1. zelfstandig naamwoord

   oogje verkleinwoord van 'ôog'

   - Interview Hermans 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - èn dan hadde van die èèzerdraojkes meej midde en êûgske derin, dan wier daor meej zon klèèn handvatje deraon, meej en pinneke deraon, en hòkske, war, dan zaat de vrouw veur èn hij eraachter èn dan gaaf hij den draod aon èn die sloege ze om dè hòkske èn dan trok zij em dur die ôogêen vur êen.
   ► KLIK
2. zelfstandig naamwoord
   - H.A. Sterneberg; Een Busselke Braobaansch, 1932 - ...en laot me slaopen gaon,/ m'n eugskens vallen toe!

   - Piet Heerkens; Dn örgel, 1938 - Ou twee eugskes allebaai / zijn lijk blumkes in de waai...

   - Piet Heerkens; Dn örgel, 1938 - De sterre traone geen zier, / ze knipperen eugskes van plezier!

   - Piet Heerkens; Dn örgel, 1938 - Och blumke,/ 'k heb oe zo dikkels bekeeke, / vriendelijk ding aon m'ne voet, / oe blaanke blaoikes, / oe gouwe draoikes, / oe eugske dè doe me zo goed!

   - Jan Jaansen, pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939 - "Ik weet nog iets beter," en 't kwezelke kneep d'r eugskes toe...

   - Jan Jaansen, pseudoniem van Piet Heerkens svd; 'Oome Teun naor zee', Nieuwe Tilburgsche Courant 18-11-1939 - Jan Ansems is ommers laoter zelf getrouwd mee dèzelfde meske, waor oome Teun toentertijd 'n eugske op ha! Jan Jaansen - Die "goeie zaok" bestond veur Rosa Stokkermans hierin, dè ze al lang 'n eugske ha op Harrie van den apotheker..

   - Lechim, pseudoniem van Michel van de Ven; De Tilburgse Koerier, 8 maart 1973 - Wè hedde toch klèn eugskes, Jaon,/ ne kaoter van t fist?

   - Interview met Heikanters 1978; transcriptie door Hans Hessels - Hier èn daor en êûgske vèt zôo [in de soep] Der krêeg gin man enen hartònval, dè nie!

   - Cees Robben; Prent van de week, Nieuwsblad van het Zuiden - deugskes zeejig naor beneej... (19550827)

   - Cees Robben; Prent van de week, Nieuwsblad van het Zuiden - Ons Kupkes-schutters-eugskes (19560714)

   - Cees Robben; Prent van de week, Nieuwsblad van het Zuiden - Dr eugskes blinken (19580201)

   - Weijnen, Dialectatlas - met umlaut, volgens kaart 48
3. zelfstandig naamwoord

   1. het oog, de ogen, oogje

   - Miep Mandos-v.d.Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden - Haawt Gòd vur ôoge èn de haand vur oew gat, dan zal oe niks ontvalle.

   - "Meens, kijk toch 'n bietjen uit oe soep-ooge!" (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 27-1-1940 17-2-1940)

   - Èn ok zen ôoge waare niemir al te bist. (Henriëtte Vunderink, Vergeefse mankemènte, uit: Tis de moejte wèrd; 2011)

   - A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952) - zen ôoge

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden: Dè zèn de èlf ôoge nie (D16) - Daar is weinig kans op.

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden: Hij stikt Gòd de ôogen èùt (v- Dialectenquête 1887 Willems - Tilburgse Taalplastiek 1969) - gezegd van iemand die ondanks dat hij het goed heeft, altijd klaagt en meent te kort te komen.

   - Dialectenquête 1887 Willems - Tilburgse Taalplastiek 1972) - moeten trouwen (Vrouwen menen aan de ogen te kunnen zien of iemand in verwachting is.)

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden: et wiegestrôoj zit nòg in zen ôoge ('7l) - hij is nog niet droog achter zijn oren

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden: zó zèùver as en ôog vól matèrrie (N. Daamen, woordenlijst 1916:) - zo schoon (?) als een oog vol etter: dus niet schoon

   - WBD - 'óóge' (II:974) - ogen; ook: 'heejveléúchskes' (heveloogjes) [?]

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - ek gao èfkes men ôoge verschiete - ik ga even een dutje doen.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters èn aandere saawelèèrs (7de perbeersel, 1996) - schèèl ôoge geeve - jaloezie opwekken

   - Interview Hermans - 1978 - dronkenschap - dè was en dwèèltocht, war, toedè we tös kwaame èn dan laagen ons ôogen al en bietje boovenop èn dan kwaame we tèùs èn dan viele we in de bèdsteej oover ons moeder heen omdè ge zat waart!. (transcriptie Hans Hessels, 2013)
   

4. 2. boomknop waaruit scheuten of loten tevoorschijn komen

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden: zó veul ôoge, zó veul vèège (N. Daamen, woordenlijst 1916:)

5. 3. vetringen in de soep

   - Omdè de kender daor niks van snappen lee-t-ie verder uit: "hoe vetter ik wor, hoe kleiner m'n oogen worren. Mee soep is 't krek aandersom; hoe vetter, hoe grotter oogen erop! Hi, hi, hi!... Dès 't verschil tusschen mijn en soep." (Kubke Kladder; pseudoniem van Pierre van Beek; Nieuwe Tilburgsche Courant; Uit t klokhuis van Brabant 2; 16-10-1929)

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Soep meej ôoge soep met vetringen; vleesbouillonsoep

uilie, ullie jullie

uilie, ullie jullie

1. zelfstandig naamwoord

   betekenis niet opgehelderd

   - Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 23, 02-01-1965 - Aarzelt een kind lang met het uitvoeren van 'n onaangename opdracht, die het van vader of moeder kreeg, kan papa of moeder, die dat getreuzel begint te vervelen, horen zeggen: "Schiet op, gij zuukt aaltijd de uitteur!" - aldus inzender. We hebben dit zonderlinge woord nooit gehoord. Misschien komt het van uit-deur? Is: uitweg-uitvlucht?...
2. tussenwerpsel

   Reactie van A.C. Hoogendoorn (Goirle) - Archief erven Pierre van Beek ukkem

   - Pierre van Beek - ± Je kunt me nog meer vertellen; 't is mij wel goed! (Tilburgse Taalplastiek 175)
3. bijwoord

   umblêeg, umlêeg omlaag

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - omlaag

4. umdè, umdèt onderscheidend voegwoord

   - Dialectenquête 1887 Willems - omdat, opdat
5. zelfstandig naamwoord

   umgaank omgang umgaon werkwoord, sterk omgaan umgaon - ging/gong um/omgegaon - umgegaon umhôog bijwoord

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - omhoog
6. bijwoord

   umlêeg, umblêeg omlaag

   - Kees en Bart - in Tilburgsche Post 1922-193? - omlêeg

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - bijw. 'omleeg' - omlaag
7. bijwoord

   ummers immers

   - Een roestpraatje, Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867 - Ge weet ummers, det ti mergen ten herdlaai is geneuid?

lidwoord een; meestal geschreven als un of 'n. een, 'n

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD III.1.1. lemma achterwerk - unster (öster), Tilburg en Korvel [sic]

   - WTT-2013 - woord en schrijfwijze voor deze betekenis zijn niet nader aangetroffen; mogelijk betreft 'öster' een verbastering van 'uiterst'; mogelijk is 'unster' een verbastering van 'onderste'
   
2. zelfstandig naamwoord

   up-èn-neer een 'op en neer'

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1988 - (textiel) schacht van een weefgetouw

1. bijwoord

   opnieuw

   - H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Aon mnen geburtegrond , 1932 - 't is upternuus *) of ik alles wir zie ; *) - noot van Sterneberg bij dit woord: opnieuw...
   ► oppernuut

2. urke oortje, verkleinwoord van 'oor', met umlaut

   - Kernkamp - Bezorging Dialectenquête 1879 - oor, urke (met doffe u)

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - (blz.25) urke
3. zelfstandig naamwoord

   ur kes ties je

   - Pierre van Beek - testpotje met één oortje

   - WTT 2016 - uit: test(je)

   - WNT lemma Test I.2 - Pot of schotel van aardewerk, voor vuur bestemd; thans bepaaldelijk een kleine vierkante, naar onderen smaller toeloopende, pot met één oor, die met een kooltje vuur in een stoof wordt geplaatst.
4. bijwoord

   urst, irst vroeger, voorheen, eerst

   - Voorbeeld van systeemkaart Wil Sterenborg - toen urst (vooral bij kinderen) - onlangs

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - EERST (urst), bijwoord , vroeger; ook wel - vooral bij kinderen! toen urst, als verwezen wordt naar een bepaald tijdstip uit een niet zeer recent verleden. Vergelijk krek en toen.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - 'irste' (ongeronde vorm); de geronde vorm 'urste' juist ten N. en ten O. van de stad Tilburg. (krt. blz.12)

   - A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - örst, telw., bijvoeglijk naamwoord en bijw. 'eürst' - eerst

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - urst tw. - eerst

oor

uur

1. zelfstandig naamwoord

   urine

   - Audioregistratie 1978 (interview met dhr. Hermans), transcriptie door Hans Hessels - mar as ge dan die goedere hòd, ik zal zègge mielietèèr, duffel, hil dè zwaore goed Toen ginge ze vort de uuriene van de mènse, ginge ze ooveral ophaole die vroeger toenzèèk noeme ze et, war, dè ginge ze toen daor bij verplaatse om et boeltje nòg dicht te krijge.
2. zelfstandig naamwoord

   uurke uurtje, korte uu

   - Grôot diktee van de Tilburgse taol 1994 - dèt oover en uurke begient te rèègene
3. zelfstandig naamwoord

   uuver, iever ijver korte uu d oor ronding ontstaan uit 'iever'

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - uuvere - ijveren, aanmoedigen

   - C. Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal (1978) - uver (of 'nuver') mannelijk - geestdrift; vooral in de zegswijzen 'den (n)-uver is eraaf- het eerste enthousiasme is voorbij, en 'den uver is nie groo:t'. Misschien identiek met iever en ijver (nijver).

   - A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - uvere - aanmoedigen (Hilv.)