nu je het

1. bijwoord

   vanmiddag; verbastering van 'na de middag'; mogelijk ook bedoeld als 's middags in het algemeen

   - A.J.A.C. van Delft - Is iemand niet thuis, dan "is ie krèk weg", "komt seffens thuis" of: wij komen "saanderdags" of "van 't naagtemiddag mar weer is aon". (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)
2. werkwoord

   naaje 1. slaan

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Zakkoe es meej oew bakkes oover de kaaje naaje Zal ik jou eens met je smoel over de straatstenen slaan

   - WBD - III.1.2:30 'naaien' = slaan; ook: 'ertegenaan peren, bossen'

   - WBD - III.1.2:57 'een labbezoet geven' - erop naaje - erop slaan.

   - Dialectenquête 1887 Willems - ik zal em es óp zen gezicht naaje - slaan

3. 2. snel weglopen, maken dat je wegkomt Bedrukt Tshirt. Markt Tilburg Noord. Foto: Cubra / WTT 2021.

   - uitdrukking - der tussenöt naaje - er vandoor gaan, 'm smeren

   - naajt em! - smeer 'm, maak dat je wegkomt! hoepel op!

   - Informant Ad Vinken; naajtem Pius

   - Wè iemand deej die der tussen èùtnaaide, wies ik ôok, die liep ineens héél hard. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - WBD - III.1.2:128 'daaruit naaien' = op de loop gaan

   - WBD - III.1.4:238 'eruit naaien' = kwaad weglopen

4. 3. aannaaien, aanzetten Cees Robben: 'hij naait oe impesaant 'n oor aon'

   - WBD - III.1.2:84 'naaien' = smijten; ook! gooien'

5. 4. gemeenschap hebben

   - WBD - III.2.2:105 'naajen' = geslachtsgemeenschap hebben

   - Lodewijk van den Bredevoort - en toen naaide hij ze zô det de tift langs der béne liep. (ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)
   ► wegnaaje

6. Overige bronnen

   - Cornelis Verhoeven: NAAIEN (nèèje) onov. en ov.ww - 1. met naald en draad kleren maken of verstellen; 2. grof woord voor: slaan: 'rop nèèje; 3. grof woord voor: overhaastig weggaan; 'r öt nèèje.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAAIEN zie wdb.; bij 't gemeen voor 'futuere, coire' (ook in Mnl.)

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - naaje ww - naaien

vrouwelijk geslachtsdeel

1. bijwoord

   namelijk

   - Et begos namerlek 'n bietje langdraoerig te wörre. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
2. naam

   naamp oude verleden tijd van 'neeme' nam

   - Cees Robben - Tiest Vermeeren naamp unne raomscheut... (19560428) - Cees Robben - En hij naamp rap de beene... (19700213)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAAM - 2e hoofdvorm van 'nemen'; ook NA- Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden -

1. zelfstandig naamwoord

   naarècht, òrrecht, etc. aanrecht

   - WBD - naarècht, aonrècht - aanrecht

2. uit 'den aanrècht': proclisis fonologische varianten: nòrècht, nòrcht

1. Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal

2. Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal CuBra Home

3. zelfstandig naamwoord

   hèrringbraojerij geknoei een eventuele etympologische verklaring met het braden / bakken van haringen is niet aantgetoond

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - hè hè, wèn hèrringbraojerij is dè toch - ... wat een knoeierij ...

   - Stadsnieuws (rubriek): Moete de geut naa tòch es zien: wèn hèrringbraojerij - knoeiboel (21020)
   
4. werkwoord

   hèrringhappe haringhappen traditionele traktatie op (gratis) haring in het café op Aswoensdag Kaart: Diederik Zijnen (1760) Hèrringsènd toponiem Haringseind, het

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 01 11 - Hij ha' himmol van 't Hèringsènd / Gedokkeld dur de sneuw.

   - WTT 2012: - daar waar de Zomerstraat, komend vanaf de Schouwburgring, zich splitst in (rechts) Korvelseweg, en (links) Trouwlaan; die splitsing heeft, zo men wil, de vorm van een vissenstaart, met name de staart van een haring.

   - Karel de Beer; Tilburgse bijnamen, 2000 - et hèrringsènd = St.Annaplein - Korvelseweg
5. bijwoord

   Haringseind (tegenwoordig Korvelseweg met links St. Annaplein) - Bron: Stadsmuseum Tilburg Tilburgsche Courant 9 april 1871 Weekblad van Tilburg 20 april 1867 Weekblad van Tilburg 22 december 1866 Tilburgsche Courant 10 januari 1912 hèrs ook wel: hèrres hierheen

   - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - - "hers of herris - Kom is hers (Kom eens naar hier)"

   - Cees Robben; Prent van de Week - Allee, kom is hers..! (19551015) - Cees Robben; Prent van de Week - Alleej kom mar hers (19640522) - Cees Robben; Prent van de Week - En [we] zen toen op staonde voet hers gekomen... (19730413)

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) HERS (hèrs), bijwoord- deze kant in, hierheen; hij komt hers; ook 'hers op ir, in deze richting; minder archaïsch in de uitdrukking 'hèrs en giens'.

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2, 1958) - härs, resp. (zeldzaam) bijwoord 'hers', resp. 'herres' - herwaarts, hierheen.

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch (1899) - HERRES uitgespr. - herwaarts

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992): hèrs bijwoord - hier

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - HERS, HERRIS - herwaards, hier heen.
   ► Een

   ► Een gedicht over het Hèrringsènd door Wim van Boxtel

6. heen en terug

   - Kees & Bart (krantenrubriek ca. 1930): 'viezevershers' - vice versa

   - Pierre van Beek - Hij ging herris en geens in 2 uur. - Heen en terug. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Dialect en spreekwijzen; 6 december 1958)

7. geleden - Cees Robben; Prent van de Week - Virtien daog-hers (19831111)

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Wè rittereerde gij toch ammaol hers en geens (onrustig heen en weer lopen) (20-03-1968)

8. op en neer lopen

   - Ge moest vant kasje nòr de muur/ et was van hèrs nòr geens... (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Dakloôs)

9. hèrs èn geens van hier naar daar, op en neer, heen en weer

   - Kernkamp; Dialectenquête 1879: hers en gêndsch (ê: vgl. gête - geiten) - hier en gindsch

   - Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 27-1-1940 17-2-1940 - ...en z'nen buik zwaaide en schokte van emotie op en neer en hers en geens. - Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit 't klokhuis van Brabant' 8; 31-12-29 - As zotten vlogen we aachter 't veugeltje, dè nog zotter dee dan wij. De koffiepot wier van de kachel gestooten, stoelen rolden ondersteboven, de toffel schuurde hers en geens over de plavuizen...

   - Anoniem, Nieuwe Tilburgse Courant, donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)-

10. Nillus probeerde van alle kaante, liep van hers naor geens, Hij ha goei haande aon z'n lèf, stond bekend als unne prompte meens.

    - Cees Robben; Prent van de Week - En dan langs de Blaok zômar hers en geens (19551119)

    - Cees Robben; Prent van de Week - Geens-gaons gonget beter as hers... (19870501)

    - Cees Robben; Prent van de Week - Wè rettereerde gij toch ammol hers en geens .. (19720630)

    - Cees Robben; Prent van de Week - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens (19550618)

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 74 09 05 - De bus gao aanders rije, Trees / - Zee Dorus fleeje week - / Toen ie zabberend op z'n pèp / 's Aoves de kraant inkeek. / / Ge kunt mee één knip van oew kaort / Hil de stad hèrs en geens,

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 04 07 - Ons Sjaan die ritst van hèrs naor geens

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 06 07 - Ik gaaf sekuur de richting aon / Dè dee'k op ieder huukske / En schoof op 't zaol mar hers en geens / Ochèrm wè leej mn bruukske.

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 12 - Mee afgelaoje zwaore tasse / Jaoge ze van hèrs naor geens / Asset woord "uitverkòòp mar heure

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 13 - "De nuuwe tunnel, die bespaort / Ons dikkels hèèl veul tèd, / Ge kunt gemakker hers en geens / Van 't Zaand naor de Rèt."

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 72 03 02 -- Ge moest van 't kasje naor de muur / 't Was van hèrs naor geens

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - hij liep toepertoe hèrs èn geens - hij liep almaar heen en weer

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'èlleken dag hèrs èn geens nòr Gôol' - iedere dag heen en weer n. Goirle
    ► voor de volledige tekst

    ► voor de volledige tekst Klik hier
11. zelfstandig naamwoord

    hèrslòt

    - WBD (Hasselt) hoornslot (geheel leren deel van het paardetuig, met dezelfde functie als het hoofdstel).
12. bijwoord

    h èrsop samentrekking van hèrs + op: deze kant op, hierheen.

    - Een roestpraatje (Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867) - Komt hersop, in 't huukske
13. zelfstandig naamwoord

    hèrt hart

    - Kernkamp; Dialectenquête 1879 - mi hert en ziel - met hart en ziel
14. naam

    Hesse

    - KAREL. 't Is te hope. 'k Gleuf nie detter veul van die sinjeure nog de kaans krège om er tusschenuit te Hesse. En des mar goed ook. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 4 mei 1945) [Hess was uit nazi-Duitsland naar Engeland gevlucht.]
15. werkwoord

    hèt

    - Cees Robben: agger mar èèrg in hèt; ge hèt en schôon kiendje

    - Cees Robben: ge hèt genóg òn oewèège; ge hèt nògal geaffeseerd

    - Cees Robben: [gebiedende wijs] hèt mar ginne bange, moeder; ge hèt meepesaant oew verzèt

    - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - HED voor den 2den persoon enkelvoud van de tegenw. tijd.

    - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch (1899) - HET - hebt (2e persoon tegenw. tijd van 'hebben')
16. zelfstandig naamwoord

    heu hoogte, hoogkar

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - "heu - de kar uit de heu stooten"

    - WTT 2017 - een kar met twee wielen, waarvan het voorste deel (de burries) omhoog staat (bijvoorbeeld om de lading te lossen).
17. zelfstandig naamwoord

    heubòrd, hubberd verticale voorkant van een boerenaardkar, kopschot

    - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek circa 1940 - (47) 'Gemènlek schòfte-n-ie op 't hubbert van de kèr'

    - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - hö'bö'rt zelfstandig naamwoordo. - hoofdbord: 1) vaste, naar het rad toegekeerde zijde van een kruiwagen; 2) vertikaal voor- of achterschot van een lage boerenkar, zgn. ärdkaar.
18. werkwoord

    hèùchele huichelen

    - WBD III.1.4:428 'huichelen' = idem
19. zelfstandig naamwoord

    hèùchelèèr huichelaar

    - WBD III.1.4:87 'huichelaar' = idem
20. zelfstandig naamwoord

    hèùd huid meervoud hèuj of van een vrucht ook- vèl, vèlleke, schèl, schil

    - Kees & Bart (krantenrubriek ca. 1930): 'Dè schènd mekare de huid vol'

    - Gezegde - òn zen hèùd zitte: te pakken nemen .
    ► huije

21. Audioregistratie 1978 - Mar ge had hier vruuger ok nèt as op de Vèfhèùze, as daor zo iemand was zak zègge die bevobbeld die boere zon bietje zaat te koejeneere dan waarde nòg nie gelukkeg, hòr! Want pòtverdoorie ir dè dè spulleke afgewèrkt was han ze dieje knaap òn zen hèùd gezeete tòt èn mèt, hòr! Meej allemòlle! (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

    - WBD schaopehèùd - schapehuid

    - WBD vèl - huid; schaopevèl - schapevel

    - WBD III.1.1:31 'huid' = huid, opperhuid: vkw. hödje

    - WBD III.2.3:152 'huid' = schil, ook 'vel(letje)'

    - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - HUID. Iemand op de huid geven, voor: slagen geven. Iemand de huid vol schelden, voor: met scheldwoorden overladen. In Neder-Saksisch algemeen
22. zelfstandig naamwoord

    hèùfkèèr huifkar

    - Brabantse spreekwoorden (Mandos): meej de hèùfkèèr rije (N. Daamen (handschrift 1916) - )-met de knieën omhoog in bed zitten

    - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - nèt as nòr Keevelèèr, Handel èn Keevelèèr, meej de hèùfkèèrbèn ik ok meejgewist, dikkels genogvanöt dinge, dè, dè, dè vertrok aatij daor bij Vòskes , bij Voskens daor vertrokke ze aatij snaachs èn dan blêefde vèèf daoge wèg! (transcriptie Hans Hessels 2014)

    - WBD II:2785) 'hèùfkéér' - huifkar
23. zelfstandig naamwoord

    hèùg

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'höög' -huig
24. werkwoord

    hèùge

    - Pierre van Beek - huigen (?), met meer dan gewone kracht lucht uitademen met de bedoeling condens of een warme aanslag op een kouder oppervlak te voorschijn te roepen, bijvoorbeeld op een spiegel om die gemakkelijker schoon te kunnen vegen.

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - uithijgen; met de mond bewasemen
25. zelfstandig naamwoord

    heuj hoed heukèèr zelfstandig naamwoord

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - kipkar (hoogkar)
26. zelfstandig naamwoord

    heul

    - WBD III.4.3:282 heul - slaapbol (Papaver somniferum)
27. zelfstandig naamwoord

    Ill.: Naumann - Athena noctua hèùp

    - Vn Dale; huiben = steenuil

    - Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - "huip - klein, grauw steenuiltje"

    - WBD III.4.l:189 'huib' - steenuil (Athene noctua), ook: 'uil', 'huipke' of 'smelleken' genoemd
28. werkwoord

    hèùpe huichelen, schijnheilig doen, slijmen hèùpe - höpte - gehöpt (met vocaalkrimping) hij höpt (in tegenwoordige tijd eveneens vocaalkrimping)

    - A.J.A.C. van Delft - Hij die voorzichtig speelt "zit te huipen" en iemand, die stilletjes een teeken geeft, terwijl de ander het ziet, krijgt de aanmaning: "Maok nou gin pergestikus" (gestes).(Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

    - en dus mosse we naauw irst gaauw gaon huipen (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

    - Brabantse spreekwoorden (Mandos): zitte te hèùpe (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - zitten te hopen (kaartterm;: op winst spelen

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - êene keer int jaor hööpe - eens per jaar zondigen (mag)

    - Stadsnieuws (rubriek): Den dieje dugt vur ginne sènt, mar hèùpe kannie wèl - Die man deugt voor geen meter, maar hij kan zich wel aardig voordoen. (170208)

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992): 'hùipe' werkwoord - huichelen
29. zelfstandig naamwoord

    hèùperd huichelaar

    - 'Naa maag ie vur ene keer hier wel ene bottram meej eete bij ons, war vadder?, zi den hèùperd, die Hannie. (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

    - In dieje zin waar ik et toen nog meej onze paa eens, dègge gin katteliek en socialist tegelèèk kost zèèn want dan waarde in zèn ôoge ene hèùpert. (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992): 'hùipert' - huichelaar
30. naam

    heur haar

    - Dialectenquête 1887 Willems - heure voogel, heur kat, heur kèènd, heur boeke; den heure, de heur

    - Cees Robben; Prent van de Week - Ik vèèn heur wel n aorig medje... (19860328)

    - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Heur heur (nou moet je haar horen) (16-01-1975) - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Of ge naa hem heurt of ge heurt heur, t is twee haande op înnen buîk. (09-07-1967)

    - Cees Robben; Prent van de Week - En ons Mien zigget heur (19850222)

    - Sinds zij is verdwene/ Is zij al lang over hum hene/ Mar hij heget nog steeds over heur. (Tony Ansems, Hij heget nog steeds over heur; van de cd Tilburgse Liekes American Style; 2008)

    - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch (1899) - HEUr - vn. - haar, hun 'Die mens(ch)en heur huis'
31. werkwoord

    heure horen heure - heurde geheurd

    - Dialectenquête 1887 Willems - heure - hurde - gehurd
32. samentrekking

    met vocaalkrimping in gebiedende wijs 'hurt'

    - Dialectenquête 1887 Willems; tegenwoordige tijd: vocaalkrimping: gij/hij hurt

    - Kernkamp; Dialectenquête 1879: heure

    - Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Geluk, 1941 - ik heur geluk in 't ritsele van de blaoier...

    - Kernkamp; Dialectenquête 1879: Wie nie heure wil, mot vule

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'van heure zègge is unne slèèchte raodgeever' - Je mag niet altijd op geruchten afgaan.

    - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg (1996) - verleden tijd hurde naast heurde

    - WBD III.3.3:108) heure = (de mis) horen, naar de mis gaan

    - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - heure, met umlaut (kaart 48)

    - WBD III.1.1:249 'scherp horen' = goed,scherp luisteren
33. tussenwerpsel

    heure, heurre, hörre hoor, hoor je, hoor je me

    - Kees & Bart (krantenrubriek ca. 1930): 'heure' naast 'heurre'; De dubbele -Informant Toine Raaijmakers; bij Kees & Bart accentueert vermoedelijk de krimpende stamklinker, zodat de schrijfwijze 'hurre' de reële uitspraak benadert.

    - ...As ze nie gaaw komt dan begiene me mar zonder heur, heurre!" (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939)

    - "Ik smeer 'm heurre! ... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939)

    - ...en nie verongelukken, heurre! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun in den trein; Nieuwe Tilburgsche Courant 16-9-1939)

    - Naaw is de maot vol, heurre. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; Nieuwe Tilburgsche Courant 10-12-1938)

    - Goddaank et oratorium waar opgevoerd - et waar veurbij, heurre! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 12; Nieuwe Tilburgsche Courant 17-12-1938) - Kzot nie trugwille, hörre, dieje tèèd... (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)
    ► hurre
34. zelfstandig naamwoord

    Detail van een schilderij van Bertha Bache jèùn, jöntje juin, juintje

    - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg (1996) - homonieme enkelvoud - en mv. vorm: jèùn-jèùn
35. zelfstandig naamwoord

    1. het gewas: ui, ajuin onderaards bolvormig stengeldeel ajuin met apocope: juin = 'jèùn'

    - Kernkamp, Dialectenquête 1879 - uie - uien - Lambert de Wijs; Nieuwe Tilburgsche Courant,30 juli 1927, De dagelijksche behoeften omstreeks 1650 - Om een karper te stoven op de Hoogduitsche manier. Neemt een karper wel schoon ghemaekt en dat bloedt wel bewaert, gespouwen en aen stucken gesneden, doet dan 't bloet in een pot rinse wijn, een weinigh azijn en water, ronde schijven van ajuin, smijt se op de boter, doet daerbij de karper, met nagelen, foelie, notemuskaet, saffraen en een goet stuck boter, laet et samen stoven. - Cees Robben Dn zaoligen smaok van dn juin en t vet (19570921)

    - Lechim - "Nou kroote fietse der wèl in/ liefst meej gebakke jèùn,/ mar die maag mar hêel èfkes op/ aanders wort ie te brèùn..." (pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Vur et vurdêel)

    - Lechim - ...en kroote meej gebakke jèùn... (pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: DE GROTSTE VRAOG)

    - Elie van Schilt - Vandaag 13 Mei 2001, stralend weer, en ut is moederdag. Ik docht Maria is tenslotte ok meder, dus ik heb ut kapelleke mar wir bezocht, ok de zuurbollenkraom en de visboer, maar of ut nou dur munne bril kwaam of dur iets aanders, als ik naor de prijzen keek, ut was net juin, dan schoten de traonen in men ogen. (CuBra)

    - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Dieje gruunteboer ging ôk zenne jèùn en èèrpel ötventen. (pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

    - Piet van Beers De stinpöst: Vier ons vèrse worst èn peeje../ doet er mar wè jèùne bij./ 'n Bèkske zult 'n half pond kaoje/ èn tweej schèève balkenbrei. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

    - Piet van Beers Men Buukskes: Men irste buukske ging oover peeje èn jèun èn oover de meense op de tèùn. (Het zeventiende boekje, 2010)

    - Piet van Beers Wie tuinbonen wil eten moet Februari niet vergeten: Die maokt ze [de tuinbonen] klaor mee champignons/ en paprika en juin./ Alleen de dobbelsteentjes spek/ die zen nie van de tuin. (With Love; 1982-1987)

    - Soms han ze jêun me peestamp Uit: Bè de wèèvers òn tòffel, Ad van den Boom, circa 2005

    - Tony Ansems - As ie lopt, dan stao zijn pet wet schuin/ Assie it dan it ie spek meej juin... (As unnen boer op t laand lopt; van de cd Gatvermiedenhoet; 2010)

    - Jan Naaijkens - Er waren huismiddeltjes bij de vleet: het vlies van een ei of een spinnenweb op een wondje; een grauw papiertje met kaarsvet op de borst tegen verkoudheid; met de voeten in een emmer met verse paardenmoppen tegen wintertenen; een juin onder het kinderbed tegen de stuipen; het sap van de stinkende gouwe tegen wratten. (Het dorp van onze jeugd Hilvarenbeek 1999)

    - WBD III.4.3:210: jèùn - bloembol; ook genoemd: ajèùn, knòl, (bloem)bòl

    - WBD III.2.5:105 'juin' - ui; 'juintje' = sjalot

    - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - juin - ui (diverse dial.) Door procope uit 'ajuin'

    - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - 'juin'
36. zelfstandig naamwoord

    Cees Robben - Prent van de week 16-04-1982 2. een zot persoon

    - Cees Robben t Is aatij al unne juin.. Mar meej karneval is ie hillemol hodeldebodel... (19770114)

    - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (gehoord over 2 niet zo snuggeren die bij elkaar stonden: ) Nao motte dè daor zien staon, den eenen juin bè dn aandere (23-02-1972)

    - Pierre van Beek; rubriek Tilburgs Taal Plastiek; Het Nieuwsblad van het Zuiden, 19?? - zó zòt as tien kòp jèùn (Tilburgse Taaklplastiek 176)

    - Stadsnieuws - Dès me tòch ene jèùn: ge laagt oewèège kepòt assie et op zen heupe heej - Dat is me toch een grappenmaker: je lacht je een ongeluk als hij op dreef is. (230610)

    - WBD III.3.1:250 'juin' = grap

    - Jan Naaijkens; Dè's Biks, 1992 - 'jùin' zelfstandig naamwoord - ui
    ► Download artikel uit Taal en Tongval over de ui
37. werkwoord

    De verkoper van uien; schilderij van Willem van Mieris Afbeelding bij een embleem van Jacob Cats jèùne stinken, scheten laten jèùne - jönde - gejönd; in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij jönt

    - Naarus, pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941 & CuBra - Diejen naom [Buissem] heet ie omdat ie bij tijjen zo onmeenseluk kan juine detter nie bij om uit te haawen is.

    - Stadsnieuws - Der hòtter veur mèn in de kèrk êene zitte jèùne: et waar nog èèreger as wierôok - (100208)

    - WBD III.1.1. lemma Een wind laten Tilburg [als enige plaats van opgave]

    - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2, 1958) - jö.ne(n) zwak werkwoord overgankelijk + intr. 'juinen', 'jeunen' - 1) zuipen; 2) coire

    - Jan Naaijkens; Dè's Biks, 1992 - 'jùine' - stinken
38. bijwoord

    jèùneg grappig, lollig, winderig Tilburgs biertje, 2019. Foto CuBra/WTT jèùneschèlle zelfstandig naamwoord, meervoud de schil van een ui

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 01 10 - rauwe juineschellen...
39. zelfstandig naamwoord

    jèùnsaus saus van boter en ajuin; zeer goedkope saus

    - Gebakken èèrpel kwaam ôk wel ens veur [op vrijdag], asse pas nuuw waren of soms allèèn mar èèrpel meej jèùnsaus... (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

    - Un aai meej botersaus, of allêen èèrpel meej jèùnsaus. (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)
40. werkwoord

    Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. jiepe spatten, spetteren

    - Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Stilleeve (1938) - 't jiept er zot mee spetjes waoter

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - lig niet te jiepe, kwòjong

    - Stadsnieuws - De knòrrie zaat in zen drinkesbèkske te jiepe - te spetteren (070310)
41. zelfstandig naamwoord

    jiepknöbbeke de etymologie is niet bekend

    - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996 - klein appeltje tussen de grote appels

42. jikkeres van merante uitroep,bastaardvloek het e erste lid is een verbastering van 'jezus-christus' de etymolgie van 'merante' is onduidelijk

    - Kees en Bart: dialoog in Tilburg Post 1922-193? - och jikkeres, o jikkeres, och jikkeris, och jazzes-van-merante

    - Jan Jaansen, pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe dokter, feuilleton in 4 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 27-1-1940 17-2-1940 - Jikkerevanmaraante, waor moet et in godsheerenaom dan toch naor toe mee de wereld!

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - jikkeres van merante nòg òn toe!

    - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - OJIKKERES, uitroep van spijt; verbastering van: O, Jezus Christus.

    - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2, 1958) - marante! uitroep (gew. in verb. met s'ee'zes) s'ee'zes, tussenw., sjezus.' ... Jezus Marante, seezesmarante!
    ► Overzicht van

    ► Overzicht van bastaardvloeken

43. jikkris-mina-toch bastaardvloek, verzuchting jikkris = Jezus Christus mina = waarschijnlijk mijn

    - Cees Robben 19701106
    ► Overzicht van

    ► Overzicht van bastaardvloeken
44. tussenwerpsel

    jizzesmiena, jeezesmiena bastaardvloek

    - Paul Spapens et al; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol (2004) - jeezesmiena, wèn lèèf hò die fröllie! - tjonge, wat een figuur had dat meisje!
    ► Overzicht van

    ► Overzicht van bastaardvloeken
45. zelfstandig naamwoord

    Jòb, Sint

    - Daamen, Handschrift 1916: "Sint Job kent z'n volk (spreekwoord)"

46. Sint Jobdevotiekaarsen in de kerk van Enschot - Foto: WTT

47. werkwoord

    Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal CuBra Home klôote, klôoje

    - Daamen - Handschrift 1916: "ze zullen me nie klooten (bedriegen)"
48. zelfstandig naamwoord

    dwarsdrijven, mislopen

    - Henriëtte Vunderink; Wieste..?; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Èn agge onhaandeg beezeg zèèt,/ dègge zit te klôoje?

    - WBD - III.1.4:52 'kloten' = aarzelen

    - WBD - III.1.4:289 'kloten' = er zich niets van aantrekken

    - WBD - III.1.4:367 'kloten' = iets slordig doen

    - WBD - III.1.4:412 'kloten' = bedriegen

    - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - KLOOTEN wkw ( klutə, gəklut ) - foppen, tergen

    - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - KLOOTEN - foppen, bedriegen
49. naam

    klôoteg onbenullig

    - Cees Robben - ...die klôôtig aacht percent... (19660401)
50. zelfstandig naamwoord

    klôoterij bedriegerij

    - Daamen - Handschrift 1916: "klooterij - bedriegerij"

    - Stadsnieuws: Òch, dè zeegeltjesplèkke, dès ammòl mar klôoterij as puntje bij pòltje komt, betòldet tòch zèlf (260709)
51. zelfstandig naamwoord

    klôotjong vervelend kind, rakker ook het meervoud is 'klôotjong'

    - Paul Spapens et al; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol (2004) - die klôotjong van hiernèffe waare wir vliegende braanweer ònt speule

52. Èn dè klôotjong tòch wè/ leuker klinkt as deugeniete? (Henriëtte Vunderink; Wieste..?; k Zal van oe blèève haawe, 2007) klôotkèèrel rotvent

    - Daamen - Handschrift 1916: "klootkairel (een beroerde vent)"
53. zelfstandig naamwoord

    klôotvèèger misselijke kerel

    - Cees Robben - Klôôt-vèèger die ge zèèd... (19780623)

    - Cees Robben - Dieje klôôtvèèger was ôôk niks vur jou (19840629)

    - Cees Robben - Munne zoon (...) is unne echte klôôtvèèger... (19801121)

    - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - ook: 'klôotjavaan'

    - Elie van Schilt; - Zúíplap, zatlap, schúínsmarcheerder, klootveger en hij dugt van gin kaanten, waren toen gewone woorden... (Uit: Ge heurt et niemir, Plat Tilburgs van vroeger; CuBra ca. 2000)

    - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - klo'tfe.gər zelfstandig naamwoord mannelijk 'klootveger' - sul, hannes; synoniemen: klootvent, kloothannes, klootzak, dorus, gathannes enz.

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - klòtveejger
54. zelfstandig naamwoord

    klòphèngst

    - WBD - slecht gesneden hengst, ook 'klaphingst' en in Hasselt 'piet' genoemd
55. zelfstandig naamwoord

    klòpkaaj

    - WBD - (II:757) - klopkei: de steen waarop het leer van de bovenzool wordt geklopt

    - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - KLOPSTEEN zelfstandig naamwoord mannelijk - bij schoenmakers: steen waar men het leder op effen klopt
56. werkwoord

    klòppe

    - Pierre van Beek - "Dat klopt als een politiemuts zonder klep." Een muts kende men vroeger blijkbaar als hoofddeksel zonder klep, waarbij onder klep dan wordt verstaan het stijve gedeelte, dat tot het afnemen dient, zoals men dit aan een pet aantreft. Zou een muts een klep gedragen hebben dan ware ze geen muts meer geweest. Eerst zonder klep was ze als muts in orde. Dan klopte het. (Tilburgse taalplastiek 1 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 4 februari 1950) - Pierre van Beek - Van oudere mensen vangt men wel eens op: "Dat klopt als een zwerende vinger." Ieder weet, dat een hevig zwerende vinger een pijn veroorzaakt, die op kloppen gelijkt. Erg zweren en dit soort "kloppen" is onafscheidelijk aan elkaar verbonden. Als de vinger flink "klopt" is het zweren op zich in orde. Wat niet wegneemt dat de patiënt wel kan menen, dat het met zijn vinger toch helemaal niet in orde is... Het geestige in deze zegswijze is, dat in de uitdrukking het werkwoord "kloppen" in letterlijke zin gebruikt wordt terwijl het uiteindelijk een figuurlijke rol vervult. (Tilburgse taalplastiek 1 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 4 februari 1950)

    - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - et klopt as twaalf aajer meej nen mikken bótteram (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970)
57. zelfstandig naamwoord

    klòpper garde

    - WBD - (III.2.1:169) 'klopper' = garde
58. naam

    Kloris, Kloores figuurlijk: arme sukkel, sympathieke sufferd

    - WNT - lemma KLORIS - Oorspronkelijk, bij de Ouden, een godinne- en vandaar een meisjesnaam (...) vervolgens is het als soortnaam gebezigd om , min of meer schertsend, den uitverkorene van een in het verband genoemd of bedoeld meisje aan te duiden. Dit gebruik vindt zijn oorsprong in de groote bekendheid van het kluchtspel met zang en dans De Bruiloft van Kloris en Roosje , dat sedert de eerste helft der 18de eeuw in het begin van ieder jaar na de opvoering van Vondel's Gysbreght van Aemstel in den Amsterdamschen Schouwburg wordt vertoond; zie over dit, en andere zangspelen waarin een persoon Kloris optreedt, vooral TE WINKEL, Ontwikkelingsg.² 4, 520 volgg.

    - Cees Robben - Zal ik vur jou is naor unne goeie kloris uitkèèke...? (19660819) [Een lieve, zorgzame man voor je zoeken?]

    - Cees Robben - Heiligen Isedoris/ Wil mij arme kloris/ Lekker laten p...../ Nu we u aan gaan roepen... (19740104)

    - Cees Robben - [Kloris:] Moette we naa deeze kaant in... [zijn vrouw:] Nèè Kloris... geene kaant uit... (19800425)
59. werkwoord

    klòrmaoke Zie klaormaoke klòrzètte Zie klaorzètte

60. zelfstandig naamwoord

    Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal CuBra Home rib rib Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - iets tusse de ribbe zien te krèège (HM'70) - eten, geld zien te krijgen

    - Frans Verbunt - Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 -ginne stèùver op zen ribbe hèbbe
61. zelfstandig naamwoord

    De kèrmenaoj, de platte ribbe, de zult of krèp, et zwoert èn spèk. Toe den hiel aon toe. Durreege spèk èn ballekebraaj. Et smòdderpötje. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009) ribbelmikske

    - Frans Verbunt - Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 -geribbeld (casino)brood

    - Jan Naaijkens - Dès Biks (1992) - ribbelmikske zelfstandig naamwoord - casinobrood
62. werkwoord

    riddeneere redeneren

    - Kees en Bart - in Tilburgsche Post 1922-193? - riddeneere

    - WBD III.1.4: (?) 'redereren' = idem

    - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - zw. ww. intr. 'riddeneren' - redeneren.
63. werkwoord

    Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. riddere beredderen, regelen

    - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - der valt hier nog hil wè te riddere - ... te regelen, organiseren

    - WBD III.1.2:140 'rondridderen' = druk heen en weer lopen (rèttereere)

    - WBD III.1.2:141 'ridderen' idem

    - WNT - REDDEREN, RIDDEREN - l) Hetzelfde als REDDEN l) in orde brengen, voor elkaar brengen; opknappen, opruimen; 2) uit een moeilijke situatie helpen, in veiligheid brengen, voor ondergang behoeden
64. zelfstandig naamwoord

    riddermajoor Pierre van Beek - iemand die weet hoe alles gedaan moet worden maar zelf geen hand uitsteekt Verbastering van 'redderen'?

    - WNT - REDDERMOER - vrouw die altijd aan het redderen is. - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - zelfstandig naamwoord mannelijk riddermeester - persoon die alles bereddert
65. zelfstandig naamwoord

    riek, riekske mest- of hooivork

    - WBD mestriek, ook genoemd 'riek'

    - Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - Meej ginnen riek te voejere zèèn. (Van kwaadheid niet willen eten.)

    - Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - Ammòl zèèk óp ene riek

66. Kees en Bart - in Tilburgsche Post 1922-193? - Meej ginnen riek te voejere Ik was mee ginnen riek te voeiere. [Ik was onuitstaanbaar, niet te genaken] (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 18 mei 1945)

    - Cees Robben - Ge lôôpt er mee ginne riek deur... [van een degelijk kledingstuk; onverslijtbaar]
67. zelfstandig naamwoord

    Lechim - ...onze Paa die is van giestere aaf/ meej ginne riek te voeiere. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Gedaon meej et goej lèève) Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - et trèkt erop as zèèk óp ene riek ('47) - het lijkt nergens op

    - WNT - RIEK l) In den landbouw: vork met drie (somtijds vier of ook twee) hetzij ronde hetzij platte tanden, voor verschillende doeleinden.

    - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - RIEK, eene hooivork óf mestvork;

    - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - RIEK znw.m, niet v. - drie- of viertandige vork.

    - Jan Naaijkens - Dès Biks (1992) - riek zelfstandig naamwoord - riek
68. zelfstandig naamwoord

    riem riem

    - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - naa de riem vant gat is (HM'70)- nu de moeilijkheden voorbij zijn. (Bedoeld is de riem waarmee geslagen wordt.)
69. zelfstandig naamwoord

    Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal CuBra Home uster unster

    - WNT - UNSTER, ons(t)er, ens(s)ter, eunster, anster, uister, huiser, oister, uuser, ulster - weegwerktuig met ongelijke armen ...

    - Wikipedia, 2012 - Een unster is een type weegschaal dat op markten verscheen in de 1ste eeuw v. C. Ze bestaat uit twee armen van ongelijke lengte. Aan de kortste arm wordt de te wegen handelswaar gehangen, aan de langste arm hangt een gewicht dat vrij kan bewegen over die arm. Om een groot bereik aan gewichten te meten, kon de unster aan verschillende haakjes opgehangen worden, voor lichte dingen bevond de haak zich relatief ver van het te wegen product, bij zware waren dichterbij.

70. Afbeelding - Meertensinstituut Boedelbank

    - Meerstensinstituut Boedelbank, 2012 - Unster - Ook: onser, oncer en ponder. I. Weegtoestel met ongelijke armen, waardoor men met een klein gewicht dat langs de lange arm wordt heen en weer bewogen een grote last kan wegen. (Oirschot 1698: 1 ponder of unster.) Het wegen met de unster geschiedt onnauwkeuriger dan met de balans.

    - Cees Robben - Prent van de week
71. bijwoord

    utsprès

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - expres, met opzet

    - WTT 2012 - Cees Robben schrijft 'uitspres', waaruit we mogen afleiden dat het woord ook met de korte 'ui' werd gebezigd; dus: 'ötsprès'

72. Foto: CuBra 2020 Den Uunent toponiem Udenhout gesyncopeerde d van 'Uden'

    - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - krt.85 = 'Uunent'.
73. werkwoord

    uupere opperen, bouwmateriaal (via de steiger) naar de vakman brengen steeds korte uu

    - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

    - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - opperen, dekker en/of metselaar behulpzaam zijn bij hun werk door hun het benodigde aan te brengen.

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - uupere ww - opperen

    - WNT - OPPEREN (II)- het werk van opperman verrichten
74. zelfstandig naamwoord

    uuperman opperman; degene die bouwmateriaal bij de vakman brengt

    - Kees en Bart, in Tilburgsche Post 1922-193? - 'upperman'; 'upperlui'

    - F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Diejen uuperman die bij den Brometi heej gewèèrkt.

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - uuperman zelfstandig naamwoord opperman

    - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - OPPERMAN (uuperman) mannelijk - aandrager van stenen en ander materiaal. Voorbeeld van een gemakkelijk beroep, voorgehouden aan luie kinderen: uuperman bé de goudsmid.

    - WNT - OPPERMAN, upperman - werkman die materialen aandraagt voor den metselaar
75. zelfstandig naamwoord

    John Linnell - Rustende maaiers uupert, iepert opper, hooiopper; overdrachtelijk: bed

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - bed

    - WTT 2012 - Dat uupert of iepert bed betekent, zou te verklaren zijn omdat men naar boven gaat als men gaat slapen, en meer in het bijzonder omdat veel (boeren)woningen vroeger een opkamer hadden. Bewijsplaatsen voor deze verklaring (ieper > opper > opkamer) zijn tot nu toe echter niet gevonden. De opkamerverklaring werd voor het eerst gesuggereerd door Pierre van Beek, en is sindsdien ruim overgenomen. Van Beek: Wanneer iemand in znen ieper of iepert of upert kruipt, gaat hij naar bed. De vreemde woorden komen van uper of opper, dat boven betekent. Slapen deed men vaak boven. We kennen nog wel in de oude huizen de opkamer, die steeds boven de kelder lag (TTP 3-1-1969). Ook Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilbörgse taol geeft deze uitleg zonder enige twijfel. Dat is vreemd, aangezien een betere verklaring bekend had moeten zijn. In de aantekeningen van Wil Sterenborg (waarop Goedgetòld gebaseerd is) benoemde Sterenborg het verband met de bouwvakker en de opkamer al als twijfelachtig. In Een tien voor Robben (1988) stelt de Oostbrabantse dialectkenner Cor Swanenberg zelfs kort en duidelijk: We denken dat ieper van oorsprong identiek is met de Meierijse opper en uper, die hooihoop betekent.
    ► ieper(t)
76. zelfstandig naamwoord

    wèg weg meervoud: weege Dè is zô eenvoudig as de weg in oewen eigensten broekzak. (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 1; 9-10-1929)

    - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - langs de weg gescheeten hèbbe (Oost-Brabant) zie pad

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - alle weege zèn gin kerkweege - niet elke Weg leidt naar een bep. doel

    - WBD - III.3.1:397 'weg' = openbare weg; ook genoemd: 'baan, klinkerd'

    - WBD - III.3.1:402 'weg = pad

    - D irk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - (blz.53) wègske, wèggetje

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - wèg zn, bw - weg

1. samentrekking

   nu hij

   - SJAREL. Wel, ik denk, naatie getrouwd is (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 27 april 1945)
2. bijwoord

   naaw, naa nou, nu

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - dè wòrdt naaw en hil nuuwe stad
3. bijwoord

   naaw nauwkeurig, precies, net; nauw, eng Dè stikt nie zó naaw - Dat komt niet zo net

   - A.J.A.C. van Delft - "'t Zit er nauw in", zegt de kleermaker, die maar amper een kleedingstuk uit een lap stof kan maken. Hetzelfde zal ook een ander vakman zeggen, die slechts met moeite de benoodigde hoeveelheid materiaal voor een bepaald werk heeft. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 109; 13 april 1929)

   - Bende gek zô naauw motte nie speuren. (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 9; 22-02-30)

   - Pierre van Beek: Et zit er naaw in - een lap stof is volgens de kleermaker amper groot genoeg voor het gewenste

   - Hij is erg nauw in 't kruis. - Hij is zeer consciëntieus, gewetensvol. (A.J.A.C. van Delft; 1961; in: Nieuwe Tilburgse Courant, Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek; uit de volksmond opgetekend)

   - Dialectenquête 1876 - naauwe schoene - nauwe schoenen

   - WBD - III.4.4:225 'nauw' = idem, eng, ook 'smal', 'krap', 'bekremmeld'

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - naaw bijwoord - precies, nauwkeurig

   - A.P. de Bont: na.u, bijvoeglijk naamwoord. en bijw. naauw - nauw, nauwkeurig, juist, precies

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAUW bvw - zie wdb. - Het nauw zuken - alles scherp nagaan

1. voegwoord nu

   - Voorbeeld Sterenborg - Naa et blèèft sneuwe, gao ik nie de deur èùt.
2. werkwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. naawe nauwen, spannen, spannend worden

   - Cees Robben - t Begienter te naauwe... (19691010) - Cees Robben - [Man spreekt] Ik ben thuis den baos.. Mar as t er naauwt is ons vrouw den baos... Mar as t er naauwt en wedernaauwt, dan ben ik den baos... [Dan heb ik hetlaatste woord...] (19811113) Robben voegde aan deze prent een voetnoot toe: t naauwt er = t spant er - wedernaauwt: t spant er heel erg.

   - Henk van Rijen: naaw naaw et er - nu gaat het spannen

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAUWEN ww.onp. - Nijpen, gevaarlek worden. (Ook in Middelnederlands.)

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NAAUWEN voor benaauwen. B.v. Niemand weet waar het naauwt.

   - A.P. de Bont: na.we(n), zw. onpers. ww. naauwen - nauwen, "het aanwezig zijn van groote drukte, haast of levendigheid" (Brabantius): 'Et naawt er' - men is er zeer druk, zeer gehaast; ook: er wordt hevig getwist.

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - naawe ww - spannen: 't naawt erom - 't is 'n dubbeltje op z'n kant

1. zelfstandig naamwoord
   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "naken - 't is 'n vies naken (een vreemdsoortige vent)"
2. naam

   naks

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - naakt
3. bijwoord

   nao, nò na

   - Voorbeeld Sterenborg - Nò zis uur koom ik nao. - Na zes uur kom ik na./ nò zisse

   - Dirk Boutkan: (blz. 41) 'nao/ nò ' als ww-deel

   - Cees Robben - Nao al t zuut der vurrige daogen/ t zilte naa op oewen dis..... (19540306)
4. zelfstandig naamwoord

   naobuur nabuur

   - Dialectenquête 1876 - de genoddigde gaaste, vrènden en noabure

   - WBD - III.3.1:520 'nabuur' (ook naober) = buurman; ook genoemd: 'buurman, gebuur, buur, naaste buur'

   - WNT - NABUUR
5. zelfstandig naamwoord

   naod, naoj, naoie, nòdje, naojke naad

   - KAREL. Nou me dunkt! Ge ziet bekaant niks aanders dan naoie! Ik wed dettie wel uit virtig verschillende lepkes bestao, diechche aon bekare het gedriegd. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 15 december 1944)

   - WBD - naod (II:923)
6. zelfstandig naamwoord

   naden; spieren van het lichaam naogel nagel

   - Pierre van Beek - Met iemand, die "geen naogels heej om z'n eigen te krabben" is het al niet veel beter gesteld als met degene, die "gin hem(d) aon z'n lijf heej". (Tilburgse taalplastiek 14 Nieuwe Tilburgse Courant - dinsdag 23 mei 1950)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - ginne naogel hèbben om òn oew kont te krabbe

   - Tèùs han ze ginne naogel gehad om der kont te krabbe. Kaole kak waar et en daor waar alles meej gezeej. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - zenèège vuulen as en vlôoj tusse twee naogels
7. zelfstandig naamwoord

   G. Steijns, Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 2005 - Jè et rèèke Romse lèève hiet dieje tèèd naa. Mar zôo rèèk waare de miste meense toen nie. De fabriekaanten èn pestoors wèl. Mar veul Tilbörgse aawers han de grotste moeite om al die Romse mundjes te vulle, èn sommegte waare meej al der kènderrèèkdom zo èèrm as Jòb. Die han dikkels gin rôome in der bèkske leut, jao zogezeej gineens ene naogel om òn der kont te krabbe!

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Zenèège vuule as en vlôoj tusse twee naogels (090408)

   - WBD - III.2.1:499 'nagels' = klauwen
8. zelfstandig naamwoord

   naogelbèùk nagelbuik, navel

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - navel

   - WBD - III.1.1:124 'nagelbuik - navel'

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - èn waast ok oewen naogelbèùk goed èùt: in de költje woonen ok meense (250407)

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - naogelbùik zelfstandig naamwoord - navel
9. zelfstandig naamwoord

   naogelgrèùs kruidnagel, 'krönaogel', 'kruinaogel', 'kruidnaogel'

   - WBD - III.2.3:132 'nagelgruis' = kruidnagel

   - WNT - NAGELGRUIS, in het algemeene Ndl. minder gewoon dan bijvoorbeeld in het Fries 'nagelgrûs' - gebroken of gemalen kruidnagelen
10. werkwoord

    naogôoje nagooien

    - WBD - nagieten (afspoelen van een onthaard geslacht varken)
11. werkwoord

    naoje naaien

    - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - en getrouwde vrouw moet kunne naoje

    - WBD - 'nóóje' en naoje (II:923,922)

    - WBD - oover et köpke naoje (II:1192)-over (het) kopje naaien (= overhandsen)

12. M In tegenstelling tot in 'zaaje, maaje, graaje' heeft de stamklank zich in 'naoje' niet gehandhaafd, wegens de homofoon 'naaje' (= coire)

    - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Geen umlaut, (volgens krt. 48 en blz. 91/92)
13. zelfstandig naamwoord

    naojmèdje, -mèske naaister, modinette

    - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - we speule hier nie meej de naojmèdjes (gezegd bij het kaarten)

    - WNT - NAAIMEISJE - dat bij een naaister werkzaam is en aldus meteen het vak leert
14. zelfstandig naamwoord

    naojmesjien

    - Voorbeeld Sterenborg - doede dè opt naojmesjien?

    - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAAIMACHIEN zelfstandig naamwoord.o. (niet v.) - naaimachine
15. zelfstandig naamwoord

    naojring naairing Mandos, Brabantse Spreekwoorden: nen naojring vól (De'59) = niets (naairing = vingerbeschermer bij het naaien, die aan twee kanten open was) naojspaon zelfstandig naamwoord

    - WBD - naaispaan: het instrument waarmee men bij het naaien de stukken leer bij elkaar houdt (II:731)
16. zelfstandig naamwoord

    naojster naaister naokend , nòkt bijvoeglijk naamwoord naakt, bloot, simpel

    - gezegde - en naokende tas teej - kopje thee zonder koekje o.i.d.

    - Naarus - Brieven van een oud-Tilburger (1940; CuBra) Dat ziedde in oewen gist van die stoere Batavieren mee bistevellen om, mee de hore op dre kop daor rondwaandele. Ge ziet er om n kampvuur zitte, waor ze in wild vèrkske of n hert aon t rosteren zen, naokende Batavierenkiendjes dartelen om oe henen en perbeeren iets te raoken mee dr pelsjes en bugskes. - Lechim - ongedateerd knipsel

17. Vuls te hèèt 'n Moeder roept: Mèd schaomt oe ège Mee zo'n bekaant host naokend klèèd! 't Is mèn wel goed hoor, zee d'r dochter Vur iets aanders is 't te 'hèèt.

    - Lodewijk van den Bredevoort - Naa, ik wil gaon vraoge of we meuge gaon fietsen, ik doe de deur van de kaomer oopen en zie hullie baaie spiernaokend liggen.(uit: Kosset dn brèùne eigelek wel trèkke?, 2006) Piet van Beers - (CuBra)
18. naam

    Èn konde irst ´n kiepenaai vur n naokend kwartje haole!!! Strak zèn de aaikes (lèt mar op) vur gin goud nog te betaole.

    - WBD - III.1.3.19 'naakt' = naakt; ook 'bloot', 'naaks'

    - WBD - III.1.3.20 'nakend' = idem

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nakend bijvoeglijk naamwoord - naakt

    - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - nakend - naakt (div. dial.) = Middelnederlands. nakent

    - WNT - NAAKT, daarnaast in de gesproken taal: NAKEND
19. zelfstandig naamwoord

    naokwalm onaangename nawerking na een genot

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - nagalm, gevolgen, uitvloeisel

    - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Agge zukke dinger doet, moete de naokwalm kunne veele (251009)

    - WBD - III.4.4:253 'nakwalm', 'nagalm' = echo, ook: 'galm', 'weerklank'

    - Cornelis Verhoeven: NAKWALM (naokwalm) m - onaangename nawerking na een genot.
20. zelfstandig naamwoord

    naom naam

    - Gezegde: Dè kunde ginne naom geeve: Je kunt de reden niet noemen

    - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - et maag ginne naom hèbbe (110206)

    - A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord, mannelijk. 'naom' - naam; verb. 'z'ne naom zette' tekenen.
21. voorzetsel

    naor, nòr naar

    - Voorbeeld Sterenborg - Nòr school, nòr hèùs, nòr et wèèrk Waor kèkte naor? - Waar kijk je naar?

    - Dialectenquête 1887 Willems - nò - naar

    - Cees Robben - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek.... (19540508)
22. zelfstandig naamwoord

    naorècht

    - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - aanrecht

    - Cees Robben - Waor leej mn schaors, troeleke..? .. Op dn naoricht.... menneke... (19580118)
    ► nòrrècht

1. zelfstandig naamwoord

   navraag, extra vraag naar iets ...ze moessen er nog enkele rijen stoelen bijzetten omdetter zooveul naovraog waar. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; Nieuwe Tilburgsche Courant 10-12-1938) nat bijvoeglijk naamwoord, zelfstandig naamwoord nat; diverse betekenissen

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - bekakt, dikdoend

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 13 - 'ze Grutvadder krèèg ieder jaor / 'n Fleske mee kort nat

   - WBD - III.1.2:267 'gezworen nat' = etter

   - WBD - III.2.2:30 'nog nat' - nog niet zindelijk (kind)

   - WBD - III.2.3:154 'nat' = sap (van bv. vruchten)

   - WBD - III.4.4:49 'het is een natte' = druilerig, nat weer

   - WBD - III.4.4:50 'nat weer, natte kou' = koud, nattig weer
2. zelfstandig naamwoord

   nathaawerke HTW borreltje, drankje

1. zelfstandig naamwoord

   sjieke lui, kakkerige mensen

   - Wè hèk men èège dikkels op zitte vrèète bij die nathielen in de keuke. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)
2. werkwoord

   natmaoke natmaken

   - vocaal krimping in tegenwoordige tijd: gij/hij mòkt nat

   - WBD - weken: het in water leggen van loopzool en ander leer (II:756)
3. zelfstandig naamwoord

   natnèk PM pedant, arrogant iemand

   - Cornelis Verhoeven: NATNEK (natnèk) m - onervaren, onwijze en niettemin zelfverzekerd optredende persoon.

   - WNT - niet vermeld

   - Van Dale - NATNEK (volkst.) nathals; ook voor: vent v. niks, waardeloze kerel.
   ► natsjaak, natzwiebel

1. zelfstandig naamwoord

   natnek, verwaand persoon

   - Hij komt veul bij zó'n natsjaakekeffee óp et Piusplein. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
   ► natnek, natzwiebel
2. zelfstandig naamwoord

   natteghèd nattigheid, nat weer

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - We krèège nòg veul natteghèd

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NATTIGHEID zelfstandig naamwoord, vrouwelijk. - regen, sneeuw, stofregen (ook in Brab.)

dasje of strikje; van: nette heer, net heertje

1. zelfstandig naamwoord

   natnek, aansteller

   - die natzwiebels van de T. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.) [T = gemeente Tilburg]
   ► natnek,

   ► natnek, natsjaak

2. ne, nen lidwoord een ('n), mannelijk (slot-n is fonetisch geconditioneerd, d.w.z. verschijnt vóór onmiddellijk volgende klinker, h, d, t, b en r.)

   - Nieuwe Taalgids 78:537. Ontstaan uit 'ene(n)'
3. zelfstandig naamwoord

   nen heer, nen boer, nen hof, nen aawen dömstòk, ne pestoor, ne köster nèèf, nèfke zelfstandig naamwoord neef

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - nèèf èn nicht

   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "kezèèn, nèèf - neef"

4. gij nichjes en gij nefkes, (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Van de luien bekker, 1938)

   - Dirk Boutkan: (blz. 59) onze/ jullie/ hullie neef
5. naam

   nèèg vurig, nijdig, pienter, driftig

   - Dialectenquête 1876 - nêg (ê = fr- même) en nèèg mènneke - een pienter ventje, een vurig ventje

   - Henk van Rijen: wè wier ie wir nèèg - wat werd hij weer nijdig!

   - Cees Robben - Öllieje Sjennie is n nèèch hundje... Dè-wel.. Hij is vernoemt flèènich.. (19600122)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 69 02 06 - Toen wier ie irst pas gloeiend nèg - Cees Robben - uit de hôôgte.. en wè nèèg (19611201)

   - WBD - III.1.4:31 'nijg' = vlug van begrip; 218 'nijg' = onstuimig

   - WBD - III.1.4:143 'nijg' - flink; 227 'nijdig' = boos; 229 'nijg' = driftig

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nèèg - bijvoeglijk naamwoord - nijdig, driftig

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIJG bvw+ bijwoord - moedig, werkzaam, driftig, geweldig, fel. (ook in Brab.) E nijg pèèrd. 'Ne nijge werkman. Loopt zoo nijg nie.

   - Cornelis Verhoeven: NIJG (néég) bijvoeglijk naamwoord - driftig, gehaast: 'n néég mènneke; ook: vlug, op korte termijn.

   - A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord. vrouwelijk ' nijgigheid' - haast, drift. bijvoeglijk naamwoord + bijw. ' nijg' - vurig, driftig, vlug, fel, hard.
6. telwoord

   neege neegeste - negende

   - Dialectenquête 1876 - nège (sic)

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - NEGEN - né:ge tw.: mej ons né:gene; NEGENDE - né:geste
7. werkwoord

   nèège neigen/ nijgen nèège - nèègde - genèègd / nèège - nêeg - geneege: geen vocaalkrimping

1. werkwoord

   nêep persoonsvorm kneep verleden tijd van nèèpe nèèpe knijpen nèèpe - nêep - geneepe vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij nèpt Dirk Boutkan: (blz. 40) in verl. tijd: nêep, maar: nipte gij?

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - em nèèpe - in de knijp zitten, in angst zitten

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Ge meugt wèl in oew haande nèèpe dèt ammòl goed aflopt (180309)

   - WBD - III.1.2:106 'nijpen' = knijpen 106 'nijpen' = knellen

   - WBD - III.1.3:211 nijpen' = knellen gezegd v. schoenen; OOK: 'wringen, drukken'

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIJPEN zie wdb. Fig. iemand nijpen - hem te veel doen betalen; straffen, doen uitboeten: Ge moet dieë kèrel maar is wel nijpen.

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nèèpe ww - knijpen - WNT - NIJPEN - Wsch. in verband staande met o.a. KNIJPEN
2. zelfstandig naamwoord

   nèèperd knijper; bangerik

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIJPER zelfstandig naamwoord, mannelijk. - nijdigaard, heimelijke persoon.

1. zelfstandig naamwoord

   negenoog 1. riviervis

   - Wikipedia - De prikken, lampreien of negenogen (Petromyzonidae) zijn een familie van kaakloze vissen (Agnatha). Er zijn ongeveer 40 soorten, waarvan de meeste in zoet water leven. De mond is rond (zie afbeelding) en volwassen dieren hebben een rasptong met tandjes. Sommige soorten zuigen bloed bij andere vissen. De rivierprik (Lampetra fluviatilis) is een vissoort uit de familie Petromyzontidae.

2. Rivierprik - bron: Wikipedia 2. Karbonkel

   - Wikipedia - Een karbonkel, negenoog of koolzweer is het voorkomen van een aantal steenpuisten die naast elkaar in hetzelfde gebied bestaan, soms onderling vervloeiend.

   - Cees Robben - Onze Peer hee unne pöst in zunne nek zôô grôôt as unne riksdaolder... Unne negen-euger zeker..? (19811023)

   - Hein Quinten - Khè veul laast van unne negenôôger. (Tilburgse spreuken; ca. 1990)

1. zelfstandig naamwoord

   neger

   - 2020 - Kwinkslag - Tegen een ander: - die ziede nie veul mir! Ander: wie?.....die neegers meej die witte konte! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   
   ► Volledige bron:
2. tussenwerpsel

   neeje nee, neen

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - neeje
3. werkwoord

   neeme nemen

   - Dialectenquête 1887 Willems - neeme - nôom/naam - genoome;

   - Dirk Boutkan: neeme - naam - genoome

   - vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij nimt

   - Dialectenquête 1876 - ik neem, veranderd in: ik nim, hij nimt

   - Dialectenquête 1876 - Ze nêmen (ê van même. fr.) aalles wetter te krêgen is

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - NEMEN - né:me wkw (namp, gene:me)

1. bijwoord

   nergens

   - Èn et lèkt nôôt nèèreges op. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
2. zelfstandig naamwoord

   nèèrf nerf, 'bladaojer'

   - WBD - huidschimmelziekte (bij koeien), ook genoemd 'kòjeghèd'

   - WBD - 'nèèref' - nerf, de nerflaag, kant van de huid waar haar heeft gezeten.

   - WBD - 'nèèrefkaant' - nerfkant, behaarde kant van een huid (II 595)

   - WBD - 'kalfsnèèref' - kalfsnerf (bep. leersoort) (II 663)

   - WBD - 'slangenèèref ' - slangenerf (bep. leersoort)

   - WBD - 'vissenèèref' - vissenerf (bep. leersoort)

   - WBD - 'genèèreft lèèr' - generft leer

   - A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord, mannelijk. 'nerf(t)'- de hardere, van oneffenheden voorziene buitenkant van leer; 2) begroeide bovengrond, bovenkorst van wei- of hooiland.
3. zelfstandig naamwoord

   neering nering

   - Mandos, Brabantse Spreekwoorden: neering is gin èèrve (Kn'50): alleen een zaak of winkel brengt de klandizie niet aan; wat de eigenaar doet, is ook belangrijk
4. zelfstandig naamwoord

   neet luis, luizeneitje

   - WBD - III.4.1:26 'kale neet' (= kaole neet) - jong en kaal vogeltje; ook: kaol jong of nestjong

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NEET-OOR voor een kittel-oorig mensch.

   - Cees Robben - Vruuger zaate in de luis... En naaw vort in de neeten (19721208) [De prent gaat over de kosten van het sinterklaasfeest; na de tekst van Robben is een gedrukte Voetnoot toegevoegd: Luis moet men verstaan als kinderen. Neeten staan hier voor kleinkinderen.]

1. zelfstandig naamwoord

   blak vlakte, vlak, effen

   - WTT; Ed Schilders (2017) De bewijsplaatsen variëren. Het meest aangetroffen is de uitdrukking ten blakke koome, te voorschijn komen, in het openbaar komen en daarin waarschijnlijk afgeleid van blak; vlak(te); vergelijk: zich op de vlakte houden

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - Blakke voor de dag komen

   - Hans Heestermans; Witte nog?, 1988-1994 - blak; vor dn blekke komen

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - blak - vlak, effen, kaal

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 blak - open, openbaar - vlak (verwisseling van v en b)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - blak - alleen in de verbinding ten blakke komme/brenge; te voorschijn komen/brengen

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - blak - vlak, effen, open, bloot; de blakke hei, op t blakke veld; ten blakke brengen/komen - uitbrengen, uitkomen, aan den dag komen

   - C. Kiliaan; Etymologicvm Tevtonicae Linguae, 1573, editie F. Claes s.j., 1972 - b lack - vlack - aequus, planus: Aequor, planities

   - WBD III.4.4:136 blak - vlakte

   - WNT blak - Gewoonlijk als een bijvorm van vlak. Thans vooral in de zuidelijke gewesten; effen, bloot, kaal; inzonderheid van eene landstreek waar het oog ver reikt. Ten blakke (...komen, ...brengen); te voorschijn, in het openbaar komen
   
2. zelfstandig naamwoord

   blaog blaag; denigrerend voor kind

   - A.J.A.C. van Delft; Toen Tilburg nog dorps was, een heel typisch dialect; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1956-07- 17 Mn moeder vertelde, dat ze hum nog as ennen blaog van n jaor of tien, toen ie meej kaaischeuten aon t speulen was, naor zn vadder zunnen kop mikte meej nen proem, omdat die meej nen kaai op naor de Heilige Fermelie wou gaon.

   - WBD III.5.1:23 blaag - jongere
3. zelfstandig naamwoord

   blaojer bladeren (zelfstandig naamwoord meervoud)

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; Geluk, 1941 - ik heur geluk in t ritsele van de blaoier

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-07-04 - de blaoier vallen vruug van ielek bömke...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-10-31 - Blaoier vallen... bruin en rôôd..

   - Lauran Toorians; Nòjaorsaovend; CuBra, 200?) - en löster nor-t geflöster/ van de wend in de leste blaoier

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Hèrfst, 2011 - Èn et grasvèld leej gelèèk bezaajd/ meej blaojer, van de bôom gewaajd...
   ► blad, blaojke
4. werkwoord

   blaojere bladeren blaojere - blaojerde - geblaojerd (geen vocaalkrimping)

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - Ge moet et mar es durblaojere.

5. blaojke, blòjke

   ► blad, blaojer

1. zelfstandig naamwoord

   netenkont

   - A.J.A.C. van Delft - "Hij is een neetekont." Dit is: Hij is een akelige, humeurige kerel. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 109; 13 april 1929)
2. zelfstandig naamwoord

   Ill.: Thomé nêeteldoek neteldoek 1. plant

   - WBD - neteldoek (II:880)

   - WBD - III.4.3:224 neetelduukske - salomonszegel (Polygonatum multiflorum)
3. zelfstandig naamwoord

   2. stofnaam (textiel) nêeteldoek - J.T. Bonthond, Woordenboek voor de manufacturier (1947) Neteldoek - Ongebleekt katoenen weefsel. Soms gebleekt, geverfd of bedrukt. Oorspronkelijk gemaakt van brandnetelvezels. Toepassing: voeringstof, overhemdenstof, enz. Tilburgsche Courant, 9-5-1878 neetoor zelfstandig naamwoord pestkop, treiteraar, judas, plager

   - Anoniem - Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959, Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie - 1959 -
4. zelfstandig naamwoord

   De meulesteller was unne neetoor, die Nillus wel 'n bietje zocht, Om dettie bij hum, gin sigaore of 'n rulleke pruimtebak kocht. (...) Mar de meulesteller was nie te genaoke, die liet zun eige nie vur gleupert en neetoor uitmao

   - Cees Robben - Lôôpt naor de hel neet-ôôr... (19730608) - Cees Robben - t zen neet-ôôren van jong (1650115)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 07 16 - 't Dee de vadder wel wè zeer / Mar hij hield zunne mond / Ofschòòn ie zunnen ège zoon / 'nen Echte neetoor vond. - WBD - III.1.4:82 'neetoor' = persoon met een lastig karakter

   - WBD - III.1.4:102 'neetoortje' = lastig kind

   - WBD - III.1.4:409 'neetoor' = geniepige plager

   - Cornelis Verhoeven: NEETOOR m - pestkop, plager, iemand die spijkers op laag water zoekt. (= niet-oor? )

   - WNT - NEETOOR - in versch. bekend als scheldwoord vóór een kitteloorig, vitziek, bedillerig iemand.
   ► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm
5. bijwoord

   neeve naast, neven; bij de buren

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Den boer liep neeve zen pèèrd. - De boer liep naast zijn paard.

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

   - WBD - III.1.4:l6 'erneven zijn', 'erneven zitten', 'ernaast zijn', 'ongelijk hebben' = zich vergissen

   - WBD - III.1.4:245 'erneven vatten' = teleurgesteld worden

   - WBD - III.4.4:l33 'neven' = eerstvolgend, ook '(daar)naast', 'achter'

   - Cornelis Verhoeven: NEVEN (neffe) voorzetsel - naast. Vgl. 'langs'

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NÈVEN en NEFFEN voorzetsel Hetz. als nevens, Frans: à côté de, près de. Hij woont hier nèven de deur. Er nèven zijn - mis zijn. Dat is er nèven - verkeerd.

   - WNT - NEVEN, ook NEFFEN
6. voorzetsel

   nèffe naast, neven

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Nèffe wie zaate gij? - Naast wie zat jij?

   - Cees Robben - En zit de rest dr neffe (19600916)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 69 02 13 - Vrouw Jaanse heege't èrg kaod / Ze lòòpt neffe d'r gat / Waandelt net as n kòòningin / Verwaond dur hil de stad.

   - Interview met de heer De Kok (1978) - jè, ik kèn die straot nèffe bè, nèffe et spoor daor! Zuidoosterstraot!
   ► KLIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - jè Kees, ik zô wel neffen oe willen gaon zitten.. mar dè stao nie (16-01-1975)

7. er nèffe zèèn iets verkeerds doen, het mis hebben, abuis zijn

   - KAREL. Dè was er neffe zeker? (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 20 april 1945)

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - (uit diepzinnig gesprek opgevangen) - ik zeg ik docht dekket goed daacht mar jè, ik was er neffe omdèk daor zô gezegd zogezeed gin gedaacht op gehad had. (17-10-1966) - Cees Robben - Nèè meneer... Ge zèèt er neffe... (19580315) - Cees Robben - gedoegeter neffe [je doet het ernaast = verkeerd] (19560707) - Cees Robben - Dè was er neffe, meneer... (19791123)

8. nèffe et pötje piese naast het potje plassen

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - nèffen et pötje piese - zich ergens aan schuldig maken - 2020 - Plagen van een kind: - slòpt jullieje paa nòg nèffe jullie moeder? (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
9. voorzetsel

   Aanvullende bronnen

   - WNT - NEVEN, ook NEFFEN

   - Bosch - neffe - naast

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NEFFEN zie 'neven'

   - Hoeufft - NEFFEN, neven of nevens, voor 'langs' of 'voorbij'; bijvoorbeeld 'zult gij eens aankomen, als gij eens nèffen gaat?'. Zoo ook zegt men 'iemand neven sturen' voor 'iemand aan de deur afwijzen'; het zal dus wel zooveel zijn als iemand naar het nevenstaande huis verzenden.
10. bijwoord

    nèffenaaf

geen van allen

negotie, handel

1. naam

   nieuw

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - en nei boks, een nieuwe broek

2. voor Tilburg nog niet opgetekend iets neis: iets nieuws

   - Achche zelf iets neis moet koope laote zoe betaole dechche nie wit waor che blèft. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg , 2 februari 1945)
3. zelfstandig naamwoord

   nèk, nèkske nek, nekje

   - Cees Robben - In oew bekske... dur oew nekske (19601007)

   - Mandos, Brabantse Spreekwoorden: zooas de nèk draajt, draajt de kòp (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1970) - de man schikt zich gewillig (de vrouw heeft de broek aan)

   - WBD - III.1.1:111 'nek' = hals

1. werkwoord

   nekken, de nek omdraaien

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - Zukke meense mossen ze nekke (feb. 1962)
2. werkwoord

   nèpt knijpt

   - 2 e + 3e pers. enk. tegenwoordige tijd van 'nèèpe', met vocaalkrimping - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Hij nèpt en eugske toe. - Hij doet een oogje dicht.

3. overlijden

   - Cees Robben - Het mar ginne bange degger tussen uit nept, Jaon... (19720519)
4. zelfstandig naamwoord

   nèptang knijptang

   - A.P. de Bont: neptang, zelfstandig naamwoord. vrouwelijk - nijptang

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIJPTANG (ook met verkorte ij uitgespr.: neptang) zelfstandig naamwoord, vrouwelijk.

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nèptang zelfstandig naamwoord - knijptang
5. bijwoord

   nèrgeraand, nèrgaand, nèrgeraans, nèvveraans, nèrges nergens, nergens anders

   - A.J.A.C. van Delft - "Nergeraans" (men zegt ook "nergeraand") beteekent: nergens. Zelfs hoort men gecombineerd zeggen: "ievraand ergens". (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)

   - "Ik zie niks, hier nie, ginder nie, nergerand nie!" (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 - 18-2-1939)

   - n Paor daog laoter zik, k zè hil de stad afgewist, dr zen nèvverans gin Noren [schaatsen] mir te krège... (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 02 14 - Mar nergeraans was ie gewist / Niemand had 'm gezien.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 02 - Nergeraans gin rust.

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - As get nergenââns veint, motte ieveraans kèkke (23-10-1963)

   - Interview met de heer De Kok (1978) - Op den Heuvel èn de Besterd, aanders nèrgerand nie
   ► nievraans, nergens

   ► ievraans, ergens
6. bijwoord
   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NERGERHANDS, voor 'nergens'. ERGEND, voor 'ergens'

   - Cornelis Verhoeven: NERGAND bijwoord - nergens (wsch. hypercorrecte vorm naar 'iemand'; zie blz.27)

   - A.P. de Bont: nèrgent, nèr(e)ges - nergens

1. bijwoord

   netuurlek natuurlijk

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'netuurlijk'

   - WBD - III.1.4:57 'natuurlijk' = idem; ook 'tuurlijk'
2. tussenwerpsel

   nêû

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - hoeft niet, niet nodig
3. zelfstandig naamwoord

   neudoek, neusdoek

   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "neusdoek - kleine omslag doek voor burgervrouwen"

   - WBD - III.1.3:154 'neusdoek' = sierlijke omslagdoek met franjes

   - WBD - III.1.3:156 'neusdoek' = bont geruite langwerpige omslagdoek

   - WBD - III.1.3:150 'neusdoek' = omslagdoek

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - Tilburgs westen: neuzdoek, nuuzdoek, nuzdoek; oosten: nuzzek, neuzek (blz. 148)

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - krt.97: neusdoek

   - A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord, mannelijk. 'neuzek' - neusdoek, wollen omslagdoek over schouders en borst bij vrouwen.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NEUSDOEK zelfstandig naamwoord, mannelijk. - omslagdoek, doek dien vrouwen over rug + schouders dragen

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - 'neujzdoek' zelfstandig naamwoord - neusdoek
   ► neuzek
4. werkwoord

   neuje nodigen, uitnodigen

   - Dialectenquête 1876 - de genoddigde gaaste

   - WBD - III.3.1:39 'noden', resp. 'uitnodigen, verzoeken, vragen' = uitnodigen

   - Dialectenquête 1887 Willems - neuje - neude - geneujd; ik neu, gij/hij neut

   - A.P. de Bont: nö.je(n) zw.ww.tr. 'neuien' - noden, (uit)nodigen
5. werkwoord

   Taalk. Mag. I:319 - NEUGEN = aanzoeken neuke neuke - nukte - genukt uitmaken, deren; weggooien

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Et nukt nie - het doet er niet toe, het maakt niets uit

   - Pierre van Beek: Nukt dieje rommel mar in den hoek - neergooien

   - Cees Robben - Luste göllie sewèèle n tas koffie.. Ik neuk m aanders toch mar in den gôôtsteen.. (19720804)

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - dè nukt de baoker nie, ast kiendje mar gezond is

   - Vunderink - Den dèksel eraaf, èn toen hèb ik die troep/ gelèèk in die pan meej soep genukt. (Henriëtte Vunderink, haovermoutepap, uit: Tis de moejte wèrd; 2011)

   - WBD - III.2.2:105 'neuken' = geslachtsgemeenschap hebben

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - neujke ww - neuken; weggooien, schelen

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NEUKEN- bedriegen, foppen; aan = knutselen, knoeien; kijven, grollen; telen

   - Cornelis Verhoeven: NEUKEN ov.ww - plat woord voor: neergooien: ik nukte 't geléék tege de grond. Ook onpers. en met ontkenning gebruikt om onverschilligheid uit te drukken: dè nukt nie - dat maakt niets uit, dat kan me niets schelen.

   - WNT - NEUKEN - 6) van zaken: hinderen, er iets toe doen
6. zelfstandig naamwoord

   neukepietje onbeduidend klein kind

   - WBD - III.4.4:223; 'neukepietje' = iets kleins in zijn soort, ook 'geneuk'
7. zelfstandig naamwoord

   neuker

   - WBD - III.4.4:297 'neuker' = kwart liter, ook 'halfke' of 'uppie'

verlenging van uil

1. werkwoord

   neurieën Laot ons simpele liekes neure;/ laot ons zingen en nie treure,/ wè-t-er hier ok maag gebeure! (Piet Heerkens; Kritieke, gepubliceerd in De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941) neus, nuske zelfstandig naamwoord en verkleinwoord neus, neusje

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'net of w'uit ons neus bloejen'

   - ...de vurste was zon amèchtig kemiek mènneke mee zon aorig nuske... (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Mandos, Brabantse Spreekwoorden: daor hoeft nie iedereen zen neus oover te snutte (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1968) -daar hoeft niet iedereen zich mee te bemoeien

   - Mandos, Brabantse Spreekwoorden: ieder moet er zen neus oover drêûge, tòt Jan Rap mee zenen örgel ('70)

   - Henk van Rijen: gelèèk heej gin neus - het gelijk heeft twee kanten

2. nuske

   - Hij ha vèrkeseugskes en n nuske om te laache. (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - De kènderkes staon allemòl/ Èèrme zo goed as rèèke / meej der nuske teege de rèùt/ nòr et ötgepakt te kèèke. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Sintreklaos ôok)

   - Dan zit ie frèèd op de tribune/ Z'n lekkend nuske af te buunen. (Gieleke - wsch. pseudoniem van Michel van de Ven (Lechim) - ongedateerd knipsel uit onbekende bron; ca. 1960-1980)

3. Aanvullende bronnen

   - WBD - III.4.3:278 steeknuske, prikneus - bolderik (Agrostemma githago)

   - WBD - III.1.2:340 'kwaaie neus' = uitslag onder de neus

neusgaten - Cees Robben - Van unne kreugel worde nog is lilluk ôôk... Daor krèède grôôte neusgaoter van en lang èèreme... (19730330)

neusgaten - Cees Robben - Van unne kreugel worde nog is lilluk ôôk... Daor krèède grôôte neusgaoter van en lang èèreme... (19730330)

1. zelfstandig naamwoord

   neusdoek; omslagdoek, sjaal; op of onder jas gedragen

   - Interview dhr. Van den Aker - 1978 - Op men klumpkes ging ik nòr, van de Koejstraot moes ik nòr et Gurke toe èn dan moes ik, dan was ik zon neuzek om, witte nie, mene krèùk in menen êenen èèrem èn men brôod òn den aandere kaant. (transcriptie Hans Hessels 2014)
2. bijwoord

   nie niet

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - niemir

   - Cees Robben - Dus naa-nie of dan nie - of nôôt nie... (19640710)

   - Dialectenquête 1876 - nimt ie nie meer? - neemt hij niet meer?

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - hij kan nie vórt òf trug

   - Henk van Rijen: nie as naaw - nooit zoals nu

   - Henk van Rijen: teege den aovend waar ie nie mir bekwaom - ... was hij dronken

   - Henk van Rijen: nie nôoj - niet ongaarne, niet met tegenzin

   - Hoeufft: NIE, voor 'niet', in de meeste gevallen. Vaste regel is moeilijk te geven. Oud-Gothisch 'ni' = niet. NIET is samengesteld uit nie-it.

   - A.P. de Bont: ni, bijwoord 'nie' - niet

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NI, NIE bijwoord Wordt meest altijd gebruikt voor 'niet', Frans: ne pas

   - NIE als versterking bij ontkenning.

3. ... t wor pekaant hil de dag nie licht nie. (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Hij zeej: «Miet, belt den dokter mar/ want ik zè niks nie lèkker» (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Dè hai liever)

   - ... want zon bui valt, weezeluk waor,/ aaltij hier èn nôot nie daor. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Et weer)
4. bijwoord

   niefel samentrekking van niet + veel

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'Hè heej-t-ur niefel van' = Hij heeft er niet veel van.
5. naam

   niemam niemand

   - Dirk Boutkan: (blz. 67) 'ze laoten ok niemam binne'
6. bijwoord

   niemer, niemir niet meer

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - (gehoord bij n afscheid: ) Zeg, as ik oe niemer zie, tot ziens war. (09-04-1973)

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - niemir

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - meej de keegels wòrdt nie mir gespuld

   - Cees Robben - Ik wil t niemer heure (19661021) - Cees Robben - Ik ben niemer zôô kneukelvaast Willem... n glas bier gao nog, mar krom staon en op mn hukkes zitten desser niemer bij... (19670825) - Cees Robben - Ik gao dr niemer uit... zeej Jan,/ t zèèl is vuls te koud (19670428)

   - Cees Robben - Ik maoket zellef niemir meej... (19600916)

   - Audioregistratie 1978 - Ge onthouwt dè niemer hè (interview met dhr. Hermans, transcriptie door Hans Hessels)

   - Getrouwde vrouwe môoge niemer werke (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - Met extra ontkenning: Dan hoefde ok nôot niemer bang te worre van gin man nie. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Ik woon er allang niemer, op t Hasseltpleintje... (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nòòt niemer - nooit neer
7. bijwoord

   A.P. de Bont: nimer, bijw.verb. (niet meer) 'niemer' - niet meer. Vgl. voor de ontwikkeling - WNT - s.v. nimmer. niemes onbepaald voornaamwoord niemand

   - A.J.A.C. van Delft - "Niemes", dit is niemand. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)
8. naam

   niemes wit waor vandaon... (H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Maonsverdustring, 1932)

   - Dialectenquête 1887 Willems - is er niemes nie? - is er niemand?

   - Mar toenker niemes nie mir vèène kos... (Karel de Beer - Bijnamenboek; 2007)

   - Niemes wies ze te wone. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Piet van Beers - Historisch: Hy slûipt heel zuutjes dichterby,/ zo, dè 't gin niemes heurt. (With Love; 1982-1987)

   - Piet van Beers - Gin katte: Hij is niemes tot laast... (t Èlfde buukske, 2010)

   - Piet van Beers; 'Herfst 1982': Dan hoefde oe èège vur niemes te schaome. (CuBra) - Piet van Beers; 'Twee goudvinke': Èn der zal dan niemes zègge dè dè nie waor is. (Cubra)

   - Cornelis Verhoeven: NIEMES, oud woord voor 'niemand'. Vgl. 'iemes'.

   - A.P. de Bont: nimes, vnw, 'niemes' - niemand.
9. zelfstandig naamwoord

   nieperd

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - knijperd: in zene nieperd zitte - in de knel zitten

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - bed: in zene nieperd krèùpe - in bed kruipen

nergens H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Levensles, 1932 - niergend laa g/ zo'n simpel dink,/ of 'k heij z'n schoon geheim vernommen... nierke werkwoord, zwak vervelen (= nirke 'herkauwen'?)

1. woordspeling

   - Van mèèrrege kreege we taol/ ik moog ene zin opgeeve/ Waort woord "niettegenstaonde"/ In moes worre geschreeve/ Ik wies irst nie wèk zèggen moes/ Toen in êens en licht opgòng/ "onze Paa draogt ene slappen boord,/ hij kan nie tegen staonde". (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Niemer nòr school )
2. bijwoord

   nievraans, nieveraans, nieveraand nergens

   - A.J.A.C. van Delft - "Nievraand" beteekent: nergens. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)

   - Dialectenquête 1887 Willems - nieverans - nergens

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad (1984) - nieverans

   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "nieverans, nieverus - nergens"

   - Cees Robben - Dr was nog nieveraans gerucht... (19560609) - Cees Robben - En naa is ie nieveraans mir te vèène...(19850726)

   - Anoniem - 1959 - Jaans zaag de kaoi rikkemedaosie, / naauw kossie nieveraans aonlegge. (Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)

   - Ge kunt ze nieveraans mee vurgelêêke. t ' is hil aander volk, 't 'is gin sort van meense... (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990) - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - nievers - nergens (brab. vel.)

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NIEVERHANDS, voor 'nergens' of het verouderde 'nievers', samengesteld uit 'ne' (niet) en 'ievers' (iewaarts).

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - NIEUWERS, NIEUWERANDS nergens.
   ► nèrgeraans

   ► ievraans
3. zelfstandig naamwoord

   nijnaogel stroopnagel, nij(d)nagel

   - WNT - NIJDNAGEL, NIJNAGEL - Hetzelfde wat nu gewoonlijk stroopnagel heet: een plaats waar de huid langs den nagel is ingescheurd.

1. Direct na het sterven liet men aan de voorzijde van de woning de valgordijnen omlaag en werden de vensterluiken gesloten. Voor de deur plaatste men een stro-busseltje. Dit busseltje was circa ½ meter lang en had een doorsnede van ongeveer 20 cm. Aan de voor- en achterzijde hiervan werden 5 en aan iedere zijkant één baksteen schuin liggend opgezet; in het midden, bovenop een houten bord, in de vorm van en met het bekende dodensymbool, doodshoofd met daaronder de gekruiste beenderen, er op geschilderd. Was de overledene niet gehuwd, maar had hij of zij de eerste H. Communie gedaan - waren zij dus boven de leeftijd van elf, twaalf jaar - dan stak men aan weerszijden van het doodshoofd over de gehele lengte palmtakjes, die dan nog werden versierd met witte papieren strikjes en strookjes. Binnenshuis werden de spiegels omgedraaid. Dus met glas naar de muur gehangen. Het stro-busseltje buiten zowel als de omgekeerde spiegel binnen hadden hun symbolische betekenis. Het dorre rijpe afgemaaide stro duidde op het afgesneden leven en de omgekeerde spiegel? Toen wij voor de eerste maal zo'n omgedraaide spiegel zagen, vroegen we aan vader wat dat betekende. Waarom men die spiegel andersom had gehangen en wij kregen ten antwoord: Ja, jongen, dat heeft men gedaan, omdat er nu een andere spiegel in huis is, waarin de mensen zich kunnen bekijken!... Of de stenen ook een symboliek hadden, hebben wij nooit kunnen achterhalen. Waarschijnlijk dienden deze dus alleen om het omrollen of wegwaaien van het stro te voorkomen. Later werd het stro vervangen door een rond hout van dezelfde vorm en omvang als stro geschilderd. De stenen werden door plankjes vervangen in gelijke grootte, in steenkleur geverfd met in het midden een zwart kruisje en omlijst met een zwart randje.

   - Gerard Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2002 - Dikkels ging et ôok oover de dooj in de buurt. Dè waare we dan gewaor gewòrre omdè de gerdèène daor dicht waare òf omdètter zon busseltje vur de deur ston. As daor witte strikskes òn zaate dan waarder en kiendje dôod.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - busselke busseltje; werd voor de woning geplaatst waar iemand gestorven was

2. 3. bundel, met name dichtbundel

   - Piet Heerkens; Voorwoord in De Kinkenduut, 1940 Mn twee vurrige busselkes Örgel en Mus wieren over et algemeen heel goed onthaold en hier hedde dan busselke drie de kinkenduut, oftewel de kikvorsch.

1. naam

   Nelis > Cornelis; hier: de heilige Cornelis en diens bedevaartsoord in Esbeek

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Mar nèt as in Orschòt daor bèn ik ok verschillende keere nòr toe gewist toen in dieje tèèd, in dieje tèèd, dè was den Hèllegen Eèk! Èn Esbeek dè was vur de, vur de, de Nilles, vur de kinkhoest!

2. nimt w erkwoord, persoonsvorm neemt

   - Dialectenquête 1876 - ik neem, veranderd in: ik nim, hij nimt

3. tegenwoordige tijd sing. 2e + 3e pers. van 'neeme', met vocaalkrimping

   - Cees Robben - Mee liefde nimt de grond ze op.. (19571102)
4. werkwoord

   ninne drinken (door kinderen)

   - Pierre van Beek: ik zal jou is laote ninne (Werd decennia geleden in Goirle gebruikt; nu daar nagenoeg onbekend.)

   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "ninnen 'k mot irst nog is ninnen (drinken)"

   - A.P. de Bont: nine(n), zw. ww.intr. (vooral kindertaal) 'ninnen' - drinken. 'Luste gè nie meer te ninne?' 'Ninne zulde!' (tot een hond gezegd).

   - Cornelis Verhoeven: ninnen, onov. ww. ... Als mijn herinnering mij niet bedriegt, werd dit ww. bij ons gebruikt als kinderlijke en wat jolige aanduiding voor: plasse

   - WNT - NINNEN, onz.zw.ww. Een reeds oud woord ter aanduiding van het drinken, zooals de kleine kinderen dat doen. (Vergelijk Verdam 4, 2452) In het Romaansch bestaan vormen voor 'klein kind' en voor 'wiegen', gelijkende op 'ninnen'.
5. bijwoord

   nir, tenir

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - neer, terneder

   - Dirk Boutkan: (blz. 41) 'neer/ nir' als ww-deel

6. nirgeleej voltooid deelwoord van 'nirlègge'

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - neergelegd (vd. van 'neerlegge')
7. werkwoord

   nirke herkauwen

   - WBD - nirke, nierreke, nierike, (hs K 183) nierken - herkauwen
8. werkwoord

   Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "nierken - herkauwen der koeien, geiten enz."

   - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - nirken, nierken, euriken, hirke, hùrke, irke - herkauwen

   - Cornelis Verhoeven: Cornelis Verhoeven:: nirken - herkauwen; verwant met snurken, nurks en nors?

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIRKEN, NIRRIKEN - hetz. als hirken, irriken, herkauwen
9. werkwoord

   nirklètse neersmijten, neergooien

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'neerkletsen'
10. werkwoord

    nirlaote neerlaten

    - WBD - m.b.t. de melk: laten lopen (door een koe), ook: 'laote lôope'
11. werkwoord

    nirlaote - liet neer - nirgelaote nirtèlle

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - neertellen, betalen
12. werkwoord

    nirvalle neervallen

    - nirvalle - viel neer - nirgevalle

    - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Waor is ie tenirgevallen?

    - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Waar is hij nedergevallen? d.i. waar is hij, bij zijne aankomst, ingetrokken?
13. werkwoord

    nirzètte

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - neerzetten, 'nirplòtse'
14. zelfstandig naamwoord

    nisje nestje

    - Cees Robben (datum onbekend) - 'Toen wees ie me 'n nisje aon'
    ► nist

1. werkwoord

   nestelen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 02 05 - 't gruun aon d'n ooverkaant / Z'n éénigste verzet. / Daor nisselde wè mèrels in.
2. zelfstandig naamwoord

   nisselplèngske plankje ter ondersteuning bij het veterstrikken, geïntroduceerd t.g.v. het Grôot Diktee 2008 (3e lustrum) Uitleg 'Nisselplèngske' voor deelnemers aan Tilburgs Diktee, kermis 2014. nissels zelfstandig naamwoord, altijd meervoud nestels, schoenveters

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Men nissels zitten in de knêûp. - Mijn schoenveters zitten in de knoop.

   - Dialectenquête 1887 Willems - nestel

   - WNT: lemma nestel - Koord waarvan het einde gestoken wordt in een malie, ten einde het gemakkelijk door een opening te kunnen halen; veter.

   - Cees Robben - Doew-nissels-vaast... Drek-trap-trop... (19580503)

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

   - WBD - Onder 'veter' is het Tilburgse woord niet vermeld (II 719).

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - krèèg ik jouwe nissel, want men piske van men zwipke is kwèèt

   - WBD - III.1.3:251 'nestel' = schoenveter? ook 'rijgnestel', 'schoennestel'

   - Cornelis Verhoeven: NESTEL m (gewoonlijk uitgesproken als 'nissel') archaïsch woord voor: rijgtouwtje, schoenveter. Vgl. 'bendel'.

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NESTEL, ook NISTEL zelfstandig naamwoord, mannelijk. - veter, Frans: lacet

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nissels zelfstandig naamwoord - nestels, schoenveters

   - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - nestel, naastel - veter (div. dial.)
3. zelfstandig naamwoord

   nist, nisje nest, bed

   - ...mar naa wier et vort negen uur, tien uur, half elf soms eer ie uit z'ne nist kwaam gekropen... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 13-4-1940 - 24-8-1940) - Lee den dokter nog in z'nen nist? (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 25-2-1939 - 18-4-1939)

   - Laot in de nist, hommeles is't. (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Lui zweet..., 1941)

   - Cees Robben - Unne nist jonge fraterkes... (19760903) - Cees Robben - Kom toch uit oewe nist, Nillis... (19821126)

   - Dialectenquête 1887 Willems - Tilburgse Taalplastiek 1970) - gezegd door een ouder, als de vrijer niet de oudste dochter maar een jongere ten huwelijk vraagt.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), 'Oome Teun op collecte', feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 12-8-1939 -26-8-1939 - Ge waart in et kiepenhok gekropen en ge had er aaikes uit de nist gehaold en 'n stuk of tien hadde 'r op de deur van de schuur kapot gebutst en uitgesmeerd en toen kwaamde mee oew haanden en oew kleere vol aaiketiet binneloope en ge riept dè ge de deur toch zoo schoon geverfd had!

   - Ene nist jòng katte in mèn maog/ gebonk in mene kop... (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Nôot mir...)

   - Elie van Schilt; We haolde ok jong eksters uit ut nist, voeierde ze mee natgemokt ouw bròòd, gemengd mee braandnetelblaoikes en stukskes pierwurm. (Uit: Tilburg waor zen oe bossen; CuBra ca. 2000)

   - 'Tèèd om oewe nist op te zuuke, isset nie keind? (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Ik koom en des fèèn om te weten, veur jullie, die dees lezen, öt un héél grôot höshauwe, zeg gerust enne nest. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Piet van Beers - Bim bam bom: Daormee jaogde ie de meense/ al heel vruug der niste èùt. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Piet van Beers - En gouwe fist: De jongste bruur öt onze nist/gaaf meej zen vrouw dees gouwe fist. (Het zeventiende boekje, 2010)

   - WBD - III.4.2:66 'nest' - konijnenhol; ook genoemd 'hol', 'konijnenhol' of 'pijp'

   - WBD - III.2.2:34 'nest' - verwend kind

   - WNT - NEST' - zelfstandig naamwoord. onz., in 't Mnl. m., gelijk thans nog in Zuid-Nederland.
4. zelfstandig naamwoord

   nistspèl

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - et nistspèl speule - huwelijksplichten vervullen
5. bijwoord

   nò, nao na, achter

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - nò de schòft spanne me et pèèrd vur de nuuw kèèr

   - Henk van Rijen: nò zisse koom ek nao
6. bijwoord

   nòdderaand naderhand

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Nòdderhaand stónne ze òn de kaant. - Naderhand stonden ze aan de kant.

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - naoderhaand

   - Drie minuten nodderhaand dronken we ouwe klaore (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 8; 31-12-29)

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - De Piushaove dèttis, dè hèbbe ze toen nòdderaand ok meejpesaant tegelèèk oope gemòkt daor, hè, dè kenaol, dè is durgetrokke

7. nòdè voegwoord nadat

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'naodè'
8. zelfstandig naamwoord

   nòdêel, nòdil nadeel

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - nadeel

   - WBD - III.1.4:341 'nadeel' = idem
9. werkwoord

   nòdènke nadenken nòdènke - dòcht nao - nògedòcht

   - Cees Robben (ongedateerd knipsel) - Dènkte gij naa mar nao vurdè ge prikt, ik zal nao oewe preek wèl nòdènke

   - WBD - III.1.4:1 'nadenken' = denken ...; ook 'prakkiseren'
10. zelfstandig naamwoord

    nòdil, nòdêel nadeel

    - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'benaodild'; 'vurdeel-naodeel'
11. werkwoord

    nòdröppele nadruppelen

    - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - later binnenkomen op een vergadering

1. zelfstandig naamwoord

   noemer, noemerke nummer

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad (1984) - 'noemerke tien'

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - noemer zis, noemer êen van lijst zis
   
2. zelfstandig naamwoord

   noemerke vier, 'n leuk kabouterke,

   - Piet Heerkens, uit: De Kinkenduut, Van Kees en Kee, 1941 - kreeg den schoone naom van Wouterke.

   - Cees Robben - En ze trouwde noemer drie.. (19621102)

   - Henk van Rijen: hòtie ok ene noemer tusse zen schaawerblaoj bèmmele? - Droeg hij ook een (rugnummer?)

   - Cursus in Tilburgs - krantenrubriek circa 1940 - (28) 'Haj okkene noemer tussche z'n schouwerblaoie bemmelen?'
3. werkwoord

   nògaon nagaan

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'nògaon, naogaon'

1. zelfstandig naamwoord

   nòjaor najaar Lechim - (Tilburgse Koerier, ca. 1975) nòk zelfstandig naamwoord

   - WBD - nokbalk (horizontale balk als verbinding tussen de toppen van de kapgebinten, resp. van de daksparren); ook 'nòld' genoemd.

   - WBD - nok van het dak (hoogste gedeelte, horizontale lijngevormd door snijding van twee dakvlakken); ook 'vòrst' genoemd.
2. zelfstandig naamwoord

   nòkbalk nokbalk

   - WBD - nòkbalk (horizontale balk als verbinding tussen de toppen van de kapgebinten, resp. van de daksparren); ook 'nòk' genoemd.
3. naam

   nòkt, naokend naakt, 'naokend'

   - WBD - III.4.3:337 'naakte dame' = herfsttijloos

   - Hoeufft:. Hoeufft: 'nokt', voor naakt, onder het gemeen. Het is Plat-Brabandsch. Huygens in 'Trijntje': '... ick sie ou nooh mé nockte beentjens stappe'.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - NAAKT - nokt bijvoeglijk naamwoord.
4. werkwoord

   nòlaote nalaten

   - WBD - III.1.4:49 'nalaten' = zich onthouden van

   - WBD - III.1.4:374 'nalaten' - verzuimen
5. zelfstandig naamwoord

   nòld naald

   - WBD - nòld (II:1057) - naald

   - WBD - nòld (II:1060) - naald

   - WBD - 'nolt' (II:1115) - naald

   - WBD - 'naolde' (II:1116) - naalden

   - WBD - III.4.3:99 nòld - dennennaald; ook genoemd: spèl, mastespèl of pin

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAALD (uitspr.: naold, nöld, näld, nail), Frans: aiguille
6. zelfstandig naamwoord

   nòldenbak naaldebak

   - WBD - 'noldembák' (II:l060) - naaldenbak

7. nòlôop

   - WBD - nawort (de vloeistof die - in de brouwerij - de tweede keer gewonnen wordt uit het beslag)

   - WNT - NALOOP - B) De latere loop, o.a. bij het distilleren.

1. werkwoord

   nameten

   - A.J.A.C. van Delft - "Hij heeft den kastelein nagemeten" zegt men van iemand, die te veel gedronken heeft en daarna gebraakt. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)
   
2. zelfstandig naamwoord

   nommer nummer

   - Cees Robben - Nommer drie (19600304)

   - WNT - NUMMER, nommer

1. bastaardvloek, samentreking uit 'nom de [Dieu] en [ver]doeme

   - Cees Robben: - Non-de-domme schiet toch op Drikka Gij wordt vort hoe lammer hoe lammer (13-10-1978)

2. nondejuu - nondetjuu uitroep - vloek; verbastering van (au) nom de Dieu

   - Cees Robben - (19840907)

   - Cees Robben - Pèerdejuu.. Non-de-juu.! (19720923)

   - Henriëtte Vunderink - Dus smiddags nòr den Heuvel,/ èn al bij den bocht/ ston enen ijskooboer die/ benaan meej slagroom ok verkocht./ Vur ons gin daogelekse kost,/ dè stond noot opt menuu./ Gelèèk mar ieder tweej besteld,/ dè smokte, nondetjuu!! (uit Kèrmes, in kZal van oe blèèven haawe, 2007)

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Om de nondejuu nie, nèè Zeer zeker niet (dubbele ontkenning)

   - A.P. de Bont: nónded'ü:, nóndejü - basterdvloek
3. zelfstandig naamwoord

   nondejuuke vlinderdasje

   - WBD - III.1.3:145 'nondejuke' = vlinderdas

   - Naar Frans: 'Nom de Dieu', met diminutiefsuffix.

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Ik kreeg bij mèn kemuuniepèkske en schôon nondejuuke - vlinderdasje (080407)

   - Henk van Rijen: 'nondejuuke meej sööker' - brandewijntje met suiker

4. nondekenon fantasiebastaardvloek

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - ongekend fatsoenlijke krachtterm

   - Cees Robben - (19840831)
5. tussenwerpsel

   nondeknètter fantasiebastaardvloek

   - Cees Robben - Prent van de week 02-04-1976 nondetonnèèr

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - gematigde vloek (Fr. nom de tonnère)

6. Cees Robben: - Nondetonnair Naris.. is 't naa glad.. of zemme zat. (02-04-1976)

   ► Overzicht van

   ► Overzicht van bastaardvloeken

1. zelfstandig naamwoord

   nonnenbuik beeldspraak voor een textiele stof van de beste kwaliteit

   - Jan Elemans; aantekening in zijn nagelaten handschriften, gedateerd 5 oktober 2013 - Toen ik jaren 50 in Nijmegen afstudeerde (...) ontmoette ik daar een meisje uit de Tilburgse textiel. Ik vroeg haar naar het mooiste woord uit hun lapjestaal. Dat had ze voor de grofste, slechtste kwaliteit: bokkenbaai. Een mensenleeftijd later loop ik haar weer tegen het lijf. Ik voel aan haar jasje: bokkenbaai! Dat ik dat nog weet! Ze beloont me met ng een woord, voor de mooiste, duurste, beste, zachtste kwaliteit: nonnenbuik.
   
2. zelfstandig naamwoord

   nonnepreut spotnaam voor een non

   - Pierre van Beek: Zuster nónnetreut - èèrappelscheut - èerappelzak - ??????? -zuster is enen knapzak.

   - Cornelis Verhoeven: PREUT, v. oud woord voor het geslachtsdeel van een koe; alleen gebruikt als onpreuts scheldwoord voor: vrouw: ''n nonnepreut' - een trut van een non.

1. samentrekking
   - Dè kunde gullie nònnie al hèddet gèère. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
2. bijwoord

   nonselaant nonchalant, achteloos, slordig

   - Cees Robben - [over kunstenaars:] wè nonselaant en interressaant (19590321)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'nonsjelaant'

   - WBD - III.1.4:15 'nonchalant zijn' = veronachtzamen

   - WBD - III.1.4:150 'nonchalant' = slordig = Frans 'nonchalant' met vocaalreductie en rekking van de slotsyllabe
3. zelfstandig naamwoord

   nôod nood

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad (1984) - hij ha zonnen hôoge nôod; halverweege krèège wij al hôoge nôod

   - Cees Robben - ..En hedde gij dan nôôt nôôd..? (19631108)
4. bijwoord

   nôodeg nodig

   - Niets te maken willen hebben met iets: ...want daor ha z'n zuster niks mee noodig... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 8; Nieuwe Tilburgsche Courant 19-11-1938)
5. zelfstandig naamwoord

   nôodlaanding noodlanding

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'noodlaanding'

1. zelfstandig naamwoord

   nougat, noga

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Jaaaene mallemeule èn enen hoogaatie èn ene ootooskòtters èn zôo èn dan gebakkraome èn snoep èn nooga, olliebòlle èn, jè, pòllinge èn zôo.
   
2. bijwoord

   nôoj node, ongaarne

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Ze din et tòch zó nôoj. - Ze deden het toch zo ongaarne.

   - Belaasting betaolen is wel een van de dingen die 'ne meensch 't nooist doe... (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 7; 30-11-1929)

   - De Herfst die daocht: ik zie 't nie nooi,/ zoo'n bietje locht dè veen ik mooi! (Piet Heerkens; uit: De Mus, De jaorgetij, 1939)

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - Mee dieje maantel heb ik ginnen aord, die doek zo nooi aon, t stao wel vlug as ge hard lopt en ik veint wel schôôn mar ik veint nie zo leuk (09-07-1967)

   - Cees Robben - k Zie m na-mar immel nooi-war... (19680119) - Cees Robben - Ik zie dè huudje ôôk zôô nooi (19831209) - met een ontkenning: graag - Cees Robben - Ik zieget nie nooi... (19831014) - in een (soort van) vergrotende trap: - Cees Robben - Mar ik zie zer toch nie te nooier om... (19661014) [Maar daarom zie ik haar niet minder graag]

   - Eén ding wies ik wel zeker, et waar et nôoiste wèk deej. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Tony Ansems - Hij moppert, mar toch doe tie 't nie zo nooi... (Tony Ansems, Hij heget nog steeds over heur; van de cd Tilburgse Liekes American Style; 2008)

   - WNT - NOODE - Gewoon is in de oudere taal de samengetrokken vorm noo; nooie, nooi schijnt vooral in het zuiden te zijn gebruikt.

3. Ill.: Naumann

1. zelfstandig naamwoord

   noordsijs

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - noordsijs, barmsijsje, paapje (Carduelis flammea)

   - WBD - III.4.1:l35 'noordsijs', ' noordsijsje', 'sijsje - barmsijs'

   - WNT - NOORDSIJS, ook Noordsche sijs, benamingen van het barmsijsje
2. bijwoord

   nôot, nôot nie nooit

   - "Noot moet iemand noot zegge!" (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 25-2-1939 - 18-4-1939)

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont), in: Groot Tilburg 1941, CuBra - Freddags gaok noot nie de netuur in...

   - Piet Heerkens, uit: De Kinkenduut, Annemieke, 1941 -
3. bijwoord

   Annemieke, pront en groot, vijf en twintig pas geworre, zie de jongens al mee snorre... mar den eene z'n haor is rood... en dieën aandere... neemt ze nóót!...

   - Theo de Wijs; correspondentie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - Nè en nog ns nè, náá nie, mêrregù nie en nôt nie (23-02-1972)

   - Cees Robben - Wie heej gin haost en nôôt gin vort... (19570615) - Cees Robben - Nôôt genog en nôôt content... (19601007) - Cees Robben - Hij hô dn baos nôôt iets miszaaj... (19600701) - Cees Robben - ..En hedde gij dan nôôt nôôd..? (19631108) - Cees Robben - Un vrouwetong en unne gèètestart .. staon nôôt stil.. (19640626) - Cees Robben - .. en liege meude nôôt... (19641231) - Cees Robben - Nôôt op tèèd... (19760102)

   - Cees Robben - Dus naa-nie of dan nie - of nôôt nie... (19640710)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - hij zal et nôot vèr brènge; hij komt nôot en menuut te laot

   - Henk van Rijen: ze hèn em nôot nie kunne vatte - ze hebben hem nooit kunnen pakken

   - Henk van Rijen: nôot niks - nooit iets

   - Henk van Rijen: strôojhuuj ziede hòst nôot nie mir - ... zie je bijna niet meer

   - Piet van Beers - Praote zô as ge t geleerd hèt: Doe of ' t nôot nie aanders was. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Dialectenquête 1887 Willems - no-ot

   - A.P. de Bont: no'it, bijw. - nooit; verbinding 'nooit nie' - nooit

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - 'nòòt' bijwoord - nooit

   - WNT - NOOIT , in vroeger tijd, en thans nog in Vlaanderen, ook nooint en soms NOOT.

1. Onze Grutvadder ging veul beljèrte bij Jantjes op den Biksendèèk daor waare ze toendertèèd al en èchte beljèrtclub rèèk Die hiette: «Nooit Genoeg Geoefend Dè was ene schôone naom want dur dè gestaog ge-oefen wiere ze in et spul bekwaom Onzen Oopaa kos veul kèrbols maoke mar assie òn et plèkke blêef liep ie saoves bijt nòr hèùs gaon Sewèèle wèl is lilluk schêef. Dan wier ie veur al op den dörpel dur ons oopoe afgetruufd: "Tis nie Nôot Genog Ge-oefend, et lékt meer op Nôot Genog Gepruufd". Lechim - pseudoniem van Michel van de Ven; knipsel uit de Tilburgse Koerier (1960-1980)

   - Ze wilden ècht wèl langer meej oe pronke,/ mar kènde jou meschien nie goed genoegt. (Henriëtte Vunderink, Oode òn de lindenbôom, uit: Tis de moejte wèrd; 2011)

2. Bosch genogt - genoeg

   - A.P. de Bont - telw. en bijw. 'genóg' - genoeg

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - GENOG wordt hier dikwijls ... gezegd voor 'genoeg'. Z.a.

   - C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - GENOEG (genog) bw. voldoende, zat; 2. zeker, wel; dikwijls inleiding v.e. bedenking; ... dè wit men ammal genog ...

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - GENOG bw. - genoeg
3. naam

   genòjeg

   - 2019 deugddoend (van genadig) (Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980. Voor de volledige lijst Klik hier

dubbele ontkenning om bevestiging te versterken Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. zelfstandig naamwoord

   nop

   - Pierre van Beek - "Veel kinderen is de zegen van den Heere, maar ze houden de noppen van de kleren." (Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit Tilburgs folklore; 18 juli 1958)
   
2. zelfstandig naamwoord

   nòpèèzer nopijzer, werktuig om 'noppen' in het weefsel te herstellen

   - WBD - 'nòpéézer' (II:1057) - nopijzer
   ► nòppe
3. zelfstandig naamwoord

   nöpke nopje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - nopje

   - WBD - III.1.4:191 - in zijn nopjes zijn = vreugdevol zijn

geweven stukken van fouten ontdoen; bewerking van het geweven textiel die vooral door gehuwde dames als thuisarbeid werd verricht omdat het gehuwde dames verboden was in een fabriek te werken.

niets

1. zelfstandig naamwoord

   nopster; textielarbeidster die geweven stukken controleert op ongerechtigheden, en die verwijdert met een nopijzer.

   - Interview Hermans - 1978 - Wanneer dè nu meej dè mesjien gaare gemaakt wòrt, dan gebeurt nog wèlles ôot omdè dè stòfdètter nòg wèlles dètter nòg wèl van boove op de mesjien ligt, en pluisje leej, hè, dès ongelijk èn die verhooging, die wòrt er dan juist wòrt er afgehaald dèttet wir gelijk was, dè zèn de nòpsters, de naom zeeget al, hè, dè zèn nòpkes (transcriptie Hans Hessels, 2013)
   ► nòppe
2. voorzetsel

   nòr, naor naar

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - zuukt is nòr menen hoed; de tweed dötsers kwaame nòr bèùte

   - Henk van Rijen: nôr school, nôr hoos èn nôr et weèrk
3. zelfstandig naamwoord

   norde het noorden

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - noorden
4. zelfstandig naamwoord

   nòrèès

   - WBD - het narijzen van het deeg

1. naam

   Mar halverweege kreeg ie dòrst èn hij leej daor èfkes aon. daor zaag ie hangend òn de toog zenen aauwe ploegmaot staon. Ze hèbben er en paor gevat wiere allèngskes blijer èn waare vur zer èèrg in han al vèf kefeekes wijer. Teege den aoved kwaam ie tèùs. Nel zaat nòg meej der eete. Kepèlleks hai zat gehad mar et Hasselse was vergeete. 4. vlinder Uit een ABC-boek Reeds bij Kiliaen - 1599

   - Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Kapelleke, 1941 -
2. zelfstandig naamwoord

   Kapelleke 'n Leuk citroen kapelleke woei alleenig deur et bos, en m'n ooge die wieren van et zien nie moei en ze lieten et ding nie meer los. Toen woei er 'n wit kapelleke bij en ze daansten deur et bos, te saome zot, te saome blij, te saome vrij en los. En de twee kapellekes allebei deur 't lentelieve bos ze sjaansten en daansten mijn ooge veurbij al boven et lekkere mos. Gij lieve kapellekes daor in et bos een wit en een citroen, toe, sjaanst er en daanst er mar lekker op los, ge meugt et gerustekes doen! keplaon, keplòntje kapelaan

   - Mandos & Van de Pol; De Brabantse spreekwoorden: de pestoor èn de keplaon lôopen aachter etzèlfde vaon (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek '70) die houden er dezelfde principes op na

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - k ə plo´.n, zelfstandig naamwoord mannelijk 'keploon', - kaplaan, kapelaan
3. naam

   kepoerewiets van Jiddisch 'kapoeres' (= dood) kapot, dood

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - èfkes piepte ze nòg, mar toen waar de mèùs hartstikke kepoerewiets - eventjes piepte de muis nog, maar daarna was ze morsdood (220407)
4. naam

   kepòt kapot, stuk kapot, in de zin van voorbij - Cees Robben - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek.... Mar t is kepot...../ dauwtrappen is vort van de baon....../ dè hee jandoome afgedaon! (19540508) Deze prent werd gemaakt naar aanleiding van een hernieuwing (handhaving) van het oeroude verbod op katholiek getinte manifestaties op de openbare weg, meestal het processieverbodgenoemd.

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - de vaos is kepòt

   - WBD - kepòtten dêeg - ongeschikt deeg , dat nl. niet wil rijzen

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad (1984) - die gao dervan kepòt

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - zene mooter is kepòt

   - WBD - III.4.3: kepòt - verdord (van bloemen); ook genoemd: verdòrd, dôod, ötgedrêûgd, afgestörve, ròt dood - Cees Robben - Ik krôj [kruij] krek munne kreugel op den kaaibaand unne kinkenduut kepot... (19711119)

   - WBD - kepòt gaon - sterven (van een dier)
5. werkwoord

   kepòtgaon

   - Informant Ad Vinken; kapotgaan, stukgaan; van dieren: sterven; bij het kaarten geen enkele slag halen

6. voor elkaar krijgen We zullen dan mar is afwochten wè-t-ie in Keule kepot mokt! (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 6; 21-11-1929) failliet gaan

   - Interview met de heer De Kok (1978) Jan van Aorendonk die is toen kepòt gegaon in firteg. (transcriptie Hans Hessels 2014)
7. zelfstandig naamwoord

   kepòthuudje

   - Paul Spapens et al; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol (2004) - kapothoed, kleine zwarte hoed bezet met kralen, die door oudere burgervrouwen werd gedragen

1. zelfstandig naamwoord

   de normaalschool, oudere naam voor kweekschool

   - Audioregistratie 1978 - mar die kon ok goed leere, nouw, èn die stuurdenie vurrèùt, irst nòr de nòrmaal in Waalwijk want toen kossie nòg nie nòr de kweek, toen wassie te jong veur... (- Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)
2. zelfstandig naamwoord

   Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt. nòrrècht, nòrrèècht, naorècht, nòrricht het (de) aanrecht

   - Meej den handdoek dieter bij de nòrregt aaltij hong, zonne blauwgerèùte, moes ik men èège mar afdrêûge. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - De radio stond dan op de nòrregt want in de kaomer zitte waar der dur de week nie bij. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - Op de nòrregt laag de moter van et wasmesjien, die digget niemer. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007) - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Der stao me tòch enen hôop omwaas op de nòrrèècht. (140207)

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -
3. naam

   nòst naast, eerstvolgend, dichtstbijzijnd

   - Dialectenquête 1876 - hij is den noaste

   - WBD - III.4.4:133 'naast' = eerstvolgend
4. naam

   superlatief van 'nao'

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAAST bvw. - eerstvolgend
5. voorzetsel

   nòst naast

   - Henk van Rijen: den boer stin nòst zen pèrd - de boer stond naast zijn paard
6. bijwoord

   nòstenbaaj ten naaste bij, ongeveer

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Hij fiedelde zoo-mar-ongeveerten-

   - naoste-bij wè raok, (Piet Heerkens; uit: Dn örgel, Jan Viool, 1938)

7. diktee 2000 'In sisteg òf zo te nòstenbaaj ...'

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - 'te nòstebaaj' - zo ongeveer; ook: nòstenbaaj

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NAAST EN BIJ - omtrent: Hoe laat is 't? Zal naast en bij twee uren zijn.

   - WNT - TEN NAASTE BIJ - ongeveer
8. werkwoord

   nòvèùle naveulen

   - WBD - afscheiding geven na het kalven, gezegd van de koe, ook 'witvèùle'
9. bijwoord

   nòvvenaant naar verhouding, navenant

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Hij pròt wèl mar doe nòvvenaant nie veul.- Hij praat wel maar doet navenant niet veel.

   - Nicolaas Daamen woordenlijst 1916: "noavenaant - en alles waas er noavenaant (naar gelang)"

   - Novvenaant we hier zo'n goeie baon hadden zèn er toch mar weinig goei fietsers (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 6; 21-11-1929)

   - A.J.A.C. van Delft - "'t Ies nen goejertrouwen vent naovenaant ie zoveul geld hee." "Naovenaant" is eigenlijk advenant uit de samenvoeging "naar advenant", hetgeen betekent: in evenredigheid, in overeenstemming met het vorige. (Volgens - Van Dale zegt de spreektaal: "na venant".) (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 118; 8 juni 1929)

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'alles naovenaant'

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - t Lèkt wè, mar t is navenaant niks (feb. 1962)

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - tis nie veul naovenaant dettis (1965)

   - Theo de Wijs; correspondemtie met Cees Robben bezorgd door Guido de Wijs - Wat hebt u n prachtige Hals, mevrouw! -Jè en zô is alles naovenaant (23-09-1970)

   - Cees Robben - De geurkes novvenaant... (19701016) - Cees Robben - De judasweek is wir vurbij, en t weer was novvenaant... (19800404) [Robben voegde aan de prent een voetnoot toe: Judasweek = goedeweek] - Cees Robben - En novvenaant zun verstaand viel ie nie dur de maand (19811127) - Cees Robben - [over een koe:] Un uier as n maand... Mar gin speene novvenaant... (19871023) - Cees Robben - t Lekt hil wè... Mar t is novvenaant niks.. (19620316) [over een modern schilderij]

   - Jos Naaijkens, Drie kôoninge, CuBra, ca 2005 -

10. Mistentèèds gingt zingen goed; novvenaant wier dr veul opgehaold. Vooral in winkels en cafees, dáor wierde echt onthaold.

    - Audio-opname 1978 - Dhr. Bertens - Nòvvenaant dètter veej was krêege ze der aantal èn nòvvenaant dèsse slaagers hadde krêege ze zogezeej der vlêes èn dè ging sewèèle in kieloos gepaord èn dè ging sewèèle in enen halleven bist gepaord èn et ging ok wèlles in enen hêelen bist gepaord. (Collectie Heemkundekring Tilborch; transcriptie: Hans Hessels
    ► Klik hier voor audiofragment)
11. bijwoord

    ik waar nog aaltij un klèèn menneke, naovenaant menne lèèftèèd.(Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

    - WNT - NAAR ADVENANT, ook na (ad)venant, ontleend aan 't Frans à l'avenant; i.p.v. bepaling met van, of een bijzin met dat.

    - A.P. de Bont:: nòvenaant, bijw. verb. 'navenant'; vanaant resp. venaant - naar verhouding.

    - Cornelis Verhoeven: NAVENANT (novvenant) bijwoord (uit Frans: à l'avenant) naar verhouding, gezien in een groter geheel: 't valt novvenant ammal nie tege.

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks - novenant bijwoord - in verhouding tot
12. zelfstandig naamwoord

    nòzaojke

    - Paul Spapens et al; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol (2004) - nakomertje

    - Paul Spapens et al; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol (2004) - ons Sjaantje waar en nòzaojke èn ze wier nòvvenaant ok verwènd
13. naam

    nuchtere nuchter

    - A.P. de Bont:: bijvoeglijk naamwoord. 'nuchteren' - nuchter: e nuchtere jungske - een pasgeboren kind

    - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NUCHTEREN - nuchter, Frans: à jeune; niet dronken; pasgeboren.

14. nuffenèèr effenaar

    - WBD - nuffenèèr, uffenèèr, öffeneer (II:1001) - effenaar, toestel om kettingdraden gescheiden te houden.
15. werkwoord

    nukt tegenwoordige tijd sing. 3e pers. van 'neuke', met vocaalkrimping et nukt nie - het doet er niet toe, het maakt niets uit

    - gezegde - Dè nukt de baoker nie, ast kiendje mar gezond is. - Dat maakt de baker niets uit, als t kindje maar gezond is

    - Mandos, Brabantse Spreekwoorden: dè nukt de baoker nie, ast kiendje raar gezond is - dat is van ondergeschikt belang

    - Jan Naaijkens, Dè's Biks - dè nukt de baoker nie, as ...
16. zelfstandig naamwoord

    nulleke nulletje

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - nulletje

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - nulleke-êenôog - de slimste niet
17. zelfstandig naamwoord

    nunneke zustertje, nonnetje verkleinwoord van 'non', met umlaut

    - Grôot diktee van de Tilburgse taol 05 ons taante Sjaan waar as nunneke ingetreejen op den Aawendèèk
18. zelfstandig naamwoord

    nuske neusje

    - Cees Robben - ...ziet ie om zn nuske wit... (19581122) - Cees Robben - dr zit n vlieg op oew nuske... (19690620) - Cees Robben - Mar swels dè den Sjarel zun nuske uit-snoot... (19560526)
    ► neus
19. zelfstandig naamwoord

    nutje neutje, een 'borreltje'; niet te verwarren met 'nutje', verkleinwoord van 'noot', noot.

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 07 31 - Bij Jaansen op t Kurvelplein / Gao ik irst n fleske haolen

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 01 08 - Mar wörom mot d'n draank omhoog / Mee drie gulde de lieter? / Bezuinige? Allee dès goed / Mar ik denk ondertusse: / "Wie zèn 'r wir 't biste mee? / Die zelf gin nutje lusse!!!!

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 08 05- Wè zèn de tije toch veraanderd, / veul beschaofder, zògezee. / De mannen vatten thuis n nutje / en de vrouwen drinken mee.

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 10 14 - Want bij t kaorten heurt n nutje...

    - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 02 03 - Gaauw naor Jaanse op Körvel toe / Veur n vaastenaovend-nutje.

    - Piet van Beers - Vrèmde kòst: Gif mèn mar wèk hier gewènd zèè,/ ene goeje vètte pòt./ Zuurkôolstamp òf brèùne bôone.../ Èn 'n nutje toe... tòt slòt. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

kinderspel

1. zelfstandig naamwoord

   nieuwjaarskoek Tekening: Frans Mandos Tzn (1945): 'De tekening stelt voor: de in Tilburg en omstreken gebruikelijke nieuwjaarskoeken met gespoten suiker, de zogenaamde "nuuwjaor". Ze zijn doorgaans ongeveer 25 cm lang, ze kunnen echter wel een halve meter en nog grooter zijn.'

   - G. Steijns, Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 1998 - Et Tilburgs heej in dieje tèèd en leesplèngske, en kookbuukske, tusse de schèùfdeuren èn nuujaorskoeken opgeleeverd.

   - WTT 2013 - De traditie van de nieuwjaarskoek is in Tilburg waarschijnlijk jonger dan mogelijk verondersteld wordt. De oudste vermelding ervan troffen we aan in de Nieuwe Tilburgsche Courant van 31 december 1924 en wel in het bijschrijft van deze foto:
   
   ► wòrstebrôod
2. zelfstandig naamwoord

   "DE NIEUWJAARSKOEK. In verschillende streken van ons land treft men nog merkwaardige gebruiken, bij de aanvang van het nieuwe jaar, aan. Onze foto toont een Noord-Brabantsch gebruik, waarbij buurlui elkaar met suiker versierde koeken aanbieden. De meest typische opdrachten in gespoten suiker sieren deze reuzen-koeken." Het is opmerkelijk dat daarbij met geen woord verwezen wordt naar het bestaan van een dergelijke traditie in Tilburg. De eerste advertentie die we vonden voor nieuwjaarskoeken van Tilburgse bakkers dateert van 27 december 1929 (Nieuwe Tilburgsche Courant). Het betreft bakkerij 'Ze Zijn Er', ook bekend om zijn worstenbroodjes Nieuwe Tilburgsche Courant 29-12-1933 nuuwsblad nieuwsblad, krant, het Nieuwsblad van het Zuiden, de krant waarin Cees Robbens prenten vanaf 1970 verschenen - Cees Robben - Spulde gij ôôk in den Bingo van het Nuuwsblad..? (19810417)

   - WBD - III.3.1:310 'nieuwsblad' = krant

   - WBD - III.1.4:10 'nieuwsblad' = nieuwsgierigaard
3. naam

   nuuwsgiereg nieuwsgierig

De oorspronkelijke grenskapel; tekening Cees Robben Foto: uit 'Grenskapellen' Prent van de week van 1973-12- 31; op deze nieuwjaarswens tekende Robben de kapel van Nieuwkerk; in het naastgelegen klooster had hij de weken daarvoor gerevalideerd na een hartaanval. Ook begin 1982 werd - Cees Robben - behandeld voor zijn hartklachten, en herstelde hij na de ziekenhuisopname eveneens op Nuukerk. (19820326)

1. zelfstandig naamwoord

   het nieuws; iets nieuws korte uu

   - Waorom n revue? Och t is weer s wè daanders en weer s wè nuuws. Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926.

   - Cees Robben - Des gin nuus.. ik wiesser van... (19590328) - Cees Robben - Wir iets nuus (19600116) - Cees Robben - Ak mèèrege iets nuus begien (19710122) - Cees Robben - Men kender wille toch wel elke week wè nuus, Nel... En zelf hek nog ginne buuste-haauwer aon mn kont... (19860926)

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Asse wè nuus ònheej, dan draajt ze zolang vur oew neus toedègge der iets van zègt (290407)

   - Ik ha binne- bij bötelaands nuuws gezet en stad- en streeknuuws dur mekaare. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - Tilburg heeter nog jaore laast van gehad, desse toen zon heisa gemokt han dè jaor over un paor gevalle van pokke. Tilburg waar wel wereldnuuws gewist, mar zôo, ha naa ok wir nie gehoeve. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007) - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NUUS - nieuws (Antw., Brab. en elders)
   
2. naam

   nuut, nuu, nuuw, nuuwt nieuw

   - Dirk Boutkan: 'nüt' (nieuw) (blz.19); et hèùs is nuut; et nuuwe hèùs, en nuuw hèùs (48)

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - nuuw èèrpel = nieuwe aardappels

   - Mèn nuuw schoen(e) zèn nòg nuut. - Mijn nieuwe schoenen zijn nog ongedragen.

   - Cees Robben - n nuu pet (19780602)

   - Zôo draaie wij bevobbeld de nuuste hitsingle van Tieske van Gèèrven (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - nò de schòft [het schaften] spanne me et pèèrd vur de nuuw kèèr

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - dè wòrdt naaw en hil nuuwe stad

   - Dirk Boutkan: (101) en hêel nuuw stad

   - WNT - XI:230 NUUT, nuwe, nuwer, nuutste: 'iets nuuts'

   - A.P. de Bont: niut, bijvoeglijk naamwoord. 'nieuwt - nieuw: ''Hij (de japon) is nieuwt'; 'Die fiets he'k nieuwt gehad, d.i. onbereden gekocht

   - Dialectenquête 1876 - soms: nuuw of nuuwd, soms: nij of nê; 'nen nuwen boek, 'n nuuwd buukske

   - Dialectenquête 1876 - 'n nij rêtuig mid 'n aauw pêrd er veur
3. zelfstandig naamwoord

   2. bijwoord

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'op nuut'

   - - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Ze was himmòl int nuut. - Ze was helemaal in nieuwe kleren gehuld.

   - Cees Robben - in t nuut... (19550806)

   - Et mooiste aon de irste communie waar, degge hillemol in et nuut wiert gestoke, tot nuuw schoenen toe. Et wier onderhaand wel tèèd degge ens wè nuuts kreegt. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIEUW (uitspr.: nief, in 't N.: noew, noewt) - nieuw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nuuwt, bijvoeglijk naamwoord, zelfstandig naamwoord - nieuw 'in 't nuuwt'

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NIEUWD, voor 'nieuw'

4. 3.1. Nieuwjaar Irst vier daoge rondom de stal/ was wènd op onze meule./ Daor wir drie daoge aachteraon/ om vant aaw int nuu te speule. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Allee, stèrkte war....) Overige bronnen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - nuuw (krt.35); nij/nèj/neej/nej/ni-j: grootste deel v. T (blz.55)

5. nuuver b ijwoord (lange u) ij verig, nijver

   - Een roestpraatje (Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867) - Moejer! zoo nuver legde 't aon mé t gelap aon die mouwen.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 09 13 - 'ne Wèver, dur van Gogh geschilderd, / Nuuver bezig aon t getaauw.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - bijw. nuver, ijverig

   - Dialectenquête 1876 - nuver

1. zelfstandig naamwoord

   nuuwjaor , nuujaor nieuwjaar

   - Beste Meense, stadgenoote, / k Heb veul wensen vur oe klaor. / In in rèmke opgeschreve / k wens oe: ZAOLIG NUUWEJAOR. (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Nuwejaor, 1941 - Ik wens oe mee dees Nuwejaor / geen enkel peltje grijze haor!

   - Cees Robben - Zaolig nuujaor, vans gelèèke... (19860103)

   - 't Nuuwjaor dè begonnen is/ Brengt ok vur Willem II/ Mee grote hòòpen goeie hoop/ Ok bèrgen zörgen mee. (Gieleke - wsch. pseudoniem van Michel van de Ven (Lechim) - ongedateerd knipsel uit onbekende bron; ca. 1960-1980)

   - WBD - (III.3.2:301) nuuwjaor - nuuwjaor wènse

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIEUWJAAR, NIEVEJAAR, in 't N. NOEJAAR zelfstandig naamwoord, mannelijk. en niet o. -Nieuwjaarsdag

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nuuwjaor zelfstandig naamwoord - nieuwjaar

2. Bakker van de Camp uit de Veestraat, met nieuwjaarskoeken maar nu voor moederdag gebakken

1. zelfstandig naamwoord

   nieuwjaarskoek Tekening: Frans Mandos Tzn (1945): 'De tekening stelt voor: de in Tilburg en omstreken gebruikelijke nieuwjaarskoeken met gespoten suiker, de zogenaamde "nuuwjaor". Ze zijn doorgaans ongeveer 25 cm lang, ze kunnen echter wel een halve meter en nog grooter zijn.'

   - G. Steijns, Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 1998 - Et Tilburgs heej in dieje tèèd en leesplèngske, en kookbuukske, tusse de schèùfdeuren èn nuujaorskoeken opgeleeverd.

   - WTT 2013 - De traditie van de nieuwjaarskoek is in Tilburg waarschijnlijk jonger dan mogelijk verondersteld wordt. De oudste vermelding ervan troffen we aan in de Nieuwe Tilburgsche Courant van 31 december 1924 en wel in het bijschrijft van deze foto:
   
   ► wòrstebrôod
2. zelfstandig naamwoord

   "DE NIEUWJAARSKOEK. In verschillende streken van ons land treft men nog merkwaardige gebruiken, bij de aanvang van het nieuwe jaar, aan. Onze foto toont een Noord-Brabantsch gebruik, waarbij buurlui elkaar met suiker versierde koeken aanbieden. De meest typische opdrachten in gespoten suiker sieren deze reuzen-koeken." Het is opmerkelijk dat daarbij met geen woord verwezen wordt naar het bestaan van een dergelijke traditie in Tilburg. De eerste advertentie die we vonden voor nieuwjaarskoeken van Tilburgse bakkers dateert van 27 december 1929 (Nieuwe Tilburgsche Courant). Het betreft bakkerij 'Ze Zijn Er', ook bekend om zijn worstenbroodjes Nieuwe Tilburgsche Courant 29-12-1933 nuuwsblad nieuwsblad, krant, het Nieuwsblad van het Zuiden, de krant waarin Cees Robbens prenten vanaf 1970 verschenen - Cees Robben - Spulde gij ôôk in den Bingo van het Nuuwsblad..? (19810417)

   - WBD - III.3.1:310 'nieuwsblad' = krant

   - WBD - III.1.4:10 'nieuwsblad' = nieuwsgierigaard
3. naam

   nuuwsgiereg nieuwsgierig

1. zelfstandig naamwoord

   het nieuws; iets nieuws korte uu

   - Waorom n revue? Och t is weer s wè daanders en weer s wè nuuws. Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926.

   - Cees Robben - Des gin nuus.. ik wiesser van... (19590328) - Cees Robben - Wir iets nuus (19600116) - Cees Robben - Ak mèèrege iets nuus begien (19710122) - Cees Robben - Men kender wille toch wel elke week wè nuus, Nel... En zelf hek nog ginne buuste-haauwer aon mn kont... (19860926)

   - Stadsnieuws Tilburg, rubriek Tilburgs huukske; 2006 e.v. - Asse wè nuus ònheej, dan draajt ze zolang vur oew neus toedègge der iets van zègt (290407)

   - Ik ha binne- bij bötelaands nuuws gezet en stad- en streeknuuws dur mekaare. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007)

   - Tilburg heeter nog jaore laast van gehad, desse toen zon heisa gemokt han dè jaor over un paor gevalle van pokke. Tilburg waar wel wereldnuuws gewist, mar zôo, ha naa ok wir nie gehoeve. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007) - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NUUS - nieuws (Antw., Brab. en elders)
   
2. naam

   nuut, nuu, nuuw, nuuwt nieuw

   - Dirk Boutkan: 'nüt' (nieuw) (blz.19); et hèùs is nuut; et nuuwe hèùs, en nuuw hèùs (48)

   - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - nuuw èèrpel = nieuwe aardappels

   - Mèn nuuw schoen(e) zèn nòg nuut. - Mijn nieuwe schoenen zijn nog ongedragen.

   - Cees Robben - n nuu pet (19780602)

   - Zôo draaie wij bevobbeld de nuuste hitsingle van Tieske van Gèèrven (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - nò de schòft [het schaften] spanne me et pèèrd vur de nuuw kèèr

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - dè wòrdt naaw en hil nuuwe stad

   - Dirk Boutkan: (101) en hêel nuuw stad

   - WNT - XI:230 NUUT, nuwe, nuwer, nuutste: 'iets nuuts'

   - A.P. de Bont: niut, bijvoeglijk naamwoord. 'nieuwt - nieuw: ''Hij (de japon) is nieuwt'; 'Die fiets he'k nieuwt gehad, d.i. onbereden gekocht

   - Dialectenquête 1876 - soms: nuuw of nuuwd, soms: nij of nê; 'nen nuwen boek, 'n nuuwd buukske

   - Dialectenquête 1876 - 'n nij rêtuig mid 'n aauw pêrd er veur
3. zelfstandig naamwoord

   2. bijwoord

   - Kees en Bart, dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'op nuut'

   - - Voorbeeld systeemkaart Sterenborg - Ze was himmòl int nuut. - Ze was helemaal in nieuwe kleren gehuld.

   - Cees Robben - in t nuut... (19550806)

   - Et mooiste aon de irste communie waar, degge hillemol in et nuut wiert gestoke, tot nuuw schoenen toe. Et wier onderhaand wel tèèd degge ens wè nuuts kreegt. (Lodewijk van den Bredevoort - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - NIEUW (uitspr.: nief, in 't N.: noew, noewt) - nieuw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - nuuwt, bijvoeglijk naamwoord, zelfstandig naamwoord - nieuw 'in 't nuuwt'

   - J. H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - NIEUWD, voor 'nieuw'

4. 3.1. Nieuwjaar Irst vier daoge rondom de stal/ was wènd op onze meule./ Daor wir drie daoge aachteraon/ om vant aaw int nuu te speule. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Allee, stèrkte war....) Overige bronnen

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - nuuw (krt.35); nij/nèj/neej/nej/ni-j: grootste deel v. T (blz.55)

5. nuuver b ijwoord (lange u) ij verig, nijver

   - Een roestpraatje (Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867) - Moejer! zoo nuver legde 't aon mé t gelap aon die mouwen.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 09 13 - 'ne Wèver, dur van Gogh geschilderd, / Nuuver bezig aon t getaauw.

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland 2 (1958) - bijw. nuver, ijverig

   - Dialectenquête 1876 - nuver