zand bevindt zich in de deelgemeente De Moer een Gedenkbos. Op zaterdag 29 juni 2019 werd in dat bos op initiatief van de Stichting Tilburgse dan wel Tilbörgse Taol de asbus bijgezet met het stoffelijk overschot van Wil Sterenborg, en wel onder een nieuw aangeplante beukenboom. Naast de beuk werd een plaquette met informatie aangebracht en onthuld. Gérad de Laat roept herineringen op aan Wil Sterenborg in diens loopbaan van conciërge en leraar Nederlands tot conrector van het Sint-Odulphuslyceum in Tilburg. Peter Smulders - eigenaar van het Gedenkbos maar ook oud-directeur van Stichting Onze Taal herdenkt Sterenborg. Tim van den Avoird, voorzitter Stichting Tilburgse Taol, over zijn herinneringen aan Wil. gedije werkwoord, zwak gedijen, groeien, in grootte toenemen

gedilte gedeelte

gedoejke

gedoentje bedrijf, in het bijzonder boerenbedrijf of kleine nering

Overzicht van alle bastaardvloeken

1. naam

   gedrukt gedrukt

   - WBD gezegd v.e. paard met witte vlekken, ook genoemd 'wilde haor'

   - WBD gezegd v.d. paardehuid bij slechts passend tuig
2. zelfstandig naamwoord

   geduld geduld Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - veul geduld, en schèèrpe schèèr èn en zittend gat (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 197l) - dit waren de eisen die aan een goede wever gesteld werden geduureg bijwoord, bijvoeglijk naamwoord telkens weer; steeds maar Et sneut geduureg.

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'dè-t-er nog gedurig bij komen'
3. bijwoord

   "Mar mee den tijd worren de jongelui gedurig aawer, dè-d-is 't vervelende van de zaok." (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de NTC 25-2-1939 18-4-1939) Ik heb in [een] aorig sort gevuul vur huiselikhei, zon sort daor ge alle geduurige mee in botsing komt mee de aander helft. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) Ze hield nie van geduureg praote/ et was meer en meens van «doen» (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Meej pesjoen)

   - Stadsnieuws - 'Hij is en bietje ongeduureg; hij lopt geduureg hèrs èn geens' (181107) = Hij is wat onrustig; hij loops alsmaar op en neer.

   - WNT GEDURIG 3) zonder ophouden of tusschenpoozen voortdurende; voortdurend, aanhoudend.

1. zelfstandig naamwoord
   - voortdurendheid

2. gez. alle geduuregte - steeds maar weer korte uu

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GEDURIGTE, alleen in de uitdrukking - 'alle gedurigte' - met grote frequentie, zeer dikwijls en toch onverwacht.

   - WNT GEDURIGHEID - 1) gedurig, in den zin van volhardend; volharding, standvastigheid; 2) gedurig in den zin van voortdurend, hetzij zonder ophouden, hetzij met geringe tusschenpoozen.

1. zelfstandig naamwoord

   onrust, ruzie

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 04 23 - Mar hullie Kee die brocht al rap / 't Geduvel in de glaoze.
2. werkwoord

   gêe, et PM 't gaat Hoe gaoget? et gêe.

   - Dirk Boutkan (blz. 23) gêe - ('t) gaat
3. naam

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. gêef, gêeve, gèèf, gèève, gèfkes, geefkes redelijk goed, apart, gaaf

   - R - Se heej en gêef gezichje

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gêef - 't is 'n gêef (knap, net) meisje"

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - ''n geeve waai'

   - V - dès en gêef mèdje, die van den bèkker
4. zelfstandig naamwoord

   2. bijwoord

   - et gao gêef goed meej em

   - ...'k trof ut nog krek, want ze [de bus] zaat al gèfkes vol, mar k ha nog in plotske. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Wel geefkes muug want t is tegesworrig wel 100 kielemeters (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Dan dacht hij aan zijn kinderjaren hoe zijn moeder moest sparen om 't grut gèf veur den dag te laten komen. (A.J.A.C. van Delft, uit: Toen Tilburg nog dorps was: Een heel typisch dialect; Nieuwe Tilburgsche Courant, 17 juli 1956)

   - Cees Robben Om t [de akker] geef te leggen war.../ Des unne hillen toer (19830401) - Cees Robben t Moet er geef uitzien (19830930)

   - Pierre van Beek - die zieter gêef èùt

   - Piet van Beers uit: Belègge - Ak m'n borreltje mar krèèg, 'n stuk spek in de pan/ èn m'n brôod nog wè gèèf kan BELEGGE. (Uit: Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Dè leek me wèl gêef, Tilbörgs Kampiejoen Tilbörgs Knaawe wòrre. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - Dès ene gêeve - Dat is een exemplaar!
5. bijwoord

   4. aanvullende bronnen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GÈÈF - gaaf, ongeschonden, Fr. intact; gelijk, effen; fraai,bevallig

   - Hft. GEEF, gaef, voor 'gaaf'.

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GAAF (gee:f), bijv. en bijw. gebruikt : het tweede wijkt het meest v.h. ABN af: gee:f goed - tamelijk goed. Ook verkleind: gee:fkes.

   - A.P. de Bont - gaaf: l) ordelijk, net; 2) vlak, effen, gelijk.

   - Hees - gèèf (I:40)

   - Bosch - geef - goed uitziend, mooi

   - CiT (21) - 'Des nog een geef pietelairke'

   - WBD III.1.4:67 'gaaf' = braaf

   - WBD III.4.4:228 'gaaf' vlak. ook 'egaal', 'effen',. 'plat'

   - Dirk Boutkan (blz. 35) superl.'geefst(e)', zonder vocaalreductie

   - Etymologie - Got., D. gäbe, N. gaaf, T. geef
6. naam

   Sticker van carnavalsvereniging 'Deh is'. Foto: Cubra 2020. geèffereerd bedrijvig

   - Pierre van Beek geèffereerd doen - bedrijvig doen; Nederlandse woordvorm op basis van Franse 'affaire'.
7. naam

   gèèl, gèèler, gèlst Ill. Naumann - oriolus oriolus Luister naar het geluid van de gèèle wiewaaw (wielewaal) 1 geel, geler, geelst

   - schôon gèèl blomme

   - Cees Robben- ...rôôd en gèèl... (19600715)

8. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - de gèlste pèère wòrren et irst geplòkke (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - de gekste meisjes lopen het eerst tegen de lamp

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gaile wiewouw - wielewaal, gele merel"

   - Ik zaag er [paddenstoelen] zô wit as roome, zô gèl als boter, wir aandere zô bruin as peperkoek en vettig blinkend of er ollie over gesmèrd zaat... (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929)

   - Henk van Rijen - gèèle wiewaaw - wielewaal (Oriolus oriolus)

   - WBD III.1.2:323 'geel', 'gele verf' = geelzucht

   - A.P. de Bont - ge'l, bnw. 'geel', komp.: geelder

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GÈÈL - geel: zoo gèèl als 'ne pee, als oker, als was
9. naam

   2 geil CV De gèèle hesjes. Carnavalsgroep in Tilburg 2019. Foto: Joep Eijkens.

   - WBD (III.3.3:355) gèèl, hêet 'vies', 'vèùl' = onkuis? ook: hitsig, los, gek

   - WBD III.2.2:108 'geil' = geil, wellustig
10. zelfstandig naamwoord

    gèèl blauwe, de

    - GG - aanduiding voor voetballer bij NOAD, welke club speelde in de stadskleuren van Tilburg.
11. zelfstandig naamwoord

    gèèldòppedôos

    - Frans Verbunt - onderbroek met veel urinevlekken
12. naam

    gèèleg gelig

    - WBD III.1.4:440 'geilig' = wulps

1. werkwoord

   gèèlôoge vervelen, meestal in combinatie met zitten of staan te...

   - Henk van Rijen - begerig kijken

   - stòn te gèèlôoge - zich staan te vervelen
   
2. werkwoord

   Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

   - Alleen de infinitief wordt gebruikt, in comb. met 'te'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GÈÈLOOGEN - zich zitten of staan te vervelen. Wordt gemeenlijk maar in de onb. wijs gebezigd. We zaten daar te gèèloogen. Ook: niets zeggen en anderen afgunstig bekijken.
3. naam

   geene die daar, gindse

   - Cees Robben - Moete we naa deeze kaant èùt? Nèè, geene kaant in.

   - Cees Robben - den pronten staand van geenekaant ...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 66 06 24 - D'n Brandweerman van gene kaant / Helpt z'n vrouw aaltij mee / Zò gaauw assie mar thuis komt / Of ne vrije middag hee.

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - Dè was daor teege gêene kaante waor naa die grôote graazje stao, zôo daor van dinges, zôo veur op den Bosschewegvan de Leepel (Lepelaers)! (transcriptie Hans Hessels 2014)
4. zelfstandig naamwoord

   geenekaant gindse kant; volksnaam voor het noorden van Tilburg, namelijk alles boven de spoorlijn; het zuidelijk deel van de stad is deeze kaant. - Cees Robben Peer van Dun van geenekaant... (19570119) - Cees Robben Den pronten staand van geene kaant (19570706) [de bemiddelde bevolking (fabrikanten) uit het noorden van Tilburg]

   - Buuk - de andere (vanuit het centrum gezien noordelijke) kant van de spoorlijn en dan m.n. de stadsdelen Goirke, Hasselt en Heikant

   - Tiesje was un Tilburgs jungske/ Un menneke van geenekaant Uit: Den blaawslôot, Ad van den Boom, circa 2005.
5. naam

   geenekaants van de overzijde van de spoorlijn (die Tilburg van oost naar west doorsnijdt) Is oewe maot ene geenekaantse?

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "geenekaanse of te wel Turken, zie Turken"

1. zelfstandig naamwoord

   iemand die aan 'gene kant' van de spoorlijn woont, dat wil zeggen in het noorden van Tilburg.

   - Jaon van Harrie van de boere Bet, Nieuwe Tilburgse Courant - 2 februari 1950: Ik ben inne gene kaantse, ene van 't Gurke, van 't geitepark zo gezee!
   
2. bijwoord

   geens ginds

   - Cees Robben Want in dè giense höske geens../ Wier vruuger bier gebrouwen... (19560908)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - geens bijwoord - die kant, ginder

3. In de comninatie 'hèrs èn geens' hierheen en daarheen, op en neer

   - Dialectenquête 1876 - hers en gêndsch (ê: vgl. gête - geiten) - hier en gindsch

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 06 07 - Ik gaaf sekuur de richting aon / Dè dee'k op ieder huukske / En schoof op 't zaol mar hers en geens / Ochèrm wè leej mn bruukske.
4. bijwoord

   geensgòns, giensgòns op de heenweg

   - Geensgòns begós et te rèègene. - Op de heenweg begon 't te regenen.

   - In 't geensgaons hebben we 'ne keer aongeleed, en toen we terugkwame nóg 'ne keer. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 6; NTC 5-11-1938) - ...in et geensgaons kreeg ik 'n glas waoter veur niks en in et terugkomes 'n glas rome veur twee cente.. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 6; NTC 5-11-1938)

   - Van geens gons, gong ut beter as toen we trugkwaampe... (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990)

   - Henk van Rijen - hij waar int "giensgons" al tèène - hij was op de heenweg al doodmoe

   - Stadsnieuws - Geensgòns gao rap, mar trug hèk de wènd van veure (050809)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'ginsgons bijwoord - op de heenweg
5. zelfstandig naamwoord

   gêer

   - WBD geer (II:1225) - geer
6. zelfstandig naamwoord

   Van Dale - geer: naar boven spits uitlopende lap of strook gêere, gèère werkwoord, zwak gèère - gèèrde - gegèèrd ook in tegenwoordige tijd geen vocaalkrimping

   - WBD (Hasselt; geren, geervormig zijn (= niet rechthoekig), gezegd van een stuk grond

   - WBD (Hasselt) 'geere' - geerakker ploegen

   - WBD geere (II:1226) - geren: schuin laten uitlopen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEER (scherpe e) zelfstandig naamwoord m. en niet v.- scherptoeloopend stuk, dat men in een kleedingstuk naait om de breedte te vergrooten.
7. bijwoord

   Sticker van 'JongerenPUNT. Midden-Brabant'. Tilburg, Koningslein 23 maart 2019. Foto: CuBra. gèère, gèèr gaarne, graag Hèddet gèère? - Heb je het graag?

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'nie gerre': 'gerre'

   - 'k Zie oe daor zo geere ligge, / Tilburg, waor 'k geboore ben, (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Tilburg, 1938)

   - 'k Heur ze geere, mijn taol... (Leo Heerkens; uit De mus (Piet Heerkens), mijn taol, 1939)

   - Cees Robben Ik teul toch zô gère... (19570309)

   - Cees Robben k Was nog gèère wè gebleven... (19580215)

   - Cees Robben [vrouw over haar man:] Hij tuutert gèère moeder... (19660610)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 66 07 14 - Wègge doet doede gère.

   - Henk van Rijen - dietem nóg gèère lusse - die geen borrel afslaan

   - Vunderink - ik zo oe gèèr iets wille vraoge.... (Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007)

   - Stadsnieuws - Enen bak kòffie hèk wèl gèère, mar ene klaore hèk nòg liever (220309)

   - Dè kunde gullie nònnie al hèddet gèère. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - eete zullie ók gèère kèès?

   - WBD III.1:230 'gaarne mogen, mogen', 'lijden, goed kunnen zetten, staan op = iemand gaarne mogen

   - WBD III.1.231: 'gaarne zien','(veel) houden van, veel ophebben met, verkikkerd zijn op, verliefd zijn op' =houden van

   - WBD III.1.4:433 'gaarne hebben'= begeren

   - WNT GAARNE, gaarn, garen, geerne

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gèère bijwoord - gaarne

   - A.P. de Bont - gä.r, bijw. 'geer', geern, gaarne

   - Antw GÈRE(N), bijwoord -gaarne: Ik zou nie' gèren.

   - Bosch gere - graag

   - WBD III.2.3:29 'gaarne lusten/ hebben' = lusten

   - Buuk Hij lustem gèère - hij is niet vies van een borrel.
8. zelfstandig naamwoord

   gèèrf, gèèrfke garf, garve, schoof

   - Cees Robben- gèèrf, gèèrfke

   - WBD III.4.4:238 'garf' = bundel

   - A.P. de Bont - gärsf zelfstandig naamwoord vr. en m.'geerf' - garf

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gèèrf zelfstandig naamwoord - garf

   - WNT GARF, garve, voorheen bij dichters ook GERVE
9. zelfstandig naamwoord

   Gèèsel Moergestel Lechim - Gedicht van de week uit de Tilburgse Koerier (1957-1982) Cees Robben gèèt , gètje zelfstandig naamwoord

1. zelfstandig naamwoord

   geitenkop Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - oover hónderd jaor hèbbe we tòch ene gèètekòp (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - over honderd jaar zijn we allemaal dood

   - Stadsnieuws - Oover honderd jaor hèmme tòch ammòl ne gèètekòp (l90409) - Over honderd jaar zijn we toch allemaal dood.
   
2. zelfstandig naamwoord

   gèètemèlker

   - Henk van Rijen - nachtzwaluw (Caprimulgus europaeus)
3. naam

   Afb.: Naumann

   - WNT GEITENMELKER - eig. iemand die geiten melkt; doch inzonderheid in gebruik als benaming van een Nachtvogel, tot de familie der zwaluwachtige vogels (hirundines) behoorende ...
   ► gèètevoogel

1. zelfstandig naamwoord

   gèètepark zelfstandig naamwoord, toponiem

   - Frans Verbunt - aanduiding van het Julianapark
   
2. zelfstandig naamwoord

   1926 - Uit het smalle steegje, dat de Goirkesche leesbibliotheek van een hoog heerenhuis scheidt, kwam een klein ventje getippeld. Voordurend gooide hij een sinaasappel eenige meters boven zich uit om hem even zoo vele malen weer op te vangen met een klemvastheid, die alle doelverdedigers der wereld hem benijden konden... Uit de richting van 't befaamde Geitenpark kwam óók een jonge tippelaar; en of Tilburg Vooruit nu alle Goirkesche kinderen getrakteerd had (wellicht uit vreugde, dat de gondelvaart 1925 zoo buitengewoon schitterend geslaagd was!) ik weet het niet, maar feit was, dat het ventje uit de Geitenparkwijk óók kaatste met n sinaasappel. Op het kerkplein ontmoetten de kaatselaars malkander. (Tilburgsche Courant 18-03-1926; ATILLA EN ORPHELIUS. Een Goirkesch novelleke van wringen en wrijven - Een boksmatch om een appelesien) 1937 - Voor niet-ingewijden merken wij op, dat het Julianapark in den volksmond nog wel Geitenpark genoemd wordt. Red (Nieuwe Tilburgsche Courant - 13-11-1937) 1950 - Jaon van Harrie van de boere Bet, Nieuwe Tilburgse Courant - 2 februari 1950: Ik weet nog dè 't geitepark 'n waai was mee waai- en boterblumkes. De omwonende meense teuide de geite op die waai, daarom de naom geitepark. Audio-opname 1978 Dhr. Bertens Daor hadde ok wir de firma van Olphen zittefemielie öt de Tèùnstraotge had Walter Dirkx zitte, dè was ok en grôote slachterij òn et Wilhelminapark... ge had Gust Vromans zitte, ge had Pessers zitte, daor òn dè gèèteparkske (Collectie Heemkundekring Tilborch; transcriptie: Hans Hessels gèètesik Filipendula ulmaria

   - WBD III.4.5:400 gèètesik - moerasspirea (Filipendula ulmaria), ook spirea genoemd

1. zelfstandig naamwoord

   geitenstaart

   - Pierre Van Beek - "Een vrouwetong en een geitestaart staan nooit stil." - Vrouwen praten altijd. (Zeer schilderachtig voor wie wel eens 'n geit bezig zag. Hier hielden de huiswevers destijds veel 'n geit.) (Nwe. Tilb. Courant; Uit Tilburgs folklore; 18 juli 1958)

   - Cees Robben Un vrouwetong en unne gèètestart .. staon nôôt stil.. (19640626)

2. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - en vrouwetóng èn ene gèètestart stòn nôot stil ('69) - ironische opmerking over het gepraat van vrouwen gèètevlêes geitevlees

   - Henk van Rijen - den dieje heej zeeker gèètevlêes op - wat is die nieuwsgierig!
3. zelfstandig naamwoord

   gèètevoogel beo; vogel

   - WNT - lemma BEO - 1. (Dierk.) Indische praatvogel, met glanzend blauwzwart gevederte, gelen snavel en gele koplellen (Gracula religiosa). Praten als een beo, gedachteloos napraten.

   - WNT IV:916 - GEITENMELKER zelfstandig naamwoord m. benaming v.e. nachtvogel, tot de familie der zwaluwachtige nachtvogels (hirundines) behorende, die veel gelijkenis met de zwaluw heeft.
4. zelfstandig naamwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. gèètôoge geiten-ogen

   - Henk van Rijen - ge hèt gèètôoge - je hebt geite-ogen
5. werkwoord

   geeve geven

   - Dirk Boutkan (blz. 38) geeve - gift (met vocaalkrimping)

6. Et gift niks agge niks gift. - Als je niets geeft, is het ook goed.

   - geeve - gaaf - gegeeve

   - In tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij gift; imp. gif

7. MP gez. Tis er êene van Kleef, daor haawe ze meer van den hèb as van de geef. Mar ullie moeder hee-t-oe over oew broek gegeven dè 't kletste en ge hebt gekweken dè'k et naaw nog heur! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939)

   - WBD geeve - aanzetten (het toevoegen, in een brouwerij, van gist aan de (afgekoelde) wort)

   - Cees Robben Van geven (...) gao de biste gèèt kepot [vrijgevigheid leidt tot armoede] (19650416)

8. Dialectenquête 1876 - géve, gaaf, gave - geven, gaf, gaven Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - van geeven is men grutmoeder gestörve; ha ze den gist nie gegeeve, dan lèèfde ze nòg ('66) - reactie van iemand op geschooi.

   - Henk van Rijen - van geeve gao de biste gèèt nóg dood - je kunt niet blijven geven

   - WBD III.3.2:172 'geven' = kaarten ronddelen, ook 'delen'

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - geeve (krt.11)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEGOVEN: 3e hoofdvorm van 'geven'
9. zelfstandig naamwoord

   gefèrrefiejeerd voltooid deelwoord van 'riffereere', 'refereren', 'waarmerken' Audio-opname 1978 - Mar dan moese die biste gefèrrefiejeerd wòrre, dè was zogezeej aksijnze derop witte nie èn dan krêege ze en lôojke in dere start! (- Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013) KLIK HIER om het bestand te beluisteren gegeeve gegeven Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - der gaon veul gegeeves in ene zak (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - een bedelaar moet veel krijgen eer zijn zak vol is

1. werkwoord

   gehad gehad, gekregen

   - Hèddet gehad òf gevat?

   - Cees Robben- ... medòllie gekreege ..., dan hak ze nie gehad.

   - Cees Robben- Ik hèb en naogelschèrke gehad;

   - Pierre van Beek - gehad is lillek

2. Haor - GEHAD is lillek Toegevoegd aan een voltooid deelwoord ter versterking van het verleden

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - èn daor hèbbek lang saome meej gewèrkt gehad

gehèèm geheim

1. zelfstandig naamwoord
   - De Wijs; Gao de mee gehoretje doen? (gehoorentje speule = verstoppertje spelen) - Nèè, want gij haauwt noôt loos in de kiepedôôs. Dès wel, waant k hè aaltij n loerig plaotske (10-01-1970)

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - ..èn gehoorentje, gehoorentje zin wij vruuger hè, gehoorentje doenverstòppe dòraachter dur de zaak èrges, hènou, mèskes èn jonges dur mekaar, dè din jonges èn mèskes tesaome netuurlek, dè din jonges èn mèskes tesaome jaoojeejao (transcriptie Hans Hessels 2014)
2. naam

   gehòst gehaast, door haast gedreven gehupt bijvoeglijk naamwoord

   - WBD schêef gehupt - (paard) met een scheve heup, ook 'ónthupt' genoemd
3. zelfstandig naamwoord

   gejerem ie jas van de Bijbelse (klagende) figuur Jeremias vergelijk 'jeremiëren'

   - Onder hartverscheurend gejeremias drukte ze de zakdoek onder de neus want ze bloeide dood. Uit het snikkende relaas kon Mieke distilleren dat ze mee d'r toet op innen grooten kietelkaai was terechtgekomen! Uit: Mos... mos... mosselen Schets uit het Tilburgsche leven door KRATS, Nieuwe Tilburgsche Courant 28 mei 1926.

gèk gek Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - ge kunt de gèkke kènne òn der kuure (65) BrSp zó gèk zèèn as ene kreugel (87) zwoegen

geklôot gedonder

1. naam

   gekuld gedupeerd, beetgenomen, gefopt uitdrukking - èrges meej gekuld zijn - ergens mee gedupeerd zijn

   - Henk van Rijen - den ooverwèg is dicht; daor zèmme meej gekuld
2. zelfstandig naamwoord

   Nou, daor zèède goed meej gekuld - ... gefopt (060208) Ik vuul me naa dus wèl gekuld... (Henriëtte Vunderink, Geene, uit: Tis de moejte wèrd; 2011) Mar toen der en paor wèdstrijde dur oranje waare gespuld,/ toen wier gezeej: "Meej dieje Van Basten zèn we wèl gekuld. (Henriëtte Vunderink, "Fans van Oranje", uit: Tis de moejte wèrd; 2011) Daor waar ik toen môoj meej gekuld,/ marjè, et was men èège schuld. (Henriëtte Vunderink, Et vaastetrommeltje, uit: Tis de moejte wèrd; 2011) - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gekuld ww.: gedupeerd gekwaansel

   - WBD III.1.4:368 'gekwansel' = slordig werk

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 78 02 02 - Ok al vuulde't gekwaansel van bier in 'wen buik.
   ► kwaansele
3. zelfstandig naamwoord

   gelaag gelag Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - tis en hard gelaag en kèènd te kusse meej en stêene bakkes (D'16)

   - WBD III.2.3:4 'gelag' = drank

gelanders

1. zelfstandig naamwoord

   gelazer

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 02 - Toen begos t gelaazerij.
2. zelfstandig naamwoord

   gèld geld

   - Pierre van Beek Wanneer iemand "z'n geld aon z'n hart gewaasen is" zijn we niet ver meer van de vrek uit de buurt en men kan er vast van op aan, dat zo iemand wel "'n halfke kan durbèten (doorbijten) al was 't dè-t-ie van awerdom op z'n taandvlees liep". Men heeft nu eenmaal van die "vuil meense" - zelfs in Tilburg. Het woord vuil heeft hier niet de betekenis van smerig maar van gierig. (Tilburgse taalplastiek 7 Nieuwe Tilburgse Courant zaterdag 18 maart 1950) - Pierre van Beek Nu we dan ongezocht toch bij het geld verzeild geraakt zijn, mogen we er wellicht ook even aan herinneren, dat "de pastoor ôk gin twee missen vur één geld" doet. Men kan dit ten antwoord krijgen als men bijv. iemand iets voor een tweede keer wil laten vertellen. (Tilburgse taalplastiek 7 Nieuwe Tilburgse Courant zaterdag 18 maart 1950) Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - gèld is et slèèk der aarde, mar ge dabt er zèlf tòch gèère in ('70) (vB)

3. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - naa gèld vur den houthakker (JM'50) - boter bij de vis Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zèède hoer, schèlm òf dief, hèdde gèld, ik hèb oe lief (JM'50) - geld maakt alles goed

   - Frans Verbunt - nòr et gèld stinken as en vèèrkeskónt nòr den brómóllie

   - Frans Verbunt - tèèd is gèl, zi den oober, èn hij tèlde den daotum bij de reekening

   - Cees Robben- 'wörrom komde wir half-zat aon? omdèkker gimmer ha' (=duiten=geld)
4. werkwoord

   gèlde gelden

   - Dirk Boutkan gèlde - góld - gególde
5. zelfstandig naamwoord

   geleegeneghèd, geleegendeghèd gelegenheid

1. werkwoord

   gelèèkene gelijkenen

   - WNT (IV:1192) onz. en bedr. zw.ww., bijna uitsluitend gebruikt in de onbepaalde wijs in de tegenw. tijd en in de beide deelwoorden. Afgeleide frequentatieve vorm van 'gelijken'.
2. naam

   geleerd geleerd

   - WBD III.1.4:25 'geleerd' = wijs

3. voltooid deelwoord in de uitdrukking 'geleerd hebben': wat je maar kunt, zo veel mogelijk

   - Èn naa heej ze dus ôk vort ene kompjoeter. Kan ze mar surrefe. Èn daunloode al dèsse geleerd heej. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

1. geleeje voltooid deelwoord van lije Van Dale: in de verouderde betekenis van voorbijgaan

   - Cees Robben- drie uur geleeje; dès laank geleeje; taageteg jaor geleeje;

   - Cees Robben- Dès lang geleeje dèkkoe gezien hèb;

   - Pierre van Beek - pas geleeje - kort geleden (contaminatie)

2. A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - et is en 'uw' geleeje dèk oe gezien hèb voltooid deelwoord van lije = lijden

   - Henk van Rijen - 'Ut heej vort veul geleeje!' - Het ergste hebben we nu wel gehad.

   - Frans Verbunt - de kaaj èn de straot hèbbe nie zo geleejen as hij
3. zelfstandig naamwoord

   gelèèk gelijk èn gelèèk hòj

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - Daor hèdde gelèèk aon.

   - Cees Robben- ónze vadder heej aaltij gelèèk; ge hét al wir is gelèèk;

   - Cees Robben- óngelèèk is er bij die van mèn nôot bij; gelèèk òf óngelèèk;

   - Cees Robben- Ik wil er mene kòp ónder verwèdde dèk gelèèk hèb; ge hèt gin gelèèk;
4. bijwoord

   A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - de mèèd zi dèttie gelèèk ha Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - ge had al gelèèk vurdè ge begóst (D'16) D16 ge hèt gelèèk dègge nen òs kópt: die hoefde nie te mèlke

   - Henk van Rijen - gelèèk heej gin neus - het gelijk heeft twee kanten

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GELIJK (geléék) 1. recht, het juiste inzicht

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - et kenaol dè was nòg nie gelèèk oope Klik hier om dit bestand te beluisteren
5. bijwoord

   helemaal, compleet, allemaal, in elk opzicht, meteen

   - WBD III.4.4:228 'gelijk' = vlak, ook plat', 'egaal', 'effen'

   - WBD III.4.4:273 'gelijk' = helemaal, geheel

   - Cees Robben Dan hek ze gelèèk gehad. (19770527)

   - Cees Robben As t vant vèèreke is dan lus ik t gelèèk... Mar sjem en kwatta-strooisel dè kan ik nie pruimen... (19660204)

   - Cees Robben Akkoe mar zie Sofie zèèk gelèek van munne apprepoo... (19641127)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELIJK bijwoord - geheel en gansch, ten eenenmale; in 't gelijk - in t geheel; van s gelijken - desgelijks: Ik wens(ch) oe van s gelijken. Gelijktijdig.

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GELIJK (Lat. omnino), voor 'geheel en al', 'ten eenen male', b.v. 'het is gelijk aan stukken'; z.a.

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gelèèk bw., tw - gelijk, helemaal, vlak, onverschillig, tegelijk

   - Verhoeven - GELIJK (geléék) 2. bijvoeglijk naamwoord gelijk, hetzelfde.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELIJK en LIJK bw.- zoodra, toen. Komt achter het ww in menigvuldige spreekwijzen voor en geeft daaraan eenen zweem van schimp of verwondering

1. bijwoord

   gelèks gelijk, even hoog, op één lijn - Met adverbiale S.

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GELIJKS (gelèks) bw., recht, op één lijn, even hoog: 'gelèks staon' is het tegendeel van 'schriks staon'; mogelijk is de adv. s uit de analogie te verklaren.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELIJKS (uitspr. geleks) zelfstandig naamwoord o. - gelijken, Fr. égaux, in de uitdrukking - mijn (uw, zijn, heur, hun) een, geen gelijks; Dieë jongen is gee' gelijks veur u.
2. zelfstandig naamwoord

   gelèng

   - WBD hol, het smalle middenstuk v.d. zool v.e. schoen, dat hoger ligt dan de rest v.d. zool (II:669)
3. zelfstandig naamwoord

   gelès verbastering van 'lezen' ?

   - WBD gelès erin dóen (II:995) - een kruis inlezen; ook: leejze, fenès erin doen, de flès erin doen, flès indoen, in de flès doen

   - WBD gelès (II:996) - dradenkruis; ook: flès of fenès

1. bijwoord

   gelèks gelijk, even hoog, op één lijn - Met adverbiale S.

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GELIJKS (gelèks) bw., recht, op één lijn, even hoog: 'gelèks staon' is het tegendeel van 'schriks staon'; mogelijk is de adv. s uit de analogie te verklaren.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELIJKS (uitspr. geleks) zelfstandig naamwoord o. - gelijken, Fr. égaux, in de uitdrukking - mijn (uw, zijn, heur, hun) een, geen gelijks; Dieë jongen is gee' gelijks veur u.
2. zelfstandig naamwoord

   gelèng

   - WBD hol, het smalle middenstuk v.d. zool v.e. schoen, dat hoger ligt dan de rest v.d. zool (II:669)
3. zelfstandig naamwoord

   gelès verbastering van 'lezen' ?

   - WBD gelès erin dóen (II:995) - een kruis inlezen; ook: leejze, fenès erin doen, de flès erin doen, flès indoen, in de flès doen

   - WBD gelès (II:996) - dradenkruis; ook: flès of fenès

1. zelfstandig naamwoord
   - De Wijs; Dès gin zinnige praot, dès geleuter (nog platter zou men in Tilburg zeggen) Des zèk op unne riek (13-07-1966)
2. werkwoord

   Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn gelêûve geloven gelêûve - gelêûfde - gelêûfd

   - Ik gelêûf dètter en diepe gleuf in óns gelôof zit. Ik denk dat er een diepe kloof in ons geloof zit.

   - Gij gelooft zeker dè onze Lieve Heer Gerrit hiet en in dun Kieviet stao te spoije? (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990)

   - Cees Robben- as ge men sóms nie gelêûft; dan kunde em nòg nie gelêûve

   - Dialectenquête 1876 - zuldet geleuve (eu iets zachter dan in fr. peur)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - ik gelêûver niks van

   - Henk van Rijen - 'gelêûve, glêûve' - geloven

   - WBD III.1.4:57 'geloven' = vermoeden

   - WBD III.3.1:245 'geloven' = menen

3. J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GELEUVEN, ten platten lande, voor gelooven'. Het is volmaakt gelijk met de Neder-Saksische uitspraak.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Braban (1937) - gelêûve, met umlaut (krt.48)

4. Ook gebruikt om in de uitspraak uit te drukken dat men iets juist niet gelooft 'Gij moet òp daanslès gaon,' zeej. 'Jè dè gelèùf ik ôok, zèggik. 'Ik zèè tòch zekers ginnen homo? (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

1. werkwoord

   gelind geleend lêene - linde - gelind gelint omheining, hekwerk, schutting zelfstandig naamwoord WNT: GELINT/GELIND. Voorv. ge- in collectieve zin + grondwoord dat in onze taal niet meer voorkomt, maar duidelijker wordt aangewezen door het hd. 'gelände'. J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GELEND, gelind, of bij verkorting 'glind', is hier algemeen voor eene schutting of omtuining in gebruik. Z.a. K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - GELIJND of GELIND: ene houten heining of schutting.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELINT en GELENT zelfstandig naamwoord o. hek van latten
   
2. zelfstandig naamwoord

   gelirdeghèd geleerdheid

1. naam

   variant op gullie = jullie; van gij lieden

   - Mie de mutsewaasser kan alle meskes van den Heuvel nog aon schoon gewaasse mutsen helpen; dus kènder, as ge ze mee d'ren kurf op den Heuvel ziet dan weet-te gellie hoe laot 't is! Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door W.v.M. = Willem van Mook.
2. werkwoord

   Naa weet ik nie of gellie oe Brabantse geschiedenis zon bietje kent... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) gèlle gelden

   - Henk van Rijen - 'Dè gol ok vur mèn' - Dat gold ook voor mij.

3. B gèlle - gòl/gou - gegòlle/gegouwe

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GILLEN, gol/gou, gegollen/gegouen - gelden, weerd zijn, Fr.valoir
4. zelfstandig naamwoord

   gelôof geloof R.J. 'van ou gelôof en liefde'

   - Cees Robben- geloof of gelêûve:
5. naam

   geloof; in de figurlijke zin van bewustzijn - Cees Robben Ons oma viel van dr stökske en dn opa van zunne graot... en verloor bekaant zn gelôôf... (19860620) [flauwvallen] gèlst geelst

   - superlatief van 'gèèl'
6. zelfstandig naamwoord

   gèlt

   - WBD gesneden vrouwelijk varken

   - WBD vrouwelijk varken dat nog niet gejongd heeft

   - WBD birgèlt - vrouwelijke, niet meer zuigende big

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELT zelfstandig naamwoord v. - vrouwelijk zwijn, verken dat nog geene biggen heeft gehad. Eene gelt is geene zeug, want eene zeug heeft biggen gehad.
7. zelfstandig naamwoord

   geluk geluk

   - A.J.A.C. van Delft - Een boer zegt: "Als geluk en schoon weer bij elkaar schieten, dan kalft den os", waar wij zeggen: "Als de as breekt, valt de kar" of "Als de hemel valt, zijn alle musschen dood".(Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

8. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - Ast geluk ènt goej weer bè mekaare slao, jè dan kant gebeure dèt lukt (D'16) - Als het geluk en het goede weer samengaan, ja dan kan het gebeuren dat het lukt. Variant: ast geluk ènt goej weer bè mekaare slaope ('67)

   - WBD III.1.4:193 -'geluksvogel' = idem
9. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zoo gelukkeg as nen hónd die òp zene verjòrdag verzoope wordt (D'16) gelukkeg ironisch voor: ongelukkig; Variant: ge ziet erèùt as ene jóngen hónd die òp zene verjaordag verzoope wordt ('69) gemaacht

   - WBD de geslachtsorganen v.d. hengst

   - Henk van Rijen - manlijke schaamstreek

   - WBD III.1.1:218 'gemacht' = mannelijk geslachtsdeel

10. Èn dan staode daor meej oew gemaacht te kèèk... (G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 2007)

    - Stadsnieuws - Assie zeenuuwèèchteg wier, dan stond ie òn zen gemaacht te frunnneke - dan stond hij in zijn kruis te krabben (031208)
11. zelfstandig naamwoord

    A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - gemecht, gemacht, gemachm gemechs - mann. geslachtsdelen

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEMACHT zelfstandig naamwoord o.- mannelijkheid; Kil.: virialia

    - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'gemach', 'gemacht' - manlijk schaamdeel

    - WNT GEMACHT zelfstandig naamwoord onz. De bet. wisselt tusschen die van manlijk schaamdeel en die van lies, doch 'gemachie' wordt in de volkstaal ook gehoord voor vrouwelijk schaamdeel. Z.a.

12. Ook bij Keyser, v.d. Water, Gunnink, Karsten, Ter Laan, Corn.-Vervliet.

1. zelfstandig naamwoord

   gemak WC

   - WBD (III.2.1:112) gemak = wc, ook 'huiske'; ook 'pleej' genoemd
2. bijwoord

   gemak gemakkelijk

   - Cees Robben- Dès gemak zat agger mar èèrg in hèt. Dè zal nie gemak gaon.

   - Cees Robben- Dès gemak óm èèrepels te zètte;

3. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - meej tweeë veur êen gespan, dè trèkt gemakker ('64) (zie: span)

   - Frans Verbunt - der gao veul gemak in ene klèene zak
4. naam

   Tilburgers zèn gemakke meense. (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

   - WBD III.1.4:354 'gemak' = gemakkelijk

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - "Tilburg: volgens mijn proefpersoon 'mekkelek' maar ook 'gemak ' (blz. 93); '(ge)makkelek' volgens kaart 52. 'Gemak' in een strook ten zuidoosten van T langs de Belg. grens vanaf Reusel tot Haaren."

   - A.P. de Bont - gemak, bnw. en bijw. 'gemak' - (ge)makkelijk (komp.: 'gemakker')

1. zelfstandig naamwoord

   een gemakkelijk persoon; meestal met ontkenning: ongemakkelijk persoon

   - Interview Jolen - 1978 - Mar bij ons hadde, ha, ha, zak ok es vertèlle, fraater Matthaeus. Hèdde daor ôot van gehêûrd? Dè was dan den baos op Körvel, in de Kappesienestraot, dieter nòg is! Enne dè was ginne gemakkenèèèè!! (transcriptie Hans Hessels, 2013)
2. naam

   gemakker makkelijker (vergrotende trap van 'gemak') Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - meej tweeje veur êen gespan, dè trèkt gemakker ('64)

1. bijwoord

   gemèèn, gemènder gemeen, laag

   - Cees Robben Zôô gemèèn as goed van vèèf cent t el... (19810501)

   - WBD (III.3.2:34) gemèèn speule = vals spelen

   - WBD (III.1.3:88) 'gemeen' = leep, doortrapt

   - WBD (III.1.4:409) 'gemenerik' = geniepige plager

   - WBD (III.4.4:53) 'gemeen koud weer' = guur weer

   - A.P. de Bont - gemä.n, bnw. 'gemein' - gemeen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEMEIN bvw - gemeen, Hgd. gemein - gering, arm, behoeftig
2. zelfstandig naamwoord

   gemèèneghèd gemeenheid, slechtheid, laagheid gemèènekèès zelfstandig naamwoord

   - Henk van Rijen - komijnekaas

   - Cees Robben(19680405)

   - Henk van Rijen - ook 'pitjeskèès'

   - Stadsnieuws - Enen botram meej gemèènekèès, dè waar pas fist. (140310)
3. zelfstandig naamwoord

   Òf brôojkes meej gemèène kèès èn uikes. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - WBD III.2.3:147 'gemene kaas' = komijnekaas
4. naam

   gemènd gemeend

   - Cees Robben Ik heb t nie gemend... (19610106) - Cees Robben Des nie gemend (19660401) [Dat kun je niet menen; dat is niet serieus bedoeld] - Frans Verbunt - gemeend; ook 'mèènes'
5. bijwoord

   gemènder gemener, lager

   - Cees Robben- dès nòg gemènder as rebarber zónder sèùker

   - Dirk Boutkan gemènder; hiernaast: geminder (met vocaalreductie van resp. 'gmèèn' en 'gemêen'; met d-epenthesis) met epenthetische d
6. bijwoord

   gemènlek, gemènlik, gemèllek gemeenlijk, doorgaans, gewoonlijk, in de(n) regel

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gemenlik (passim); gemeinlijk (passim)

   - Dikke meensen zijn gemenlijk nog al goeiig en gemoedelijk! (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in NTC 2-3-1940 6-4-1940) - ...de ondeugden, die daor gemenlijk mee verbonden zijn... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de NTC 25-2-1939 18-4-1939) - Om te begiene wiere we veul laoter wakker as gemenlijk (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) - Gemènlik duuret nie lang (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) - s Zaoterdags is dè gemenlik te doen. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) - s Zondags is t gemènlik kaoi weer... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Cees Robben Wè denkte gij naa in t algemeen bekeken dan gemellik over alles an zôô van ge wit wel..? (19660923)

   - Henk van Rijen - gemènlek schòfte nie òpt heubòrd van de kèèr - gewoonlijk schaft je niet op het kopschot van de kar.

7. CiT (47) 'Gemènlek schófte-n-ie op 't hubbert van de kèr'

   - A.P. de Bont - gamänlek, bw., 'gemeinlijk' - gemeenlijk, gewoonlijk

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEMEINELIJK bw. -gemeenlijk, Fr. ordinairement

1. zelfstandig naamwoord

   gebabbel, geklets Agge meej un half oor meej lösterde nao der gemeut waarde subiet hillemaol op de hôogte meej wetter in de buurt spêûlde. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007) geminschap zelfstandig naamwoord gemeenschap

   - Dirk Boutkan (blz. 34) geminschap (met vocaalreductie)
   ► meute
2. zelfstandig naamwoord

   geminte, gemènte gemeente B gemènt

   - 't Tweede bedrijf is de zitting van den Körvelschen gemènteraod; Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926.

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gemènte (passim); gemènteraod; 't juwêel van de geminte.

   - Cees Robben- bij de geminte hèdde de miste vaasteghèd

   - Henk van Rijen - öt de geminte- óf oopaas bosse gehòld? - Ben je daar wel eerlijk aangekomen?

   - WBD III.3.1:316 'gemeente' = gemeente

   - WBD III.3.1:329 'gemeente' = gemeenteheide; ook 'gemeentehei' of 'hei'

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gemènt, de - zelfstandig naamwoord - de gemeente - 'geminte' zelfstandig naamwoord - gemeente

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEMEINT zelfstandig naamwoord v. gemeente, Fr. commune; daarnevens: gemeente
3. zelfstandig naamwoord

   gemintepils leidingwater

   - Cees Robben 75 Jaor gemintepils van de T.W.M. (19730831)

   - Henk van Rijen - leidingwater

   - Henk van Rijen - 'Drink mar gemintepils; daor haaw de unne klaoren hals van' - Drink maar leidingwater, daar blijf je nuchter van.
4. zelfstandig naamwoord

   geminteraod gemeenteraad meervoud: geminteraoj KAREL. Sjarel, ik heb geleze detter binnenkort wir geminteraoj kome. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 20 april 1945) gemoed zelfstandig naamwoord

   - Henk van Rijen - borst(en)

   - WBD III.1.1:117 'gemoed' = borsten v.e. vrouw

1. naam

   gemoejeg

   - Frans Verbunt - meegaand

   - WBD III.1.4:74 'gemoedelijk' - bezadigd

   - WBD III.1.4:350 'getnoedig' = gewillig

   - WBD III.2.3:146 'gemoeiig' = mals, gezegd van boter; ook 'mals', 'zacht', 'smeuiig' of 'smerig'
2. naam

   Haor GEMOEI-IG - zacht (van aard) gemòkt gemaakt Hij heeget schôon gemòkt èn zij heeget schóngemòkt.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEMAAKT bvw - door de kunst verveerdigd of nagemaakt, Fr. artificiel. Gemaakte bloemen, gemaakte vogels
3. naam

   Verpakking voor drank - Te koop (december 2021) bij Ollie's & Brandstore, Tuinstraat 106, Tilburg genaajd gedupeerd, benadeeld

   - As oewen baos erötschaajt, dan zèèder meej genaajd.

   - WBD III.1.4:419 'genaaid' = gedupeerd

4. genaas, genaaze persoonsvorm genas, genazen

   - verleden tijd van 'geneeze'
5. zelfstandig naamwoord

   genaoj voldoening, (B) genade, aangenaam

   - er zo veul genaoi van heb gehad as naauw (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Niks as plezier en genaoi hek lèvenslaank van die bisjes gehad. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Cees Robben Slaoget toch goed gaoi dan hedder genaoi van.. (19650115)
6. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - der genaoj van hèbbe ('66) - er genade van hebben, plezier aan beleven

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - genaoj (krt.39)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GENADE, GENAAI zelfstandig naamwoord v. -als tusschenwerpsel, voorafgegaan van: God, Deezes, Meere, enz.

Anoniem 1959 Mar de meulesteller was nie te genaoke,/ die liet zun eige nie vur gleupert en neetoor uitmaoke. (Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)

1. zelfstandig naamwoord

   genoot

2. persoonsvorm genoot

   - in de verleden tijd enkelvoud van geniete

3. geòrve voltooid deelwoord; geërfd

   - Henk van Rijen - 'geòrreve'

4. Piet van Beers Laandhonger: M'n schôônvadder ha wè bos en wè laand van Kees-omke's ge-orve. (With Love; 1982-1987)

geproef, het proeven, in het bijzonder alcohol drinken

1. zelfstandig naamwoord

   ges p

   - WNT GESP, in de volkstaal ook wel GEPS

   - Èn ene riem meej ene grôote geps. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

   - WBD gèps (op een bepaalde schoen) (II:721)

   - WBD gips (II:1102) gesp (in de kleermakerij)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEPS zelfstandig naamwoord v. - gesp, Fr. bouclé

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gèps zelfstandig naamwoord - gesp; ook: gips
   

2. geraaj spullen, gerei, bepaald soor mensen, kinderen

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - eetgeraai
3. zelfstandig naamwoord

   ...die twee waren allebaai van die ras-echte aawerwetsche vertellers, die uren en uren aon den gang kossen blijven over roovers en spoken en heksen en zu'k geraai meer. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; t Spook; NTC 3-1-1940)

   - Cees Robben Daase afgezwabberd pèèp-geraai (19871113) [Daase = van het as] - Cees Robben Snoep-geraai (19680412)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 03 20 - Veur nen appel en n aai / Kòòpte daor alle geraai / Sjaaltjes, knupkes, gaoren, baand / En fournituren allerhaand.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 24 - De Sjarel zee: "Mee ons Merie / Gao k aaltij naor de kènder, / Te midden van dè klèn geraai / Is Kerssemis veul fènder."

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 05 15 - t Jong geraai van deze tèd.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 05 13 - jong geraai...

   - WBD III.1.1:216 'gerei', neukgerei', 'trouwgerei' = geslachtsdelen

1. voltooid deelwoord van raansele geranseld; waarschijnlijk: de dupe zijn

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 03 03 - Dègge'r mee geraanseld bent...
2. bijwoord

   geraojbròkt voltooid deelwoord van radbraoke / radbraken

   - Henk van Rijen - geradbraakt, doodmoe
3. naam

   geraoje aan te raden, raadzaam

   ► gerèmt

1. zelfstandig naamwoord

   geraos geraas

   - Cees Robben- et geraos
2. zelfstandig naamwoord

   gerdèèn, gerdèntje gordijn, gordijntje

   - WBD (III.2.1:117) 'gordijn' = glasgordijn; ook genoemd: glasgordijn

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 71 07 01 - As moeder de gerdène waast / Is hil de kaomer kaol / En ge zit vur de hèèle buurt / Te kèk en vur schandaol.

   - Lodewijk van den Bredevoort (ps. v. Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - As de zon scheen, deej de zuster de gerdèène dicht.

   - Nel Timmermans; Zit t soms in de femilie?; CuBra; 200? - Tis ôot gebeurd dèttie snaachs in de höskaomer op ene stoel vur et raom zaat, in et donker meej de gerdèène dicht.
   ► gòrdèèn
3. zelfstandig naamwoord

   gerèèchteghei

   - Pierre van Beek - zen gerèèchteghei krèège - bediend worden, de laatste sacramenten ontvangen (Tilburgse Taaklplastiek 154)

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "geraichtighei - hij hee behoorlik z'n geraichtighei gehad - is voorzien van het H. Sacrament der stervenden"

   - gerêed

4. achtervoegsel klaar om te ... dus als tweede lid van een samenstelling met een infinitief plus een s

   - aflèggesgerêed - op het punt te sterven;

   - springesgerêed - gereed om te springen

   - Henk van Rijen - de èèrpel stòn òpzèttesgerêed

   - Cees Robben- 'm'n portemenee laag vattesgereed'

1. zelfstandig naamwoord

   het voltooid deelwoord van rêepe, repen, rondrennen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 08 11 - Want dè gerèèp van hot naor hèr.
2. zelfstandig naamwoord

   gerèmt mager persoon (= geraamte, 'geròmt' ?)

   - Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra - Zon dartig pond zek naa kwèt en as dè zoo nog innen tèd durgao dan zek over in paor maonden net in gerèmt.

   - Cees Robben ...maoger geremt.. (19670811)
3. zelfstandig naamwoord

   gèrfkamer sacristie

   - WBD (III.3.3:71) gèrfkamer = sacristie

   - WNT GERFKAMER. uit Gerwen (verscherping rw tot rf), in de bijzondere opvatting van 'aankleeden' (Kiliaen: adornare) en kamer, reeds in de Middeleeuwen in gebruik voor de kamer waar de priester zich kleedt voor den dienst.
4. naam

   gericht kort, rechtstreeks

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GERICHT, bijvoeglijk naamwoord - kort; gezegd van een weg, vergeleken bij een andere mogelijkheid om op dezelfde plaats te komen. Tegenstelling: 'óm'.

   - A.P. de Bont - bnw 'gericht' - korter wat afstand betreft; komp. 'gerichter'.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GERECHT en GERICHT bvw, bw. - recht, zonder omweg: gericht gaan

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gericht - bijvoeglijk naamwoord korter in afstand
5. zelfstandig naamwoord

   geridschap gereedschap

   - Dirk Boutkan (blz. 34) geridschap (met vocaalreductie)

1. zelfstandig naamwoord

   geriefhout, timmerhout

   - Cees Robben En ik vuul me as geriefhout verzinken... (19550730)

   - Lowie van Dorrus Misters - Maar er was nog meer nodig voor hof en stal, namelijk geriefhout om bijvoorbeeld de omheining en/of vloer van het varkenshok in stand te houden of voor de afscheiding der andere stalbewoners, ook voor boonstaken en palen voor de droogdraden enz. Die werden ook wel eens stiekem gekapt, maar dat bleef toch altijd gevaarlijk. Meestal werd dat geriefhout gekocht op verkopingen in de wintertijd. De dennenbossen aan de Bredaseweg of in de Blaak werden geregeld gedund. De uitgekapte boompjes werden in hoopjes gelegd en genummerd. Dan werd gelegenheid gegeven de kopen te bezichtigen en konden de kijkers de nummers noteren van de kopen, die hun het best aanstonden. In de Warande, eigenaar notaris Daamen, en de pannenbakkerij van de familie v.d. Mortel was geregeld ieder jaar zulk een verkoping. Na de verkoping trokken de kopers er op uit om de boompjes van takken te ontdoen. Hiervan werd met eiken wissen mutserd gebonden en als alles klaar was, bestelde men een voerman die de boel thuis bracht. Voor het mutserd binden gebruikte men een eiken wis, dit is een lange eiken stok, omdat deze bij het draaien boog zonder te breken. Later toen die wallen meer werden gerooid, nam men gebrande ijzerdraad om mutserd te binden. Wallen waren 3 à 4 meter brede schaarhoutbosjes, die dikwijls om de akkers lagen. Zij bestonden uit oude stronken, die als het bovenhout groot genoeg was voor mutserd, werden gekapt en dan weer opnieuw uitschoten. Door de behoefte aan meer bouwland werden die oude tronken uitgegraven, zodat ze thans in de omstreken van Tilburg zo goed als niet meer voorkomen. Ook de jaarlijkse houtverkopingen hebben afgedaan. (- Lowie van Dorrus Misters; rubriek Onze Tilburgse folklore, afl. 6 Paaseieren, namen en verdwenen gebruiken; NTC 29-3-1951)
2. naam

   geriffemeerd gereformeerd als 'geriffemeerde' ook gebruikt voor een aanhanger van Calvijn of Luther maar als bijvoeglijk naamwoord in algemenere betekenissen.

   - 2019 en geriffemeerd snötje - een zuinig, streng gezicht (zoals dat onder gereformeerden veelvuldig zou voorkomen...) (Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980. Voor de volledige lijst Klik hier .)

   - gez. en kèèr geriffermeerd maoke - (stiekem) onklaar maken; zie Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) onder 'kar'

   - Henk van Rijen - De bak van een 'hoogkèèr' laten kippen en de 'dómp' ertegenaan zetten, zodat deze onbruikbaar wordt.

   - Een kar geriffemeerd maoke: Audioregistratie 1978 - En kèèr geriffermeerd maoke! Dan din ze die op zene zijkaant gôoje, dè din ze saoves òf snaachs, hè! Op zene zijkaant èn dan de burrie die konde himmel ondersteboove draaje! Èn dan wir trugzètte! Dan moeste aatij vòllek gòn haole! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

   - WBD III.1.5:11 'gereformeerd' = binnenstebuiten; ook: 'links'

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GEREFORMEERD (geriffermeert), bijvoeglijk naamwoord - verkeerd, averechts; weinig oecumenische aanduiding van alles wat 'anders' en weerbarstig is.

   - A.P. de Bont - bnw. gereformeerd, hervormd: 'ene geriffemeerden boer'; 'n kaar geriffemeerd maoke' - de burries onder de kar doorhalen.
3. zelfstandig naamwoord

   gerij rijtuig

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 't gerij (= auto)

   - WBD III.3.1:390 'gerij' = voertuig

   - WBD III.3.1:394 'gerij' = koets

   - C. Verhoeven - GERIJ (gerééj) o. rijtuig; nogal ouderwets. Het woord rijtuig wordt uitgesproken als in ABN

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. - gerij, rijtuig (tilbury of dgl.) dem.: 'gerijke(n)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GERIJ zelfstandig naamwoord o. -verkeer met rijtuigen: In onze straat is veul gerij
4. zelfstandig naamwoord

   gerilhaoke geril = gareel

   - WBD (Hasselt) - treiten (de lederen omwikkelingen v.h. haam, waaraan de haken bevestigd zijn)

   - WBD (Hasselt) - treithaken (de haken op de treiten, waaraan de trekstrengen bevestigd worden)
5. zelfstandig naamwoord

   gerilspaon(e)

   - WBD (Hasselt) beide pluralisvormen worden evenals de dito 'hòmspaon(e)' gebruikt voor: haamspanen, de twee houten hoofdbestanddelen v.h. haam
6. zelfstandig naamwoord

   geril = gareel gèrling

   - WBD moederloos of door de moeder verstoten lam
7. zelfstandig naamwoord

   gèrm

   - WBD vrouwelijk schaap, ooi, ook 'schaop' genoemd of 'ôoj'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GERM zelfstandig naamwoord v. - vrouwelijk schaap, ooi

   - WNT GARM, ook GERM: ooi die nog niet gelammerd heeft

1. zelfstandig naamwoord

   garnaal

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - meej zon kruk meej tweej maande meej gèrnaole kwaampie hier aatijWoutje, Woutje... Van Arnemuije (Arnemuiden), die kwaam van Arnemuije aaf èn die kwaam hier aatij leure meej gèrnaole! (transcriptie Hans Hessels 2014)
2. bijwoord

   geròkt voltooid deelwoord van raoke geraakt

   - WBD III.1.4:227 'geraakt' = boos
3. zelfstandig naamwoord

   geròmt geraamte

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - òp zen gerèmt gòn zitte (Kn'50) - gaan rentenieren en dan rond moeten komen met bescheiden middelen, (gerèmt = mager persoon.)

   - Frans Verbunt - gewèld maoken as en neukend geròmte in de dakgeut

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEREMT zelfstandig naamwoord onzijdig: geraamte

4. geroole .voltooid deelwoord van 'rèùle' geruild

uitdrukking: ermee - zèèn in de aap gelogeerd

uitdrukking: ermee - zèèn in de aap gelogeerd

1. zelfstandig naamwoord

   gerusteghèd geruststelling dès en hil gerusteghèd

   - C. Verhoeven - GERUSTIGHEID (gerustighèt), vr., gewoonlijk in ' 'n hil gerustighèt' een grote geruststelling, een geruststellende gedachte.

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord vr. 'gerustigheid' - gerustheid

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GERUSTIGHEID zelfstandig naamwoord m. - gerustheid
2. zelfstandig naamwoord

   geschiemer

   - Henk van Rijen - flitsend beeld, trillend aanzien

   - WNT SCHEMER - 3) vage schijn, vage gewaarwording
3. werkwoord

   SCHIEM - Gewestelijk verschillende vorm naast scheem en schim. geslaon geslagen

   - Henk van Rijen - van de vang geslaon - van het goede pad geraakt
4. werkwoord

   gesleepe

   - Henk van Rijen - geslepen, gesleept
5. naam

   gesloote gesloten

   - WBD gesloote, (Hasselt) 'gesloowte' - harmonisch van bouw (v.e. paard), ook 'sórteg' genoemd

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GESLOTEN huis: waar geene nering gedreven wordt.

1. zelfstandig naamwoord

   gespènneke

   - Henk van Rijen - gespan, gereedschap
2. zelfstandig naamwoord

   gespèùs gespuis gespind bijvoeglijk naamwoord

   - WBD gespind brôod - brood dat onderhevig is aan 'leng': bederf waarbij de broodkruim slijmig wordt en zich tot draden laat trekken; ook 'lèng' genoemd

3. gespuld voltooid deelwoord van 'speule' gespeeld

   - Cees Robben Ik heb al minstens duuzend keer/ Van t Aauw in t Nuuw gespuld..! (19601230)

   - Henk van Rijen - 'oe laot is ut? Kwart oover den bult heej sjuust gespult.' - Hoe laat is het? Ik weet het niet, vraag dat maar aan een ander.
4. zelfstandig naamwoord

   gèst gist

   - Dialectenquête 1876 - gest - gist

   - WNT GIST - in ouderen en thans nog gebruikelijken vorm: GEST
5. bijwoord

   gestaog - gestaojeg - gestaoj - gestaojkes aanhoudend, onophoudelijk, bestendig, gestadig De aander han gestaoig beet/ mar Nilles zaat vur aop... (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Onder waoter...) Tòch draait de wèèreld gestaojeg deur... (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: En nuu begien ) ... mar ze liete der taande zien/ ènt ging gestaoikes deur. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: SISTIG JAOR)

   - Henk van Rijen - naa kunneme wir gestaog ònrôoke - nu kunnen we weer flink doorroken

   - WBD III.4.4:325 'gestaai' = langzaam
   ► staoj
6. naam

   Dur de straot rejen zeker zes keer per dag waogens meej kolen veur de gasfebriek. Dè ging mar stapvoets, die knollen, dieter vurstonden liepen gestaoi aon. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Haor GESTAOJ(-KE) - gemak gestèld voorzien; in de problemen R Ge kópt mar ne nuuwe, dan zèède wir gestèld. - ... dan is het weer oké R Ge zèèt er wèl meej gestèld. - Je bent er wel mee klaar! Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - dermee gestèld zèèn as en dörp mee ne gèkke pestoor ('66) - pastoors werden vroeger benoemd ad vitam

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GESTELD - welstellend, welgesteld; gestelde mens(ch)en; in goeden of slechten staat. Met iemand/iet gesteld zijn - er mede op zijnen stel zijn, in staat zijn.
7. zelfstandig naamwoord

   gesticht

   - WBD III.3.1:331 'gesticht' = gekkenhuis

   - WBD III.3.1:332 'gesticht' = rusthuis
8. naam

   gestölpt

   - Frans Verbunt - onder een stolp gezet

   - Frans Verbunt - der is gin maand oover gestölpt - het zou me niks verbazen

9. gestoole of gevlooge Uitdrukking gestolen en gevlogen; om aan te geven dat iets of iemand verdwenen is zonder dat ook maar iemand kan verklaren waardoor of waarheen; mogelijk uit de wereld van de duivenhouders.

1. zelfstandig naamwoord

   ges p

   - WNT GESP, in de volkstaal ook wel GEPS

   - Èn ene riem meej ene grôote geps. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

   - WBD gèps (op een bepaalde schoen) (II:721)

   - WBD gips (II:1102) gesp (in de kleermakerij)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEPS zelfstandig naamwoord v. - gesp, Fr. bouclé

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gèps zelfstandig naamwoord - gesp; ook: gips
   

2. geraaj spullen, gerei, bepaald soor mensen, kinderen

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - eetgeraai
3. zelfstandig naamwoord

   ...die twee waren allebaai van die ras-echte aawerwetsche vertellers, die uren en uren aon den gang kossen blijven over roovers en spoken en heksen en zu'k geraai meer. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; t Spook; NTC 3-1-1940)

   - Cees Robben Daase afgezwabberd pèèp-geraai (19871113) [Daase = van het as] - Cees Robben Snoep-geraai (19680412)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 03 20 - Veur nen appel en n aai / Kòòpte daor alle geraai / Sjaaltjes, knupkes, gaoren, baand / En fournituren allerhaand.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 24 - De Sjarel zee: "Mee ons Merie / Gao k aaltij naor de kènder, / Te midden van dè klèn geraai / Is Kerssemis veul fènder."

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 05 15 - t Jong geraai van deze tèd.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 05 13 - jong geraai...

   - WBD III.1.1:216 'gerei', neukgerei', 'trouwgerei' = geslachtsdelen

1. zelfstandig naamwoord

   getal getal

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'in grooten getaole'
2. naam

   getèld geacht v oltooid deelwoord van tèlle = meetellen, waarderen

   - Frans Verbunt - meetellend, gewaardeerd

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GETELD bvw. - geacht: Geteld worden gelijk 'en 0 in 't cijferen.

   - WNT XVI:1442 9) Uit de bet. meerekenen laat zich ook het gebruik van 'tellen' verklaren in den zin van: aanzien (als), beschouwen (als), achten, houden (voor).
3. zelfstandig naamwoord

   getèùg gereedschap; mannelijk geslachtsorgaan

   - Cees Robben Dr gao niks boven aauwverwets getuig... (19720310) ook als gereedschap in de figuurlijke zin van mannelijk geslachtsdeel; in die zin door Robben uitgebreid tot voorbehoedmiddel - Cees Robben Ik kan er niks aon doen, pa... [dat mijn vriendin zwanger is] Ik hâ mn getuig nie bij me... (19810710)

   - WBD III.2.1:225 'ketsgetuig' = idem (vuurslag+ vuursteen)

   - WNT GETUIG - voorheen, en thans nog in vlaamsch België, in denzelfden zin gebezigd als TUIG, gereedschap, gerei ...

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GETUIG: gereedschap, mannelijk geslachtsorgaan; 'z'n getög afnemen' = castreren; dubbelzinnig: 'hij haj z'n getög meegebrocht'.

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord 'getuig'- 1) gereedschap; 2) minachtende benaming voor de vrouwen); 3) de vrouwelijke resp. manlijke geslachtsdelen; 4) gerei, soort, tuig

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GETUIG zelfstandig naamwoord o. - hetz. als in het Holl. tuig, gereedschap
4. werkwoord

   getèùge getuigen B getèùge - getèùgde - getèùgd

   - geen vocaalkrimping
5. werkwoord

   getèùrd

   - Henk van Rijen - getuid, met een touw vastgezet
6. naam

   getijd

   - WBD III.1.4:307 'getijd zijn' = voornemens zijn
7. zelfstandig naamwoord

   gètje geitje geitje

   - WBD 'gètje', 'klijn gètje' - vleiwoorden voor jonge geit

8. K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - de zeuve gètjes = gezusters Mutsaerts (blz. 57) gaatje

   - WBD gètjes (II:1035) - gaatjes, spoelgaatjes; ook: (span)gatjes of -gòtjes

9. getòld bespraakt Ze is goedgetòld = welbespraakt, goed van de tongriem gesneden; m.a.w. ze heeft een luide stem

   - Stadsnieuws - Dè meens is goedgetòld, mar ze kwèkt wèl - Die vrouw weet zich goed uit te drukken, maar haar volume is wel aan de forse kant. (030908)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - hèlgetold: moete as geminteraodslid zijn

alleen aangetroffen bij Piet Heerkens Daor fluit 'ne kalme merel in et töpke van 'nen iep, en ik denk: waor haolde gij, kerel, oe zot geturelepiep?! (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, De merel, 1938)

1. zelfstandig naamwoord

   Goot met pomp en afvoer via het moosgat in de muur geut , gutje goot; keuken Ill .: Regionaal Historisch Centrum Tilburg/ Stadsmuseum

   - Lowie van Dorrus Misters - Verder rondgaande zag men een deur naar de goot, waar de gootsteen stond met er onder of er naast het moosgat, waardoor het afvalwater een uitweg had om in het mooskuiltje bij de mesthoop zijn einde te vinden. Ook zagen wij er meestal de bezem, een bundel bremtakjes, berketakjes of heideplanten, bovenaan vastgemaakt door gespleten eikenwissen. (- Lowie van Dorrus Misters; rubriek Uit onze Tilburgse folklore, afl. 16 Rond de boerenhaard 1; NTC 27-6-1952) - Cees Robben- en bietje teut schôof ie langèùt in de geut

   - Heurde smèrges vruug in de geut/ musse meej veul lewaai/ vèèchte èn speule meej mekaar/ dan witte: Tis wir maai. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Tòch maai)

   - Audioregistratie 1978 - En vruuger de keuke, dè was de goot! De goot, jè! De geut! Ik dòcht de goot! De goot! De goot! De goot! De geut of de goot? Goot! De goot!? En dan hadde zon götje in, zôo agge de geut schuurde dègge et waoter zôo bèùte kont vèège! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

   - WBD mestgoot (ter afvloeiing van het mestvocht)

   - WBD voejergeut - voedergoot in de koestal, ook 'koebak' genoemd

   - WBD III.3.1:405 'goot' = straatgoot

   - WNT GOOT, gote, geut, geute

   - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - geut, goot - bijkeuken

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GEUT v. l) goot, afvoer; 2) keuken met pomp en spoelbak.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEUT zelfstandig naamwoord hoeveelheid vocht die men ineens ergens in of uit giet.

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - geujt zelfstandig naamwoord - goot
2. zelfstandig naamwoord

   geutgat

   - WBD gootgat (afvoergat door de buitenmuur van de bijkeuken), ook genoemd: moozegat, (Hasselt:) moowsgat

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gootgat - gootgat voor 't vuile water"

3. gèùze werwoord, zwak begerig kijken

   - gèùze - gèùsde - gegèùsd

4. Stao tòch nie aaltij zó te gèùze! - Sta toch niet altijd zo begerig te kijken

   - Cees Robben Ik gao dr nog wel is guize... (19790921)

5. Lodewijk van den Bredevoort (ps. v. Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Wij mar gèùze, is mèn helft nie klender, dan dè van dieje aandere. Ik waar nie veul beter dan de héle reut en kéék èùt naor de grôotste helft.

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

   - WNT GUIZER - bedelaar (?)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GUIZEN - slenteren, lui en traag gaan.

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GUIZEN (göze) onov.ww, staan gapen, nieuwsgierig en begerig kijken, v.Dale 'giezen'.

1. zelfstandig naamwoord
   - A.J.A.C. van Delft - Het "gevangetje" werd met meer kinderen gespeeld. Allen holden mede en blijde weerklonken de kinderkreten bij een al of niet geslaagde achtervolging. Waren er al flink wat gevangen, dan gingen de "gevangenen" mede voor achtervolgers spelen en zoodoende was en bleef de heele kinderschaar in uitstekende beweging. De hindernissen stapelden zich al spelend hierbij meer en meer op en het werd een wilde jacht, die warm bloed door de aderen joeg en kleur op de wangen tooverde. Zoo'n laatste "loslooper", een echt haantje de voorste, prat gaande op zijn langdurige vrijheid, wist met echte jongensrapheid en overmoed het vaak tot flink in den avond vol te houden zijn achtervolgers te ontloopen en na eindelijke overwinning ging hij met hooge borst en snoevende op zijn vlugheid naar den dikken boterham met spek of suiker. (Nwe Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 104; 16 maart 1929)

   - Cees Robben We gaon gevangertje doen.. en blôôt slao dôôd... (19670908)
   
2. zelfstandig naamwoord

   ...ze deeje onderweege ginne bokkesprong of gevangertje net as wij aaltij deeje as we in un gruupke ergens naor toe moese. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Onderweege deeje we gevangertje, wieter getikt wier, moes wir iemes aanders perbere te raoke. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) gevaor gevaar

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'gevaar' - gespan, voertuig met paard

1. bijwoord

   gevaorlek gevaarlijk

   - Cees Robben- ik vèèn dè gij mar gevaorlek rijdt;

2. A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - in de Schelde zwemmen is gevaorlek

   - Dirk Boutkan gevaorlek, gevó(r)lek (blz. 34;

   - WBD III.1.4:298 'gevaarlijk' = idem
3. zelfstandig naamwoord

   gevoggelt gevogelte

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. Gevogelt -gevogelte

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEVOGELT zelfstandig naamwoord o. -gevogelte
4. werkwoord

   gevraoge gevraagd - (analogie met dragen en slagen (= slaan)). Hèk oe wè gevraoge? - Heb ik jou iets gevraagd?

   - Volt. deelw. v.h. ww. 'vragen', naar de sterke vervoeging der VIe kl.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Krt.70 plaatst T in het 'gevraogd'-gebied; even ten Z komt 'gevrooge' voor, en in het O ligt een eilandje van gevraoge/gevraogd'.

   - WNT VRAGEN - oorspr. uitsluitend en volledig zwak; naast 'vraagde' komen sinds de 17e eeuw ook sterke vormen voor: gewestelijk sterk volt. dw.
5. zelfstandig naamwoord

   gevrêûk gewrik, gewring

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEWROOK, GEWRUËK zelfstandig naamwoord o. - het wrooken

   - WNT WREKEN (II) - wreiken, wrieken, wreuken, wrooken, vreken, vreiken, vreuken
6. zelfstandig naamwoord

   gevricht wreef

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gevricht (blz. 188)

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'gevricht' - gewricht

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'gevricht' zelfstandig naamwoord - wreef
   ► vreuke

1. naam

   gevuugelek MTW gevoeglijk gevuul zelfstandig naamwoord gevoel korte uu R.J. zô'n raor gevuul, zô'n gèk gezaog

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gin gevuul

   - Cees Robben- daorveur hèk teveul gevuul; ik hèb et gevuul dèk vals zing

   - Cees Robben- 'as g'unne meens zèèt meej gevuul'

   - WBD III.1.4:191 'blij gevoel = vreugdevol zijn

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'gevuul' - gevoel
2. zelfstandig naamwoord

   gevuuleghèd gevoeligheid korte uu

gewaas gewas

1. zelfstandig naamwoord

   gewaod gewaad

   - Cees Robben- gewaod

   - WBD III.3.3:73 'gewaden' = liturgische gewaden
2. werkwoord

   gewaorwòrre gewaarworden, merken, te weten komen, ontdekken

   - Henk van Rijen - dè zudde gaa genog gewaorwòrre - dat zul je vlug genoeg merken

   - Henk van Rijen - khèt gewaorgewòrre - ik heb het ondervonden
3. werkwoord

   gewèd gewed

   - Cees Robben- ast gewèd is, dan ... (= als het erop aankomt? )

   - Frans Verbunt - gewijd (bijv. van geestelijken)

1. voltooid deelwoord van 'wije', 'wijden'

   - Frans Verbunt - ze zèn wèl geweeje mar nie gesneeje ('t zijn ook maar mensen)
2. zelfstandig naamwoord

   gewèèr geweer; warboel, wirwar

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'geweir'; ''n gewair mee 't verkeer'

3. geweer (wapen) Dialectenquête 1876 - hij liep mid'n gewêr (ê als in même)

   - tusschen het geknetter van de gewèren en mitrailleurs komt het kanongebulder opzetten...; Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926.
4. zelfstandig naamwoord

   gewèld lawaai Mòkt nie zón gewèld. - Maak niet zo'n lawaai. R Leuze van een kinderharmonie: Veul gewèld vur wèèneg gèld.

   - WBD III.4.4:244 'geweld' = lawaai

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord o. 'geweld', grote hoeveelheid, menigte

1. zelfstandig naamwoord

   gewin winst MP gez. Et eerste gewin is kattegespin, et twidde kröpt den zak in.

   - Pierre Van Beek - Is men aanvankelijk aan de winnende hand, dan luidt het: "'t eerste gewin is kattegespin", waarop gerepliceerd wordt: "Maar 't leste gewin gaat de zak in". (Nwe. Tilb. Courant; Typische zegswijzen afl. 5; 25 augustus 1959)
2. werkwoord

   gewist geweest

   - met vocaalkrimping: ee> i

3. B ze zèn wisse visse - ze zijn wezen vissen; ik ben (ook! heb) gewist

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - Gewist is lillek! - (realistisch gezegde)

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'nog nooit hee de wereld geregeerd gewist ...'

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'Ik ben 's weest-te kijken' Volt.deelw. v.h. ww 'wezen', 'zijn'

   - Cees Robben As t twaalf uuren was gewist... (19660527) - Cees Robben ...overal waor ge nog nie gewist zèèd... (19770722) gewist wordt door Robben ook gebruikt in de betekenis naar de wc geweest zijn - Cees Robben [Man 1:] En ik zèè overal gewist... [Man 2 relativeert deze grootspraak:] Dè zal wel... Aachter t huis zeker... (19800704) [Achter het huis stond et höske, de plee]

4. NN Ik hèb er ôot gewist dètter gin man was. A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - de schoolkènder zèn meej de mister nòr de zeej gewist; et is wèèrm gewist Antw - GEWEST verldw. - uitspraak van 'geweest'; in N. der Kemp. ook 'gewist'

1. zelfstandig naamwoord

   je weet wel

   - KAREL. 't Is aanders wel gek, Sjarel, ut schent tegesworrig wel dechche irst oe gewitwel tegen de krib moet zette éér dechche iets berèke kunt! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 25 mei 1945)
2. zelfstandig naamwoord

   gewonte gewoonte

   - WBD III.1.4:306 'gewoonte' = idem

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - gewónte

   - Dirk Boutkan (blz. 53) meervoud: gewontes
3. werkwoord

   gewòrre

   - Henk van Rijen - zijn gang gaan; doorgaan waar men mee bezig is

   - Henk van Rijen - Lòt ze mar gewòrre - Laat ze hun gang maar gaan
4. naam

   Bosch geworre - ermee overweg kunnen gewòrreg waakzaam (gezegd van een hond) Ik zuuk un gewórrig hundje. (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990)

   - Cees Robben Zô geworrig as unne hond... (19650430)

   - Henk van Rijen - gewillig, volgzaam

   - WBD (III.2.1:485) gewòrreg = waakzaam

   - WBD (III.1.4:13 'gewarig' = waakzaam

   - WBD (III.1.4:331) 'gewang' = gehoorzaam

5. A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - gewarig - waakzaam (zelfstandig naamwoord l.) = mnl. gewarich 'opmerkzaam'

   - Zal wel samenhangen met 'gewaarworden'
6. naam

   Goem. GEWARIG J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GEWARIG, voor 'waakzaam', doch even als 'gewahrsam' in het Hoogd. niet van een mensch, maar wel b.v. van eenen hond; eertijds echter ook van eenen mensch.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEWARIG - waakzaam, v.e. hond

   - WNT GEWAARWORDELIJK (?)
7. zelfstandig naamwoord

   gewòrreghèd waakzaamheid

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEWARIGHEID zelfstandig naamwoord m. - waakzaamheid

   - WNT GEWAARWORDELIJK
8. naam

   gewròcht

   - WBD III.4.4:226 'gewrocht' = krom
9. zelfstandig naamwoord

   gezaodje, gezòdje, gezaoj aandeel uitdrukking - zen gezaoj / gezòdje gehad hèbbe - z'n aandeel gehad hebben

   - Cees Robben Mar gij het oew gezaodje ook wel gehad... (19790202)

10. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zen gezaoj hèbbe ('70) - gelijk staan met de inzet bij spelen

    - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gezoat - ik heb m'n gezoat, zeggen de kinderen als ze bij het spelen hun aandeel hebben"

    - WBD III 4.4:277 'gezaad', 'gezaai' = portie

    - WNT GEZAAI - l) datgene wat men zaait; 2) datgene wat opkomt uit hetgeen men heeft gezaaid

1. gezeed, gezeej voltooid deelwoord van 'zègge' gezegd Verbunt - hij heeget gezeed gehad - hij heeft het gezegd

   - Henk van Rijen - 'Teegen oe gezeej èn gezwêege' - Tegen jou in vertrouwen verteld.

2. Bosch gezeed - gezegd

   - WNT ZEGGEN - Naast 'gezegd' komt thans nog gewest. voor: GEZEID, GEZEED

1. zelfstandig naamwoord

   gezeever geklets, zachtjes regenen

   - Cees Robben- èn naa gin gezêever;

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEZEEVER zelfstandig naamwoord o. - het zeeveren
2. zelfstandig naamwoord

   gezicht gezicht

   - gezegde: gezicht van aaw lappe - bedrukt gezicht

   - Pierre van Beek - en gezicht van zeuve daoge rèège - somber, boos gezicht (Tilburgse Taalplastiek 131)

   - Pierre van Beek - Hij zèt en gezicht as enen èùl vur et geutgat - van verbazing (Tilburgse Taalplastiek 740125)

   - 2020 - Wanneer je een opmerking over iemands rare gelaatsuitdrukking maakt: - die heej zon gezicht! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006). Volledige bron: KLIK HIER )
3. zelfstandig naamwoord

   VLAANDEREN In plaats van zicht

   - Dieë hô er gezicht op. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 6; 21-11-1929)
4. zelfstandig naamwoord

   gezòdje, gezaoj aandeel verkleinwoord van 'gezaoj', met terugkeer van de weggevallen d van zaod. uitdrukking - Zen gezòdje/ gezaoj gehad hèbbe - z'n aandeel gehad hebben

   - WBD III.4.4:277 'gezaad', 'gezaai' = portie
5. zelfstandig naamwoord

   gezond gezond

   - Dirk Boutkan (blzt.27) in de superlatief wordt de d niet uitgesproken: gezonst

   - WBD gezónd - zonder beschadiging, gaaf (m.b.t. huiden; II 583)

   - A.P. de Bont - bnw. gezond; 'gezond maoger' antwoord dat gewoonlijk gegeven wordt op de vraag 'Hoe geiget?'
6. zelfstandig naamwoord

   gezwaaj

   - WBD III.4.3:84 gezwaaj - takken (collectief), ook genoemd: krôon, kòp, bundel of bussel
7. naam

   gezwakt lenig

   - Frans Verbunt - gespierd, lenig, goed gebouwd, getraind

8. uitdrukking - goed gezwakt - nog lenig van leden

   - Cees Robben Kik-is-eens-aon... Wè diejen meens nog gezwakt is... (19681115)

9. Toenk nòg goed gezwakt waar gink r ok nòg hardlôope ok nòg. (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

   - WBD III.1.1:26 'gezwak', 'gezwakt' = lenig
10. naam

    Haor GEZWAK - lenig

    - WNT ZWAKKEN II 7) Iets met behendigheid, vaardigheid doen, verrichten. In aansluiting bij ZWAK = behendig, vaardig.

    - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GEZWAK bijvoeglijk naamwoord lenig: hij is goed gezwak - hij is zeer lenig.

    - A.P. de Bont - bnw. en bijw. -'gezwak' - lenig, vlug, rap, wakker, behendig. Z.a.

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - VERZWAKKEN ww - beweegbaarder, leniger maken: en wandelingsken verzwakt de beenen

1. zelfstandig naamwoord

   gibberkont lachebek (= 'gieber')

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gibberkont (lachebek)"

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'giebelkont' zelfstandig naamwoord - lachebek! ook: giebelgeit
2. zelfstandig naamwoord

   gieber meisje dat altijd de slappe lach heeft R Dès me tòch en gieber

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord vr. 'giebelkont' - vrouw of meisje die (dat) graag giebelt; ook 'giebelmuts'
3. werkwoord

   giebere, gibbere

   - giebere - gieberde - gegieberd

4. R zacht proestend of zenuwachtig lachen

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gibberen - gibberkont (lachebek)"

   - Henk van Rijen - giechelen, ingehouden lachen
5. werkwoord

   Jag. GIBBEREN - gibben. Gibberen is Vlaamsch voor lachen. Het primaire GIBBEN kwam onder de vorm GIEBEN (giebelen) voor; Eng. to ghybe.

   - WBD III.1.4:204 'gibberen','giebelen' = giechelen

   - WNT GIJBELEN en GIEBELEN - bedwongen lachen, gichelen (in Oost-Friesland, Groningen, Overijsel, Gelderland.

   - A.P. de Bont - zwak werkwoord intransitief 'gieberen', variant van giebelen

   - WNT GIECHELEN, giggelen, giegelen, gichelen; gewestelijk ook: gicheren, kicheren, kichelen
6. zelfstandig naamwoord

   Jag. GIBBEREN - is Vlaamsch voor lagchen; In het eng. is 'to gibber' snappen (v. Dale: brabbelen, snateren, kletsen). giebergèèt = 'gieber', meisje dat altijd de slappe lach heeft

   - Cees Robben Daor gao die Gôôlse giebergèèt... (19851025)

   - Stadsnieuws - Ge zut dèrteg van die giebergèète in de klas hèbbe! - ... van die pubers (240110)
7. werkwoord

   gieleke vals spelen

   - gieleke - gielekte - gegielekt

8. Giels toponiem Gilze

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - Giels

   - Interview Jolen - 1978 - As we gèère nòr et vliege ginge kèèke, ginge we nòr Gielsaachterdeur waarder zôo. (transcriptie Hans Hessels, 2013)

1. zelfstandig naamwoord

   gielsèèsje

   - Henk van Rijen - Europese kanarie (Serinus canarius)
2. zelfstandig naamwoord

   gieltjes, op informeel, slonzig gekleed GG kèkt nie nòr mèn kleere, ik zèè mar op men gieltjes - let niet op mijn kleren, ik heb maar snel wat aangetrokken

1. naam

   Gilze-Rijen

   - Interview met de heer De Kok (1978) Daor bèn ik nòr toe gegaon. dè was bè Gielze-Rije! Gielze-Rije! () Booven op de trein zaate we, zôo ginge we nòr Gielze Rije toe! Mar we moese van Gielze-Rije nòr et vliegveld nòg en half uur lôope! KLIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren )
2. bijwoord

   giender ginder, ginds

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - giender; gat hier èn giender (bastaardvloek)

   - R.J. toen ik giender kwaam

   - Cees Robben Giender... waor dè wegske kromt. (19590905)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, Mee 't wèfke dè daor giender gao / Hè'k vruuger nog gevreeje / Mar dès al vèfentwintig jaor / Of daoromtrent geleeje

   - Henk van Rijen - wès daor ginder wir gònde? - wat is daarginds weer aan de hand

   - A.P. de Bont - giender bijw. - ginder, ginds

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - giender bw. - ginds
3. bijwoord

   Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn Logo van een wekelijkse column door Reflector in weekblad Groot Tilburg, 08-12-1944. gienderwèèd, gunderwijd ginds, ginder, daarginds

   - J.M. Van der Donck, Mooi Truike, in Joh. A. Leopold en L. Leopold, Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882: an in aander taofel, giender wêd(8), gaon zitte. - daar geannoteerd met: daar ginder.

   - 'k Geniet dan 't gunderwijd gelegen/ gedaone goed... (H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Levenswaandel, 1932)

   - "Wie weet wè-t-ie ammaol hee meegemaokt giender wijd... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939)

   - Cees Robben In den Haaikaant giender wèèd... (19590905) versterking van ginder door wèèd= wijd, ver weg - Cees Robben Daor gienderwèd in zunnen hof... (19550129) - Cees Robben Gienderwèèd.. daor gao die Gôôlse giebergèèt... (19851025)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 10 15 - 't Wordt wir donker gienderwèd / 't Bleft durlòòpend drège / As 's nie veraandert zumme strak / Wel wir 'n buike krège.

   - Audio-opname 1978 - èn dan daor gienderwèèd die koeje èn die vèèrze stonden ammel vaastgebonde (- Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013)
4. bijwoord

   giens

   - Cees Robben Want in dè giense höske geens../ Wier vruuger bier gebrouwen... (19560908)

   - Henk van Rijen - ginds
5. bijwoord

   giensgòns, geensgòns

   - Henk van Rijen - op de heenweg

   - Henk van Rijen - 'Hè waar in-t giensgòns al tèène' - Hij was op de heenweg al doodop.
6. naam

   giereg gierig

   - Cees Robben- giereg, vèùl, van den haawvaast ...;
7. zelfstandig naamwoord

   korte ie gierkiest gierkist uitgesproken met tweemaal korte ie

   - WBD - gierbak, houten kist die geplaatst kan worden op een kar waarmee men gier naar het land brengt.
8. bijwoord

   giestere gisteren

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'giesteren'

   - Cees Robben- Ik bèn giestere oover ene kaajscheut geklòtterd

   - Cees Robben- Hoe ist giestere verlôope? Ik hèb giestere nòg en spraaj pèrsmoppe gezien

   - Henk van Rijen - As ge mèn giestere gehuurd hòt, hòdde me naaw wè te kommendeere.

   - Èmme kreege sondaags ok dikkels Soupe à la giestèèr. In goei Tilbörgs: Soep van giestere. Meej dikke fèrmesèllie. Die soep konde eete meej ene verkèt. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - 2020 - Als het de andere dag veel kouder is dan de vorige dag: - dè schilt ene jas meej giestere! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006). Volledige bron: KLIK HIER )

9. BRABANT

   - A.P. de Bont - bijw. 'giesteren' - gisteren
10. werkwoord

    giete gieten 1 water uitgieten of drank inschenken

    - Dialectenquête 1876 - giete, hij goot, gegoote (OO luidt ietwat naar ou)

    - Dirk Boutkan 'Mene vriend is de bloeme gòn begiete' - gaan gieten (blz. 94)

    - WBD III.4.4:218 'gieten' = uitgieten, uitschenken

11. 2 In verband met regen

    - WBD III.4.4:64 'gieten' = regenen; ook 'sauzen'

    - WBD III.4.4:66 'gieten' = hard regenen

    - WBD III.4.4:68 'regenen dat het giet' = hard regenen

    - WBD III.4.4:218 'gieten' = gutsen, ook 'plenzen', 'spetten'

    - WBD III.4.4:72 'gieten' = aanhoudend regenen

    - WeïjD giete (krt.9)
12. zelfstandig naamwoord

    gieteling

    - Henk van Rijen - merel (Turdus merula)

    - WBD III.4.1:81 'gieteling' = merel

1. gif(t) persoonsvorm geef Gif me nòg en dröpke imperatief van 'geven', met vocaalkrimping - eveneens in tegenwoordige tijd sing. 2e + 3e pers.

   - Cees Robben Gif mèn mar de frutblaos vadder... (19550205)
   

2. DANS die kèèrs gift en goej licht war

   - Henk van Rijen - gif is hèrs - geef eens hier

   - Henk van Rijen - gifde niks mir om em om? - geef je niets meer om hem?

   - WBD III.1.4:229 'gift' = woede
3. naam

   gij, gè, ge, e jij, je, u (zie ook -e)

   - Cees Robben- ómdè gèt zèèt; vatte gij mar gaaw en kuukske;

   - In een verwijt wordt 'gij' aan het slot herhaald: Gij hèt nôot ginnen tèèd gij!
4. zelfstandig naamwoord

   Gij haawt alles vur oewèège gij! WvM 'daor sedde ghay gedopt' gijlkèùp

   - WBD gistkuip (kuip waarin men de wort laat gisten, in een brouwerij)

   - WNT Gijl - brouwersterm voor 'gistend'
5. zelfstandig naamwoord

   gillemestie

   - Henk van Rijen - gymnastiek
6. zelfstandig naamwoord

   Gils, Giels de gemeente Gilze gimmeljeerd bijvoeglijk naamwoord geëmailleerd ...zón messien, mee veul nikkel en glaanzende tegels of gimmeljeerd gewitwel kwiezeljaer noemen ze die dinger. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) gimmer bijwoord; samentrekking van 'geen meer' We hèmmer gimmer. - We hebben er geen meer. gin, ginne telwoord 'geen' met vocaalkrimping

   - Cees Robben- In de schônste stad van t laand/ kwaam... En mee gin lege haand/ Tôôntje... [Prent over de geboorte van de 127.000ste Tilburger, genaamd Tôôntje van Zundert. De schonste stad van et laand is de volksnaam voor Tilburg.] (19540213)

   - Cees Robben Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens... (19641127) - Cees Robben Ge lôôpt er mee ginne riek deur... [van een degelijk kledingstuk; onverslijtbaar] - Cees Robben Heet-ie naa echt ginne gèèle-vèèref..? (19650507) - Cees Robben Mar t is toch ginne staand.. (19600826) - Cees Robben Isser dè eene van t Gurke Tonia...? Nee hörre... dr wordt bij ons ginne Turk vermist... (19560303) - Cees Robben De kender hebben ginne rust (19650507) - Cees Robben As ge meej oewen èèremoei ginne raod wit... Dan zèède nie werd deggem het... (19840420) - Cees Robben k Heb ginne aord meej deeze maantel.. (19680119) - Cees Robben Men kender wille toch wel elke week wè nuus, Nel... En zelf hek nog ginne buuste-haauwer aon mn kont... (19860926)

   - Henk van Rijen - we hèmmener gin mir / wè, hèmmener gin mir?

   - Henk van Rijen - ze hòj er gin kèènd aon - ze had er geen kind aan

   - Henk van Rijen - ginne klaoren blom - geen zuivere koffie
7. naam

   A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - witte ginne waogemaoker. WvM 'die hèn we hier ghin' gin man niemand variant: ginniemand Dè gelêûft gin man. - Dat gelooft niemand.

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - Dan wit er gin man mir waor 't schaait

   - A.P. de Bont - ge'mán (geen man) vnw. 'geenman' - geen mens, niemand

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GEE(N) MAN - niemand
8. bijwoord

   J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GEEN MAN - geen mensch of niemand (man beteekent eigenlijk 'mensch') gineens niet eens Agger nie op geweeze wòrt,/ dan ziedem nog gineens. (Henriëtte Vunderink, De krèùkezèèker, uit: Tis de moejte wèrd; 2011)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'ginins' bijwoord - niet eens

9. Bosch gineens - niet eens

1. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'hööberbrôojkes, hööberböllekes' - Hubertusbroodjes

   - WBD III.3.3:253) 'huibertbollen
   
2. naam

   hèùvereg

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - huiverig
3. werkwoord

   hèùze huizen, wonen hi tussenwerpsel hè?; wat zeg je? hiegiejèène zelfstandig naamwoord hygiëne

   - Ook als hiegiejeene gehoord - Mar naa zègge ze van mieljeuw èn hiegiejeene. [Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015]
4. zelfstandig naamwoord

   hiel hiel

   - De kèrmenaoj, de platte ribbe, de zult of krèp, et zwoert èn spèk. Toe den hiel aon toe. Durreege spèk èn ballekebraaj. Et smòdderpötje. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - WBD (Hasselt) ploegzool (balk die over de grond glijdt)

   - WBD (Hasselt) ploeghiel (achterste gedeelte van de ploegzool)

   - Brabantse spreekwoorden (Mandos): meej de hielen òn de vurkaant geboore zèèn (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - sloom zijn

   - Brabantse spreekwoorden (Mandos): op de hiele draaje (Handschrift Daamen 1916) - koket lopen

   - WBD III.1.3:248 'hiel' = hak van een schoen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - hiel (kaart 90)
5. werkwoord

   hiel hield verleden tijd van 'haawe'

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - kaart 73 geeft 'hiel', met niet ver van T andere vormen: hiew, hief. Door assimilatie is uit hield > hiel ontstaan (vgl. schelden> schelle).

6. hielep verleden tijd van hèlpe hielp

1. naam

   geen van allen; niemand ... ons meenschen die gineenvanalle weten waoraon we 't verdiend hebben... (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929) gips zelfstandig naamwoord gips Hij ha zenen èèrm in de gips.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gips (krt.41)
   
2. werkwoord

   gissele geselen

   - Henk van Rijen - wè hèbbe ze dieje sneevel tòch gegisseld - ... toch mishandeld
3. zelfstandig naamwoord

   Buuk = geselen, overdrachtelijk: water bij de jenever doen. gisselek Hil't gisselek waar derbij. - Alle geestelijken waren present.

   - Cees Robben- Ik bèn 'geestelijke' advieseur van jöllieje gèètenbónd gewòrre.

4. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - as ge de gisteleke wilt eere, moete der nie mee verkeere (MP'86)

   - De waardering daalt namelijk bij het constateren van hun gebreken.

   - gesubstantiveerd adjectief
5. zelfstandig naamwoord

   ...de priester, pestoor of kapelaon, et zal wel enne gisseluke gewist zèèn, goot wè waoter over menne krèùn... (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Daor hebben hil wè gisseleke wel un dagtaak aon gehad, denk ik naa. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Soms vertelde dè gisseluk in die godsdienstlessen wel leuke verhaole.Gisseluk waar de naom die onze vadder gaaf aon alles wè enne zwarte lange rok droeg en meej de kerk te maoke ha. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - WBD (III.3.3:369) 'geestelijk (ook geselijk)' = priester

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'gistelek 't' zelfstandig naamwoord - de geestelijkheid
6. zelfstandig naamwoord

   gist geest K&B in mene gist R.J. 'die zie zwart as ene gist' Dialectenquête 1876 - gist Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zene gist zien krèùne (MP'36) - ergens vreselijk tegenop zien

   - Cees Robben Bezeten dur den helsen gist (19660527) - Cees Robben Den tobber (...) gaaf al lang den gist... (19570313) - Cees Robben Heej jouw perd verstaand..? Verstaand, dè weet ik nie.. Mar gist zit er in. (19800725)

   - Henk van Rijen - hij gaaf de gist - hij ging dood

   - WBD III.1.4:207 'geestig' = grappig
7. zelfstandig naamwoord

   gist gist Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - van gist tót kanêelwaoter (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1972) - van het kastje naar de muur.

1. samentrekking

   oude verleden tijd van 'gaon' meestal opgetekend als 'gong'

   - Interview Jolen - 1978 - dè gink oover, jè, den bond, war, de afdeeling van den bond èn zôo, war, dè weet ik nòget lôon, hè! (transcriptie Hans Hessels, 2013)

2. ginnenêene niet een, geen enkele ...al wè'k schrijf is vur ons eigen Brabantsche volk en daor hee ginneneene vremde sjandoedel z'n snotneus tusschen te steke. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 1; 9-10-1929) A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - ginnenêene 'mins' is vólmòkt. niets - geen enkel woord

   - Cees Robben Ze zeeter ginne eene ... (19651022) - Cees Robben Mar [hij] zitter ginne eene... (19661021) - Cees Robben Ze zitter ginne eene bij die gelegendigheid... (19680920) - Cees Robben Ge zegt er ginne eene... (19700827) - Zi onze paa vruuger as we zaate te eeten al nôot veul, naa zittie der mistal hillemol ginnen ééne mir. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - En ok hil deren ötlaot laag eronderèùt. Naa mokt heur dè nie zô veul èùt want ze heurt er tòch ginnenêene. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

3. niets - geen geld

   - Cees Robben Meense dieter ginne eene hebbe,.. hebben t aaltij over aander meense geld... (19850816)

1. zelfstandig naamwoord

   generaliteitslandje; de generaliteitslanden waren in de tijd van de Republiek landsdelen die geen stem in het landsbestuur hadden; onder andere Staats-Brabant; aan het woord kleeft in Zuid-Nederland de betekenis van uitbuiting door het Noorden. Audioregistratie 1978 - Virtien Achtien! Toen krêege wij ineens zôo tacheteg Amsterdammers in de schuur èn in de stal! Ènne dè was ook en drukke èn Daor koste al òn zien dè wij wèèd aachter liepe, die zuiderlinge, hè! Want die [Amsterdammers] hòn van alles! Rôokwèèrek! Kwatta! Jè, wij zèn hier aaltij zôo mar et ginnerallieteitslandje gewist hor! Zègt dè daor (tegen de interviewer, Jan Briefies, een 'Hollander') in Noord-Holland mar bij jöllie! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels) ginneraol zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord generaal

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - ginneraole rippetitie

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - ginneraol
2. naam

   ginniemand niemand variant van 'gin man'

   - Cees Robben Ge zaagt er gin niemand (19590822)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, - 74 10 31 - Want in zne tèd in vruuger jaore / Kos 'm bekaant gin niemand aon.
   ► geniemand

naar ginds gaande, dus nog niet teruggaand, nog niet 'hers', pas halverwege. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. naam

   geen van allen; niemand ... ons meenschen die gineenvanalle weten waoraon we 't verdiend hebben... (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929) gips zelfstandig naamwoord gips Hij ha zenen èèrm in de gips.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gips (krt.41)
   
2. werkwoord

   gissele geselen

   - Henk van Rijen - wè hèbbe ze dieje sneevel tòch gegisseld - ... toch mishandeld
3. zelfstandig naamwoord

   Buuk = geselen, overdrachtelijk: water bij de jenever doen. gisselek Hil't gisselek waar derbij. - Alle geestelijken waren present.

   - Cees Robben- Ik bèn 'geestelijke' advieseur van jöllieje gèètenbónd gewòrre.

4. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - as ge de gisteleke wilt eere, moete der nie mee verkeere (MP'86)

   - De waardering daalt namelijk bij het constateren van hun gebreken.

   - gesubstantiveerd adjectief
5. zelfstandig naamwoord

   ...de priester, pestoor of kapelaon, et zal wel enne gisseluke gewist zèèn, goot wè waoter over menne krèùn... (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Daor hebben hil wè gisseleke wel un dagtaak aon gehad, denk ik naa. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Soms vertelde dè gisseluk in die godsdienstlessen wel leuke verhaole.Gisseluk waar de naom die onze vadder gaaf aon alles wè enne zwarte lange rok droeg en meej de kerk te maoke ha. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - WBD (III.3.3:369) 'geestelijk (ook geselijk)' = priester

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'gistelek 't' zelfstandig naamwoord - de geestelijkheid
6. zelfstandig naamwoord

   gist geest K&B in mene gist R.J. 'die zie zwart as ene gist' Dialectenquête 1876 - gist Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zene gist zien krèùne (MP'36) - ergens vreselijk tegenop zien

   - Cees Robben Bezeten dur den helsen gist (19660527) - Cees Robben Den tobber (...) gaaf al lang den gist... (19570313) - Cees Robben Heej jouw perd verstaand..? Verstaand, dè weet ik nie.. Mar gist zit er in. (19800725)

   - Henk van Rijen - hij gaaf de gist - hij ging dood

   - WBD III.1.4:207 'geestig' = grappig
7. zelfstandig naamwoord

   gist gist Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - van gist tót kanêelwaoter (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1972) - van het kastje naar de muur.

1. naam

   chemisch die gjeemiese stòffe wèffer ròtzôoj dèttet is [- Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015] glaans zelfstandig naamwoord B glans

   - Cees Robben- t eksaome van t verkeer/ wier dan ôôk mee glaans genomen... (19540717)

   - WBD III.2.3:163 'glans' = dauw (laagje op vruchten}
2. werkwoord

   glaanze

   - WBD glaanze - glanzen, het leer aan de nerfkant glanzend maken (II 662), ook 'glaansstôote' genoemd

   - WBD III.4.4:241 'glanzen' = blinken
3. bijwoord

   glad glad geheel en al

   - WBD III.4.4:227 'glad' = vlak, ook 'effen', 'egaal', 'plat'

   - WBD III.4.4:210 'glad' = glad, ook 'gladdig' Ik zèè et glad vergeete. - Ik ben het helemaal vergeten.

   - Frans Verbunt - zo glad as ne pòlling in nen êemer snot

   - WBD III.1.4:27 'glad' = slim; 88 'glad' = leep, doortrapt

   - WNT GLAD - bijwoord van graad: als bepaling bij werkwoorden: geheel, volstrekt; ook: stellig. Glad vergeten = totaal vergeten.

4. Hoeufft: 'Ik heb het glad vergeeten' - geheel en al ook glatteg glad, gladdig

   - Henk van Rijen - wèst tòch gladdeg - wat is het toch glad!

   - WBD III.4.4:210 'gladdig' = glad

   - WNT GLADDIG - tamelijk glad; glibberig
5. zelfstandig naamwoord

   gladdeghei gladheid

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GELATTIGHEID zelfstandig naamwoord v. - zonder mrv. - gladheid

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - glattighèd

6. Haor. GLADOIGHED - gladheid

1. zelfstandig naamwoord

   gladakker t Was me wel innen gladdekker den dieën... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) glaoze zelfstandig naamwoord, plur. glazen Dialectenquête 1876 - mok de gloaze is vol - vul de glazen plur. van 'glas glaoze stoffelijk bijvoeglijk naamwoord glazen R.J. 'ùt 't glaozen drinkfonteintje' A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - gif óns vier glaoze bier

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'glaozende' bijvoeglijk naamwoord - glazen

2. glazen; meervoud van glas

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 04 23 - Mar hullie Kee die brocht al rap / 't Geduvel in de glaoze.

1. bijwoord

   glazig De Wijs - Wè kèkt dè menneke toch glaozig. (10-02-1963) glaozewaaser

   - Frans Verbunt - libel

   - Panken - 1850 - Snijders of kleermakers, noemt men hier meestal de koorn- of rombouten, ook puistenbijters genoemd, insecten, welke van vliegen en vliegende insecten leeft. In sommige streken onzer Provincie noemt men dezelve Glazenmakers of Schoenlappers, met welken naam ik dezelve ook hier wel eens heb hooren bestempelen. De Noord-Brabantsche Volks-Almanak van 1845, zegt daarvan o.a. in eene noot, bl. 12: "Men heeft zeer vele soorten van deze mooie diertjes, met uitmuntend heerlijke kleuren, vooral aan den rand van slooten en stilstaande poelen, voornamelijk onder de kleinere soort Juffertjes genaamd. In Vriesland geeft men ze den naam van wilde Hengsten, dit is wilde paarden." (Biemans, Johan (red., 2010): Kempensch taaleigen () verzameld en toegelicht door den Onderwijzer te Westerhoven P.N. Panken () Maart 1850.)
2. zelfstandig naamwoord

   glas

   - verkleinwoord glòske - Dirk Boutkan (blz. 52) glaas of glas - WBD III.1.1:110 'glas' = glazuur (op tanden); ook 'email'

1. zelfstandig naamwoord

   glassees zachtleren vingerhandschoenen van Frans: glacé glatteg, gladdeg gladdig, tamelijk glad

   - Pierre van Beek - et èès is glatteg

   - WNT gladdig - tamelijk glad (Glattig - gladdig, glad, glibberig, DE BO)

   - A.P. de Bont - bnw. 'glattig' - gladdig, glibberig, glad

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GLATTIG, GELATTIG - glad, glibberig
2. zelfstandig naamwoord

   gleej persoonsvorm gleed verleden tijd van 'glije' glêûf

   - Henk van Rijen - geloof
3. werkwoord

   glèùpe gluipen

   - WBD III.1.2:13 'gluipen' = sluipen; ook 'glippen'

   - WBD III.1.2:124 'gluipen'=verdacht rondlopen; ook: 'sluipen', 'struinen'

   - WBD III.1.4:92 'gluiper' = idem
4. zelfstandig naamwoord

   glèùperd gluiperd Anoniem 1959 Mar de meulesteller was nie te genaoke,/ die liet zun eige nie vur gleupert en neetoor uitmaoke. (Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie) glije werkwoord, sterk glijden

   - WBD III.3.2:154 glije, slippere, slibbere = glijden op het ijs

   - WBD III:1.2:13 'glijden' = glijden, ook slipperen schuiven
   ► voor

   ► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm
5. zelfstandig naamwoord

   B glije - gleej - gegleeje glijer

   - Frans Verbunt - step, autoped

   - Henk van Rijen - 'glèjerke' - houten stepje

   - WBD (III.3.2:131) glijer, autopèd, aveseerplèngske, stèp = step

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - glijer zelfstandig naamwoord - step
6. zelfstandig naamwoord

   glijermènneke 't jungske glijert op zn stepke... (Piet Heerkens; uit: Brabant, Stokperdjes, 1941) Glijermenneke Menneken in oe overalleke, volgelapt mee lepkes blauw, 'k veen oe op straot een lief gevalleke, op oe glijerken aon de sjouw. Tippetippetip zoo doet oe vuutje ieder stepke geefde gij gas en ze zien oe vurig snuutje zóó nooit gloeien in de klas. Soepel as waoterke schiete gij tussen auto's fietsen en waogeltjes deur en de zwaore loggere bussen blijfde gij in et druk verkeer nog véúr. Lollige glijende gloeienden bengel, ongelukskes krijgde gij nie onder de vleugels van oewen engel die oe zeker geeren zie. Menneken in oe overalleke, volgelapt mee lepkes blauw, 'k veen oe een lief en vief gevalleke op oe glijerken aon de sjouw.

1. zelfstandig naamwoord

   glimworm

   - WBD III 4,2:174 lemma Mannelijke glimworm - glimkever frequent in Tilburg glimworm zeldzaam in Tilburg
2. werkwoord

   glimme glimmen

   - WBD III.4.4:241 'glimmen = blinken

   - Dirk Boutkan glimme - glóm - geglómme

1. zelfstandig naamwoord

   glimworm

   - WBD III 4,2:172 lemma Glimworm - De glimworm (Lampyris noctiluca) is een in onze streken zeldzaam voorkomend en tot de verbeelding sprekend insect dat op vroege zomeravonden licht geeft. Het mannetje heeft lichtbruine dekschilden en vliegt, vaak in grote aantallen, op warme juliavonden onder de bomen; het wijfje is ongevleugeld, lijkt op een larve en kruipt over de grond. Beide hebben aan het achterlijf een gecompliceerd fel geel lichtgevend orgaan. Ze worden 12 mm. glimpworm Middennoordbrabant lichtworm frequent in Tilburg dwaallicht Tilburg pierworm Tilburg pier Tilburg - WBD III 4,2:174 lemma Mannelijke glimworm - glimkever frequent in Tilburg glimworm zeldzaam in Tilburg
   
2. werkwoord

   glienstere glinsteren glienstere - gliensterde - gegliensterd gloejeg bijvoeglijk naamwoord PM gloeiend heet... stookte den braand in de pijp mee 'n stukske gloeiig hout... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Boere-Profeet; feuilleton in 5 afl. in de NTC 1-7-1939 29-7-1939)

   - Stadsnieuws - Braand oewen mond nie, dieje kòffie is nòg gloejeg. (020907)

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GLOEIIG - bijvoeglijk naamwoord - gloeiend heet

   - A.P. de Bont - bnw. en bijw. 'gloeiig' - gloeiend, brandend

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GLOEIENDIG, GELOEIENDIG, GLOEIIG - gloeiend

   - WNT GLOEIIG - verouderd: heet, warm
3. bijwoord

   gloejend, gloejendeg

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GLOEIENDIG, GELOEIENDIG, GLOEIIG, bvw.- gloeiend
4. zelfstandig naamwoord

   HFT. GLOEIJENDIG, voor gloeiend. Schoon zelfs door vondel gebruikt, keurt Huydecoper het af. gloorie glorie Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - die gloorie heej moet pènt lije (JM'50) - wie mooi wil zijn, moet pijn 1ijden. glòske zelfstandig naamwoord, verkleinwoord glaasje Vat nòg en glòske. Cornelissen ha den bijnaom van "Bitterkesboer", want hij waar groot van stuk en kos er veul aon van die glaoskes. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) Ze dronken mee d'r tweeën enkelde glaoskes in de veurkaomer... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939)

   - Cees Robben vieze glaoskes vet van t roet... [namelijk de glaasjes met roet waardoorheen naar zonsverduistering wordt gekeken] (19540703)

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - gauw èfkes nòr Fonske Illese (Elissen), gauw en glòske bier drinke èn dan wir in et febriek! Klik hier om dit bestand te beluisteren
5. zelfstandig naamwoord

   glufke

   - Henk van Rijen - gleufje
6. zelfstandig naamwoord

   Gòd God Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - hij stikt Gòd de ôogen èùt (- Pierre van Beek - TT69) - gelegd van iemand die ondanks dat hij het goed heeft, altijd klaagt Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - nie van en 'Gòd zeegent oe' bevrijd zèèn (JM'50; een knappe dochter nog niet uitgehuwelijkt hebben Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - zèède van Gòd verlaoten òf hèdde gin knêûpen òn oew ónderbroek? ('72) - ben je nou helemaal gek; reactie op onmogelijk verzoek gòddaank goddank

   - Cees Robben- góddaank

1. bastaardvloek Tot dèsse ineens van kaojeghèd zeej:/ "Ik lig vur piet snòt hier, Gòddoome!" (Henriëtte Vunderink, Kaawe jatte, uit: Tis de moejte wèrd; 2011) Tis èlke naacht etzèlfde Gòddoome! (Henriëtte Vunderink, Slaopeloosheid, uit: Tis de moejte wèrd; 2011) gòdsakkerdekont bastaardvloek

   - Henk van Rijen - bastaardvloek
2. naam

   Overzicht van alle bastaardvloeken gòdsgaans

   - Frans Verbunt - godgans

   - Frans Verbunt - de gódsgaansen dag - de hele dag
3. werkwoord

   gòdvere

   - Frans Verbunt - vloeken

   - WBD III.1.4:236 'godverren = opspelen

   - Stadsnieuws - Dieje meens is nògal vèùlgetòld: hij lòpt hil den dag te gòdvere (081106)
4. zelfstandig naamwoord

   gòdvergrammer

   - Henk van Rijen - rotzak
5. zelfstandig naamwoord

   goed

   - Henk van Rijen - kledingstof, ellegoed, goederen

   - Henk van Rijen - 'Goed van vèèf cènt t-èl ' - slechte kwaliteit stof

   - Henk van Rijen - 'Zo slèècht as goed van unne cènt ut èl'- iets v.d. minste kwaliteit

   - WBD III.1.3:5 'goed goed' = zondagse kleren

   - WBD III.1.3:6 'zomergoed' = zomerkleren; 'wintergoed' = winterkleren
6. bijwoord

   goed, goej goed MP gez. Goeje praot kòst niks en goeje raod is gèld wèrd. MP gez. Et èlfde gebòd: Doe gin man goed, dan zal oe gin kwaod geschieje.

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'gij het goei praoten'

   - Pierre van Beek - goej booter = roomboter

   - Henk van Rijen - 'Goej botter'

   - Pierre van Beek - goed van inneeme - veel drinkend

   - Pierre van Beek - goed van ònneeme - lichtgelovig

7. A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - die kèèrs gift en goej licht war! de pestoor heej goeje wèèn

   - Henk van Rijen - te goeje koome - tegemoet komen (in zeker opzicht)

   - Henk van Rijen - goej kaomer - pronkkamer, salon

   - Frans Verbunt - et is nie goed òf et dugt nie - het is nooit goed

   - WBD III.3.1:249 'een goeie' - kwinkslag

   - WBD II.1.2:185 'nie goed' = zwak van gezondheid; onwel

   - WBD III.1.3:4 'goede kleren' = zondagse kleren

   - WBD III.1.3:5 'goed pak', 'goed goed' idem

   - WBD III.1.4:329 'goed' = gedwee

8. zelfstandig gebruikt

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 09 06 - t Goei hebben we wir gehad / De zomer is wir tène..

9. als alcoholische drank

   - Cees Robben Ze [twee vrienden] han saome gepesjonkeld/ En te veul van t goei gehad... (19620504)
10. werkwoord

    goedmaoke

    - WBD III.3.l:229 'goed maken', 'weer goed maken' = bijleggen

1. zelfstandig naamwoord

   goejeghèd goedheid

   - Cees Robben Ze deugde nie van goei-jig-hed (19740510)

   - WBD III.1.4:67 'goedig = braaf; 69 'goedig' = zachtzinnig

   - WBD III.1.4:330 'goedig' = gedwee

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GOETIGHEID zelfstandig naamwoord v. - goedheid

   - WNT GOEDIGHEID - goedheid, welwillendheid, vriendelijkheid
2. naam

   goejekôop goedkoop

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'goeikooper' (bis); 'goeiekooper' (passim);

   - Cees Robben- zolang de snijblómme nòg zôo goejekôop zèn;

   - A.P. de Bont - bnw. en bijw. 'goeiekoop' - goedkoop

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GOEDEKOOP (uitspr.: goeiskoop) - goedkoop (goeiekooper = betere koop)
3. zelfstandig naamwoord

   goejendag goedendag, goeiendag Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - te lui zèèn óm gen'dag te zègge ('66) - zeer lui zijn

van: goed

1. zelfstandig naamwoord

   goesting

   - WBD III.1.4:188 'goesting' = zin

   - WBD III.2.3:26 'goesting' = eetlust
2. werkwoord

   goffere

   - Henk van Rijen - de mond volproppen, snel eten

3. gol persoonsvorm

   - Henk van Rijen - gold (verleden tijd van gelden)
4. zelfstandig naamwoord

   gòlde liesjes

   - Frans Verbunt - golden delicious (merkterm voor de appels 'golden delicious')
5. zelfstandig naamwoord

   gòlderij

   - Pierre van Beek - troep, rommelzooi (verbastering van 'galanterie' (collectivum)?)
6. naam

   WS Is het geen verbastering van 'galerij', waarnaast een vorm met 'd' (gaanderij) gangbaar is? L treedt vaker in de plaats van N: hun/hullie. göllie, gullie, vroeger ook gèllie jullie, gijlieden

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'en gellie toch ook!'; gellie (passim)

   - Dirk Boutkan (blz. 58) als onderwerp: gullie, anders: jullie

7. Dialectenquête 1876 - gèllie kree wênig - gijlieden kreegt weinig In een verwijt wordt 'göllie' aan het slot herhaald: Göllie wit nôot niks göllie! Göllie dörft er nie in göllie!

   - Cees Robben Ôlliede-göllie den öllieje-ôôk... (19560825) [Oliën jullie die van jullie ook?] - Cees Robben Göllie komt pas kèèke... (19580705) [Merk op: het meervoudig göllie wordt gevolgd door het enkelvoudige komt] - Cees Robben Göllie doet zômar deur... (19640522) - Cees Robben Dan witte göllie t wel. (19670428) - Cees Robben Hoe witte göllie dè..? (19871106) - Cees Robben Luste göllie sewèèle n tas koffie.. Ik neuk m aanders toch mar in den gôôtsteen.. (19720804)

8. A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - toen kwaamde göllie hier èlk jaor nòr de kèrmis A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - wij moete daor de hèlft van hèbbe èn gullie (göllie= boers) daander.

   - Henk van Rijen - hèdde göllie döllie ok böllie? - hebben jullie die van jullie ook bij je?

   - Henk van Rijen - zöllie verdiene meer òp öllie, as göllie op höllie

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Krt. 66 maakt geen onderscheid tussen 'göllie' en 'gullie" maar plaatst T in de streek waar gullie gezegd wordt, tegenover 'gellie' juist ten oosten van T.
9. werkwoord

   Bosch gèllie, ook gullie gòllieje

   - Henk van Rijen - gapen, kijken

   - WBD III.1.1:238 'golliën' = nieuwsgierig kijken; ook 'spitssmoelen'
10. zelfstandig naamwoord

    Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn gòlliepaop sufferd

    - A.J.A.C. van Delft - De zoutleurder (zoutsmokkelaar) was "ginne gollipaop". Dit is: Geen sufferd. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 109; 13 april 1929)

    - Cees Robben Kek uit oew soepers, golliepaop.... (19560211)

    - Cees Robben Gollie-paop.. (19700612)

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 74 02 21 - 'ne Suffer hiet wir gaoliepaop

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 09 11 - 'ne Gaoliepaop... / / De Sjarel die hee aaltij wè / Hij zit gestaog mee stukke / 't Is of den duvel 'r mee spult / Aaltij wir ongelukke.

    - Pierre Van Beek - "'n Gaolliepaop" is een sufferd. Ook "ne louw". (Nwe. Tilb. Courant; Uit Tilburgs folklore; 18 juli 1958)

    - Pierre Van Beek - 'n "Golliepaop" is 'n sufferd. 'n "Taotolf" is ook zo iets. (Nwe. Tilb. Courant; Typisch Tilburgs afl. XI; 10 jan. 1958)

    - Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990 - Zaagdum laauwe, dun golliepaoper ?

    - Henk van Rijen - kèkt öt oe soepers, gòlliepaop.' - kijk uit je doppen, sufferd

    - Piet van Beers (Spoeje doemmeniemer), 2009 De buurvrouw vertèlt: Zôo teege êene issie thèüs/ dieje grôote Gaolipaop.

    - Lodewijk van den Bredevoort (ps. v. Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Hoe komde daor na wéér bij, gaoliepoap dè ge zèèt.

    - Henriëtte Vunderink; Et naojmesjien; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Ge zaagt ze nò en tèdje dènke:/ "Wènne gòlliepaop."

    - Stadsnieuws - Wè zèède tòch ene gòlliepaop, ziede dè naa nie? (250307)

    - WBD III.1.4:35 Hieronder is 'gòlliepaop' niet vermeld; ook elders niet.

    - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

    - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - golliepaop - iem. die staat te suffen of erg onhandig is. Wordt voornamelijk gebruikt voor vrouwspersonen.

    - A.P. de Bont - galperd, hannes, sulachtig persoon, suffer, dromer z.a.
11. werkwoord

    Brabants bier: Galliepaop.Menukaart van een Tilburgs café in 2018. gòlliepaope onoplettend zijn R verveeld (en zinloos) wachten Stao toch nie te gòlliepaope R Ik hè en uur ston gòlliepaope, ir dèttie kwaam.

    - Cees Robben- oew pèt tèùs òphaawe, nèt as hier, gòlliepaop;

12. Alleen de infinitief is gangbaar, meestal vergezeld van 'staon' of 'zitte

    - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - Golliepaope - suffen, gapen
13. zelfstandig naamwoord

    gölp gulp R dès ginne knêûp vur òn men gölp;

    - N. Daamen - Handschrift 1916 - "gulp - 'n broek mee 'n gulp (vierkante voorsluiting van een broek), klepbroek"
14. naam

    Gols van Goirle, Goirles K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - de Golse Tilburger = - Cees Robben(blz. 67) Piet van Beers Priventief: Blèèf öt de buurt van Gôol vandaon,want daor loope Golse gèète. (Het zeventiende boekje, 2010)

    ► Gôolse

1. zelfstandig naamwoord

   iemand uit Goirle Al is Tilburg en grôote stad/ èn Gôol daorbij mar klèèn/ tòch zo ik bist es aaventoe/ ene Gôlse wille zèèn. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Gôol is wir veur...) goltje zelfstandig naamwoord, dim

   - Henk van Rijen - doelpunt, doel; gaol
   
2. zelfstandig naamwoord

   gom stijfgeworden sap uit steenvruchten, ook snot of slèèm genoemd gòmme persoonsvorm met voornaamwoord gaan we Ast tèèd is, gòmme.

   - Cees Robben- saome gòmme et nuuwe jaor in: dôod gòmme ammòl

   - Henk van Rijen - gómme óf zumme nòg blèève?
3. werkwoord

   Versmelting van ww-uitgang(n) met persoonlijk voornaamwoord (w) levert m op. gòn gaan

   - Dirk Boutkan (blz. 23) gòn (tegenwoordige tijd pluralis) - = gaon, met vocaalkrimping

4. gònde, gaonde tegenwoordig deelwoord van 'gaon' gaande

   - Cees Robben- Wès hier naa wir 'gaonde'? Wè is er tòch gònde?

   - Cees Robben- daor is niks 'gaonde';
5. werkwoord

   gong ging

   - R.J. die ònt vèrze maoke góng

   - Henk van Rijen - ginke, gonke - gingen

   - Cees Robben Ik gong om raod... (19651231) - Cees Robben Mar t spel gong deur.. (19710102)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 09 20 - Oover 't brugske bij Mie Pieters / Gong'k mee 'ze pa wel duuzend keer / Want as we zondags ginge waandele / Strèèke we daor aaltij neer.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 07 03 - Gonge we vruuger op de fiets / - zee Bart - naor Gòòl of Diesse / Dan hiel ik dikkels efkes huu / Mee 't smoesje: "ik mot piesse".

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 04 29 - D'n irste zondag van de Maai / Dan gonge we te voet / Naor de Sint Jan toe in Den Bosch / Mee unne gróóte stoet.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 07 13 - Ze gonge saome naor de mèrt.

   - Audioregistratie 1978 - Mar dògs nòdderaand moes de klèène òngegeeve wòrre bij de geminte, moeste en getèùge hèbbe, war, mar die koste toen al êene vatte van de straot, die zeej Jan, kom èfkes meej getèùge zèn, mar ge had mist dè de buurman meej gong (interview met dhr. Hermans, transcriptie door Hans Hessels)

   - Audioregistratie 1978 - Mar die om hallef twaalf nòr de kèrk moese, war, waare die kleere van die alwir vulste grôot èn die schoene vulste grôot want die om hallef twaalf nòr de kèrk gonge, die schoene waare vul te grôot, die klapperde daor oover die kaaje van die grôote wèg heene, dèsse van de vèrte omkêeke, daor koome die zoone (interview met dhr. Hermans, transcriptie door Hans Hessels)

   - Hij gong unne nuuwe vlieger maoke/ Mee latjes, hevel en veul gepaas Uit: Den blaawslôot, Ad van den Boom, circa 2005.

   - As smiddaags de fubrieksflûit gong/ Stond ut eete op de toffel klaor Uit: Bè de wèèvers òn tòffel, Ad van den Boom, circa 2005

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GONG en GONK: 2e hoofdvorm van 'gaan'; daarnaast ook: ging en gink
   ► gaon

   ► gonk

1. naam

   gòns tegenwoordig deelwoord van gaon. gaande R van gòns - op de heenreis, heenweg

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GAANS - gaande: Wat is daar gaans?
   
2. werkwoord

   gôoje gooien Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - hij ha zóveul as ge meej bei oew haande in oew gat kunt gôoje (D'16) - hij had dus niets; de kunstgreep levert niets op

   - WBD góoje (II:1038) - gooien: inschieten v.d. weefspoel; ook: inschiete, schiete, inslaon, durslaon of slaon
3. zelfstandig naamwoord

   Gôol Goirle

   - Gezegde: Gôol, dòr kòmt nòg gin goej gèèt vendaon!

   - Cees Robben Wè issetter goed... in Gôol.. (19561006) [Prent ter gelegenheid van Robbens verhuizing van Tilburg naar Goirle] - Cees Robben De driede parochie van Gôôl... (19660527) - Cees Robben Witte gij waor Gôôl leej, bruur.. (19710212)

4. Detail uit - Cees Robben- Prent van de week 26-2-1960

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 09 17 - Tilburg is un gròòte stad / En Gòòl is mar hèèl klèn / Toch wil ik echt wel aaventoe / nen Ballefrutter zèn.

   - Henriëtte Vunderink, Q-korts, uit: Tis de moejte wèrd; 2011 - De gèète van Gôol, òf de Golse gèète?

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'Gòòl' eigen. Goirle

goalen, doelpunten WTT 2020 - vooral in het meervoud gebruikt als gescandeerde supporterskreet om hun club tot meer doelpunten aan te moedigen. Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn

1. naam

   goot zelfstandig naamwoord (v)

   - WBD bijkeuken (op de boerderij), ook 'moos' (hs K183), washèùs'of 'aachterhèùs' genoemd.

   - WBD (Hasselts) goowt - vuilwatergoot (voor vuil water van keuken en elders, ook genoemd 'moozegoot'

   - N. Daamen (handschrift 1916) "goot - achterkeuken"

   - Cees Robben Op de goot stao enkelt de waas te wosseme... (19791012)

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - GEUT voor 'goot', een vertrekje aan de boerenhuizen, alwaar het morswerk wordt verricht. Een vatenhok. Wsch. omdat in dat vertrek doorgaans ene goot is die het water ... naar buiten brengt. Men zegt niet IN, maar OP de geut zijn.

2. gôot persoonsvorm goot

   - verleden tijd van giete

3. gòpt(e) persoonsvorm gaapt(e) tegenwoordige tijd/verleden tijd van 'gaope', met vocaalkrimping

gordijn Wij sliepen meej zen allemolle op enne grôote zolder meej un gordèèn in et midden. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) gòrder, gòrst bijvoeglijk naamwoord gaarder, gaarst vergrotende en overtrefende trap van 'gaor', met vocaalkrimping gòrdewikt tussenwerpsel

1. naam

   gaar, gaarder, gaarst

   - WBD nie gaor - te nat (gezegd van brood)

   - Cees Robben Vrouw.. De bôôntjes zen nie gaor... Nou dan knaauwde ze mar gaor... (19770805) - Cees Robben t Was vurrekkes goed gaor... (19760820)

   - WBD gaor - gaar, d.w.z. voldoende gelooid (in de leerindustrie; II 620)
   
2. zelfstandig naamwoord

   gaore garen

   - Cees Robben- Meej veul raozen èn tiere kwaamp er bij hum gaoren op de klòs.

   - Pierre van Beek - Zien dètter gaoren op de klòs komt (T 184)

   - WBD (II:698) hènnepgaore, kèmpgaore - hennepgaren (niet vermeld)

   - WBD (II:702) spienaolgaore - spinaalgaren (niet vermeld)
3. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - gaore vernaojen èn tèèd verkwiste (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1968) - nutteloze arbeid verrichten

   - WBD gaore (II:919) - garen

   - WBD lènggaore (II:1012) - lenggaren: ter reparatie van kettingdraden

   - Frans Verbunt - der mot gaore op de klòs koome - er moet iets gebeuren

   - Frans Verbunt - hij heeget zwarte gaoren ötgevonde

   - Stadsnieuws - Der valt gin goej gaore meej te spinne - je kunt er niets mee aanvangen (080306)

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gaore (krt. 61)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gaore zelfstandig naamwoord - garen

Verkorting van 'gòrdewikt' ? - Cees Robben Gordie, wè heej Merieke n grôôte spie... (19801205) görgel

bastaardvloek "Gosjemijne, m'nen kop draait as 'nen mallemeulen"... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 6; NTC 5-11-1938)

bastaardvloek KAREL. Gosjemosje wen wèreldje war! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 20 april 1945) KAREL. Gosjemosje jè! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 27 april 1945)

1. zelfstandig naamwoord

   'gòssie' = verkleind en verbasterd uit 'God'; 'nòkke' is waarschijnlijk uit 'nog aan toe' - Cees Robben (19870515) Ed Schilders - gekend als 'gòssienòkkie' (Hasselt, 1960) gòtje. götje gaatje

   - verkleinwoord van 'gat', via 'gaote' naar 'gòtje'

   - Dirk Boutkan gòtje, götje (zeer klein) (blz. 32)

   - R.J. 'die kèkt nòr oew kòrtjes en knipt ze vol gòtjes'

   - Cees Robben- 'Ik kan dè gatvergimmes gaotje nie vèène'

2. Dialectenquête 1876 - gotje

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - En götje in oewe kòp hèbbe Niet goed wijs zijn

   - WBD gòtjes (II:1035) - gaatjes (spoelgaatjes); ook: spangatjes, spangòtjes, gètjes

   - Cees Robben- 'om de gaotjes aon te vullen'
3. zelfstandig naamwoord

   götje R.J. 'meej allemaol gutjes erdeur' gaatje (kleiner dan 'gòtje')

   - Dirk Boutkan götje (zeer klein); daarnaast; gòtje (blz. 32)
4. zelfstandig naamwoord

   gòtjestang

   - WBD gaatjestang: een tang om rijggaten in schoenen te maken (II:725)
5. zelfstandig naamwoord

   gotstêen, gutstêen synoniem: pompsteen gootsteen Waoter moeste meej enne zwengel neffen de gôotstéén omhôog pompen, deur dieje zwengel omhôog en naor beneje te bewegen. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) Boove de gôotstéén kundoe èège toch nie fetsoenlek waase. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

pils, pilsje

1. zelfstandig naamwoord

   gouden loopkever

   - WBD III 4,2:178 lemma Gouden loopkever - De gouden loopkever (Carabus auratus) is een glanzend groene, slanke kever van 25 mm die snel kan lopen. Hij leeft in velden en tuinen en eet insecten en wormen. De benamingen uit dit lemma kunnen een enkele keer ook de gouden tor gelden. De gouden tor (Cetonia aurata), 18 mm, is een groenzwarte kever met een geelgouden glans op de dekschilden die bij het vliegen gesloten blijven. goudkever Tilburg junikever Tilburg
2. zelfstandig naamwoord

   Carabus auratus - Wikipedia Cetonia auratus goudvink goudvink Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - tis mis meej de goudvink: ze zingt nie (D'16) - Het meisje waarmee de vrijer wilde trouwen, bleek minder te bezitten dan hij verwachtte. gouwe, gaawe bijvoeglijk naamwoord gouden

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'die gouw Brölòft'; 'ne gouwen lózzie
3. zelfstandig naamwoord

   K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - den gouwen bult (Bern. Pessers) (blz. 61) K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - de gouwen aop = E. van Spaendonck (blz. 73) graas gras A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - 'khè hier graas gezaojd'

   - WBD I:1396: 'gras', 'graas'

   - A.P. de Bont - gra.s zelfstandig naamwoord o. 'graas' - gras
4. zelfstandig naamwoord

   graawe

   - Henk van Rijen - misser bij het boogschieten

   - WBD III.3.1:299 'grauwen' = snauwen

   - WBD III.2.1:480 'grauwen' = grommen v.e. hond, ook: brommen, grommen
5. zelfstandig naamwoord

   graawel

   - Henk van Rijen - gruwel
6. zelfstandig naamwoord

   graawke Ill.: Naumann - heggenmus Luister naar het geluid van de heggemus MTW heggemus (Prunelle modularis)

   - Cees Robben- ...meej grouwkes... (19600708)

   - WBD III.4.1:73 'grauwke' c.q. 'blauwke' c.q. 'hegmus' ook 'blauwpieper' of 'blauwpiepertje'

   - WBD III.4.1:78 'grauwke' - grauwe vliegenvanger (vogel), ook genoemd: 'weverke', 'spinnerik', muggensnapper'

1. zelfstandig naamwoord

   Gratje, Graod, Graotje, Gròtje, Graortje Gerard

   - Cees Robben (19870619) - Cees Robben In de wei van Graotje Govers... (19611201) - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'Gratje' zelfstandig naamwoord e. - Graad, Gerard
   
2. zelfstandig naamwoord

   graon, gròntje graan R.J. 'moeder bakt van graon'

   - Cees Robben- rèèpend graon
3. zelfstandig naamwoord

   Graortje Gerardje graot, gròtje zelfstandig naamwoord graat in vis Hattie ons vrijdags kunnen trakteren op un voorntje baorske of forelleke bij de èèrpel. Han wij kunnen kankeren op de grôtjes. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - WBD III.4.2:137 'graat' - honingraat, ook 'raat' genoemd
   ► Gratje

4. ruggegraat

   - Cees Robben Ons oma viel van dr stökske en dn opa van zunne graot... (19860620) [flauwvallen]
5. werkwoord

   graove graven B graove - groef - gegraove

   - geen vocaalkrimping

6. Der waar gin gat gegraove, de grond waar te hard bevroore gewist. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - WBD III.4.2:68 'graven' - graven v.e. pijp in de grond door konijnen; ook genoemd: 'dabben', 'buten', 'wroeten', 'een hol maken'

   - WBD III.1.2:73 'graven' = een kuil graven; ook: 'spaden'
7. werkwoord

   graoze grazen graoze - graosde - gegraosd (geen vocaalkrimping) gras zelfstandig naamwoord gras

   - Pierre van Beek "Hij ziet het gras aon de verkeerde kaant groeien." Een dode op het kerkhof "kijkt" immers aan de onderkant tegen de graszoden aan. (Tilburgse taalplastiek 13 Nieuwe Tilburgse Courant donderdag 11 mei 1950)

8. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - alle gras is gin hoojgras (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1973) - niet iedere zoon brengt het even ver als zijn vader

   - WBD I:1396 'gras', 'grààs'
9. naam

   greeg hongerig

   - Bron: Woordenboek van de Brabantse dialecten III, 2, 3 Eten en drinken (2004)

10. Beschrijving van het WBD: Honger hebbend. Waardering voor Tilburg door WBD: verspreid. De etymologie wordt nog door WTT onderzocht. grêep persoonsvorm greep verleden tijd van grèèpe

1. werkwoord

   grijpen

   - Dirk Boutkan: grèèpe - grêep - gegreepe
   ► ruure.
2. bijwoord

   2020 - Dègge grèpt, dègge ruurt, dègge meejvuurt - wat je pakt (grijpt) of aanraakt (ruurt, aanroert) ook meenemen, bijvoorbeeld op de markt, dus: kopen, betalen. Om te voorkomen dat klanten in fruit knepen en het afkeurden. (Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980. Voor de volledige lijst Klik hier .) grèès grijs

   - Gezegde: Beeter grèès as kèès - Beter grijze haren dan geen haren.

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - beeter grèès as kèès (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1971) - beter grijs dan kaas: reactie op de opmerking 'Wat word je grijs'

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 09 15 - 't Wordt zuutjes aon te grès.

1. zelfstandig naamwoord

   hoofd met grijze haren; spottend bedoeld

   - Pierre van Beek - ooveral meej zene grèèzen bè zèèn - bemoeizuchtig zijn, zich niets laten ontgaan.

   - Henk van Rijen - 'Hè zit ooveral meej zunne grèèze tusse' - Hij bemoeit zich overal mee.

2. werkwoord

   - Henk van Rijen - grijzen, grijs worden; grijs

   - WBD III.1.4:204 'grijzen' = grijnzen

   - WBD III.1.4:265 'grijzen' = mokken

   - WBD III.1.4:251 'grijnzen' = huilen

   - WBD III.1.4:252 'grijnzen' = drenzen

   - WBD III.1.4:270 'grijnzen' = een lelijk gezicht trekken
3. werkwoord

   grènsjaoge

   - Frans Verbunt - jongensspel, soort gevangertje

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - grènsjaoge ww - grensjagen: jongensspel

1. zelfstandig naamwoord

   grèùs gruis, sintels R.J. ónder stòf èn grèùs

   - WBD III.2.1:257 'gruis' = kolengruis

2. gribbel de grabbel uitdrukking te grabbel

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "iets te gribbel de grabbel gooien"

   - Cees Robben alles is te gribbel-de-grabbel gegooid... en hil de mieter onverdoens verdaon... (19650205)
3. zelfstandig naamwoord

   griebel kriebel Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - de griebels oover de grabbels kreege (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - herhaalde rillingen over de rug krijgen bij verwachting van sneeuw

1. zelfstandig naamwoord

   onzijdig!

   - Interview Jolen - 1978 - Tis te hoope dèk goed gezond blèèf! Alloewèl, alloewèl dèk zo vèr wèg zèè gewistdèk wèl vèr wèg zèè gewist! Dè wast griep, zin ze danet griepet griep!! (transcriptie Hans Hessels, 2013)
2. zelfstandig naamwoord

   griesel griezel

   - Henk van Rijen - tuinhark
3. zelfstandig naamwoord

   GG gruis, fijn verdeeld materiaal of patroon; tuinhark

   - WBD III.4.4:206 'vergriezelen' = verpulveren
4. werkwoord

   grieze Griezen

   - Een roestpraatje ( Weekblad van Tilburg , 5 oktober 1867) - Komt hersop, in 't huukske; griest en lutske, t is dondekaoters kaauw. Daar geannoteerd met: Griezen, vuur op de plaat doen om de voeten te warmen; dit geschiedt met beetjes, met griezeltjes . - In Van de Schelde tot de Weichsel (deel 1, 1882) geannoteerd als: vuur op den haard uitspreiden om zich de voeten te warmen.

   - De Bont 2 harken.

   - Zie onder griesel.
5. zelfstandig naamwoord

   griezelemènte

   - Henk van Rijen - gruzelementen, scherven, stukken

gereformeerd Vruuger dilde daor innen pastoor de laokens uit, naa is ie [de kerk] griffelmeerd... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

toponiem Audioregistratie 1978 - Daor langs de Lonsewèg, langs de Grint, hè, daor moete eigelek nòg fondeeringe ligge! Ok van ene meule die daor ôot gestaon heej! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels) Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. zelfstandig naamwoord

   droge sloot langs den kant van den weg

   - Ed Schilders; WTT 2020 - Over een sloot springen. 'Grib' (in de afbeelding hierboven): vergelijk greppel. Zie ook lemma 'grippel', hieronder. Zie - WNT lemma 'Grep' met citaat: Ieder kind, dat op de bloote voeten voor mij uitliep en over de greppen duikelde, V. LENNEP, Rom. 3, 10 [1840].
   
2. zelfstandig naamwoord

   grippel

   - Pierre van Beek - slootje, sleuf, greppel

3. Schm. GRIPPE, v. in Wvl. 't zelfde als elders: grep, greppe, greppel, breb, groeb, groef, groep, goot, riool, zeppe, zode. Kil. GRIPPE / gruppe - groeve, Sulcus (= greppel, geul)

   - WNT GREPPEL, grippel, gruppel

1. werkwoord

   groeje groeien 't [is] on 't groeien gegaon as spurrie. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929)

   - De Wijs; (Gehoord van een volkstuinder:) munne rooie kôôl groeit de buurt in, munne spinaozie stao vol ruigt en mun peekes zèn nog nie bekwaom (17-08-1964)

2. Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - der mar teegenòn gegroejd zèèn (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 197l) - er maar tegenaan gegroeid zijn: er niet voor de volle 100% bijhoren.

   - WBD III.1.1:8 'nie groeien' = slecht groeien

   - WBD III.4.4:10 'groeien' = betrekken (v.d. lucht)

   - WBD III.4.4:14 'groeiende lucht' = lucht die onweer en regen voorspelt

   - WBD III.4.4:15 'de lucht groeit' = lucht die onweer en regen voorspelt

   - Dirk Boutkan (blz. 24) 'grujs' = groeje (geen umlaut wegens volgende j)

1. naam

   gròf, gròffer, gròfst grof

   - WBD gròffe koej - stukkige koe (forsgebouwde), ook 'zwaore' of 'stugge' koej genoemd.

   - WBD gròf - gezegd v.e. paard met zware poten

   - WBD gròffe krèùn - met gaten in de kruin (gezegd van brood)

   - WBD 'gròvve krookoo' - grove kroko (soort leer) (II 663)

   - A.P. de Bont - grof, bnw - grof; 't Is grof! - 't Is bar
2. zelfstandig naamwoord

   grommes gegrom, gemopper, standje(s) uitdrukking - grommes krèège - een standje krijgen Piet van Beers Den haon sprikt: Wè we krèège, dè is grommes"/ En nog staank vur daank erbij. (Spoeje doemmeniemer; 2009) Piet van Beers Dippiedoe: En strak dan krèè'k wir grommes van ons moe. (Het zeventiende boekje, 2010)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - 'gròmmes' zelfstandig naamwoord - een standje
3. zelfstandig naamwoord

   Haor GROMMES - gemopper grond grond, aarde

   - - Pierre Van Beek - En uit boerentaal herinner ik me "Grond vervliegt niet" om uit te drukken, dat men beter een stuk land kan hebben, dan geldswaardige papieren, die aan schommelingen onderhevig zijn. (Nwe. Tilb. Courant; Tilburgse Typen afl. XIII; 28 maart 1958)

4. GG dès daor goeje grond - het is daar vruchtbaar (ook overdr.: een gezin met veel kinderen) GG hij heej nie meer grond as dè wèt onder zen naogels zit

1. zelfstandig naamwoord

   gròntje

   - Henk van Rijen - graantje
2. naam

   grôot, grotter, grotst groot, groter, grootst

   - Cees Robben- òp en grôot kerwaaj; et moet en grôot fist wòrre;

   - Cees Robben- wie krèègt laoter den grótsten krôon?

   - Cees Robben- die heej de grótste kòp;

   - Frans Verbunt - grôote lut - grote meid
3. zelfstandig naamwoord

   bijwoordelijk gebruik

   - A.J.A.C. van Delft - "Ik heb 't er niet groot op": Ik ben er niet op gesteld. Of: Ik ben er bang voor. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)

   - Cees Robben- as ik groot bèn war; en groot höshaawe;

   - Cees Robben- dès dan ómtrènt zôo grôot; zó grôot as ene riksdòlder.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 11 14 - Dè moes in t gròòt worre gevierd

   - Henk van Rijen - aander meense kènder zèn aatij gaawer grôot

   - Frans Verbunt - zo grôot as mèèrege den hêelen dag

   - Cees Robben- 'snert lust-ie as unne grôote'

   - Cees Robben t Ballet lokt de grôôten... (19580524)

   - 2019 - Gezegde: As ene grôote - als klein kind iets kunnen zoals een volwassene. (Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980. Voor de volledige lijst Klik hier .)

1. zelfstandig naamwoord

   greep, letterlijker dan handvol, alleen m.b.t. wat werkelijk gegrepen kan worden en: gròp = snuupkes

   - Pierre van Beek - Destijds verkocht een groenteboer de peulerwten 'meej de gròp', d.w.z. per handvol

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "grop - een handvol"

   - WBD III.4.4:266 'grobje' = kleine hoeveelheid

   - WBD III.4.4:277 'grob' = handvol, ook 'handje' en greep'

   - WNT GROBBELEN = grabbelen
2. zelfstandig naamwoord

   A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - grob - zoveel men met de hand kan pakken; mnl. 'grobbe' = vrek

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GROP v. (van 'grijpen') een handvol; in tegenstelling tot 'haffel' alleen gezegd van iets wat werkelijk in de hand genomen wordt: 'n grop ding;

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GROB zelfstandig naamwoord v. greep, zoveel als men met de hand kan grijpen.
3. zelfstandig naamwoord

   Gròtje, Graod ook: Graordje? Gerardje

   - Henk van Rijen - Gròrtje, Gròtje - roepnaam voor Gerard
4. zelfstandig naamwoord

   gròtje (vis)graatje

   - WBD III.4.2:74 - 'graatje' -graat, ook 'spijl' genoemd
5. naam

   grots, grotseg, gruts trots, fier, verwaand, hoogmoedig

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 08 30 - Ge begrèpt dèsse daor grots op zèn...

   - R.J. 'vremd van gròotsighei'

   - R.J. 'de meskes van Gôol die zen schòon en nie' grôts'

   - Henk van Rijen - 'grots, grotseg'

   - Lauran Toorians; Blauwke; CuBra; 200? - Schôôn meske mee oe gruts gedaacht'...

   - Henriëtte Vunderink; Tilbörg; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - èn dès dus ok nie iets/ om naa zo grotseg op te gaon.

   - WBD III.1.4:167 'groots' = deftig; 168 'grots' = trots

   - WNT: grootschig, dialectisch 'groozig'. Van grootsch met -ig. 1) verheven, edel, nobel; 2) trotsch, fier; hoovaardig, hoogmoedig, hooghartig, laatdunkend
6. zelfstandig naamwoord

   grotseghei verwaandheid, trots, hoogmoed R.J. 'vremd van gròotsighei'; 'grootsighei'

   - WBD III.1.4:169 'grootsigheid' = trots (subst.)

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord vr. 'greutsigheid' - grootsigheid, grootdoenerij, hoogmoed.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GROOTS(CH)IGHEID(Kemp.: grötssghäd) zelfstandig naamwoord v. - grootschheid, trotsheid.

   - WNT GROOTSCHIGHEID - heerlijkheid, verhevenheid; hoogmoed, hoovaardij
7. naam

   grotst grootst

   - Henk van Rijen - den grotsten braand is eraaf - de felheid/drift is eraf

   - Cees Robben- die heej de grotste kòp

   - Frans Verbunt - as de grotste de biste waare, kosse we ze gelèèk kènne

   - Dirk Boutkan (blz. 35) grotst (van 'groot' met vocaalreductie)
8. zelfstandig naamwoord

   grotte grootte Audioregistratie 1978 - Dan hadde vruuger ene grôote kaaj meej èèzere bòlle van die grotte, war, èn daor deej èllek die meej di ene sènt. Op dieje kaaj! (interview met dhr. Hermans, transcriptie door Hans Hessels)

   - WBD III.4.4:196 'grootte' = uitgestrektheid

   - Dirk Boutkan (blz. 34) grotte (met vocaalkrimping)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GROOTTE (Kemp. grötte, - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - ook grutte) - grootte

1. naam

   trots, aanstellerig fier "Heelheuvel" stond er mee groote letters boven te lezen; de Baozeleers gingen gin klein bietje gruts op dieën grutsen naom. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) ...en onze Vadder was gruts op mèn... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) Hij is er vuste invoudig en te weinig gruts veur. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Daar hoeft ie niet groots op te zijn. - Zich niet op laten voorstaan, trots. (A.J.A.C. van Delft; 1961; in: Nieuwe Tilburgse Courant, Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek; uit de volksmond opgetekend)

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GROOTS (gruts) bijvoeglijk naamwoord - op tamelijk kinderlijke manier trots

   - A.P. de Bont - bnw. groots, trots, ijdel, hovaardig (bijz. op kleren)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gruts bijvoeglijk naamwoord - ijdel, trots

2. Bosch gruts - trots

1. naam

   trots, aanstellerig fier "Heelheuvel" stond er mee groote letters boven te lezen; de Baozeleers gingen gin klein bietje gruts op dieën grutsen naom. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) ...en onze Vadder was gruts op mèn... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) Hij is er vuste invoudig en te weinig gruts veur. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Daar hoeft ie niet groots op te zijn. - Zich niet op laten voorstaan, trots. (A.J.A.C. van Delft; 1961; in: Nieuwe Tilburgse Courant, Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek; uit de volksmond opgetekend)

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GROOTS (gruts) bijvoeglijk naamwoord - op tamelijk kinderlijke manier trots

   - A.P. de Bont - bnw. groots, trots, ijdel, hovaardig (bijz. op kleren)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gruts bijvoeglijk naamwoord - ijdel, trots

2. Bosch gruts - trots

groter ge zèèt nie grótter as mèn

bijvoeglijk namwoord gruwelijk ...'nen grouwelijken roofridder... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de NTC 25-2-1939 18-4-1939) ...waar ik zó grouwelijk t laand aon heb... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

1. zelfstandig naamwoord

   garage

   - Ferry van de Zaande: De Grozzie van Men Buurvrouw (Derin, Deruit) (2014)

   - Dus naa hèb ik ondertusse zô zuutjesaon men èège sportschool opgezet bij mèn thèùs in de gròzzie (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
2. werkwoord

   gruitere

   - Pierre van Beek - heen-en-weer wandelen van de winkel van De Gruyter aan de Markt naar die op de Heuvel, v.v., de pantoffelparade in de Heuvelstraat.
3. zelfstandig naamwoord

   (Tilburgse Taaklplastiek 116) Later sprak men van 'een Heuvelstraatje pikken' of van 'mèskesmèrt' Het pand van De Gruyter op de hoek met de Heuvel - foto: Regionaal Archief Tilburg Elie van Schilt - Ons scharrelterrein om ut zo mar te noemen was "De Heuvelstraot". Aon de kaant van dun Heuvel op dun hoek tegenover de Hema laag toen unne winkel van De Gruyter, on dun aandere kaant van de Heuvelstraot, dus aon de kaant van de mert [Oude Markt], laag ok unne winkel van De Gruyter, en dees stuk van de straot was de plek waor wij 's zaterdags en 's zondags liepen te lopen om naor de medjes te kèèken en de medjes keken naor ons natuurlijk, want die kwamen ok naor de Heuvelstraot om unne vrijer op te doen. Soms moeste wel unne keer of zis op en neer van De Gruyter naor De Gruyter vur ge iets gevonden had waor ut mee klikte. We hadden toen nie van die draogdingen waor muziek uit kwaam, wij zongen er zelf wel un liedje bij. (...) Dossier gruitere grutje 1. meestal de oma, grootmoeder, het grootje

   - Pierre van Beek - grut - grote grootmoeder, b.v. 'ónze grut'

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - grutmoeder

   - Cees Robben Ons grutje (19601118)
4. zelfstandig naamwoord

   Dialectenquête 1876 - grutje - grootmoedertje

   - WBD III.2.2:62 'grootje' = grootmoeder, ook 'opoe'

5. 2. soms ook meervoudig: de grootouders, zonder geslachtsonderscheid och, en et wieren zoo'n pronte grutjes! (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Van Kees en Kee, 1941)

grootmoeder "Och, grutmoeder," zee de jonge boerin... (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939)

1. naam

   trots, aanstellerig fier "Heelheuvel" stond er mee groote letters boven te lezen; de Baozeleers gingen gin klein bietje gruts op dieën grutsen naom. (Jan Jaansen; ps. v. - Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939) ...en onze Vadder was gruts op mèn... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra) Hij is er vuste invoudig en te weinig gruts veur. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Daar hoeft ie niet groots op te zijn. - Zich niet op laten voorstaan, trots. (A.J.A.C. van Delft; 1961; in: Nieuwe Tilburgse Courant, Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek; uit de volksmond opgetekend)

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GROOTS (gruts) bijvoeglijk naamwoord - op tamelijk kinderlijke manier trots

   - A.P. de Bont - bnw. groots, trots, ijdel, hovaardig (bijz. op kleren)

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - gruts bijvoeglijk naamwoord - ijdel, trots

2. Bosch gruts - trots

1. zelfstandig naamwoord

   grootvader uitdrukking - onze grutvadder - de gemeente, het armbestuur

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - Stien Ollie! Dès de grutvadder van mèn irst, mèn twidde vrouw! Hahahahahahaha! Die wonde vruuger op Broekhoove òn deeze kaant Bosmanne. (transcriptie Hans Hessels 2014)
2. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - tapt ene pòt vant biste bier want grutvadder is dôod (D'16)- Men loopt vooruit op een erfenis

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - grutvaoder

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord m. grootvader: (verouderde maar nog bekende benaming voor) armmeester.
3. zelfstandig naamwoord

   grutvaojer, grutvadder fluim, rochel, grootvader

   - WBD III.1.2:242: 'grutvaaier' = fluim, rochel
4. naam

   gruun, gruuner, gruunder, gruunst groen in diverse betekenissen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gruun (krt. 48), met umlaut (blz. 88)

5. groen (de kleur); niet rijp (v.e. vrucht), ongekookt

   - gruun van mos... (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, In et bos, 1941)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 05 02 - Mar Sjaantje snauwde gruun van nèd

   - Henk van Rijen - gruun deur - hadden veelal werknemers v.h. Atelier der NS, omdat de locomotieven vroeger ook groen geschilderd werden.
6. bijwoord

   Dialectenquête 1876 - grune tèkskes - groene twijgen A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - et hôoj is nòg gruun

   - WBD III.2.3:32 'groen' = rauw (ongekookt)

   - WBD III.2.3:162 'groen' = onvolgroeid (vrucht), ook 'vernepen', 'kriel'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GRUUN - groen, Fr. vert, Hgd. grün. Zoo gruun als gers, als prei.

   - We lusse ze gruun - We zijn er niet bang voor

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "ik lust em gruun (groen) - ik kan hem gemakkelijk aan"

   - Z'n postuur brengt dè trouwens al eenigszins mee. Op 'n paor korte beentjes torst-ie 'n gezellig kogelbuikske waorover 'n laokensche-broek-mee-presenteerblad spant, die zô gruun zie alsof er mos op groeit. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 2; 16-10-1929)

   - R.J. 'weh schèt duh gij toch gruun'

   - Frans Verbunt - Heej van Arendonk, wè schèt jouw mènneke gruun, ik weet nie wè et gegeeten heej, omdè et zo gruun gescheeten heej.
7. zelfstandig naamwoord

   zelfstandig naamwoord

   - Cees Robben We gaven ze gruun [als voedsel] (19570525)

8. Audioregistratie 1978 - Dörrom ginge wij ok höskesmis haole, zimme vruuger, [uit] weejseejs haole int stad. Höskesmis om de weilande en alles te bemisse èn as we gruun moese zaaje! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

   - WBD I:1420 'gruun', 'knòlls' - stoppelknollen

   - WBD III.1.2:247 'groene' = slijm (fluim)

1. zelfstandig naamwoord

   grootvader uitdrukking - onze grutvadder - de gemeente, het armbestuur

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - Stien Ollie! Dès de grutvadder van mèn irst, mèn twidde vrouw! Hahahahahahaha! Die wonde vruuger op Broekhoove òn deeze kaant Bosmanne. (transcriptie Hans Hessels 2014)
2. zelfstandig naamwoord

   Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - tapt ene pòt vant biste bier want grutvadder is dôod (D'16)- Men loopt vooruit op een erfenis

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - grutvaoder

   - A.P. de Bont - zelfstandig naamwoord m. grootvader: (verouderde maar nog bekende benaming voor) armmeester.
3. zelfstandig naamwoord

   grutvaojer, grutvadder fluim, rochel, grootvader

   - WBD III.1.2:242: 'grutvaaier' = fluim, rochel
4. naam

   gruun, gruuner, gruunder, gruunst groen in diverse betekenissen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - gruun (krt. 48), met umlaut (blz. 88)

5. groen (de kleur); niet rijp (v.e. vrucht), ongekookt

   - gruun van mos... (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, In et bos, 1941)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 05 02 - Mar Sjaantje snauwde gruun van nèd

   - Henk van Rijen - gruun deur - hadden veelal werknemers v.h. Atelier der NS, omdat de locomotieven vroeger ook groen geschilderd werden.
6. bijwoord

   Dialectenquête 1876 - grune tèkskes - groene twijgen A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - et hôoj is nòg gruun

   - WBD III.2.3:32 'groen' = rauw (ongekookt)

   - WBD III.2.3:162 'groen' = onvolgroeid (vrucht), ook 'vernepen', 'kriel'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GRUUN - groen, Fr. vert, Hgd. grün. Zoo gruun als gers, als prei.

   - We lusse ze gruun - We zijn er niet bang voor

   - N. Daamen - Handschrift 1916 - "ik lust em gruun (groen) - ik kan hem gemakkelijk aan"

   - Z'n postuur brengt dè trouwens al eenigszins mee. Op 'n paor korte beentjes torst-ie 'n gezellig kogelbuikske waorover 'n laokensche-broek-mee-presenteerblad spant, die zô gruun zie alsof er mos op groeit. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 2; 16-10-1929)

   - R.J. 'weh schèt duh gij toch gruun'

   - Frans Verbunt - Heej van Arendonk, wè schèt jouw mènneke gruun, ik weet nie wè et gegeeten heej, omdè et zo gruun gescheeten heej.
7. zelfstandig naamwoord

   zelfstandig naamwoord

   - Cees Robben We gaven ze gruun [als voedsel] (19570525)

8. Audioregistratie 1978 - Dörrom ginge wij ok höskesmis haole, zimme vruuger, [uit] weejseejs haole int stad. Höskesmis om de weilande en alles te bemisse èn as we gruun moese zaaje! (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

   - WBD I:1420 'gruun', 'knòlls' - stoppelknollen

   - WBD III.1.2:247 'groene' = slijm (fluim)

1. naam

   groene slijm

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ene gruune Taai speeksel dat van diep komt en een groenige kleur kan hebben
2. naam

   gruuneg

   - Henk van Rijen - groenachtig

   - WBD III.2.3:156 'groenachtig' = onrijp

1. zelfstandig naamwoord

   groenhok De kannen ston daor altij gereed in 't gruunhok, neffen de verkenskooi. Ik vat ze daor en rij dan wir deur zonder 'n sterveling te zien, mar vandemèrge hè'k buurt gekrege. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929) gruunjaoger zelfstandig naamwoord

   - Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 - 'gruunjaoger'
2. zelfstandig naamwoord

   politieagent buiten de bebouwde kom, 'gruunjas'; waarschijnlijk zo genoemd wegens de kleur van de uniformjas gruunjas zelfstandig naamwoord politieagent buiten de bebouwde kom; 'gruunjaoger' Kees en Bart - Tilburgsche Post ca. 1935 -, ene gruunjas (passim) K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - gruunjas - veldpolitieagent (blz. 89) Elie van Schilt - Zwemmen in ut knaol was verbooien en de gruunjassen zoals de Poel en de Knippel die waren er fel op uit om oe te vangen, vur we gingen zwemmen verstopte we ons kleren en zaagen we unne gruunjas aonkomen dan zwommen we vlug naor dun aandere kaant. (Uit: Ut knaol; CuBra, ca. 2000)

   - WBD III.3.1:346 gruunjas = rijksveldwachter
3. zelfstandig naamwoord

   gruunmout

   - WBD geweekt brouwgraan (graan dat voldoende geweekt is en geschikt is om de kieming te ondergaan)

1. werkwoord

   Op den oogenblik zen we druk bezig mee gruunplukken en mangelpeejen utdoen. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 3; 23-10-1929) gruunsel zelfstandig naamwoord groente, 'gruunte(s)'

   - WBD III.2.3:78 'groensel' = groente; ook moes'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GRUUNSEL zelfstandig naamwoord v. - groente, moeskruiden

2. GRUUNSEL zelfstandig naamwoord v. - groenvink, groenling, fringilla chloris

   - WNT GROENSEL l) collectieve benaming voor groene plantendeelen 2) eetbaar groen
3. zelfstandig naamwoord

   gruunstamp stamppot van aardappels met boerenkool

   - Cees Robben Ze loven dn gruunstamp van broeder portier (19570921)

   - Stadsnieuws - Gruunstamp meej kaojkes èn, agge et en bietje brêed hèt, meej wòrst - koolstamppot met uitgebakken vet spek . .. (121008)
4. zelfstandig naamwoord

   gruunte, gruuntes groente(n), 'gruunsel'

   - Cees Robben Ik beteul zelf munnen hof en win veul. s middags hek vort driederaand sôôrt gruuntes op taofel... peekes, peeje en wortele... (19850517)

   - Ze tilde zelf veul sorte gruunte Uit: Bè de wèèvers òn tòffel, Ad van den Boom, circa 2005

   - Stadsnieuws - Den afval van de gruuntes ging nor de knèène, èn die aate we dan wir meej Kòrsemis (231207)

   - A.P. de Bont - grünts zelfstandig naamwoord vr. 'gruunte' - groente; mv. 'gruuntes'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GRUUNTE zelfstandig naamwoord v. - groente? meervoud: gruuntes.
5. zelfstandig naamwoord

   Groenteboer Wim Timmermans in de Armhoefstraat, 1936 gruunteboer groenteboer Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - van tèl zèèn as ene ròtte kôol bè de gruunteboer (- Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1964) - niet gewaardeerd worden Schèùn tegenover ons wôonde enne bekker en enne gruunteboer en aon den aandere kaant, op et huukske, zaat enne slager, tegenover un sigarenboer, die ôok taxi reej. (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006) gruuntekèèr zelfstandig naamwoord groentenkar, de kar van een door de straat trekkende groentenboer.

   - Henk van Rijen - groentekar
6. zelfstandig naamwoord

   Gruuntekèèr, beladen met de oogst uit eigen hof. Tilburgsche Courant 4-3-1912 gruunzaod stoppelknolzaad

   - WBD I:1431 'gruunzaot' - stoppelknolzaad
7. zelfstandig naamwoord

   gruupke groepje

   - WBD III.3.1:36 'groepje' = gezelschap
8. zelfstandig naamwoord

   guld, de gilde

   - Cees Robben De Guld St Dionysius prijsverschieten op den guldendag (19581011)

   - WBD (III.3.2:226; guld = boogschuttersgilde, ook doel genaamd

   - A.P. de Bont - golt zelfstandig naamwoord vr. 'guld' - gilde

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GÜLD - zelfstandig naamwoord v. en niet o. - Gild, gilde

   - Jan Naaijkens - Dè's Biks (1992) - guld de, zelfstandig naamwoord - het gilde

   - WNT GILD, gilde, gulde
9. naam

   Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Foto 2020 CuBra. Waarschijnlijk zinspeelt de tekst op de overneekomst in klank tussen 'gullie' en de naam van voetballer Ruud Gullit, gezien ook de dreadlocks en de Surinaamse uitspraak van 'wat' als 'vat'. gullie, göllie jullie uit Oud-Nederlands gijlieden

   - Mar toch, zi d'aander Hedde guilie ok laast van vlooie... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Cees Robben- waor gullie zô vur het gestreje (19570727) - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - wij moete daor de hèlft van hèbben èn gullie (göllie = boers) daandere

   - Frans Verbunt - gullie verdient meer òn hullie as zullie òn jullie

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Volgens krt. 66 valt T nog juist in het 'gullie'-gebied (t.o. 'gellie); 'gellie' geldt ten O van T.

1. naam

   et Gurke toponiem het Goirke Afbeelding uit een topografische atlas circa 1900 MP gez.: òn et dörp de praacht, mar hier de maacht (gez. v. Goirkenaren: het geld was op 't Goirke te vinden) A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - et Gurke (.bep. wijk) Gij bent ok mar op 't Gurke nor school gewist (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 23 maart 1945) Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - òn et Gurke waor de klank zat, in de stad waor de staank zat (RL'53) - Bij begrafenis was de uitvaartmis op het Goirke: daar luidden de klokken; de teraardebestelling volgde in de stad.

   - Frans Verbunt - Gurkese turk - Tilburger van geene kaant (benoorden de spoorlijn)

   - Kzaag me lôope over ut Gurke/ En ok dur de Hasseltstraat Uit: Unnen droom, Ad van den Boom, circa 2005.

2. Piet van Beers Prèèsbewust: Ik kôop m'n bier in de Hasselt/ want dè schilt enen hôop./ Èn de kòffie op 't Gurke,/ die is daor goejekôop. (Spoeje doemmeniemer; 2009) Piet van Beers Lief en leed: Nost den altaar zaat et groot Gurkes koor (Het zeventiende boekje, 2010) Hees - 't gurreke (VIII:74)

1. t oponiem

   - Interview met de heer De Kok (1978) van daor aaf zèèk nòr et Gurkes Bos gegaon. Gurkes bos, noemde ze dè vroeger. Dès nouw Kapèlstraot gewòrre, aachter Èrras (Eras) Febriek. Dè noemde ze Gurkes Bos, hè. Daor bèn ik nòr toe gegaon as klèène jonge. (transcriptie Hans Hessels 2014;
   
2. naam

   gust

   - WBD (v.e. merrie) - niet drachtig, ook 'leeg' genoemd, of (Hasselt) 'nie behaawe '

   - WNT GUST van vrouwelijke zoogdieren: niet drachtig, hetzij: nog nooit bevrucht geweest, of: voor het oogenblik niet bevrucht. enz.
   ► guust
3. zelfstandig naamwoord

   gutje gootje, afvoerkanaal van gootsteen naar moosput

   - Cees Robben Det gutje van de moosput stonk/ Dè was mar heel normaol; (19701016)

   - Cees Robben En hij riep dan ôôk meteen.../ t zèn inscripsies... pree-histories/ En hij spelde kazjeneej - .../ - zimmezetje -.. de pertienes/ - Staon op t gutje... bij de pleej... (19570119)

   - Henk van Rijen - staon opt gutje bij de pleej - staan achter het huis, bij de wc
4. zelfstandig naamwoord

   gutjesnon Ill.: Regionaal Historisch Centrum Tilburg/ Stadsmuseum bijnaam voor de nonnen van de congregatie der Dochters van O.L. Vrouw van het heilig hart (klooster aan de Bredaseweg). De bijnaam is afgeleid van de vorm van de kap, waarin aan de bovenkant een gootje herkend werd. gutje is het verkleinwoord van geut, goot. - Cees Robben Hier hedde verdikke n gutjesnon... (19840921) K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - gutjesnon - zuster v.e. bepaalde congregatie (blz. 89) gutsteen, gutstêen zelfstandig naamwoord

   - Henk van Rijen - ook 'gotstêen'

   - WBD gootsteen (soms vereenzelvigd met aanrecht)

   - 'gut' vocaalkrimping uit 'geut' (= goot)
5. zelfstandig naamwoord

   Bosch gutsteen - gootsteen, aanrecht Haar gutsteen - gootsteen guust

   - WBD gust (Koe die wel vruchtbaar geweest is, maar niet meer gedekt wordt); ook 'gust' genoemd
6. zelfstandig naamwoord

   guuts guts

   - WBD (II:271l) 'draajguuts' - draaiguts (II:2712)