1. verleden tijd enkelvoud van 'zien' zag ik

   - Cees Robben - En witte wek zaag... (19590822)

   - Cees Robben - Akkoe nie gezien hâ.../ Mar 'k zaag oe... (19610602)

   - Cees Robben - Zô zaakum te zitte (19590801)
   

2. jij, gij, ge

   - Dialectenquête 1887 Willems - Ge zaagt me wèl mar ge zit niks teege me

   - Cees Robben - Ge zaagt er gin niemand (19590822)

   - Cees Robben - Hier zaagde naa mannen van taggetig jaor (19571221) - Cees Robben - Aanders zaagde nie.. (19721020)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 06 19 - Ge wiest nie wégge zaagt.

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Dochte gij dek dè nie zaag, 'k zè nie van gisteren (20-03-1968)

   - Grôot diktee van de Tilburgse taol 1994 - ge zaagt er niks mir van

3. hij, zij

   - Cees Robben - Hij zaag de gedoentes, vervallen, keduuk (19551119)

   - Cees Robben - Hij zaat op zn hukkes, en zaag hoe t laand/ mee huiskes bebouwd wier... (19551119) - Cees Robben - Hij zaag dn baos en vroeg hêêl zêêg (19600701) - Cees Robben - Hij zaag unne boer... verjaogd en op zuuk/ Naor laand ieveraans... (19551119) - Cees Robben - Ziedet-naa... Hij zaaget-nie... (19560505)

   - Tony Ansems - En ze zaag me goed te staon, maar ze zaag me nog nie hangen... (De dochter van Dorus de Boer; van de cd Tilburgse Liekes American Style; 2008)

zag je er

1. verleden tijd enkelvoud van 'zien' zag ik

   - Cees Robben - En witte wek zaag... (19590822)

   - Cees Robben - Akkoe nie gezien hâ.../ Mar 'k zaag oe... (19610602)

   - Cees Robben - Zô zaakum te zitte (19590801)
   

2. jij, gij, ge

   - Dialectenquête 1887 Willems - Ge zaagt me wèl mar ge zit niks teege me

   - Cees Robben - Ge zaagt er gin niemand (19590822)

   - Cees Robben - Hier zaagde naa mannen van taggetig jaor (19571221) - Cees Robben - Aanders zaagde nie.. (19721020)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 06 19 - Ge wiest nie wégge zaagt.

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Dochte gij dek dè nie zaag, 'k zè nie van gisteren (20-03-1968)

   - Grôot diktee van de Tilburgse taol 1994 - ge zaagt er niks mir van

3. hij, zij

   - Cees Robben - Hij zaag de gedoentes, vervallen, keduuk (19551119)

   - Cees Robben - Hij zaat op zn hukkes, en zaag hoe t laand/ mee huiskes bebouwd wier... (19551119) - Cees Robben - Hij zaag dn baos en vroeg hêêl zêêg (19600701) - Cees Robben - Hij zaag unne boer... verjaogd en op zuuk/ Naor laand ieveraans... (19551119) - Cees Robben - Ziedet-naa... Hij zaaget-nie... (19560505)

   - Tony Ansems - En ze zaag me goed te staon, maar ze zaag me nog nie hangen... (De dochter van Dorus de Boer; van de cd Tilburgse Liekes American Style; 2008)

zaaien

zijstuk

1. zelfstandig naamwoord

   zand

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek), Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 6, 21-11-1929 - Behalve de Twem was er toentertijd in Gool op den weg nor Poppel 'n klein twemmeke, dè wil zeggen 'n fietsbaontje van zaand.

   - W.v.M. (signatuur van Willem van Mook, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930 - Zaand wil haost niemand meer. De meensen worren vort zoo grotsch dè z'oe nog nie meer zien staon mee oe zaand. Er Is geen huisken zoo klein of daor lee vort van dè lienekenolie (linoleum) in.

   - Leo Heerkens, uit De kinkenduut (Piet Heerkens), Klaoske Vaok, 1940) - Klaoske Vaok is zaand aon 't strooie,/ grib, grab, grauw,/ 't wil oe in oe eugskes gooie,/ grib, grab, grauw.

   - Cees Robben - We hebben n haoven mee waoter dr in.../ Mee zaand... en veul aauw ijzer... (19540515) - Cees Robben - Of zô mar in t zaand... in n gaotje... (19570525) - Cees Robben - Toet wit zaand toe... (19610519)

   - WBD III.4.4:138 'zandhoop'= heuvel

   - WBD III.4.4:139 'zandhoop'= duin; ook 'zandbult'

   - WBD III.4.4:151 'klapzand' = stuifzand, ook 'vliegzand' of stof'

   - WBD III.4.4:153 'scherp zand' = drijfzand

   - WBD III.4.4:187 'zandplaat' = zandbank;

   - WBD III.4.4:188 'zand' = slib

   - WBD III.3.1:402 'zandpad' = pad

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zand zelfstandig naamwoord - zand
   
2. naam

   U itdrukkingen - Cees Robben - Ge zult gin zaand mir afgaon... (19591107) [overdadig gegeten hebben]

   - WNT XXVII:818 'daar zal je geen zand van afgaan'

3. Straatroep van een zandboer:

   - W.v.M. (signatuur van Willem van Mook, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930 - Za..., zaa, scho... schoon wit zaaaand / dubbeltje de maaaaaand!
   ► zaandboer
4. naam

   z aandboer h andelaar in wit zand; schoon wit zand werd bijvoorbeeld gebruikt om op de vloeren van cafés te strooien maar ook in het woonvertrek van de armeren.

   - W.v.M. (signatuur van Willem van Mook, in Uit het land der Brabantsche week, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930 - Wij hebben hier Van Oeffeltje nog, mar in Tilburg wont geenen eenen zaandboer. [...] Jè nou, ik bedoel 'n witten zaandboer...

5. Tekening van Staf Rijckers in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930 Tekening van Staf Rijckers in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD I:1448: 'zaantjanne' - zandjannen, bep. soort aardappels
2. zelfstandig naamwoord

   zaandkèùl zandkuil, namelijk het graf

   - Jace Van de Ven, Tilburgs ABC - Z is ne zaandkèùl, daor èndigde in...

1. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zandwinplaats

   - WTT 2016 - Dus wsch. de plaats waar zand 'gelicht' wordt. Vergelijk: - WNT - ZAND - Zandlichter, bep. type zandschip.
   

2. Accipiter nisus

sperwer (Accipiter nisus)

zang

zat, zaten

zat, zaten

sabbelen

sabbelen

zachtjes, stilletjes

zakdoek

1. zelfstandig naamwoord

   zak Uitdrukkingen

   - Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - Et kan beeter van den zak as van den baand.

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - et zit nòg in wije zakke (Kn'50) - het is nog toekomstmuziek

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - twee zakken óp de schòrt hèbbe (Pierre van Beek -Tilburgse Taalplastiek ' 70) - zichzelf goed doen, inhalig zijn

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - der wòrre wèl meer zakke toegebonde die nie vol zèn - je hoeft niet zoveel te eten als je maar kunt

   - Hessels 2020 - Wanneer je ergens teleurgesteld afdruipt: - kòp int zak! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. zelfstandig naamwoord

   Andere betekenissen

   - WBD III. 1. 1:225 'zak' = balzak

   - WBD III. 4. 4:145 'zak' = dal

   - WBD III. 4. 4:295 'zak' = honderd pond (ook 'wicht')
   ► zèkske
3. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - kletsmajoor

   - WBD III. 2. 2:25 'zeverlap (je) ' = slabbetje

   - Stadsnieuws - zêeverzal / zêeverlap = kletsmajoor, iemand die altijd speeksel aan zijn lip heeft hangen. (140506)

   - WNT - ZEEVERLAP - 1) persoon die zeevert, kwijlt; 2) slab, slabbetje, zeeverdoek; 3) wauwelaar, zeurkous

1. werkwoord

   1. figuurlijk gebruikt: iemand zakken, d.w.z. in een zak doen, uit de weg ruimen

   - Pierre van Beek - Iemand kunne zakken èn verkôope - hem verre overtreffen in iets...

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Ik kan oe zakke en verkôôpe (23-10-1963)

   - Hessels 2020 - Als je je superieur voelt t.o.v. een ander: - ik kan em zakken èn verkôope! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige

2. 2. dalen, krimpen

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zakken as brèùn bier (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1966) - snel minder worden

   - WBD III. 4. 4:274 - 'zakken' = krimpen

zakdoek

zandbak uit 'zaand' (met klinkerverkorting) + d-syncope + assimil. n+b

1. zelfstandig naamwoord

   zanger

   - Daor waar 'n optreje van John Ray, de beroemde karakokozangert. (Uit: F. van der Meer, Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010.)
2. zelfstandig naamwoord

   zangfraater frater die zangles geeft aan leerlingen

   - Interview Jolen - 1978 - Fraater Klazianus, dè was ene goeje, en hille goeje, mar die was nie goeddie was te goed! En dan hadde fraater Kobius, fraater Jacobius, dè was er êene van en mindere klas! En dan hadde fraater Wilhelmo, dè was ene zangfraater!. (transcriptie Hans Hessels, 2013)

zandpad

1. zelfstandig naamwoord

   zaad

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (Moeder tegen haar kind bij de weeklijkse bad-beurt) Gij mot nie onder t vogelkooike gaon staon want as er n zaoike in oew oor valt, begient t te schiete (27-12-1968)

   - Cees Robben - [Vader tegen ongehuwde zoon:] Ge hèt nogal geaffeseerd om oew höfke in t zaod te krèège... (19810710)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zit den hòf al in et zaod? ('87) - is de vrouw al in verwachting? (informatie door de pastoor)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - óp zaod staon (Alg. Brabants) - gelijk staan met de inzet bij spelen

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zaod int bèkske hèbbe (JM'50) - geld bezitten

   - WBD 'zoot' (I:1427) ; suikerbietzaad: 'zaot' (Hasselt) ; 'peezaot' (I:1429) ; knolraapzaad (I:1429) ; 'raopzaot'; stoppelknolzaad (I:1431) : 'gruunzaot'

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ze heej der bèddeke wir int zaod - ze is weer zwanger

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et zaod nèffe de voor gôoje - vreemdgaan

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hij was nòg nie òn zen zaod

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zaod zelfstandig naamwoord - zaad

   - WBD III. 4. 2:77 'zaad' - kuit, ook genoemd:'zaaiers'

   - WBD III. 1. 1:226 'zaad' = sperma

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit
2. zelfstandig naamwoord

   zaodballe zaadballen, testikels van slachtvee

   - Audio-opname 1978 - èn dan wiere zogezeej die, die, jè, die zaodballe danballekeshèdè waare dan zon, zon dinge, die moese ammel bewaord blèève! (- Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013)

zaad-eg

zaad

1. zelfstandig naamwoord

   zaag

   - Piet Heerkens, uit: Brabant, De zaog van Sint Joozep, 1941 - De timmerlui ha'n zoo-mar kwaoi gereedschap in die daoge:/ wè haomers, beitels, jao, mar eigenlijk nog geen zaoge!

   - WBD (II:2370) 'spanzaoch' - spanzaag

   - WBD (II:2705) 'hantsaoch' - handzaag

2. Schilderij van Herbert Lathangue

1. werkwoord

   zagen

   - Dialectenquête 1887 Willems - zaoge - zaogde - gezaogd/gezaoge

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, 2006 - Figuurzaogen waar veur ons un flötje van enne cent en zaogskes inzetten gin probleem. Héle kerststallen hebben we ötgezaoge
   

2. Gravure - Kraanzagers aan het werk. De knecht stond onder de te zagen balk omdat daar het zaagmeel neerdwarrelde.

zaagmeel, zaagsel

zaagsel

1. werkwoord

   zaagselen

   - WBD - zaogsele - zaagselen, zaagsel met een zeker vochtgehalte over het vel / leer strooien, dat te droog of te hard is na het looien (II 652)

2. Afbeelding uit: Kroniek van de Kempen

zaaibak

1. zelfstandig naamwoord

   zaad

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (Moeder tegen haar kind bij de weeklijkse bad-beurt) Gij mot nie onder t vogelkooike gaon staon want as er n zaoike in oew oor valt, begient t te schiete (27-12-1968)

   - Cees Robben - [Vader tegen ongehuwde zoon:] Ge hèt nogal geaffeseerd om oew höfke in t zaod te krèège... (19810710)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zit den hòf al in et zaod? ('87) - is de vrouw al in verwachting? (informatie door de pastoor)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - óp zaod staon (Alg. Brabants) - gelijk staan met de inzet bij spelen

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zaod int bèkske hèbbe (JM'50) - geld bezitten

   - WBD 'zoot' (I:1427) ; suikerbietzaad: 'zaot' (Hasselt) ; 'peezaot' (I:1429) ; knolraapzaad (I:1429) ; 'raopzaot'; stoppelknolzaad (I:1431) : 'gruunzaot'

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ze heej der bèddeke wir int zaod - ze is weer zwanger

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et zaod nèffe de voor gôoje - vreemdgaan

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hij was nòg nie òn zen zaod

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zaod zelfstandig naamwoord - zaad

   - WBD III. 4. 2:77 'zaad' - kuit, ook genoemd:'zaaiers'

   - WBD III. 1. 1:226 'zaad' = sperma

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit
2. zelfstandig naamwoord

   zaodballe zaadballen, testikels van slachtvee

   - Audio-opname 1978 - èn dan wiere zogezeej die, die, jè, die zaodballe danballekeshèdè waare dan zon, zon dinge, die moese ammel bewaord blèève! (- Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013)
3. zelfstandig naamwoord

   zaadje

zaaikorf

zaak, zaakje

1. zelfstandig naamwoord

   zaal, zaaltje zadel, zadeltje Teegen et zòltje stònd en fiets meej en nuuw zòltje. zadel

   - WBD zaol - karzadel (zadel v. e. voor de kar gespannen paard)

   - Cees Robben - Hij zit mistal al op t pèèrd vurdet t zaol dr op leej... (19810724) [iemand die voor zijn beurt spreekt]

   - Cees Robben - Moet ik op dè zaoltje..? (19731116)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 06 07 - Ik gaaf sekuur de richting aon / Dè dee'k op ieder huukske / En schoof op 't zaol mar hers en geens / Ochèrm wè leej mn bruukske. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 03 31 - Zaol-pènt zaal

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - der waare zoale vol zaole - er waren zalen vol zadels

   - Hessels 2020 - Bij het opmerken van een man met een forse, dikke vrouw: - die spult gèèren in en grôote zaol! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. zelfstandig naamwoord

   Aanvullende bronnen

   - Leo Goemans - Leuvens taaleigen (1936) - ZAAL - zelfstandig naamwoord m., verkleinwoord zölke, samenst. dans-, feest-, zaalmaker

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZAAL zelfstandig naamwoord m + v, niet o. - zadel, Frans selle

   - WNT - ZADEL, zaal

zalig

zaligheid

het dik van de melk

zaterdag

1. bijwoord

   genoeg, dronken etymologie

   - WTT 2023 - Als zelfstandig naamwoord is 'het zat' reeds lang verouderd. Voor het Tilburgs van dit zelfstandig gebruik zijn tot nu toe geen bewijsplaatsen gevonden. Niettemin wordt dit gebruik hier vemeld omdat het licht werpt op de twee belangrijkste gebruiksvormen van 'zat', namelijk 'dronken' en 'genoeg'. Beide betekenissen zijn voortzettingen van het zelfstandig naamwoord. Het WNT geeft in lemma Zat II de volgende verklaringen van het zelfstandig naamwoord: 'Punt waarop, toestand waarbij men genoeg gedronken en gegeten heeft; verzadiging, soms m. betr. t. sterken drank: punt waarop men dronken is.' En 'Hetgeen iem. bevrediging geeft (soms ook abstract: het bevredigen), inz. hetgeen iem. genoegen verschaft omdat er wordt toegegeven aan zijn verlangen, begeerte. In lemma Zat I, het bijvoeglijk naamwoord en bijwoord, luidt het: 'Genoeg hebbend van drank en spijzen, doordat men er voldoende of te veel van genuttigd heeft' en 'door voortdurend ondervonden last, moeite genoeg en meer dan genoeg van iets of iem. hebbend, ter uitdrukking dat men ergens zijn bekomst van heeft, dat men het moe, beu is.' - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Agge mar zat zöpt, wòrde wèl zat.
2. bijwoord

   bijvoeglijk naamwoord: altijd 'dronken'

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - en nuchter kalf èn ene zatte meens stôote derèège nie gemak

   - Pierre van Beek - Wie des avonds "zô zat as 'n kanon" is, loopt veel gevaar des morgens "zô ziek as 'n krab" te zijn, beweert men in Tilburg al is het ons niet duidelijk waarom hier nu juist die "krab" en dat "kanon" bij te pas moeten komen. (Tilburgse taalplastiek 2 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 11 februari 1950)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zat zèèn òf onderweege - altijd onder invloed
3. naam

   bijwoord, er genoeg van hebben

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - t Is genog, 'k hègget zat (feb. 1962)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zatopgenog - uitdr. : meer dan genoeg

   - WBD III. 1. 4:403 'het zat worden' = iets vervelend vinden

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zat, bijvoeglijk naamwoord en bijw. - zat: 1) dronken; 2) genoeg, voldoende

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZAT - dronken

dronkaard

1. zelfstandig naamwoord
   - Pierre van Beek - voor dronkenschap toereikende hoeveelheid sterke drank (Tilburgse Taalplastiek 176)

   - WBD III. 2. 3:4 - 'zatsel' = drank

   - WNT - ZATSEL - (Vl. -België en Brab.) wat dronkenschap tot gevolg heeft; het zich bedrinken, zuippartij, zatladderij; hoeveelheid drank waaraan men zich bezat.

   - Hessels 2020 - Op een feestje bij mensen die niet zo royaal zijn met de drank: - daor zulde gin zatsel haole! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. zelfstandig naamwoord
   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZATSEL o. - quantum drank waarvan iemand zat kan worden.

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZATSEL zelfstandig naamwoord o. - de hoeveelheid die men drinkt om eens dronken te zijn.

1. zelfstandig naamwoord

   dronkemanspraat

   - Cees Robben - t Is enkelt mar wè zattepraot... (19610106)

   - Opmerking van systeemkaart Wil Sterenborg - Woordverkorting? (zattemanspraat)

2. 'ze, 'zen' verkorte vorm van 'onze', uitsluitend bij mannelijke woorden in deze vorm alleen opgetekend bij Lechim de invoeging van de n vindt plaats ter verbinding met de volgende klinker

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 01 22 - Wè zò 'ze Sjarel toch verdiene? - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 10 13 ze Kolenboer maauwt hil dn dag... - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 78 10 05 - 'zen Opa kos veul kèrbols maoke. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 12 30 - Zò zaat zen aauwen òòme Peer / Te lörke aon z'n pèp / En zee: "'t Is teegesworrig toch / Niemir as vruugertèd." - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 03 24 - zó pèrs / As de neus van 'zen opaa.
   ► Voor dergelijke verkorte vormen zie ook lemma 's

   ► Voor dergelijke verkorte vormen zie ook lemma 's en lemma 'we

zij, ze (enkelvoud)

1e pers. enk. tegenwoordige tijd c. q. imper. enk. van 'zèèn' : ik ben

1. zelfstandig naamwoord
   - Van Dale - zeebrand = weerlicht zonder donder

   - WBD III. 4. 4: 85 'zeebrand' = weerlicht

2. Taeniopygia guttata

zebravink - Taeniopygia guttata

1. samentrekking

   ben je, bent u 2e pers. tegenwoordige tijd van 'zèèn', regelmatig

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Zèède belaojtòffeld! = ben je belazerd;

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - kèk, zèède gèt! - kijk, ben jij het

2. van het werkwoord 'zeggen' zeg jij - Robben gebruikt de oude vervoeging tegenwoordige tijd, van zègge: zegde, waardoor schijnbaar een verdubbeling ontstaat. - Cees Robben - En dè zèède gij... [En dat zeg jij] (19691121)

betekenis onduidelijk

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD melkzeef, ook genoemd: 'zeef', zèègschootel' of 'filter'

   - WBD zeegdoek, zeegdoekske - filter in de melkzeef

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZIJG (zèèg) v. melkfilter

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZIJG zelfstandig naamwoord v. - melkzeef, melkteems

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zèèg' zelfstandig naamwoord - melkzeef
2. naam

   tam (van dieren), braaf (van mensen) uit 'zedig' door d-syncope en klankverlies achter voegsel (= suffix)

   - WBD zeeg, 'zèèch', (Hasselt) 'zeejch' - mak, gezegd v. e. paard

   - N. Daamen, Handschrift Tilburgs dialect 1916 - "zeeg - 't is een zeeg beestje (tam)"

   - Cees Robben - Tam en zeeg... n bietje bang (19571207) - Cees Robben - Hij zaag dn baos en vroeg hêêl zêêg (19600701)

   - WBD III. 4. 2:36 'zeeg' - tam, niet wild

   - WNT - ZEDIG, ZEEG - 4) bedaard, rustig, kalm; ook: beheerscht, beheerscht handelend, gedisciplineerd optredend. Verouderd.

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zeejg - bijvoeglijk naamwoord - mak, tam

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - bijvoeglijk naamwoord ' zeeg ' - mak, gedwee

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZEEG bijvoeglijk naamwoord - zedig: gebruikt in de bet. : tam, gehoorzaam en op mensen gesteld; gezegd van huisdieren: 'n zeeg kètje. Ook van brave, hanteerbare mensen: 'n zeeg mènneke.

zeek

1. zelfstandig naamwoord

   urine, gier; flauwekul

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - uitdr. zèèk óp ene riek - flauwekul, onzin

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Dès gin zinnige praot, dès geleuter (nog platter zou men in Tilburg zeggen) Des zèk op unne riek (13-07-1966)

   - Audioregistratie 1978 - Daor ging dieje zèèk in, zumme zègge, want wij zin zèèk, aanders zon we gier zègge (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - et trèkt eróp as zèèk óp ene riek ('47) - het lijkt nergens op

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zèèk hèbben as nen òs

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ge mòkt mènne zèèk nie lauw - mij maak je niets wijs

   - Ammol han zun krökske bedder/Waor ze durre zèèk in moese doen Uit: Unnen droom, Ad van den Boom, circa 2005.
2. zelfstandig naamwoord

   Ferry van de Zaande-sticker -2013

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

   - WBD III.1.1. lemma urine frequent in Tilburg

   - WBD zeek (sic) - urine (van een dier)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZEIK zelfstandig naamwoord mannelijk - bij landb. : vloeibare uitwerpselen der dieren, mestgier

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zeik zelfstandig naamwoord urine

3. Sticker op voetgangersstoplicht Willem II-straat. Bij rood laat het licht een kruikenzeiker zien, bij groen loopt hij met zijn kruip over. Het stoplicht is een kunstobject van Marieke Vromans en Irene Vermeulen. Het speelt in op het gegeven dat Tilburgse textielarbeiders in vroeger eeuwen hun urine in een kruik opvingen en voor een paar centen verkochten aan textielfabrikanten. Die gebruikten de zèèk om wol te reinigen en te vollen. De slogan is: Nie zèèke mar kèèke. Foto: CuBra 2019.

1. werkwoord

   zeiken, zeuren zèèke - zêek - gezeeke ; in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij zèkt

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Et rèègent dèt zèkt

   - A.J.A.C. van Delft - Een stelletje vroolijke biljarters kwam bij een misstoot tot den uitroep: "'t Is mis, zee Koert en hij z-k naar de maan." (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 117; 5 juni 1929)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ieder hondsgezèèk stin diejen hond te zèèke - om de haverklap...

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - verl. tijd: zêek, maar: zikte gij?

   - WBD III. 4. 2:38 'zeiken', ook: 'pissen', 'plassen', 'leuteren'

   - WBD III.1.1. lemma urineren - frequent Tilburgs: vooral noordelijk

   - WBD III. 1. 4:271 'zeiken' = aanhoudend klagen

   - WBD III. 4. 4:68 'regenen dat het zeikt' hard regenen

   - WBD III. 4. 4:73 'doorlopend zeiken' = aanhoudend regenen

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zä. ke(n), zw. ww. intr. 'zeiken' - zeiken, pissen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - GEZEKEN: 3e hoofdvorm van 'zeiken'; daarnaast: gezeikt
   

2. ZEIKEN - wateren, sprekend van dieren; in gemeene taal ook v. menschen

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zèèke ww - zeuren

lett. zeikerd; scheldwoord: flauwerik, zanikerd

een zekere, iemand die zeker is van zichzelf

mier

1. zelfstandig naamwoord

   mier

   - N. Daamen, Handschrift Tilburgs dialect 1916 - "zaikmòyers - mieren" zie ook: "moierzaik", moejzèèker

   - WBD III. 4. 2:213 'zeikmoier' (Lasius niger), ook genoemd: 'moierzeik',

2. 'moerzeiker', 'moerzeik', 'muurzeiker', 'mierzeiker', 'mierzeik' of gewoon 'mier'

   - WNT - ZEIKMIER - daarnaast vele nevenvormen in de zndl. dial., bijvoorbeeld ZEIKMOEIER

kletsnat

samenstelling uit zeik + straaltje

1. zelfstandig naamwoord

   zeil van een boot

   - Cees Robben - Ge het n gezicht as n opgezet zèèl (19831125) [je hebt te veel gedronken]

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - zêl (ê = Frans même)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - meej en opgezet zèèl töskoome

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zèèl

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zä.l, zelfstandig naamwoord o. - zeil

2. zeil (als vloerbedekking) - Cees Robben - Ik gao dr niemer uit... zeej Jan,/ t zèèl is vuls te koud (19670428)

zeilen ; vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: zèlt

zeem

sukkelen, treuzelen

zenuwachtig

zeem

1. werkwoord

   zijn zèèn - waar/was - gewist tegenwoordige tijd: ik zèè - gij zèèt - hij is; gebiedende wijs: zèè vocaalkrimping in vormen als: zèmme, zèn (naast zèèn)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - De gebiedende wijs is: bènt / zèè

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - ik zèè blij dèk nie meej hullie zèè meegegaon

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Ge meut er nie zèèn, vurdè wij er zèn.

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - we zén op de jaacht gewist (ê = die in gête - geiten)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - et kan zèèn, zi Witlox, mar dan gelêûfden ie et nie ('65) - gezegd als men ergens niets van geloofd

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ek zèè ziek zik, dè ziek zi-j - ik ben ziek zei ik, dat zie ik zei hij

   - Hessels 2020 - Wanneer je hem of haar voor iets uitscheldt: - wilde gij et zèèn? (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. naam

   zijn, z'n

   - Cees Robben - hij heej zene riek hard nôodeg; hij pròt in zene slaop (data ombekend)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zen besnut krèège - zijn part krijgen

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bezittelijk voornaamwoord 'zen' (ongeaccentueerd)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - 'hum zen' c. q. 'hum' (geaccentueerd)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - '(hum) zen lieke was kòrt mar goed' (zin 90, blz. 99)

   - Dörrem zongde zen bist de Marialiekes meej, èn ok et Tantemèrgoo. Dè waar wèdaanders as ons taante Sjaan. (G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 2005)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZIJN bvw., te St-Antonius ook ZEN (heldere e) : Ik kan op zennen naam nie' komen.

zenuwachtig

zeep

zepen

zerk

bent, zijn 2e persoon enkelvoud en 2e persoon meervoud tegenwoordige tijd van 'zèèn'

speeksel, kwijl; kletspraat

kwijlen, kletsen, zachtjes regenen

kletsmajoor

zeveraar

zeggen zégge - zi - gezee (d) B: gezee zeggen

zegt het (na ik/gij/ge/hij/zij)

zeiksel, urine

1. werkwoord

   zeikt 't rèègent dèt zèkt - Het regent hard.

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et zèkt de kaajen öt de grónd - het regent heel hard

2. 2e + 3e pers. enk. tegenwoordige tijd van 'zèèke', met vocaalkrimping

nachtspiegel, waterpot N. Daamen (handschrift 1916) - "zektail - waterpot"

1. naam

   zij (meervoud)

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - 'dè doen zellie nie'

   - Cees Robben - Vlee jaor hebbe wij hullie n kaortje gestuurd mar zullie ons nie... (19801031)

   - Dialectenquête 1887 Willems - eete zullie ók gèère kèès?

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zöllie verdiene meer op öllie, as göllie op höllie

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zullie verdiene meer òn jullie as gullie òn hullie

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zullie, persoonlijk voornaamwoord - zij (meerv.)

2. Niet met name bekende monogrammist - 17de eeuw - collectie Rijksmuseum

1. zelfstandig naamwoord

   zeil van een boot

   - Cees Robben - Ge het n gezicht as n opgezet zèèl (19831125) [je hebt te veel gedronken]

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - zêl (ê = Frans même)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - meej en opgezet zèèl töskoome

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zèèl

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zä.l, zelfstandig naamwoord o. - zeil

2. zeil (als vloerbedekking) - Cees Robben - Ik gao dr niemer uit... zeej Jan,/ t zèèl is vuls te koud (19670428)

3. zelfstandig naamwoord

   zeiltje verkleinwoord van 'zèèl', met vocaalkrimping

zelf

1. zelfstandig naamwoord

   braambes, Rubicus fruticosus

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-20 - Wij plukken brembezemen en knoesels en spreken van eenen houteren haomer, die in eenen euregel klopt, daarmede bedoelend braambessen, kruisdorens, een houten hamer en een orgel

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Ok wilde framboze en brembeezeme.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 - Onze vadder viet in de augustusmaond wel ens enne dag vrij. Hij ging dan meej ons brembezems plukken.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-11-20 - opschrift in deze prent:

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meervoud: brèmbisseme, brèmbeezie

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meervoud: brèmbisseme, brèmbeezie

   - WBD III.4.3 brèmstrèùk - braamstruik (Rubus fruticosus) ook genoemd: brèmbeezem of brèmbeezeme of doorns

2. Rubus fruticosus

   - WBD III.4.3 - brèmstrèùk - braamstruik (rubus fruticosus) ook genoemd brèmbeezem of brèmbeezeme of doorns

3. Sylvia curruca - William Wright

   - WBD III.4.3:150 - brèmbeezem of brèm - braambes

   - WBD III.2.3:222 braambeziënvlaai - bramenvlaai

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - brembeizem, brembezem, brembezem, brembezing braambes

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 brèèmbees, brembees - braambezie; ook brömbeejzem

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - brèmbeezie, brèmbeejzie - braambes
4. zelfstandig naamwoord

   aardbei, 'aarbei', 'aarbeezie'

   - Cees Robben; Prent van de week, Roomsch Leven - opschrift in de pent van 1964-11-20

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - èèrbeezeme krêemer zat - aardbeien kregen we er genoeg

   - Stadsnieuws; dialectrubriek 2009-07-12 - Vruuger kòchteme de èèrbeezeme in en spaone mèndje bij den boer

   - WBD III.2.3:181 'aardbezie', 'aardbezem' = aardbei

   - A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland deel 2 Vocabularium, 1958 - zelfstandig naamwoord vrouwelijk e(e)rdbezem' - aardbei

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch - 1899 - EERDBEES (uitspr. erbees, jerbees, jarbees) aardbezie, Fr.fraise
   

1. samentrekking

   zijn we

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Daor zèmme meej gekuld. Daar zijn we door gedupeerd.

   - Cees Robben - Wè zemmer toch wir mee gedallaast... (19730519)
2. samentrekking

   zèmmer zijn we er

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 03 28 - "Hoera, naa zèmmer / 'k Gao naor de Bikse Bèrge toe / 'k Heb wèrk als leuwetemmer." - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 04 04 - Mee duuzende zèmmer naor toe gegaon

1. werkwoord

   zijn zèèn - waar/was - gewist tegenwoordige tijd: ik zèè - gij zèèt - hij is; gebiedende wijs: zèè vocaalkrimping in vormen als: zèmme, zèn (naast zèèn)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - De gebiedende wijs is: bènt / zèè

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - ik zèè blij dèk nie meej hullie zèè meegegaon

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - Ge meut er nie zèèn, vurdè wij er zèn.

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - we zén op de jaacht gewist (ê = die in gête - geiten)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - et kan zèèn, zi Witlox, mar dan gelêûfden ie et nie ('65) - gezegd als men ergens niets van geloofd

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ek zèè ziek zik, dè ziek zi-j - ik ben ziek zei ik, dat zie ik zei hij

   - Hessels 2020 - Wanneer je hem of haar voor iets uitscheldt: - wilde gij et zèèn? (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. naam

   zijn, z'n

   - Cees Robben - hij heej zene riek hard nôodeg; hij pròt in zene slaop (data ombekend)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zen besnut krèège - zijn part krijgen

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bezittelijk voornaamwoord 'zen' (ongeaccentueerd)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - 'hum zen' c. q. 'hum' (geaccentueerd)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - '(hum) zen lieke was kòrt mar goed' (zin 90, blz. 99)

   - Dörrem zongde zen bist de Marialiekes meej, èn ok et Tantemèrgoo. Dè waar wèdaanders as ons taante Sjaan. (G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol 2005)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZIJN bvw., te St-Antonius ook ZEN (heldere e) : Ik kan op zennen naam nie' komen.

zijn, z'n

tegenwoordig deelwoord van zèèn, zijn zijnde

zijn eigen; zichzelf, zich ; mannelijk

vislijn

1. zelfstandig naamwoord
   ► zètte
2. werkwoord

   zetten

   - Voorbeeld van systeemkaart Sterenborg - teej zètte, kòffie zètte

   - WBD zuurdêeg zètte - zuurdeeg maken

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - derónder gezèt wòrre (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - gevangengezet worden (men denke aan een gevangenis onder het raadhuis)

3. van aardappelen

   - WBD I:1439 (Hasselt) aardappels poten: 'zétte'

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - pootaardappelen

   - Stadsnieuws - Tis èèrmoej agge oe zètèèrepel moet opeete - Het betekent armoede als je gedwongen bent je pootaardappelen op te eten (080209)

   - A.J.A.C. van Delft - "As we dan goed misten, dan haolen we een vat van de roei, de zetters en verrekeseirepul nie meegerekend, nee alleen een vat eeters", zoo keuvelde een Hasseltsche huiswever (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

   - WNT lemma zetter 9 - uitgezochte aardappel van middelmatige grootte, die in het voorjaar gezet of gepoot wordt

1. werkwoord

   zetten

   - Voorbeeld van systeemkaart Sterenborg - teej zètte, kòffie zètte

   - WBD zuurdêeg zètte - zuurdeeg maken

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - derónder gezèt wòrre (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - gevangengezet worden (men denke aan een gevangenis onder het raadhuis)

2. van aardappelen

   - WBD I:1439 (Hasselt) aardappels poten: 'zétte'

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - pootaardappelen

   - Stadsnieuws - Tis èèrmoej agge oe zètèèrepel moet opeete - Het betekent armoede als je gedwongen bent je pootaardappelen op te eten (080209)

   - A.J.A.C. van Delft - "As we dan goed misten, dan haolen we een vat van de roei, de zetters en verrekeseirepul nie meegerekend, nee alleen een vat eeters", zoo keuvelde een Hasseltsche huiswever (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

   - WNT lemma zetter 9 - uitgezochte aardappel van middelmatige grootte, die in het voorjaar gezet of gepoot wordt

1. werkwoord

   zetten

   - Voorbeeld van systeemkaart Sterenborg - teej zètte, kòffie zètte

   - WBD zuurdêeg zètte - zuurdeeg maken

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - derónder gezèt wòrre (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - gevangengezet worden (men denke aan een gevangenis onder het raadhuis)

2. van aardappelen

   - WBD I:1439 (Hasselt) aardappels poten: 'zétte'

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - pootaardappelen

   - Stadsnieuws - Tis èèrmoej agge oe zètèèrepel moet opeete - Het betekent armoede als je gedwongen bent je pootaardappelen op te eten (080209)

   - A.J.A.C. van Delft - "As we dan goed misten, dan haolen we een vat van de roei, de zetters en verrekeseirepul nie meegerekend, nee alleen een vat eeters", zoo keuvelde een Hasseltsche huiswever (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

   - WNT lemma zetter 9 - uitgezochte aardappel van middelmatige grootte, die in het voorjaar gezet of gepoot wordt
3. zelfstandig naamwoord

   aardappel

   ► zètte

zode, zoo, zooi (een zoo vis)

zuigen

zuiger

zoom

1. werkwoord

   zemen zêûme - zumde - gezumd (ook in de tegewoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij zumt

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Schaai naa is ûît mee dè zeumen, leg liever de zeum in oewen rok (09-07-1967)

   - Cees Robben - Swels gij zwabbert zal ik zeume... (19780519) - Cees Robben - En vur de rest zeume en waase.. (19750124) [gezegd door een kale man die bij de kapper zijn baard laat bijkippen]

   - Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990 - Zumme saome zeume of wilde gij sewèèle dwêêle?

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - op zêûme nao èn en klèèn lèpke (HM'70) - bijna klaar

2. zomen

   - WBD II:1185 - ' zéúme' - zomen

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zö. me (n), zw. ww. tr. 'zeumen' - zomen

zuinig

zuinigheid

1. werkwoord

   zuipen zèùpe - zôop - gezoope in tegenwoordige tijd vocaalkrimping : gij/hij zöpt

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - ge moet et zèùpen óm en aaj nie bedèèrve (Nicolaas Daamen (Handschrift Tilburgs) - 1916 - ) - waarschuwing tegen verkeerde zuinigheid (Zuipen was vroeger een mengsel van brandewijn, eieren, melk enz., dat tot een half jaar na de geboorte van een kind als traktatie diende voor mannen en vrouwen.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zèùpe (krt. 30)

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - st. ww. tr. - zuipen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZUIPEN zie wdbb. ; zn, o. - warme drank v. bier of wijn met eieren en suiker

drinker

zuiplap, drinkebroer

1. telwoord

   zeven zeuvende = zevende

   - Cees Robben - Zeuve daoge banjerheer...!! (19540814) - Cees Robben - Naa hedde al zeuve kiendjes (19720128)

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - in zeuve doage

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zeuven èn meej de maaj aacht (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1972) -je kunt me nog meer vertellen

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - de zeuve zónde kènne (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1969) - weten waar de schoen wringt

2. Nuuwe ronde nuuwe kaanse. Meese, ge zult wèl snappe dèk hêel frêet zèè dèk wir meej maag doen, zèg mar zo frêet azzenen hond meej zeuve lulle. (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - telw. 'zuiven', 'zeuven' - zeven

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZEVEN, in 't N. en W. der Kemp. ZEUVEN, telw.

   - WNT - ZEVEN, zeuven

1. zelfstandig naamwoord

   zuivel

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - òffere vurt spèk ènt zööver - financieel 'afkopen' dat men op bepaalde dagen tegen de wens v. d. kerk wel vlees resp. zuivel genuttigd heeft.
2. naam

   schoon

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - nie zèùver zèèn òn zene stèrt (HM'50) - gezegd van iets dat 'gezuiverd' moet worden (!)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zó zèùver as en ôog vól matèrrie (Nicolaas Daamen (Handschrift Tilburgs) - 1916 - ) - zo schoon (?) als een oog vol etter: niet zuiver [N. B. volgens - WNT - is 'materie' een eufemisme voor 'ziektestof, etter']

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - en zööver duukske - een schoon doekje

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Dan hèddem zèùver Dan heb je hem goed te pakken

   - WBD zèùver lènne (II:868) - heellinnen

   - WBD III. 3. 1:362 'niet zuiver' = verdacht (onbetrouwbaar, onguur)

   - WBD III. 2. 1:281 Onder 'rein' wordt voor Tilburg wel 'schoon' vermeld maar niet 'zuiver'

   - WBD III. 2. 2:31 ' (nog) niet zuiver' = nog niet zindelijk (kind)

   - WBD III. 4. 4:235 'zuiver' = helder

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - bijvoeglijk naamwoord en bijw. 'zuiver' - 1) schoon: 'ene zöveren handdoek'; 2) mak, goedaardig, pluis; 3) eerlijk, rechtvaardig

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZUIVER bvw. - zonder uitgang voor vrouwelijk en meervoud : 'n zuiver flesch, zuiver handen. Toch zegt men: 'de zuivere waarheid'

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zùiver bijvoeglijk naamwoord, bw schoon, zuiver

t elwoord zeventien

1. werkwoord

   zei, zeiden ik zi, gij zit, hij/zij zin, wij zin, gullie zit, zij/zullie zin hiernaast komen ook voor de vormen met 'zee' - ik zee, gij zeet, hij / zij zeej, wij zeeje, gullie zeet, zij / zullie zeeje

   - Voorbeeld systeemklaart Sterenborg - Ze zin dèsset nie din. - Ze zeiden dat ze het niet deden.

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - 'Hij zin mar niks'

   - Dialectenquête 1887 Willems - ge zaagt me wèl mar ge zit niks teege me

   - Dialectenquête 1887 Willems - de mèèd zi dèttie gelèèk ha

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ek zit em es goed - ik zei hem eens de waarheid

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - ik zi, gèj zit - hèj zi - wèj zin - gulie zit - zulie zin

2. Gravure bij de bijbelpassage waar Jezus de zonen van Zebedeus (links) ontmoet.

1. zelfstandig naamwoord
   - Va n Dale - een zebedeus - een weerloze tobber, (gew.) sul

   - N. Daamen, Handschrift Tilburgs dialect 1916 - "Zebedeeuske (simpel, onnoozel meisje) 't is zoo'n Zebedeeuske van een meske"

   - "Mar Hanna, wè bende toch 'n zebedeezeke! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 12-8-1939 26-8-1939)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ook: 'zibbediske'

   - WBD (III. 3. 3:197) 'sibbedees', 'dutseltje' = kwezel

   - WBD (III. 1. 4:37) 'zebedeus' = ezelachtig persoon

   - WNT - ZEBEDEÜS - 3) Onnoozel, sullig persoon; onnoozele hals, sul, sukkel ook wel: bedeesd, schuchter persoon

   - Dichterlijke definitie door Frans Hoppenbrouwers uit 'Kempische karakters' (CuBra 2012):
   

2. Zibbedéés Een zibbedéés is doorgaans vroom, de voorgrond is niet haar terrein want zij wil graag de minste zijn: een zedig streven vol van schroom.

zei je

1. zibeline

   - Henk van Rijswijk - Zibeline: Strijkgaren of kamgaren mantelstof met in één richting gestreken glanzend lang vezeldek. Extra glans kan worden verkregen door bijmenging van mohair. Gebruikt voor winter overkleding. De belangrijkste nabewerkingen zijn vollen, ruwen en strijken. Geweven in inslagsatijnbinding.
2. zelfstandig naamwoord

   (Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954)

1. werkwoord

   zieden

   - Dialectenquête 1887 Willems - zieje - zój - gezóje

2. korte ie

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - st,ww. (verl. dw. 'gezooie(n); tr. en intr. - zieden, koken

3. J. H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen(1836) - GEZODEN is hier veel gemeener, dan elders voor 'gekookt'

ziek

1. zelfstandig naamwoord

   ziel

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - ik smèèr men ziel meej en spèkzwaord, zi Door, dan schèùft ze den duuvel dur zen haande (Nicolaas Daamen (Handschrift Tilburgs) - 1916 - )

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zen ziel rijdt óp ene kreugel (Nicolaas Daamen (Handschrift Tilburgs) - 1916 - ) - het gaat hem voor de wind

   - WBD III. 1. 4:185 'ziel' = gemoed

   - WBD III. 1. 4:258 'zielepoot' = ongelukkige
2. zelfstandig naamwoord

   zielemènt ziel

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Et gao dur men zielemènt heen Het gaat door mijn ziel heen

zien; er uitzien zien - zaag - gezien

zeef

zei het (na gij/hij/zij/et /gullie)

zij, ze (enkelvoud)

zijden; alleen in: hôoge zije - hogehoed (cilindermodel)

halfzacht

kleine zeem (lap)

1. zelfstandig naamwoord

   van Frans 'chemisette' = halfhemd

   - Pierre van Beek - een "zimmezetje" is een slabbetje, dat de wevers als zwart zondags sieraad droegen; (Nwe. Tilb. Courant; Typisch Tilburgs afl. XI; 10 jan. 1958)

   - Cees Robben - En hij riep dan ôôk meteen.../ t zèn inscripsies... pree-histories/ En hij spelde kazjeneej - .../ - zimmezetje -.. de pertienes/ - Staon op t gutje... bij de pleej... (19570119)

   - WBD III. 1. 3:98 'chemisette-tje' = borstrok

   - WBD III. 1. 3:143 'chemisette-tje' = bef

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zelfstandig naamwoord o. - chemisette, onderlijfje (gehoord v. e. oud-pensionaire).
2. bijwoord

   zinnuweziek zenuwziek

zesde

zestien

zitten zitte - zaat - gezeete

zjèm jam

van het Franse jeu, spel, plezier, en vandaar: het leven - Cees Robben - Mar den zjeuj die was er uit...! (19560107)

jubeltenen

1. werkwoord

   zou(den)

   - Dialectenquête 1887 Willems - we zón dieje put in en uur kunne vóldoen

   - Dialectenquête 1887 Willems - Ge zot iemes bang maoke.
2. bijwoord

   zo, zoals

   - Voorbeeld van systeekaart Sterenborg - Hij zo zôo zon ding kunne maoken. - Hij zou in korte tijd zo'n ding kunnen maken

   - Cees Robben - Zô wè van mn eigen, bekaant de sigaar.... Bijna flauwgevallen, bijna dood. (19540403)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zoj zi, zaj zuuke - zoals hij zei, zal hij zoeken
3. bijwoord

   zo; gauw, meteen;

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - Wè stoa de doar zoo te schreuwe? - Wat staat gij daar zoo te schreien?

4. eufemisme voor in verwachting - Cees Robben - Twee platte kender... en naa wir zôô... (19680322) - Cees Robben - Ik hoef er mar meej mn pet naor te zwaaie en t is wir zôô, dokter... (19700612) - Cees Robben - Zôô, ist mee oew meske al zôô ver... (19810710)

1. zelfstandig naamwoord

   zaad

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (Moeder tegen haar kind bij de weeklijkse bad-beurt) Gij mot nie onder t vogelkooike gaon staon want as er n zaoike in oew oor valt, begient t te schiete (27-12-1968)

   - Cees Robben - [Vader tegen ongehuwde zoon:] Ge hèt nogal geaffeseerd om oew höfke in t zaod te krèège... (19810710)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zit den hòf al in et zaod? ('87) - is de vrouw al in verwachting? (informatie door de pastoor)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - óp zaod staon (Alg. Brabants) - gelijk staan met de inzet bij spelen

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zaod int bèkske hèbbe (JM'50) - geld bezitten

   - WBD 'zoot' (I:1427) ; suikerbietzaad: 'zaot' (Hasselt) ; 'peezaot' (I:1429) ; knolraapzaad (I:1429) ; 'raopzaot'; stoppelknolzaad (I:1431) : 'gruunzaot'

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - ze heej der bèddeke wir int zaod - ze is weer zwanger

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et zaod nèffe de voor gôoje - vreemdgaan

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hij was nòg nie òn zen zaod

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zaod zelfstandig naamwoord - zaad

   - WBD III. 4. 2:77 'zaad' - kuit, ook genoemd:'zaaiers'

   - WBD III. 1. 1:226 'zaad' = sperma

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit

   - WBD III. 2. 3:73 'zaad' = haringkuit
2. zelfstandig naamwoord

   zaodballe zaadballen, testikels van slachtvee

   - Audio-opname 1978 - èn dan wiere zogezeej die, die, jè, die zaodballe danballekeshèdè waare dan zon, zon dinge, die moese ammel bewaord blèève! (- Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013)
3. zelfstandig naamwoord

   zaadje

1. naam

   lange oe zuur

   - ...al keek ze zoo zoer as ze mar kos. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939) - ...'n lange maogere taante mee 'n zoer gezicht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939) - Ik bijt nie in zoere appels, dè vergim ik! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den jongen dokter; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 22-4-1939 8-5-1939)

   - Cees Robben - ...zoer weer Wouters... (19571116)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 05 15 - 't Blèft alle daoge zoere wènd / Mee rège en mee kaauw / Ge vraogt oew ège wel is aaf: / "Waor blèft t vurjaor naauw?" - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 04 23 - Al blèf 't weer òk zoer en koud / Mee alle daoge rège / 't Is toch plezierig dèmme strak / Veurjaorsvekaansie krège. - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - 'zôêr pèèrd' - ondeugend paard

   - WBD zoerdêeg - zuurdeeg (door gisting verzuurd deeg), ook 'zuurdêeg' genoemd

   - WBD III. 4. 4:36 'zuur weer' = fris weer, ook kil, lucht, voos weer'

   - WBD III. 4. 4:50 'zuur weer' = koud, mistig weer:

   - WBD III. 4. 4:60 'zure mist'= koude mist

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zoer (kaartje blz. 12)

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zu:r, bijvoeglijk naamwoord 'zoer' - zuur

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZOER - zuur, Frans aigre
2. zelfstandig naamwoord

   zuur

   - WBD zuur nat (van akkerland)

   - Pierre van Beek - en zuur pèèrd - ondeugend onbetrouwbaar paard

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - 'nen zuren aap'el

   - comp. zuurder, superl. zuurst

   - Dialectenquête 1887 Willems - die mölk is dun en zuur

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zó zuur as ene kèrhèngst (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) [ 'zuur' betekent hier agressief, onhandelbaar, zoals een hengst voor een gespan, lange uu, echter korte in de comp.]

   - WBD III. 3. 1:219 'zuur', 'moeilijk, stroef, nors' = stroef (in de omgang)

   - WBD III. 1. 2:252 'het zuur hebben', 'het zuur krijgen' = maagzuur oprispen

   - WBD III. 1. 3:122 'zuur' = zitvlak v.e. broek

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Zuur in oew broek hèbbe Er is veel loze ruimte achter in de broek (vergelijk: een pond broek èn en ons kont)

   - WBD III. 2. 3:96 'zure bom' = augurk
   ► Kont

   ► Kont - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zoer (krt. blz. 12)

waarschijnlijk uit 'zuur' en 'dunk'

1. naam
   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zurig

   - WBD III. 4. 4:50 'zurig weer' = koud mistig weer
2. naam

   zoethoutere van zoethout; dus: van slecht, zwak hout

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont), in: Groot Tilburg 1941 - ..verder is t nie zonne "zoethouteren" Lendenboom, mar innen stoeren eekelenboom.

1. naam

   zacht

   - N. Daamen, Handschrift Tilburgs dialect 1916 - "zoft - zacht"

   - Piet Heerkens, uit: De Mus, Dörp, 1939 - ...den alderlesten toon,
2. naam

   zoft en zuiver, diep en schoon.

   - ...'n glaoske drinken van dieën goeien, zoften wijn... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 3; Nieuwe Tilburgsche Courant 15-10-1938) - ...de vredes-aria mee een schoone zofte fluitbegeleiding... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 5; Nieuwe Tilburgsche Courant 29-10-1938)

   - Cees Robben - ...Dès un zoft Gôôls brieske... (19570631)

   - Pierre van Beek - zó zòft as flewêel

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - 'Hardi', zi De Waal, en hij scheet zòft (uit Nicolaas Daamen Handschrift Tilburgs 1916 - kaartterm [F. N. de Waal was een fabrikant in Den Bosch. Het staat niet vast waaraan hij zijn spreekwoordelijke bekendheid dankt.] Variant: ... èn zen gat was kaal (gezegd bij het kaarten kopen) '50

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - bijvoeglijk naamwoord 'zoft' - zacht: 'n zofte peer', 'zofte steen'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZOCHT - zacht, Frans mou, tendre, Eng. soft

1. zelfstandig naamwoord

   'zeug', 'zuig', 'vèrken',

   - WBD vrouwelijk varken, ook 'zòg' genoemd; 'vèèreke' of 'kuus'

   - WBD vrouwelijk varken dat heeft gejongd

   - WBD zòg (Hasselt) melkgift van de zeug

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zóg (krt. 49)
2. zelfstandig naamwoord

   Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zòg zelfstandig naamwoord - zeug

zogezegd, zogenaamd

1. zelfstandig naamwoord

   zaag

   - Piet Heerkens, uit: Brabant, De zaog van Sint Joozep, 1941 - De timmerlui ha'n zoo-mar kwaoi gereedschap in die daoge:/ wè haomers, beitels, jao, mar eigenlijk nog geen zaoge!

   - WBD (II:2370) 'spanzaoch' - spanzaag

   - WBD (II:2705) 'hantsaoch' - handzaag

2. Schilderij van Herbert Lathangue

3. zelfstandig naamwoord

   zaagje

1. zelfstandig naamwoord

   zaak, zaakje

   - Kernkamp,- Bezorging Dialectenquête 1879 - haard wêrreke is z'n zoak nie - hard werken is zijn zaak niet

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - op slòt van zaoke - per slot van rekening

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - op stuk van zaoke - per slot van rekening
2. zelfstandig naamwoord

   zaakje

zolang

1. zelfstandig naamwoord

   Z older

   - Bove mn labbertorium hebbe wij ons keuken en nog in kaomerke, en daor neffe is nog in zulderke. (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - de schaol [met warm eten] was al leeg vurdè den daamp òn de zòlder was.

   - WBD mèèlzòlder - opslagruimte voor het meel

   - WBD mèèlzòlder - zolder boven de oven

   - WBD hoojzòlder - zolder in stal of schuur, ook genoemd 'schèlft', 'balke' of 'schôor'

   - WBD (III. 2. 1:75) zolder, c. q. verdiep = verdieping

2. U itdrukking

   - Voorbeeld van systeekaart Sterenborg - iemand op zijn achterste zolder jagen.

   - J.M. Van der Donck, Mooi Truike, in Joh. A. Leopold en L. Leopold, Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882: Hil den têd blif ie dicht bij Driek en Truikes en verzon aalles wèt ie kon om Drieke mar op zunnen aaftersten zolder te jaoge. - daar geannoteerd met: Op ....jaoge, iemand op zijnen achtersten zolder jagen = iemand in de laatste verschansing terugdrijven = iemand dwingen tot aanvallen.

   - N. Daamen (handschrift 1916) - "op z'nen aachteste zolder joagen (sterk vrees aanjagen)"

3. Broekzolder

   - N. Daamen (handschrift 1916) - "zolder - van een broek als deze aan het zitvlak heel wijd is."

   - Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Nao iedere kermis mot ik 'ne nuuwe zolder in munne broek (1965)

4. Achterwerk

   - Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 2-3-1940 6-4-1940): En hij trok mee z'n eene haand 'nen stok uit den mutserdhoop en gaaf 'm van jetje op Arnold z'ne zulder.

5. Afjacht

   - Miep Mandos-v.d.Pol - Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - óp zòlder aachter de putklèp (= onmogelijke plaats)

6. Uitdrukkingen

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ene grôote zòlder, mar en klèèn kuntje - veel geweld voor weinig geld

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - te veul nòr de zòlder gekeeke hèbbe - te veel borreltjes op hebben

   - Stadsnieuws - Te veul nòr de zòlder gekeeken hèbbe. (150206)

1. naam

   zij (meervoud), gebaseerd op oude vorm 'zij-lieden'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZIJLIE, ZIJLE(N), ZELLIE, ZELLE(N), ZÖLLIE, ZÖLLE(N), voornaamwoord - zij
2. naam

   zij (meervoud)

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - 'dè doen zellie nie'

   - Cees Robben - Vlee jaor hebbe wij hullie n kaortje gestuurd mar zullie ons nie... (19801031)

   - Dialectenquête 1887 Willems - eete zullie ók gèère kèès?

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zöllie verdiene meer op öllie, as göllie op höllie

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zullie verdiene meer òn jullie as gullie òn hullie

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zullie, persoonlijk voornaamwoord - zij (meerv.)

3. Niet met name bekende monogrammist - 17de eeuw - collectie Rijksmuseum

zooltje

1. zelfstandig naamwoord

   zaal, zaaltje zadel, zadeltje Teegen et zòltje stònd en fiets meej en nuuw zòltje. zadel

   - WBD zaol - karzadel (zadel v. e. voor de kar gespannen paard)

   - Cees Robben - Hij zit mistal al op t pèèrd vurdet t zaol dr op leej... (19810724) [iemand die voor zijn beurt spreekt]

   - Cees Robben - Moet ik op dè zaoltje..? (19731116)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 57 06 07 - Ik gaaf sekuur de richting aon / Dè dee'k op ieder huukske / En schoof op 't zaol mar hers en geens / Ochèrm wè leej mn bruukske. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 03 31 - Zaol-pènt zaal

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - der waare zoale vol zaole - er waren zalen vol zadels

   - Hessels 2020 - Bij het opmerken van een man met een forse, dikke vrouw: - die spult gèèren in en grôote zaol! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige bron:
2. zelfstandig naamwoord

   Aanvullende bronnen

   - Leo Goemans - Leuvens taaleigen (1936) - ZAAL - zelfstandig naamwoord m., verkleinwoord zölke, samenst. dans-, feest-, zaalmaker

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZAAL zelfstandig naamwoord m + v, niet o. - zadel, Frans selle

   - WNT - ZADEL, zaal
3. zelfstandig naamwoord

   zadeltje; zaaltje

   - Cees Robben, onbekende datum - Moet ik óp dè zòltje?

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - teegen et zòltje stin en fiets meej en nuuw zòltje

zo meteen, aanstonds

b ijwoord zo meteen, aanstonds

1. werkwoord

   zou(den)

   - Dialectenquête 1887 Willems - we zón dieje put in en uur kunne vóldoen

   - Dialectenquête 1887 Willems - Ge zot iemes bang maoke.
2. naam

   zo'n

   - Cees Robben - Van de zuk of van de zon? [Zulke of zulke?] (19840921) - Cees Robben - Van de zon of van de zuk.. (19630614) - WTT 2023 - de combinatie 'zon' en zuk' drukt uit dat het eigenlijk geen verschil maakt - Cees Robben - [Vrouw tegen dokter:] Niks gedaon ist mee oe pillen/ Van de zuk of van de zon... (19551217) - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - 'zon meense heure hier nie' - zulke mensen horen hier niet zon, zonne; alleen flexie-n in mannelijk enkelvoud

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zòn' zelfstandig naamwoord - zon

zondag

1. zelfstandig naamwoord

   1 - laagte

   - WBD laagte in akker- of weiland (Hasseltse term)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZONK (in 't Z. + W. zoenk) zelfstandig naamwoord v. - diepte of laagte, inzakking op 'n veld

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zelfstandig naamwoord vrouwelijk 'zink' - laagte in de grond

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZONK m - lager gelegen deel v. e. akker of landschap.

   - J. H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen(1836) - ZONK. Heb ik nu en dan door metselaars en timmerlieden hooren gebruiken voor eene diepte, eene zakking in den grond, in eene vloering. Z. a.

   - WNT - lemma Zonk - 1. Laagte, vooral in de Vl.-Belgische dial. a. In het alg.: lage plek; verzakking; kuil in wegdek, dak, vloer enz. 2 - schepgat van een put.

   - WNT - lemma Zonk d - Slechts in een brab. dial.

   - WBD 1.1.163 a [1967]. - WTT 2016 - waarschijnlijk dus het onderdeel van een afvoerput waarmee wordt voorkomen dat grof vuil in de put zinkt en dat aldus verstopping tegengaat. En daardoor de benoeming voor dat vuil. - Cees Robben - Ik moet den zonk nog uit t putje haole (19650917)

   - FIGUURLIJK: Pierre van Beek - boove zònk koome - 'boven water komen', b.v. na lang slapen

2. 3 - diverse andere betekenissen

   - WBD III. 1. 2:69 'zonk' = bluts; ook: 'buts, deuk, duts'

   - WBD III. 4. 4:145 'zonk' = dal; 'zonk' = oerbank (grondsoort)

   - WBD III. 4. 4:165 'zonk' = zwarte, ondoordringbare aardlaag
3. naam

   zonne de zon; hier: de zonsopgang.

   - Een roestpraatje, in Van de Schelde tot de Weichsel (deel 1, 1882): Um kort te gaon, ik weet waor 't schaait; véúr zonne zuloe vaore [op weg gaan].

zonsteen, niet gebakken maar in de zon gedroogde steen

1. bijwoord

   zo, zoals

   - Voorbeeld van systeekaart Sterenborg - Hij zo zôo zon ding kunne maoken. - Hij zou in korte tijd zo'n ding kunnen maken

   - Cees Robben - Zô wè van mn eigen, bekaant de sigaar.... Bijna flauwgevallen, bijna dood. (19540403)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zoj zi, zaj zuuke - zoals hij zei, zal hij zoeken
2. bijwoord

   zo; gauw, meteen;

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - Wè stoa de doar zoo te schreuwe? - Wat staat gij daar zoo te schreien?

3. eufemisme voor in verwachting - Cees Robben - Twee platte kender... en naa wir zôô... (19680322) - Cees Robben - Ik hoef er mar meej mn pet naor te zwaaie en t is wir zôô, dokter... (19700612) - Cees Robben - Zôô, ist mee oew meske al zôô ver... (19810710)

zoog verleden tijd van zèùge

1. naam

   zogenaamd

   - Grôot diktee van de Tilburgse taol 08 - die zôogenòmde ötgediende
2. tussenwerpsel

   zôogezeej zogezegd

   - Audio-opname 1978 Dhr. Bertens Dan kwaame ze zogezeej gewoon lòs, teminste lòs, gewoon òn de haand binne eej èn dan hadde wij zogezeej liere ligge, han zistien liere èn dan gôojde ze der zistien, zistien stuks veej teege de grond aon in êene keer!! (Collectie Heemkundekring Tilborch; transcriptie: Hans Hessels

zootje

1. zelfstandig naamwoord

   zool

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - meervoud: zoole

   - WBD III. 4.4:162 'zool' = oerband (grondsoort)
2. zelfstandig naamwoord

   zoomaa

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -
   ► zoopoe

1. zelfstandig naamwoord

   zomer van de zoomer, hil de zoomer, soomers

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - 'nen dreugen zommer

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zelfstandig naamwoord mannelijk - zomer
   
2. zelfstandig naamwoord

   zoomerdag de zomer

   - Audio-opname 1978 - daor hèbbek in en bangkètbakkerij gestaon, jè, ge wit wèl, as plaotepoetser èn invètte èn zôo èn toen kwaam er de zoomerdag aon èn daor hadde ze en ijskoowfebriek bij (Interview met dhr. Bertens; transcriptie Hans Hessels 2013)

zoon

zoop verleden tijd van 'zèùpe' zoopoe zelfstandig naamwoord, samentrekking van 'ons opoe' (metanalyse: de s van 'ons' wordt aan 'oopoe' gekoppeld); vergelijk

zowat

zuipt 3e pers. enk. tegenwoordige tijd van 'zèùpe', met vocaalkrimping

zorg, aandacht; armleuningstoel

zorgen

zou het samentrekking van 'zo et'

1. naam

   gek, dwaas, zot

   - Voorbeeld van systeemkaart Sterenborg - zó zót as ene jèùn - hartstikke gek

   - Cees Robben - mar nèt doen òf ge zòt zèèt; bènde zòt [onbekende data van publicatie)

   - Pierre van Beek - zó zòt as tien kòp jèùn (Tilburgse Taalplastiek 176)

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - van enen aorege zòt geschoore zèèn (HM'70) - door een zot gek verklaard zijn

   - Hessels 2020 - Als je iemand vraagt iets tegen hem te mogen zeggen: - gij ènt zòt Jooke meugen alles teege mèn zègge! (Zegsman dhr. Hessels (1931-2006).
   ► Volledige

2. Bijnamen

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - et zòt Wimke = W. Druyts (blz. 36)

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - de zòtten Engel = Wim Engel (blz. 37)

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - et zòt Jooke = Joseph Hollander (blz. 43)

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - de zòtte Cas = Caspar Houben (blz. 44)

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - zòt Tontje = Toon Vereut, bloemenverkoper (blz. 80)

   - Karel de Beer, Tilburgs bijnamenboek - 2000 - de zòt = frater Erminius (blz. 101)
3. zelfstandig naamwoord

   Aanvullende bronnen

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZOT - gek, zinneloos

   - WBD III. 1. 4:42 'zot' = gek

zout

zoveelste

1. telwoord

   zoveel

   - Pierre van Beek - zó veul as - zoveel als, zogezegd

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - hij ha zóveul as ge meej bei oew haande in oew gat kunt gôoje (Nicolaas Daamen - Handschrift Tilburgs, 1916) hij had niets (de kunstgreep is namelijk onmogelijk)

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZO VEEL ALS (zo veul ès) bijwoord uitdr., een gesproken aanhalingsteken; zogenaamd, zullen we maar zeggen (zie blz. 49-52)

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZOOVEUL bw - zooveel
2. bijwoord

   zowwiets

   - Zowwiets is allemol heel mooi uit te rekene (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 23 maart 1945)

   - Ik vur mèn vèn aatij leuk ak zowwiets in de kraant lees. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 6 april 1945)

Daor zudde nog 'n aorig centje van kunne maoke. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 20 april 1945)

SJAREL. Ge zugget wel zegge. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 27 april 1945)

1. zelfstandig naamwoord

   het zuiden

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - 'het Zuijen'

2. Salut, lieve nesjes, adjuus, adé!

   - Piet Heerkens, uit: De Kinkenduut, Zwaolleme, 1941 - naor et Zuien toe zulleme vliege!

   - Piet Heerkens, uit: De Kinkenduut, Rood-Wit-Blauw, 1941 - zingt in 't donkere Zuie, / Vaderland, et roomse Zuien / zal oe stil z'n trouw beduien; / Brabants volk en Brabants gouw / wappert dapper rood-wit-blauw.

In Nederlaand zuj er nie mee klaor kome! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 6 april 1945)

zulke

zulke

1. zelfstandig naamwoord
   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZOLDER (zulder) m. 1) bovenverdieping; 2) kruis v. e. broek.

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zolder, zelfstandig naamwoord mannelijk 'zulder' - zolder- 1) bovenste ruimte in een huis; 2) zitvlak in een broek

2. 1. zolderverdieping van een huis; zoldering

   - Voorbeeld van systeemkaart Sterenborg - Vruuger sliepe veul meensen óp zulder

   - Cees Robben - Vur de wossum aon de zulder is heetjemop... (19711217) [Zeer snel eten, schrokken; het voedsel opgegeten hebben voordat het de kans heeft af te koelen]

   - Ons Stien die zeej: «Et wort es tèèd,/ de zulder schôon te maoke»/ Wèk daor ammol nie teege kwaam.../ om tureluurs te raoke. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Willem wies wètter was)

   - Pierre van Beek -gezegde Hij heej te veul nòr de zulder gekeeke (te veel borrels gedronken)
3. zelfstandig naamwoord

   2. kom van een broek Krak-krak zee de zulder van mn broek (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 2 februari 1945)

   - Cees Robben - Mao iedere kermis moet-ie unne nuuwe zulder in zn broek hebbe... (19660701)

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - al mot ek er de bêene vur onder mene zulder ötlôope

   - WBD III. 1. 3:121 'zolder' = zitvlak v. e. broek; ook: 'kruis', 'kont', 'zuur'

4. 3. plaats voor opslag, bijvoorbeeld hooi of leder

   - Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - óp zolder aachter de putkèùp (= onmogelijke plaats)

   - WBD hoojzolder - zolder in stal of schuur, ook genoemd 'schèlft', 'balke' of 'schôor'

   - WBD drêûgzulder - droogzolder, voor het leer (II 643)

5. 4. dragend vlak

   - Cees Robben - popeliere zulderke: "De bodem (van den blauwen spuul) was drassig, maar als de zomerzon de bovenlaag had drooggestoomd, was het een op-en-neer gaand 'populiere zulderke', waar ge alleen vlug-voetig veilig overheen kwaamt, zonder door de zolder in de blubber te schieten."

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - en popeliere zulderke (N. Daamen (handschrift 1916) - gezegd als iets waarop men loopt, doorbuigt

zullen Dit lemma wordt binnenkort nog uitgebreid met vervoegingen, samentrekkingen en koppelingen.

1. naam

   zij (meervoud), gebaseerd op oude vorm 'zij-lieden'

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZIJLIE, ZIJLE(N), ZELLIE, ZELLE(N), ZÖLLIE, ZÖLLE(N), voornaamwoord - zij
2. naam

   zij (meervoud)

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - 'dè doen zellie nie'

   - Cees Robben - Vlee jaor hebbe wij hullie n kaortje gestuurd mar zullie ons nie... (19801031)

   - Dialectenquête 1887 Willems - eete zullie ók gèère kèès?

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zöllie verdiene meer op öllie, as göllie op höllie

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zullie verdiene meer òn jullie as gullie òn hullie

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - zullie, persoonlijk voornaamwoord - zij (meerv.)

3. Niet met name bekende monogrammist - 17de eeuw - collectie Rijksmuseum

1. zelfstandig naamwoord

   1. hoofdkaas

   - WBD III. 2.3:67 'zult' = hoofdkaas

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zolt, zelfstandig naamwoord mannelijk 'zult' - hoofdkaas
   
   ► Dossier

   ► Dossier Zul t

2. Cees Robben, Prent van de week (detail) 7 december 1984

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 10 14 -

3. t Wordt wir koud, mee wènd en règen We gaon de tèd zuutjesaon krègen Van zuurkòòle mee werme zult En dètter wir kaort wordt gespuld.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 05 10 - Mee ègegemaokte zult

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 10 09 - Mar rap wè waoter bij de soep / En bij de zult wè kaoikes,

4. Die waare wel nie himmol vors /Mar ge zaagt nog gin maoikes.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 12 16 - "Mar Sjarel, ik zet toch m'n ège /Vur èèn goei maol nie in de schuld, / 't ls toch allèèn mar vur ons baaikes / Ik kook peejestaamp, mee zult."

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 16 - Hij gaaf ze spek mee moffelbóóne / Boerebróód mee 'n schèf zult / Mar ze ha'n liever kwattastrooisel / Goei eete was 'r aon verspuld

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 30 - Aacht brooikes dik mee zult en kès

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 80 07 03 - 'n Oòsterwèkse koffietaofel / Mee boeremik en zult en ham.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 09 10 - Boerezult, mee ham, mee aaier / Uit 't vlèès daor kossie nie uit wès

   - Wil van Pelt - Brabant's knipoog uit het verleden (2001) - Wij zullen onderweg aanleggen bij Geertjes omdat ze daar altijd goeie zult hebben. (...) Ik zie dat mijne compagnon dat ook al begrepen heeft, zijn aandacht is gericht op het brôôd met zult dat gebracht is door Marieke. (...) De mik en de zult hoeven we niet af te rekenen, 'da zal wel goed komen', zegt Thijs.

   - Jodocus (pseudoniem van Jacques Stroucken), Toemet-hooi (1993) -

5. 'As ut aon mèn laag' Wè'k wô hè'k nog nojt nie gekrege, En wè'k kreeg hè'k mar zelde gewuld. As't ojt meeviel, dan viel 't al nie tege; wô 'k ojt biefstuk, dan waar ut mist zult.

   - Piet van Beers (CuBra) -

6. 'Krèùpt es in de hèùd van: n vèèrke' M´n leedemaote vènde dan bij de slaagers in de schappe. Rollaode, bloedworst, spèk en zult bij ham èn schouwerlappe. Op dieet Soms lig ik naachtelang te drôome van BLOEDWORST BALKENBREI èn ZULT. Mar... DIE-EETE dè is NIE-EETE zeej "Ons Kee"...èn dan zèède ötgeluld. Bodschappe doen ´n Flès (nie als te duure) wèèn ´n Rölleke mèèle moppe. 'n Bèkske zult, ´n ons sesies. ´t Is dees week Zèùneg soppe. Van t vèèrreke - 58 jaor terug 't Vèèrreke was nèt geslacht, èn zullie ha´n zèlf tóch eete zat, dus wij mochte koome haole wèsse in oovèrentie had. n Stuk ribstuk, n hil pan worst èn ok tweej komme vol meej zult! Balkenbrij, vier flèsse braoivlees, himmel tot de raand gevuld! Ok tweej flinke bèkskes spèkvèt, (meej de kaoikes in papier) èn n hieltje voor den èrtsoep èn êen al gebakke nier. (...) Ieder jaor rond Allerzielen komt dè toch wir bij mèn op: Dieje kuus van taante Frieda, én dieje zult van de vèèrekeskop! Wètter in vèèfteg jaor veraanderde Boer of börger, èèrm òf rèèk, òn tòffel waare ze ooveral gelèèk. Ik zal er mar nie nòr laote raoje: t Was n schèfke zult, spèk èn ötgebraoje kaoje. Wètter veraanderde (2) Èn dan aate ze in de wènter ok nog èègegemòkte zuurkôole öt et vat. Èn sondags de rèst; kundet raoje ? En stukske zult, spek èn ötgebraoje kaoje

   - Lodewijk van den Bredevoort (2006) - Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Jeugdherinneringen van een gewone volksjongen - Soms waar un vèèrke pas geslacht, waar der zult en bloedworst en kaoikes zat, ge mocht et nie hebben.

   - Tony Ansems - Zwarte Pietje gespuld (2007) - Der wier gesmuld van de vèèrrekeszult

   - Elie van Schilt - Alles is aanders (CuBra, ca. 2002) - Mar soms hadden wij ok un buurtfist. Dan wieren bij de slager un paor verkuskoppen gekocht (Kop mee afval ) noemde ze ut toen. Ut afval was ut snijsel waor de slager gin worst van kon maoken ) Unne grote wasketel wier schongemokt en daorin wieren die koppen gekokt tot ut vléés zo van de botten afviel. Daor wier nog ut één en aander bij gegooid zoas, zout en peper, nootmuskaat, azèèn en augurken, dan ging ut dur de vléésmeulen en al de buren die hadden mee betaold aon de koppen die kwamen mee scholtjes en bakken, as ut un paor uur laoter was stèèf geworren dan hadden we zult zoas ge het nou niemir kopt bij de slager. Er waren gin koelkaasten, dus we aten un week lang zult, tot ut uit oe oren uit kwaam.

7. 2. drempel

   - WBD koedrempel (op de grens tussen voorstal en koestand)

   - WBD ónderzult - koedrempel, ook 'zult' genoemd

   - WBD boovezult - bovenzul (horizontale balk waaraan de stalpalen met het boveneinde bevestigd zijn)

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZULT v. - stene verhoging waarin de stalhouten aangebracht zijn.

scheldwoord: dikkop, eigenwijzerik

z ultaanrecht

terrazzovloer (overwegend wit) Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, Diksjenèèr van de Tilburgse Taol, 2004 - Wie het gerecht 'zult' kent, zal begrijpen dat zultnòrregt en zultvloer zeldzaam rake typeringen zijn. Terrazzowerk is een typisch Italiaanse specialiteit. Het zijn dan ook Italiaanse terrazzowerkers geweest die deze vloeren in Tilburg vroeger zijn komen maken. De eersten kwamen eind negentiende eeuw. In het begin werkten ze voor fabrikanten die graag iets exclusiefs hadden, en ze werkten vooral ook in de kerk. De terrazzowerkers worden gerekend tot de eerste 'gastarbeiders' in Tilburg. Nieuwe Tilburgsche Courant 5-2-1920

1. zelfstandig naamwoord

   zoom

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007 - Ik zal mèèrge teegen ons Treeske zegge dèsse dieje zêûm van oewe jas der instikt, hij hangt der naa half èùt.

   - WBD 'zéúm' (II:1187) zoom

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zö. m, zelfstandig naamwoord mannelijk 'zeum' = zoom
2. zelfstandig naamwoord

   zoompje, zeempje

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zêûm - zumke

   - verkleinwoord van 'zêûm', met vocaalkrimping

3. Zumme kènnes maoke? Bedrukt Tshirt op marktkraam Tilburg Noord. Foto: CuBra/- WTT 2021 Sticker van de Tilburgse carnavalsvereniging De Raawdaawers. Foto CuBra 2020.

zullen we

zeemt; zoomt tegenwoordige tijd 2e + 3e pers. enk. van 'zêûme' (zemen, zomen)

1. zelfstandig naamwoord

   zonde, jammer zelfstandig naamwoord

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939 - Hij [de pastoor] ha zelfs gezeed: "Zwemmen en baoje is nog gin zunde!"
   ► sund,

   ► sund, sunde

2. bijwoord

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - tis tòch wel zund van oew cènte

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), 'Oome Teun in den trein; Nieuwe Tilburgsche Courant 16-9-193 - )...wè-d-is et zund, dè de tijd zoo bliksemsvlug veurbijgao! - 't Is zund, dè taante Drieka nie mir leeft! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; Nieuwe Tilburgsche Courant 10-12-1938) - ...en dè waar zund en schaand. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 25-2-1939 18-4-1939) - 't Is dubbel zund... (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 6; 21-11-1929)

   - 't Is zund hurre, want daor hedde wè gemist. (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929)

   - Cees Robben - Dès zunde war... (19571123)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 01 29 - Mar ikke wel en k vèn t zund / Dèt vruuger nie gebeurde / Toen was allèèn mar "slibbere" / Al wègge 's wènters heurde. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 02 19 - "Och jao, 't is de rèchter hier / Netuurluk wel gegund / Mar agge't efkes goed bekèkt / Is 't erges òòk wel zund." - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 05 08 - Zò onverdoens m'n centen kwèt / Dè vèn ik toch mar zund. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 07 26 - Wè is 't toch zund - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Onze Co vond dè zund

1. zelfstandig naamwoord

   zonde, jammer zelfstandig naamwoord

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939 - Hij [de pastoor] ha zelfs gezeed: "Zwemmen en baoje is nog gin zunde!"
   ► sund,

   ► sund, sunde

2. bijwoord

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - tis tòch wel zund van oew cènte

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), 'Oome Teun in den trein; Nieuwe Tilburgsche Courant 16-9-193 - )...wè-d-is et zund, dè de tijd zoo bliksemsvlug veurbijgao! - 't Is zund, dè taante Drieka nie mir leeft! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe kapelaon van Baozel, afl. 11; Nieuwe Tilburgsche Courant 10-12-1938) - ...en dè waar zund en schaand. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 25-2-1939 18-4-1939) - 't Is dubbel zund... (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 6; 21-11-1929)

   - 't Is zund hurre, want daor hedde wè gemist. (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929)

   - Cees Robben - Dès zunde war... (19571123)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 01 29 - Mar ikke wel en k vèn t zund / Dèt vruuger nie gebeurde / Toen was allèèn mar "slibbere" / Al wègge 's wènters heurde. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 02 19 - "Och jao, 't is de rèchter hier / Netuurluk wel gegund / Mar agge't efkes goed bekèkt / Is 't erges òòk wel zund." - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 05 08 - Zò onverdoens m'n centen kwèt / Dè vèn ik toch mar zund. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 07 26 - Wè is 't toch zund - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg), Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Onze Co vond dè zund

zo een, zo'n

zonnetje

Of zusse mee zèn, denkte gij? (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 4 mei 1945)

zoeken

1. zelfstandig naamwoord

   achterdochtig iemand die overal iets achter zoekt, speciaal gezegd van een politie-agent die uit is op een verbaal

   - Anoniem Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie -

2. Nillus ha de klosse over laote loope en daor haddet gatverjuw, Dieje zuukert, de meulesteller, stond bezije de contenu.

   ► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm - Stadsnieuws - Tis nie zo hèndeg agge meej ene zuukerd getrouwd zèèt - ... met een achterdochtig persoon ... (300108)

1. naam

   lange oe zuur

   - ...al keek ze zoo zoer as ze mar kos. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939) - ...'n lange maogere taante mee 'n zoer gezicht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939) - Ik bijt nie in zoere appels, dè vergim ik! (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Den jongen dokter; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 22-4-1939 8-5-1939)

   - Cees Robben - ...zoer weer Wouters... (19571116)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 05 15 - 't Blèft alle daoge zoere wènd / Mee rège en mee kaauw / Ge vraogt oew ège wel is aaf: / "Waor blèft t vurjaor naauw?" - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 04 23 - Al blèf 't weer òk zoer en koud / Mee alle daoge rège / 't Is toch plezierig dèmme strak / Veurjaorsvekaansie krège. - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - 'zôêr pèèrd' - ondeugend paard

   - WBD zoerdêeg - zuurdeeg (door gisting verzuurd deeg), ook 'zuurdêeg' genoemd

   - WBD III. 4. 4:36 'zuur weer' = fris weer, ook kil, lucht, voos weer'

   - WBD III. 4. 4:50 'zuur weer' = koud, mistig weer:

   - WBD III. 4. 4:60 'zure mist'= koude mist

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zoer (kaartje blz. 12)

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zu:r, bijvoeglijk naamwoord 'zoer' - zuur

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZOER - zuur, Frans aigre
2. zelfstandig naamwoord

   zuur

   - WBD zuur nat (van akkerland)

   - Pierre van Beek - en zuur pèèrd - ondeugend onbetrouwbaar paard

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - 'nen zuren aap'el

   - comp. zuurder, superl. zuurst

   - Dialectenquête 1887 Willems - die mölk is dun en zuur

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - zó zuur as ene kèrhèngst (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) [ 'zuur' betekent hier agressief, onhandelbaar, zoals een hengst voor een gespan, lange uu, echter korte in de comp.]

   - WBD III. 3. 1:219 'zuur', 'moeilijk, stroef, nors' = stroef (in de omgang)

   - WBD III. 1. 2:252 'het zuur hebben', 'het zuur krijgen' = maagzuur oprispen

   - WBD III. 1. 3:122 'zuur' = zitvlak v.e. broek

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Zuur in oew broek hèbbe Er is veel loze ruimte achter in de broek (vergelijk: een pond broek èn en ons kont)

   - WBD III. 2. 3:96 'zure bom' = augurk
   ► Kont

   ► Kont - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zoer (krt. blz. 12)

korte uu

zuurdeeg lange uu

zuren

zuurkoolkei; kei ter afsluiting van zuurkoolpot

1. zelfstandig naamwoord
   - WTT 2019 - Drank (nat) met een zoete smaak.

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - slap aftreksel, slappe limonade

2. Foto: CuBra 2019

zuurkoolstamp

waarschijnlijk korte uu

1. zelfstandig naamwoord
   - Informant Ad Vinken; zuurstok (bep. snoepgoed) korte uu

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. naam

   zoet, braaf (van b.v. een kind)

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - en zuut winsje - een behoorlijke winst

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - zuutjes aon - kalmpjes aan; zuutjesaon

   - Piet Heerkens, uit: Dn örgel, Iemker-lieke, 1938 - haol honing, biekes, lekker zuut, / gezond en fijn...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), Den jongen dokter; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 22-4-1939 8-5-1939 - Toen wier d'r zuutjes op de deur geklopt, en Mientje kwaam mee 'n heel zuut gezichtje binnen...

   - Cees Robben - Komdom daaier zuute kiendjes..? (19540417

   - Ke rnkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - zuut - zoet

   - H enk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zooj zi zèn zammòl zuut - naar hij zei, zijn ze allemaal zoet

   - Stadsnieuws - Zudde naa zuut zèèn èn zachjes doen op zulder? (230809)

   - Stadsnieuws - zôt zuut zat zèèn? - Zou het zo zoet genoeg zijn? (050206)

   - WBD III. 4. 4:325 'zuutjes' = langzaam

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zü.üt, bijvoeglijk naamwoord 'zuut' - zoet

   - J. H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen(1836) - ZUET, voor zoet. De aan het Hoogd. komende uitspraak.

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - ZUET voor zoet. Deze uitspraak, in de Stad en meierije alg. in gebruik, vind men bij Kiliaen - en Plant. aangetekend.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zuut (krt. 48), met umlaut

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZUUT - zoet

   - Ed Schilders; Zot zôo zuut zat zèèn, uit de Tilburgse revue Meej de meziek mee, 2003 -
   
2. zelfstandig naamwoord

   Joris Donders en Maud van de Luijtgaarden als Nelleke en Flipke. Nelleke zingt: Ik waar nog mar 'n h êel klèèn kiendje Toen ons moeder zeej: dè kèènd Lust gin ham, gin kèès meej pitjes Dèddis tòch wel 'n bietje vrèmd. Ze wordt zo maoger as 'n rietje Wè'k ok op d'r brooike pèèr Mar toen kocht ons moeder Flipke En die ging 'r in as smèèr. En toen zeej ons moeder: Is't zôo zuut zat m'n kèènd? Zót zô zuut zat zèèn, kiendje? En ons moeder mar smèère Die heej me verwend. Tilburgsche Courant 28-2-1915 zuutbrôod korte uu zoetbrood tarwebrood dat tegenwoordig half-om-half heet voor 1940 een van de standaardsoorten brood met door de overheid bepaalde prijs

   - Jan Naaijkens - Ome Gust was bakker en herbergier tegelijk. Een deel van het café was afgescheiden door een glazen wand waarachter zich de winkel bevond waar ge voor een dubbeltje een mik, een zoetbrood of een roggebrood kont kopen, veel meer keus was er niet. (Het Dorp van onze jeugd; 1999) - WBD III. 2. 3:188 'zoet brood' = tarwebrood

   - WBD III. 2. 3:189 'zoet brood' = half en half (Brood van tarwemeel met roggemeel vermengd.)

   - [Voor Tilburg geeft het - WBD voor deze mengvorm ook
   ► hartjesbrood

datgene wat zoet is, speciaal. snoepgoed

1. naam

   zoet, braaf (van b.v. een kind)

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - en zuut winsje - een behoorlijke winst

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - zuutjes aon - kalmpjes aan; zuutjesaon

   - Piet Heerkens, uit: Dn örgel, Iemker-lieke, 1938 - haol honing, biekes, lekker zuut, / gezond en fijn...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), Den jongen dokter; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 22-4-1939 8-5-1939 - Toen wier d'r zuutjes op de deur geklopt, en Mientje kwaam mee 'n heel zuut gezichtje binnen...

   - Cees Robben - Komdom daaier zuute kiendjes..? (19540417

   - Ke rnkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - zuut - zoet

   - H enk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zooj zi zèn zammòl zuut - naar hij zei, zijn ze allemaal zoet

   - Stadsnieuws - Zudde naa zuut zèèn èn zachjes doen op zulder? (230809)

   - Stadsnieuws - zôt zuut zat zèèn? - Zou het zo zoet genoeg zijn? (050206)

   - WBD III. 4. 4:325 'zuutjes' = langzaam

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zü.üt, bijvoeglijk naamwoord 'zuut' - zoet

   - J. H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen(1836) - ZUET, voor zoet. De aan het Hoogd. komende uitspraak.

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - ZUET voor zoet. Deze uitspraak, in de Stad en meierije alg. in gebruik, vind men bij Kiliaen - en Plant. aangetekend.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zuut (krt. 48), met umlaut

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZUUT - zoet

   - Ed Schilders; Zot zôo zuut zat zèèn, uit de Tilburgse revue Meej de meziek mee, 2003 -
   
2. zelfstandig naamwoord

   Joris Donders en Maud van de Luijtgaarden als Nelleke en Flipke. Nelleke zingt: Ik waar nog mar 'n h êel klèèn kiendje Toen ons moeder zeej: dè kèènd Lust gin ham, gin kèès meej pitjes Dèddis tòch wel 'n bietje vrèmd. Ze wordt zo maoger as 'n rietje Wè'k ok op d'r brooike pèèr Mar toen kocht ons moeder Flipke En die ging 'r in as smèèr. En toen zeej ons moeder: Is't zôo zuut zat m'n kèènd? Zót zô zuut zat zèèn, kiendje? En ons moeder mar smèère Die heej me verwend. Tilburgsche Courant 28-2-1915 zuutbrôod korte uu zoetbrood tarwebrood dat tegenwoordig half-om-half heet voor 1940 een van de standaardsoorten brood met door de overheid bepaalde prijs

   - Jan Naaijkens - Ome Gust was bakker en herbergier tegelijk. Een deel van het café was afgescheiden door een glazen wand waarachter zich de winkel bevond waar ge voor een dubbeltje een mik, een zoetbrood of een roggebrood kont kopen, veel meer keus was er niet. (Het Dorp van onze jeugd; 1999) - WBD III. 2. 3:188 'zoet brood' = tarwebrood

   - WBD III. 2. 3:189 'zoet brood' = half en half (Brood van tarwemeel met roggemeel vermengd.)

   - [Voor Tilburg geeft het - WBD voor deze mengvorm ook
   ► hartjesbrood

1. werkwoord
   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zoethouden, zwijgen over
2. zelfstandig naamwoord

   zuuthout zoethout; snoepgoed

   - Wij moese aatij irst de [Hasseltse] kepèl in èn n rôozehuuke bidde vurdèmme vur êen of twee cènte snuupkes mochte kôope. En ik moet zègge, dan smòkte-n-et ok beeter. Et joodevèt, de stroopseldòtjes, de dròpveeters, t zuuthout, tôoverbòlle. (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

zoetjes, langzaam

zoetjes, langzaam

1. naam

   zoet, braaf (van b.v. een kind)

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - en zuut winsje - een behoorlijke winst

   - K ees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - zuutjes aon - kalmpjes aan; zuutjesaon

   - Piet Heerkens, uit: Dn örgel, Iemker-lieke, 1938 - haol honing, biekes, lekker zuut, / gezond en fijn...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd), Den jongen dokter; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 22-4-1939 8-5-1939 - Toen wier d'r zuutjes op de deur geklopt, en Mientje kwaam mee 'n heel zuut gezichtje binnen...

   - Cees Robben - Komdom daaier zuute kiendjes..? (19540417

   - Ke rnkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - zuut - zoet

   - H enk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - zooj zi zèn zammòl zuut - naar hij zei, zijn ze allemaal zoet

   - Stadsnieuws - Zudde naa zuut zèèn èn zachjes doen op zulder? (230809)

   - Stadsnieuws - zôt zuut zat zèèn? - Zou het zo zoet genoeg zijn? (050206)

   - WBD III. 4. 4:325 'zuutjes' = langzaam

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zü.üt, bijvoeglijk naamwoord 'zuut' - zoet

   - J. H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen(1836) - ZUET, voor zoet. De aan het Hoogd. komende uitspraak.

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - ZUET voor zoet. Deze uitspraak, in de Stad en meierije alg. in gebruik, vind men bij Kiliaen - en Plant. aangetekend.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - zuut (krt. 48), met umlaut

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZUUT - zoet

   - Ed Schilders; Zot zôo zuut zat zèèn, uit de Tilburgse revue Meej de meziek mee, 2003 -
   
2. zelfstandig naamwoord

   Joris Donders en Maud van de Luijtgaarden als Nelleke en Flipke. Nelleke zingt: Ik waar nog mar 'n h êel klèèn kiendje Toen ons moeder zeej: dè kèènd Lust gin ham, gin kèès meej pitjes Dèddis tòch wel 'n bietje vrèmd. Ze wordt zo maoger as 'n rietje Wè'k ok op d'r brooike pèèr Mar toen kocht ons moeder Flipke En die ging 'r in as smèèr. En toen zeej ons moeder: Is't zôo zuut zat m'n kèènd? Zót zô zuut zat zèèn, kiendje? En ons moeder mar smèère Die heej me verwend. Tilburgsche Courant 28-2-1915 zuutbrôod korte uu zoetbrood tarwebrood dat tegenwoordig half-om-half heet voor 1940 een van de standaardsoorten brood met door de overheid bepaalde prijs

   - Jan Naaijkens - Ome Gust was bakker en herbergier tegelijk. Een deel van het café was afgescheiden door een glazen wand waarachter zich de winkel bevond waar ge voor een dubbeltje een mik, een zoetbrood of een roggebrood kont kopen, veel meer keus was er niet. (Het Dorp van onze jeugd; 1999) - WBD III. 2. 3:188 'zoet brood' = tarwebrood

   - WBD III. 2. 3:189 'zoet brood' = half en half (Brood van tarwemeel met roggemeel vermengd.)

   - [Voor Tilburg geeft het - WBD voor deze mengvorm ook
   ► hartjesbrood

zwaaien

toponiem De Zwaluw

zwager

schoonzuster

1. zelfstandig naamwoord

   zwaluw Ill. Naumann Luister naar het geluid van de boerenzwaluw

   - Pierre van Beek - 'as de zwollem weg is'

   - Dialectenquête 1887 Willems - de zwòleme zulle vórt gaaw trugkoome
2. zelfstandig naamwoord

   ...alleen de merel zong ieveraans in 'n buske en de zwaolleme vlogen hoog deur de locht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 2-3-1940 6-4-1940)

   - Piet Heerkens uit: De Kinkenduut, De zwaolleme, 1941 - De zwaolleme zitten al klaor op den draod / in lange rechte rije, / ze draaien d'r köpkes naor hier, naor daor, / ze aaien d'r rökskes en kammen d'r haor, / ze kijken, ze reiken naor 't wije.

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - meej vrienden ist nèt as meej zwòlme: ge ziet ze allêenig meej schôon weer (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - uiting van een gedesillisioneerd mens

   - Cees Robben - ...schrèèverkes en zwollemen (19600708)

   - WBD III. 4. 1:110 'zwolm', 'boerezwolm' - zwaluw (Hirundo rustica)

   - WBD III. 4. 1:112 'zwolm' huiszwaluw;

   - WBD III. 4. 1:116 'zwolm' - gierzwaluw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zwolleme' zelfstandig naamwoord - zwaluwen

   - WNT - ZWALUW, zwaalf, zwalk, zwalm, zwavel, enz. - Hirundo Rustica L.

3. Ill. Thomé - zwòlmstèrt - sagittaria sagittifolia

zwaan

1. zelfstandig naamwoord

   zwaar, zwaarder, zwaarst, een zware

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaor - zwòrder -zwòrst /zwaorst

2. zwaore van gewicht

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 06 28 - De Thijs [...] is òk zonne zwaore...

   - WBD - zwaore - zwaar paard, ook 'bónk' genoemd of (Hasselt) 'bèls'

3. van karakter

   - Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980, 2019 iemand die wat licht in het hoofd is.

4. tabak

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 72 06 15 - "Segaare of 'n pekske sjek / Hèèle of halve zwaore
   ► Voor

   ► Voor de volledige lijst klik hier
5. naam
   - Dialectenquête 1887 Willems - spaoje is zwaor wèèrek

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 07 02 - 'k Kan timmere en metsele / Vur zwaor wèrk zè'k nie bang / Mar ik weet wel gère vuraaf / Wè'k vur m'n sjouwe vang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 12 - Mee afgelaoje zwaore tasse

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 27 - Hij sjouwde mee 'n zwaore kèr / Dur 't hartje van de stad / Hij was zò klèn, de kèr zò gròòt / Dè'k meelij mee 'm had.

   - WBD - zwaor koej - stukkig (forsgebouwd), ook 'stugge' of 'gròffe' koej genoemd

   - WBD zwaor - compact of stug (gezegd van bakkersbloem)

   - WBD zwaor II:914, gezegd van weefsel

   - WBD III. 1.1:16 'zwaar' = grofgebouwd

   - WBD III. 1.4:357 'zwaar' = lastig

   - WBD III. 2.3:33 'zwaar' = stevig (voedsel)

   - WBD III. 4.4:82 'zwaar weer' = onweer

6. 3 bijwoord

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 11 - Hij hagget blèkbaor zwaor te stellen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - D'r tassen waren vol en zwaor

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 06 - "Want zèdde 'n bietje zwaor van lèf / Dan hèdde al gaauw laast / Om dègge mee oe dikke braoi / Nie in zo'n stuultje paast.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 02 19 - Sjeraar zaat zwaor te prakkezeere...

7. 4 vergrotende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwòrder, naast zwòder

8. 5 overtreffende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaorst / zwòrst, maar met flexie-e: zwòrste

   - Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 26 januari 1945 - KAREL. Wet zworste is dè mot ok t zworste wege.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - 't Zwaorst is dieje ròòje kòòl / Hij is haost nie te draogen - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 07 24 - De liste lòòikes zèn 't zwaorst

1. zelfstandig naamwoord

   zwaar, zwaarder, zwaarst, een zware

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaor - zwòrder -zwòrst /zwaorst

2. zwaore van gewicht

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 06 28 - De Thijs [...] is òk zonne zwaore...

   - WBD - zwaore - zwaar paard, ook 'bónk' genoemd of (Hasselt) 'bèls'

3. van karakter

   - Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980, 2019 iemand die wat licht in het hoofd is.

4. tabak

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 72 06 15 - "Segaare of 'n pekske sjek / Hèèle of halve zwaore
   ► Voor

   ► Voor de volledige lijst klik hier
5. naam
   - Dialectenquête 1887 Willems - spaoje is zwaor wèèrek

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 07 02 - 'k Kan timmere en metsele / Vur zwaor wèrk zè'k nie bang / Mar ik weet wel gère vuraaf / Wè'k vur m'n sjouwe vang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 12 - Mee afgelaoje zwaore tasse

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 27 - Hij sjouwde mee 'n zwaore kèr / Dur 't hartje van de stad / Hij was zò klèn, de kèr zò gròòt / Dè'k meelij mee 'm had.

   - WBD - zwaor koej - stukkig (forsgebouwd), ook 'stugge' of 'gròffe' koej genoemd

   - WBD zwaor - compact of stug (gezegd van bakkersbloem)

   - WBD zwaor II:914, gezegd van weefsel

   - WBD III. 1.1:16 'zwaar' = grofgebouwd

   - WBD III. 1.4:357 'zwaar' = lastig

   - WBD III. 2.3:33 'zwaar' = stevig (voedsel)

   - WBD III. 4.4:82 'zwaar weer' = onweer

6. 3 bijwoord

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 11 - Hij hagget blèkbaor zwaor te stellen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - D'r tassen waren vol en zwaor

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 06 - "Want zèdde 'n bietje zwaor van lèf / Dan hèdde al gaauw laast / Om dègge mee oe dikke braoi / Nie in zo'n stuultje paast.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 02 19 - Sjeraar zaat zwaor te prakkezeere...

7. 4 vergrotende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwòrder, naast zwòder

8. 5 overtreffende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaorst / zwòrst, maar met flexie-e: zwòrste

   - Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 26 januari 1945 - KAREL. Wet zworste is dè mot ok t zworste wege.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - 't Zwaorst is dieje ròòje kòòl / Hij is haost nie te draogen - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 07 24 - De liste lòòikes zèn 't zwaorst

zwavelen

zwart

zwarte piet Naar Frans: 'chaque jour', Jacques Jour

verleden tijd van

1. werkwoord

   zwijgen

   - Dialectenquête 1887 Willems - zwèège - zwêeg - gezweege

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 58 01 03 - We hebben ieder t ons gezee / Dus verder naauw mar zwègen.

2. 63 12 13 - En over unne meens die drinkt, / Zumme gewoon mar zwègen. tegenwoordige tijd geen vocaalkrimping in tegenwoordige tijd

   - Cees Robben - Och, lòt ik er mar oover zwèège [onbekende datum]

   - Henk van Rijen, Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - Ik moet zwèège want ik hèb en winkeltje neutrale opstelling v. kleine middenstander.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier,

3. verleden tijd

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 71 12 22 - Mar hullie moeder zwèèg.

4. gebiedende wijs

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zwèèg stil! - hou je mond

5. tegenwoordig deelwoord

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 04 05 - Ze zegge triestig: "Onzen bòòt / Lee zwègend vur de kust"

zwijn, zwijntje

zweep, zweeepje

zweer, verzwering

1. zelfstandig naamwoord

   zwètsklôot kletskop

   - Ge zèèt enne zwetsklôot en dè zèède, namen aandere meense et vur onze vadder op. (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

zweren (van een wond) zwèère - zwoor - gezwoore

zwerven

zweet

1. werkwoord

   zweten in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij zwit

   - Dialectenquête 1887 Willems - zweete (zonder naglijder), zwitte - gezwit

   - De Wijs - Daanste gij nie Sjaan? Nè, waant as ik daans, dan zwéét ik en als ik zwéét dan stink ik. (15-06-1963)

   - Piet van Beers Griepepidemie: Ze heej al lieters thee gedronke/ èn ze zwit den hillen tèèd. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Josef Cornelissen & J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899) - ZWEETEN - zweten: Zweeten gelijk e pèèrd; iemand doen zweeten - hem hard doen werken; vochtig worden, uitslaan

2. Oude verleden tijd

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 06 07 - Sodeju wè is 't toch wèrm / Ons Sjaan die zwiet òk al, ochèrm.

zweeethielen

zweetvoeten

1. werkwoord
   - Dialectenquête 1887 Willems - zwêeve - zwifde - gezwifd

2. in tegenwoordige tijd ook vocaalkrimping: gij/hij zwift zweven

zwavel

zwellen zwèlle - zwol - gezwolle

zwemmen

1. zelfstandig naamwoord

   zwijn, zwijntje

   - Frans Verbunt, Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - toevalstreffer bij het biljarten

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZWIJN - fig. overdadige en beestachtige mensch
2. zelfstandig naamwoord

   zwijntje , met vocaalkrimping

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwèntje

1. zelfstandig naamwoord

   zwètsklôot kletskop

   - Ge zèèt enne zwetsklôot en dè zèède, namen aandere meense et vur onze vadder op. (Lodewijk van den Bredevoort pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. zelfstandig naamwoord

   (gevolg), opschepperij, bluf

   - WTT 2012 - waarschijnlijk uit het Franse 'suite', het gevolg van een hooggeplaatst persoon als beeld voor belangrijkheid en hooggeplaatste status

   - "Ze mos niks hebben van swiet en kaskenaode mèr vur de kleeraozie kwaam ze op. We moesten er pront opstaon." (A.J.A.C. van Delft, uit: Toen Tilburg nog dorps was: Een heel typisch dialect; Nieuwe Tilburgsche Courant, 17 juli 1956)

   - Cees Robben - Wè d ons moeder toch moes spaoren/ vur de swiet... de kaskenade... (19560512) - Cees Robben - Och-och wenne swiet... wen parade... (19561215)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - 'Hè wies van de swiet nie hoe-t-ie loope moes' - Hij liep van verwaandheid naast zijn schoenen.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - verbeelding, air, allure

   - WNT - ZWIET, SWIET, ZWIJTE (van Frans: suite; aangetroffen in gewestelijk taalgebruik) - 1) stoet, groote groep, troep; 2) een geheel van zaken van samenhangende deelen
2. zelfstandig naamwoord

   air, hooghartigheid, bluf, lef, opschepperij

   - Informant Toine Raaijmakers - Zullie meej hil dere zwiet. - Zij met al hun air.

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - ZWIET v. - opschepperij, deftigheid; (Fr. suite: gevolg; Lat. pompa?) 'hoge zwiet'.

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - zwit, zelfstandig naamwoord mannelijk 'zwiet' - groot vertoon, kale drukte

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZWIET zelfstandig naamwoord mannelijk - groot vertoon, pracht, praalvertoon

   - WNT - ZWIET. swiet, swijte - 1) stoet, groote groep, troep, menigte; 2) al te groot vertoon, pralerij, groote sier, grootdoenerij, inz. op het vlak van kleedij en voorkomen of handelwijze.
3. werkwoord

   zwietslaon

   - Pierre van Beek - "zwietslaon" is zich deftig voordoen; (Nwe. Tilb. Courant; Typisch Tilburgs afl. XI; 10 jan. 1958)

1. zelfstandig naamwoord

   zweep, zweeepje

   - Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - ZWEEP (scherpl. e) zelfstandig naamwoord v. - verkleinwoord zweepke(n), zwepke(n),zwippeke(n)
2. zelfstandig naamwoord

   zweepje verkleinwoord van 'zwêep', met vocaalkrimping

   - Cees Robben - [Kinderen in een winkeltje:] Meneer, verkôôpte sewèèle nog drèèfdöllekes meej n zwipke... (19800418)

   - WBD III. 4. 4:107 'zweepje' = zacht windje; ook 'zoefje'

2e + 3e pers. enk. tegenwoordige tijd van 'zwêete', met vocaalkrimping

1. zelfstandig naamwoord

   zwaluw Ill. Naumann Luister naar het geluid van de boerenzwaluw

   - Pierre van Beek - 'as de zwollem weg is'

   - Dialectenquête 1887 Willems - de zwòleme zulle vórt gaaw trugkoome
2. zelfstandig naamwoord

   ...alleen de merel zong ieveraans in 'n buske en de zwaolleme vlogen hoog deur de locht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 2-3-1940 6-4-1940)

   - Piet Heerkens uit: De Kinkenduut, De zwaolleme, 1941 - De zwaolleme zitten al klaor op den draod / in lange rechte rije, / ze draaien d'r köpkes naor hier, naor daor, / ze aaien d'r rökskes en kammen d'r haor, / ze kijken, ze reiken naor 't wije.

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - meej vrienden ist nèt as meej zwòlme: ge ziet ze allêenig meej schôon weer (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - uiting van een gedesillisioneerd mens

   - Cees Robben - ...schrèèverkes en zwollemen (19600708)

   - WBD III. 4. 1:110 'zwolm', 'boerezwolm' - zwaluw (Hirundo rustica)

   - WBD III. 4. 1:112 'zwolm' huiszwaluw;

   - WBD III. 4. 1:116 'zwolm' - gierzwaluw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zwolleme' zelfstandig naamwoord - zwaluwen

   - WNT - ZWALUW, zwaalf, zwalk, zwalm, zwavel, enz. - Hirundo Rustica L.

3. Ill. Thomé - zwòlmstèrt - sagittaria sagittifolia

1. zelfstandig naamwoord

   zwaluw Ill. Naumann Luister naar het geluid van de boerenzwaluw

   - Pierre van Beek - 'as de zwollem weg is'

   - Dialectenquête 1887 Willems - de zwòleme zulle vórt gaaw trugkoome
2. zelfstandig naamwoord

   ...alleen de merel zong ieveraans in 'n buske en de zwaolleme vlogen hoog deur de locht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 2-3-1940 6-4-1940)

   - Piet Heerkens uit: De Kinkenduut, De zwaolleme, 1941 - De zwaolleme zitten al klaor op den draod / in lange rechte rije, / ze draaien d'r köpkes naor hier, naor daor, / ze aaien d'r rökskes en kammen d'r haor, / ze kijken, ze reiken naor 't wije.

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - meej vrienden ist nèt as meej zwòlme: ge ziet ze allêenig meej schôon weer (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - uiting van een gedesillisioneerd mens

   - Cees Robben - ...schrèèverkes en zwollemen (19600708)

   - WBD III. 4. 1:110 'zwolm', 'boerezwolm' - zwaluw (Hirundo rustica)

   - WBD III. 4. 1:112 'zwolm' huiszwaluw;

   - WBD III. 4. 1:116 'zwolm' - gierzwaluw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zwolleme' zelfstandig naamwoord - zwaluwen

   - WNT - ZWALUW, zwaalf, zwalk, zwalm, zwavel, enz. - Hirundo Rustica L.

3. Ill. Thomé - zwòlmstèrt - sagittaria sagittifolia

zwaluwstaart

1. zelfstandig naamwoord

   zwaluw Ill. Naumann Luister naar het geluid van de boerenzwaluw

   - Pierre van Beek - 'as de zwollem weg is'

   - Dialectenquête 1887 Willems - de zwòleme zulle vórt gaaw trugkoome
2. zelfstandig naamwoord

   ...alleen de merel zong ieveraans in 'n buske en de zwaolleme vlogen hoog deur de locht. (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 2-3-1940 6-4-1940)

   - Piet Heerkens uit: De Kinkenduut, De zwaolleme, 1941 - De zwaolleme zitten al klaor op den draod / in lange rechte rije, / ze draaien d'r köpkes naor hier, naor daor, / ze aaien d'r rökskes en kammen d'r haor, / ze kijken, ze reiken naor 't wije.

   - Mandos - Brabantse Spreekwoorden - 2003 - meej vrienden ist nèt as meej zwòlme: ge ziet ze allêenig meej schôon weer (Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek 1970) - uiting van een gedesillisioneerd mens

   - Cees Robben - ...schrèèverkes en zwollemen (19600708)

   - WBD III. 4. 1:110 'zwolm', 'boerezwolm' - zwaluw (Hirundo rustica)

   - WBD III. 4. 1:112 'zwolm' huiszwaluw;

   - WBD III. 4. 1:116 'zwolm' - gierzwaluw

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks, 1992 - 'zwolleme' zelfstandig naamwoord - zwaluwen

   - WNT - ZWALUW, zwaalf, zwalk, zwalm, zwavel, enz. - Hirundo Rustica L.

3. Ill. Thomé - zwòlmstèrt - sagittaria sagittifolia

4. zelfstandig naamwoord

   zwaluw

   - Kees en Bart (krantenrubriek in Groot Tilburg, ca. 1935) - zwaoluw

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - de zwòluuwe zulle vlug t(e)rugkoome

1. zelfstandig naamwoord

   zwaar, zwaarder, zwaarst, een zware

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaor - zwòrder -zwòrst /zwaorst

2. zwaore van gewicht

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 06 28 - De Thijs [...] is òk zonne zwaore...

   - WBD - zwaore - zwaar paard, ook 'bónk' genoemd of (Hasselt) 'bèls'

3. van karakter

   - Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980, 2019 iemand die wat licht in het hoofd is.

4. tabak

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 72 06 15 - "Segaare of 'n pekske sjek / Hèèle of halve zwaore
   ► Voor

   ► Voor de volledige lijst klik hier
5. naam
   - Dialectenquête 1887 Willems - spaoje is zwaor wèèrek

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 07 02 - 'k Kan timmere en metsele / Vur zwaor wèrk zè'k nie bang / Mar ik weet wel gère vuraaf / Wè'k vur m'n sjouwe vang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 12 - Mee afgelaoje zwaore tasse

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 27 - Hij sjouwde mee 'n zwaore kèr / Dur 't hartje van de stad / Hij was zò klèn, de kèr zò gròòt / Dè'k meelij mee 'm had.

   - WBD - zwaor koej - stukkig (forsgebouwd), ook 'stugge' of 'gròffe' koej genoemd

   - WBD zwaor - compact of stug (gezegd van bakkersbloem)

   - WBD zwaor II:914, gezegd van weefsel

   - WBD III. 1.1:16 'zwaar' = grofgebouwd

   - WBD III. 1.4:357 'zwaar' = lastig

   - WBD III. 2.3:33 'zwaar' = stevig (voedsel)

   - WBD III. 4.4:82 'zwaar weer' = onweer

6. 3 bijwoord

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 11 - Hij hagget blèkbaor zwaor te stellen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - D'r tassen waren vol en zwaor

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 06 - "Want zèdde 'n bietje zwaor van lèf / Dan hèdde al gaauw laast / Om dègge mee oe dikke braoi / Nie in zo'n stuultje paast.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 02 19 - Sjeraar zaat zwaor te prakkezeere...

7. 4 vergrotende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwòrder, naast zwòder

8. 5 overtreffende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaorst / zwòrst, maar met flexie-e: zwòrste

   - Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 26 januari 1945 - KAREL. Wet zworste is dè mot ok t zworste wege.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - 't Zwaorst is dieje ròòje kòòl / Hij is haost nie te draogen - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 07 24 - De liste lòòikes zèn 't zwaorst

9. vergrotende trap van 'zwaor' zwaarder

   ► zwaor

1. zelfstandig naamwoord

   zwaar, zwaarder, zwaarst, een zware

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaor - zwòrder -zwòrst /zwaorst

2. zwaore van gewicht

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 06 28 - De Thijs [...] is òk zonne zwaore...

   - WBD - zwaore - zwaar paard, ook 'bónk' genoemd of (Hasselt) 'bèls'

3. van karakter

   - Mededelingen van Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus 1960-1980, 2019 iemand die wat licht in het hoofd is.

4. tabak

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 72 06 15 - "Segaare of 'n pekske sjek / Hèèle of halve zwaore
   ► Voor

   ► Voor de volledige lijst klik hier
5. naam
   - Dialectenquête 1887 Willems - spaoje is zwaor wèèrek

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 07 02 - 'k Kan timmere en metsele / Vur zwaor wèrk zè'k nie bang / Mar ik weet wel gère vuraaf / Wè'k vur m'n sjouwe vang.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 12 - Mee afgelaoje zwaore tasse

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 06 27 - Hij sjouwde mee 'n zwaore kèr / Dur 't hartje van de stad / Hij was zò klèn, de kèr zò gròòt / Dè'k meelij mee 'm had.

   - WBD - zwaor koej - stukkig (forsgebouwd), ook 'stugge' of 'gròffe' koej genoemd

   - WBD zwaor - compact of stug (gezegd van bakkersbloem)

   - WBD zwaor II:914, gezegd van weefsel

   - WBD III. 1.1:16 'zwaar' = grofgebouwd

   - WBD III. 1.4:357 'zwaar' = lastig

   - WBD III. 2.3:33 'zwaar' = stevig (voedsel)

   - WBD III. 4.4:82 'zwaar weer' = onweer

6. 3 bijwoord

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 59 12 11 - Hij hagget blèkbaor zwaor te stellen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - D'r tassen waren vol en zwaor

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 06 - "Want zèdde 'n bietje zwaor van lèf / Dan hèdde al gaauw laast / Om dègge mee oe dikke braoi / Nie in zo'n stuultje paast.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 02 19 - Sjeraar zaat zwaor te prakkezeere...

7. 4 vergrotende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwòrder, naast zwòder

8. 5 overtreffende trap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - zwaorst / zwòrst, maar met flexie-e: zwòrste

   - Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 26 januari 1945 - KAREL. Wet zworste is dè mot ok t zworste wege.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 08 30 - 't Zwaorst is dieje ròòje kòòl / Hij is haost nie te draogen - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 07 24 - De liste lòòikes zèn 't zwaorst

9. overtreffende trap van 'zwaor' zwaarst

   ► zwaor