enkelvoud van verleden tijd van bidde - bad

1. telwoord

   beide(n)

   - Piet Heerkens; De Mus; Mijn deuntje, 1939 - in baai oew eugkes...

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Ouwe man, 1938 - Hij keek me lang, aondaachtig aon; in baai z'n ooge blonk 'n traon.

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1956-04-28 - En mee t aai in baai zn haand...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - gin van baaje - geen van beiden

   - Stadsnieuws; dialectrubriek, 2006-07-02 - êen van baaje vatte, aanders krèède sebiet gin van baaje

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Saome, 2007 - Wè was et schoon daor op de haaj,/ meej niemand as allêen wij baaj...

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Vergeefse mankemènte, 2011 - Hij wier òn baaj de kaante wèl wè dôof.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 baaje - beiden - eênvanbaaje, ginvanbaaje

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; De bie zit op de blom, 1932 - Al zijn ze baai wa jong...

2. 2. zelfstandig naamwoord baai (stof, textiel) zowel de uitspraken baaj als baoj lijken voor te komen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 79 05 03 - 'n Korte onderbroek laag klaor / Gin lange van wèrm baai / Die ha's Sjaan in de kaast gelee / Ze zee: "'t Is ommers maai."

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Ze stonke nòr smoutolie, dè wèl, mar ze mòkten ok laoke èn ze mòkte flenèl. Èn rips, èn baaj, èn ok mesjèster.

   - Henk van Rijswijk; Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool, 1950-1954 baai - zware wollen stof met strijkgaren ketting en inslag, meestal in platbinding geweven. Na het weven gevold en sterk geruwd. De gebruikte grondstof was vaak van de wat mindere soort wol. Vroeger vooral geverfd met mekrap waardoor de typische roodbruine kleur ontstaat. Toepassing: rokken en goedkope bovenkleding.
   ► KLIK HIER om deze pagina te bezoeken

allebei, bij elkaar, samen

1. zelfstandig naamwoord

   band, bandje 1. fietsband Tekening: - Cees Robben; uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Jè jè, ge kunt zo nog al wè laoie op in fiets as de bendjes mar hard staon

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Dur waar slèècht òn baande te koome (in de oorlog)

2. 2. termen uit de industrie en ambachten

   - WBD II:997 - ónderbaand onderband; touw van een dradenkruis

   - WBD II:1000 - ónderbaand - vitskoord; ook: flèsroejlus

   - WBD II:1050 - lóssem baand - losse band; dubieuze aanduiding voor schie, bij breuk van het inslaggaren

   - WBD II:2765 - vurbaant - naafband (buitenzijde)

   - WBD II:2766 - aachterbaant - naafband (binnenzijde)

   - WBD II:2766 - spêêgbaande - naafband (aan weerszijden van de spaakgaten)

   - WBD II:2868 baande - banden (voor kuipen en vaten)

   - WBD II:2868 - rêêpe - idem

   - WBD II:2907 - hawtere(n) baant - houten band (voor een vat)

   - WBD II:2868 - baant - (kuip)band

3. 3. anatomie (dieren)

   - WBD - baande - spieren tussen de staart en het kruis van de koe, ook genoemd plaote

4. 4. lopende band

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 07 17 - We zèn twee weke van dn baand. [Twee weken vakantie]

5. 4. overige betekenissen

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Netuurluk moes ik nog wel meejhelpe kraante vouwen en der un bendje meej naom en adres om heene plekke.

   - WBD III.3.3.111 - baand - bandelier van de suisse

   - WBD III.1.3:134 - gatbanden - korte linten van een schort

bank, werkbank

barst

bast, schors; lijf (buik); harde huid van een noot, ook schaol, schölp of bòlster genoemd

1. werkwoord

   1. bassen, blaffen

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - baasten - heurde dieen hond nie baasten?

   - WNT - bassen - eigenlijk van honden: blaffen

2. 2. omzomen (als onderdeel van de ververij in de textielindustrie)

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - baasten - Het stukgoed dat geverfd moet worden en waarvan men wenscht dat de zelfkant niet mede wordt geverfd, werd eerst gebaast, d.w.z. de zelfkant wordt met een zwaar lint omnaaid zoodat deze bij het verven ongeverfd blijft.

   - WTT; Ed Schilders, 2020 - In verband met de aantekening hierboven van Daamen zij gewezen op een bewijsplaats in het WNT, lemma Bast, waarin dit woord in verband wordt gebracht met het Middelhoogduitse Bast in de betekenis saum oder bebänderte rand eines kleides. Het geweven stuk wordt dan, conform Daamen, slechts aan één zijde geverfd. Het WNT maakt bij de afleiding basten gewag van een vorm van oplichterij in vroeger eeuwen: Wat kan meer naa bedrog smaaken, dan door het basten, by onvoorsigtige vreemde koopers, een geverfd laaken te doen passeren, gelyk of het in de wolle geverfd ware. Met andere woorden, het aan één zijde geverfde weefsel werd verkocht als in de wol geverfd. De laatstgenoemde, spreekwoordelijk geworden techniek behelst dat de wol al werd geverfd in ruwe, nog niet gesponnen vorm. Daardoor waren kleur en kwaliteit veel beter.

1. zelfstandig naamwoord

   1. horzel

   - Een roestpraatje; Weekblad van Tilburg, 1867-10-05 - Gij gao () nie bizzen veur de eerste baauw

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, deel 4: Bestarium (2005, bezorgd door Jos en Cor Swanenberg) baauw, de naam van eene (koolzwarte) horzel die het vee plaagt (in WNT onder biesbouw). Het woord komt voor in de zegswijze Van d'eurste bauw nie gaon bizze letterlijk van koeien en kalveren in de wei gezegd, die met den bek open en de staart in de hoogte op en neer draven uit vrees voor den biesbouw dan: niet licht op de loop gaan, een gevaar durven afwachten.

2. 2. bouw, gebouw, bouwwerk, de bouwsector

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zèn bruurs wèèreke in den baaw.

1. zelfstandig naamwoord

   1. horzel

   - Een roestpraatje; Weekblad van Tilburg, 1867-10-05 - Gij gao () nie bizzen veur de eerste baauw

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, deel 4: Bestarium (2005, bezorgd door Jos en Cor Swanenberg) baauw, de naam van eene (koolzwarte) horzel die het vee plaagt (in WNT onder biesbouw). Het woord komt voor in de zegswijze Van d'eurste bauw nie gaon bizze letterlijk van koeien en kalveren in de wei gezegd, die met den bek open en de staart in de hoogte op en neer draven uit vrees voor den biesbouw dan: niet licht op de loop gaan, een gevaar durven afwachten.

2. 2. bouw, gebouw, bouwwerk, de bouwsector

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zèn bruurs wèèreke in den baaw.

bouwen

baby

big

biggen bagge - bagde - gebagd

baggermolen

1. zelfstandig naamwoord

   bak(je) in diverse betekenissen 1. in de uitdrukking ...halven bak - van het zelfstandig naamwoord bak in de betekenis het bakken ofwel baksel; met half wordt niet geheel, dus halfbakken, bedoeld

   - WTT Ed Schilders 2012 - In het dialect is de uitdrukking dichter bij de oorsprong gebleven: het baksel (het bedoelde werk) is gebrekkig.

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - halven bak - half werk: Tis ammòl halven bak wèttie doe!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - halven baks gedaon (bijwoordelijk gebruik)

   - WNT - halfbakken - bij qualitatieve persoonsnamen. Niet volslagen; in gebrekkige mate datgene zijnde wat door den naam wordt aangewezen; onvolkomen of gebrekkig in zijne soort.

2. 2. voederbak

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zenèège van den bak laote bèète - zich laten verdringen

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Als ze goed ter been waren, mochten ze hooguit wa zaad in het bakske van het kanariepietje doen, nie meer...

3. 3. Kom, kop, bak om uit te drinken, maar ook ieder komvormig voorwerp waaruit koffie of thee wordt gedronken.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - en lékker bakske kòffie

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ze gaven schôon schilderijkes, un wijwaotersbekske of un lievevrouwebildje.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; NTC 1939-02-25 - 1939-04-18 - Daor is naa eenmaol niks aon te doen, we zullen er mar n bekske troost op drinke.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Toen dn oudste terug kwam mee de boodschap dat vrouw Sjaane al onderweg was zette Sjareltje al vast mar koffie want ze zou eerst wel n bakske lusten.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Maar allee... we zullen eens gaan kijken of de vrouw de koffie al klaar heeft, gij lust toch zeker ok wel n bakske

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Het vrouwvollek lust onderwijl wel n bakske koffie.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, van vrijen en trouwen; NTC, 1929-11-30-30 - Na de Mis gebruikte die dan bij haar de koffie, soms kwamen meerdere buurvrouwen op een bakske.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, folklore en ambacht; NTC, 1930-02-01 - n Buurvrouw komt tegen half elf een bakske doen, dat wil zeggen zij komt een tas koffie slurpen met een bestel (soort beschuit) en suiker onderwijl de nieuwtjes der buurtgenoten te releveeren of kwaad...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, nr. 66; NTC, 1968-11-04 - Een half elfke is het bakske koffie, dat buurvrouwen des morgens om half elf plegen te drinken.

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1958-02-01 - Dan maolt ze dn koffie.. en zet unne bak...

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 Bèkske n lèkker bèkske koffie

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 en 2002 - bèkske - kop met oor, in tegenstelling tot kumke

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Men zegt hier wel een bakje thee drinken onder den burgerstand...

   - WNT bak kopje; in de volkstaal van verschillende streken

   - WBD III.2.1:l86 - bakske kopje; ook genoemd: kom, kumke of tas

   - WBD III.2.3:40 bakske - de maaltijd in de namiddag (de warme maaltijd werd vaak gebruikt na het middaguur; de broodmaaltijd aan het eind van de middag (werkdag)) werd vaak aangeduid als koffiedrinken
   ► tas

4. 4. grap

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; NTC, 2-11-1929-11-2 - Den burgemister hee ne schoonen bak utgehold.

   - WBD III.3.1:249 bak - grap

5. 5. bak - doosvormig voorwerp

   - WBD II:601 bak weekbak; soort spoelbak in een looierij.

bakken . A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen; NTC, 1929-04-06 - hij bakt met alle pannen - hij is van alle markten thuis; ook: hij huilt met de wolven, waarmee hij in t bosch is

bakkeleien

1. zelfstandig naamwoord

   bakker

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - bèkker

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003, gebaseerd op Nicolaas Daamens Handschrift Tilburgs Dialect (1916) - De bakker hee in den oven gescheten. De bakker heeft in de oven gescheten. De bakker sluit zijn bedrijf. (De bakker schiet een brood in de oven; schijt hij erin, dan heeft hij niets te bakken.)
2. zelfstandig naamwoord
   
   ► bèkker

achterste

1. zelfstandig naamwoord

   Etymologie

   - WNT - Bakkes is verkort uit bakhuis gezicht, kinnebak (...) Het eerste lid is Middelnederlands backe wang, kaak (...) Het tweede lid is huis in de betekenis omhulsel, kap, zoals dat ook voorkomt in bijv. klokhuis.

2. 1. het gezicht, in het bijzonder de mond als deel van het geheel; meestal van een man, vaak spottend bedoeld voor een lelijk of uitzonderlijk uiterlijk

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg bakkes gezicht, mond, bek

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs dialect, 1916 - 't ïs een hard gelaach 'n kaind te kussen mee 'n steene bakkes.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 19 81-02-20 - o nze pa heej meej zn schaors in zn bakkes gesneeje;

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 19 81-02-20 vervolg van de zojuist genoemde prenttekst) - as gij naa nog eene keer tegen t smoel van onze pa bakkes zegt, dan zakkes op oe vruut timmere...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1982-04-24 - wè hee dè strontjong toch n straant bakkes war...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - fèèn bakkes - kieskeurig

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zo gaaw we geslacht hèbbe, krèède gij de bakkes (zoethoudertje)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - haawt oew bakkes - hou je mond

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - hil dè volk zaat meej zen bakkes vol taande

   - Stadsnieuws; dialectrubriek, 2006-02-26 - Ge kunt den draank öt zen bakkes tappe.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Die zeergeleerde meense aaltij meej der groot bakkes.

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Wanneer iemand flink uit zijn mond stinkt: - Hèdde gij gin kont omdègge zo öt oew bakkes stinkt?

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Zakkoe es meej oew bakkes oover de kaaje naaje Zal ik jou eens met je smoel over de straatstenen slaan

3. 1.1. houtere bakkes mond van hout; met name gezegd als er drank wordt geschonken en iemand per ongeluk wordt overgeslagen

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Hèk soms en houtere bakkes? (opmerking van iemand die in café overgeslagen wordt bij een rondje).

   - Je bent een echte Tilburger als...; Enquête over Je favoriete Tilburgse woord, maart 2013 -

   - Stadsnieuws; dialectrubriek, 2006-05-21 - Hèk soms en houtere bakkes?

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Want die aander vèèf (drinkers), die hèbben ok gin houtere bakkes.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - kèb ok gin houtere bakkes - ik tel evengoed mee.

4. 2. grimassen, bekken trekken

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1980-02-01 - Ge hoeft enen aawen aop gin bakkese te leere trèkke

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 182, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-11-24 - Hij was zo gedienstig dat hij een ouwe aap nog bakkussen zou leren trekken", werd gezegd van iemand wiens gedienstigheid wat overdreven werd gevonden. "Bakkus" (eigenlijk "bakkes") is gemeenzame taal voor wat meer beschaafd "gezicht" heet.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Dikkels waren et van die zuurkes, waor ik al hillemol niks van moes hebben. Daor kréégde zon schraol bakkes van, vond ik.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bakkes - 'k Zan is aan ew bakkes slaon.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - bakkes bakes - muil der dieren; in platte taal aangezicht of mond

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bakkes - muil der dieren. In de gemeene taal gebezigd voor mond. Houd uw bakkes - zwijg! ook: gelaatsverwringing, grimas

   - WBD III.4.2:32 - bakkes - bek, muil, mond van een dier, ook kweek genoemd

   - WBD III.4.2:33 - bakkes - voorste deel van het gezicht van een dier, ook genoemd: snufferd, wroet, neus of toot

   - WBD III.1.1:63 bakkes - gezicht

   - WBD III.1.1:80 bakkes - kaakgestel

   - WBD III.1.4:269 - een bakkes trekken - een lelijk gezicht trekken

5. Object, tentoongesteld als onderdeel van de kermistentoonstelling 'Jaozeetie', Tilburg 2018.

soort snoepgoed

kleinigheid, onbenulligheid, bagatel

bakoven

lui vies wijf

1. zelfstandig naamwoord

   bak(je) in diverse betekenissen 1. in de uitdrukking ...halven bak - van het zelfstandig naamwoord bak in de betekenis het bakken ofwel baksel; met half wordt niet geheel, dus halfbakken, bedoeld

   - WTT Ed Schilders 2012 - In het dialect is de uitdrukking dichter bij de oorsprong gebleven: het baksel (het bedoelde werk) is gebrekkig.

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - halven bak - half werk: Tis ammòl halven bak wèttie doe!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - halven baks gedaon (bijwoordelijk gebruik)

   - WNT - halfbakken - bij qualitatieve persoonsnamen. Niet volslagen; in gebrekkige mate datgene zijnde wat door den naam wordt aangewezen; onvolkomen of gebrekkig in zijne soort.

2. 2. voederbak

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zenèège van den bak laote bèète - zich laten verdringen

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Als ze goed ter been waren, mochten ze hooguit wa zaad in het bakske van het kanariepietje doen, nie meer...

3. 3. Kom, kop, bak om uit te drinken, maar ook ieder komvormig voorwerp waaruit koffie of thee wordt gedronken.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - en lékker bakske kòffie

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ze gaven schôon schilderijkes, un wijwaotersbekske of un lievevrouwebildje.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; NTC 1939-02-25 - 1939-04-18 - Daor is naa eenmaol niks aon te doen, we zullen er mar n bekske troost op drinke.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Toen dn oudste terug kwam mee de boodschap dat vrouw Sjaane al onderweg was zette Sjareltje al vast mar koffie want ze zou eerst wel n bakske lusten.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Maar allee... we zullen eens gaan kijken of de vrouw de koffie al klaar heeft, gij lust toch zeker ok wel n bakske

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Het vrouwvollek lust onderwijl wel n bakske koffie.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, van vrijen en trouwen; NTC, 1929-11-30-30 - Na de Mis gebruikte die dan bij haar de koffie, soms kwamen meerdere buurvrouwen op een bakske.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, folklore en ambacht; NTC, 1930-02-01 - n Buurvrouw komt tegen half elf een bakske doen, dat wil zeggen zij komt een tas koffie slurpen met een bestel (soort beschuit) en suiker onderwijl de nieuwtjes der buurtgenoten te releveeren of kwaad...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, nr. 66; NTC, 1968-11-04 - Een half elfke is het bakske koffie, dat buurvrouwen des morgens om half elf plegen te drinken.

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1958-02-01 - Dan maolt ze dn koffie.. en zet unne bak...

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 Bèkske n lèkker bèkske koffie

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 en 2002 - bèkske - kop met oor, in tegenstelling tot kumke

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Men zegt hier wel een bakje thee drinken onder den burgerstand...

   - WNT bak kopje; in de volkstaal van verschillende streken

   - WBD III.2.1:l86 - bakske kopje; ook genoemd: kom, kumke of tas

   - WBD III.2.3:40 bakske - de maaltijd in de namiddag (de warme maaltijd werd vaak gebruikt na het middaguur; de broodmaaltijd aan het eind van de middag (werkdag)) werd vaak aangeduid als koffiedrinken
   ► tas

4. 4. grap

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; NTC, 2-11-1929-11-2 - Den burgemister hee ne schoonen bak utgehold.

   - WBD III.3.1:249 bak - grap

5. 5. bak - doosvormig voorwerp

   - WBD II:601 bak weekbak; soort spoelbak in een looierij.
6. zelfstandig naamwoord

   kopje

   ► bak
7. zelfstandig naamwoord

   2. zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van bak bakje; kopje koffie - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1987-02-13 - Luste ôôk n bekske leut... koffie lut... - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1958-02-01 - Zon bekske doe deugd

   - Piet van Beers; With Love; Unne mooien open dag, 1982-1987 t Vrouwvolk vat n bekske thee

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; De stinpöst, 2009 - Vier ons vèrse worst èn peeje../ doet er mar wè jèùne bij./ n Bèkske zult n half pond kaoje/ èn tweej schèève balkenbrei.

kies

baldadigheid

balk

1. zelfstandig naamwoord

   balkenbrij

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1955-02-05 - Pietje.. lustte iets van t kuuske../ Platte ribben.. zult of spek.../ Kaoikes.. balkenbrei of klöfkes.../ Kienebak soms uit de nek...

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - De kèrmenaoj, de platte ribbe, de zult of krèp, et zwoert èn spèk. Toe den hiel aon toe. Durreege spèk èn ballekebraaj. Et smòdderpötje.

   - Sjef Paijmans; Herinneringen aan mijn jeugd , www.cubra.n l 2000 - Ome Herman en tante Bertha mestten elk jaar een varken en wij namen dan als het geslacht werd, een helft over. In het late najaar maakte moeder dan zult en balkenbrij...

   - Piet van Beers; bron en jaartal onbekend

2. De stinpöst Gaode èfkes langs de slaager... komde ok nòg op de mèrt? Zurgt dan vur wè platte ribbe èn wè praaje vur de snèrt. Vier ons... vèrse wòrst èn peeje... doet er mar wè jèùne bij. n Bèkske zult n half pond kaoje èn tweej schèève balkenbrij. Op dieet Soms lig ik naachtelang te drôome van BLOEDWORST BALKENBRIJ èn ZULT. Mar... DIE-EETE dè is NIE-EETE zeej Ons Kee...èn dan zèède ötgeluld.

   - Ed Dalderop; www.cubra.nl, circa 2008 -

3. Van t vèèrreke - 58 jaore trug n Stuk ribstuk , n hil pan worst èn ok tweej komme vol meej zult! Balkenbrij, vier flèsse braoivlees, himmel tot de raand gevuld!

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 balkenbraaj - balkenbrij

   - Jan Naaijkens; Het dorp van onze jeugd, 1999 - Hoe ze de puntbuilen, die aan een spekhaak hingen, vulde met suiker of boekende meel voor de balkenbrij en die zorgvuldig en bedachtzaam afwoog op een blinkend koperen dubbele schaal.

   - Ed Dalderop; Pro Memorie; CuBra, 2004 - De reputatie van de slager berustte voor mijn moeder voor het grootste deel op zijn prachtige balkenbrij, de echte, met rommelkruid, en een beetje op zijn ooit behaald diploma voor de aanlevering van de beste vaars van 1939. Vette vaars met zes tanden, vermeldde de Gotisch-geschreven akte, plechtig opgehangen in de winkel.

   - WNT balkenbrij - benaming van een zekere spijs, die in verschillende streken, bij voorbeeld in Gelderland, gedurende den slachttijd wordt gegeten
   ► Zie Dossier

   ► Zie Dossier Balkenbrij
4. zelfstandig naamwoord

   balklèèster grote lijster

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - grote lijster (turdus viscivorus)

1. zelfstandig naamwoord

   ballast, grote schop; nutteloze last grote schop met opstaande randen; ballastschop

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1973-05-19 - Daor staon we dan mee onzen ballaast...

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1986-04-18 - Ik werk vort mee unne ballaast...

   - WNT ballast; waarschijnlijk uit barlast (bloote last) - last onder in een schip om het de noodige vastheid te geven.
   
2. zelfstandig naamwoord

   Goirles kunstwerk ter ere van de ballefrutters - Archief Pierre van Beek; Het bijschrift luidde: Zó zag de Goirlese artieste Mevrouw H. Mols-van Gool de "ballenfrutter". ballefrutter bijnaam, scheld- spot- en geuzennaam voor en van een Goirlenaar. Goirle was een van de belangrijkste leveranciers van kaatsballen; frutte betekent dan zoveel als in elkaar zetten, vervaardigen met de hand

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1976-12-10 - t Zen (de Goirlenaren) nie vur niks al zn lèève al ballefrutters gewist...

   - Cees Robben; De Sint Janskapel op Nieuwkerk, Goirle 1975 - ... er was eens een tijd dat die van Goirle hier over de grens hun grens-kapel bouwden.... dan liet de jeugd Onze Lieve Heer aan het kruis hangen en luisterde naar het begrijpelijke lijdensverhaal van de armzalige ballefrutters in vroeger eeuwen.

   - Cees Robben; Prent van de week - 1968-12-06

   - Cees Robben; Prent van de week - 1979-02-09

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, 1930-06-07 - Als spotnaam der inwoners van Goirle noemt men Ballefrutters, wijl er vroeger een fabriek bestond, waar kaatsballen werden gemaakt, niet van gomelastiek, want die waren toen nog niet bekend, doch gevuld met draden, waarschijnlijk afval van draad der handwevers, welke tot een vasten bal ineengewerkt, ineengefrut werden. De werklui uit die fabriek noemde men spottend Ballefrutters, welke schimpnaam op de geheele bevolking is overgegaan.

   - Anoniem; Folklore 2; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1933-12-08 - In de Tilburgsche gemeente-archieven zijn tal van bescheiden te vinden, die spreken van de fabrikage van n soort kaatsballen te Goirle in vroeger eeuwen. Die ballen werden niet vervaardigd van elastiek, want die grondstof kende men vroeger nog niet, maar werden gevuld met afval van de weversdraden. Dat afval nu, werd ineengefrut tot ballen.

   - Anoniem; Toen Tilburg nog dorps was, bekende straattypen uit vervlogen dagen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1955-10-18 - De spotnaam der naburige Goirlenaars is ballefrutters, ook alweer een uitdrukking, die aan het bedrijfsleven ontleend werd. Er is een periode geweest, dat Tilborg ende Goerle administratief verenigd waren. Vandaar dat men in de Tilburgse archieven bescheiden vindt, die duiden op een vervaardiging van een soort kaatsballen te Goirle in vroeger eeuwen. Die ballen werden niet gemaakt van elastiek, want die grondstof kende men toen nog niet, doch zij werden gevuld met afval van weversdraden. Dat afval nu werd ineengefrut tot ballen en zo ontstond de scheldnaam.

   - Piet Heerkens; Brabantse scheldprocessie, Brabant, 1941 - De Goolse Ballenfrutters/ Zijn rooie mannekesputters... (Goirlenaren werden ook bespot - door Tilburgers - wegens de vermeend overheersende haarkleur aldaar.)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 09 17 - Tilburg is un gròòte stad / En Gòòl is mar hèèl klèn / Toch wil ik echt wel aaventoe / nen Ballefrutter zèn.

   - Ed Schilders; De Ballade van Kees Kruik, 2000 - Öt Gôol kwaam toen unnen ballefrutter/ Meej de bus nòr onze stad./ Èn die bespruuide toen dè bumke [...de lindeboom]/ Meej wèttie bij Bet Koole ha gevat.

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 ballefrutter Goirlenaar

   - Ruud Damen & G.W.J. Steijns, Et Buukske - Wè en hoe in de Tilburgse Taol, 2008 - Scheldnaam voor de Goirlenaar, samenhangend met het feit dat in Goirle tot in de 19e eeuw nog de vervaardiging van kaatsballen een belangrijke huisnijverheid was.

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord; website Je bent een echte Tilburger als..., maart 2013 ballefrutter

   - Anoniem; Typisch Tilburgs en Tilburgse typen, Oude zegswijzen en oude verhalen; Nieuwe Tilburgsche Courant - 1957-02-02 - De Brabantse volkshumor is vroeger kwistig geweest met het geven van spot- en bijnamen. De Goirlese ballefrutters is uit het tegenwoordige spraakgebruik vrijwel reeds verdwenen, maar de bijnaam onzer stadgenoten (kruikenzeiker), ontleend aan het textielbedrijf, leeft voort.
3. naam

   Pierre van Beek Goirle was vroeger centrum van kaatsballenindustrie; Nieuwsblad van het Zuiden, 1969-02-15 Het woord frutten is gewestelijke taal voor het Algemeen Beschaafd Nederlands frutselen. Het betekent: slordig in elkaar prutsen en heeft derhalve een denigrerende betekenis. Uit hetgeen wij hierboven meedeelden blijkt duidelijk, dat er van frutten of slordig in elkaar prutsen van ballen geen sprake kon zijn. Hier werd een volwaardig, met zorg gefabriceerd produkt geleverd. In de combinatie van frutten met Goolse ballen proeft men duidelijk de bedoeling van neerhalen en eventueel kwetsen. Van deze intentie ontdaan blijft er echter van de hele ballenfrutter niets anders over dan een maker van ballen. En dit was een zeer eerzaam beroep of bijverdienste. Men zat in ieder geval niet duimen te draaien maar probeerde op een fatsoenlijke manier met werken de kost te verdienen - ook al waren de verdiensten nóg zo schraal... Nu kan men niet eisen, dat iedereen op de hoogte is van de historie van de Goirlese kaatsballenindustrie. Als dit wel het geval was, zouden we zeggen, dat wie de term ballenfrutter als scheldnaam hanteert gewoon met zijn eigen domheid te koop loopt.

   - Wim van Boxtel; Zo is t gekoome; Brabants Bont Sprokkels, 1981 - Hier wieren wij zelfs ballefrutters,/ al warre we dikkels rare schutters.

   - Willy van Rooy; Schoon en lilluk, 1983 - Dè kan iedere ballefrutter wel zeggen.

   - Jan Naaijkens; Des Biks, 1992 - Tussen Gôôl en Beek heerste van oudsher enige rivaliteit. De Peejzerikken of Inhangers hadden nogal een hekel aan de Gôlse geijte of Ballefrutters.

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - ballefrutters

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op website Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -
   ► Voor het complete

   ► Voor het complete artikel van Pierre van Beek op CuBra KLIK HIER
4. zelfstandig naamwoord

   ballefruttersgat Goirle bam zelfstandig naamwoord boterham; tegenover kinderen gebruikt

   - WBD III.2.3:206 - bam, bammetje - kinderwoord voor boterham

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (Udenhouts), 1978 bam - tegenover kinderen gebruikt voor boterham: does mooi bammetjes happen.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bam boterham; kindertaal

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bam - boterham in de kindertaal

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 en 2002 - bam boterham; kindertaal
   ► bammeke

de bloemetjes buiten zetten, verbrassen

1. zelfstandig naamwoord

   bambesjoerder uitgaander, feestvierder

   
   ► bambezjoere, bamboezjoer, bezjoerder, bezjoere, bombezjoere,
2. zelfstandig naamwoord

   boterhammetje

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1984-06-15 - n bammeke mee n harteluk stukske vorse worst...

bang voor

1. zelfstandig naamwoord

   schrik, angst

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens...

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1972-05-19 - Het mar ginne bange degger tussen uit nept, Jaon...

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - Zelfstandig gebruikt betekent den bange: schrik; bijvoorbeeld Den bangen is eraan of Hij stee mee den bange; hij is door schrik bevangen

   - WNT - bang - in ouderen vorm bange

2. 2. werkwoord, zwak bange - bangde - gebangd ergens bang voor zijn, iets vrezen, meestal met ontkenning: je hoeft niet bang te zijn dat...

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Ge hoeft nie te bange, as onze paa tèùs is. - Je hoeft niet bang te zijn, als vader thuis is.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-11 - Ik geleuf nie detter de irste honderd jaor nog iets vur de Moffe te bange valt.

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 - En toen zee de irste commissie: daor hoefde nie vur te bange, dè komt wel.

   - Pierre van Beek; Dialect en spreekwijzen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-01-10 - Ge hoeft niet te bangen - Ge behoeft niet bevreesd te zijn.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-21 - ...want ge hoeft nie te bangen dè ze in Brussel (...bij een voetbalwedstrijd) nen Hollander n overwinning kedoo geve.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-2 - Ge hoeft niet te bangen dè ge n preces zult krijge...

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bange(n) (alleen in de infinitief gebruikt) - bang zijn (dat...), vrezen voor, denken (dat...)

   - WNT - bangen - benauwen, beklemmen; benauwd, angstig wezen; thans verouderd

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - bange - bang zijn, erop rekenen; nie vur te bange - niet op rekenen

bange bruilof; de 45-jarige bruiloft; bang omdat men vreest de gouden bruiloft (50 jaar) niet te zullen halen

bangheid, angst, schrik

bangerik

bank, werkbank

bankstel

1. naam

   Frank Klaroen - pseudoniem van Willem van Mook - uit: BRABANTSCHE NOVELLEN. De wandelende schooier met zijn hond. door FRANK KLAROEN. Nieuwe Tilburgsche Courant 18-07-1933.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 23, Nieuwsblad van het Zuiden 1965-01-02 - Dit brengt ons weer op de banjerheer uithangen (...) Die banjerheer - of ook wel mijnheer! - vormt een verbastering van het woord baanderheer. Dat was eertijds een edele, die het recht had zijn welgeboren mannen onder zijn banier ten strijde te voeren, zoals Van Dale dat wat plechtstatig vertelt.

   - T. van Lingen; Noord en Zuid; Woordfamilies, 1871 - baanderheer banierheer

2. Nog voorkomende in de spreekwijze: Den baanderheer spelen groot leven. De baanderheer of banierheer was een edelman, die in het leger van den leenheer een eigen banier mocht voeren. Banjerheer, banjer, verbasterd uit baanderheer en baander; deze verbastering ontstond uit de omstandigheid, dat het volk in baanderheer het woord banier niet meer herkende. Men zegt: den banjerheer spelen, maar t is een banjer.

   - Brabantsche folklore, jaargang 4, 1944 - In 1312, riep Hertog Jan II, een beruchte vergadering te Kortenberg bijeen; leenmannen en baanderheeren van Brabant, afgevaardigden van Brabantsche steden waren op deze plechtigheid aanwezig.

   - G.J. Boekenoogen; Volkskunde, jaargang 16, 1904 - Baanderheer, ook banderheer en banjerheer; bij verkorting banjer (eigenlijk een edele, die het recht had zijn welgeboren mannen onder zijn banier ten strijd te voeren). Een banjer (bij overdrijving: iemand die als een heer leeft, of die zich parmantig aanstelt: Wat een banjer!) Den banjer, den baanderheer spelen, -uithangen; den grooten heer spele.

   - WNT baanderheer - De koude winter teert op t zweet der zomerdagen, gelijck een banderheer (Vondel, 1660)
3. zelfstandig naamwoord

   banjermeneer

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1960-03-25 - Dn banjermeneer/ Die stapt en die treedt/ En die gao mar te keer... (... gaat over een haan in de lente)
   ► banjerheer

   ► b anjerheer
4. zelfstandig naamwoord

   Uit: Nieuwe Tilburgsche Courant, 19 februari 1940 bankrèès voorrijzen

   - WBD - het voorrijzen van deeg buiten de trog (op de bank of tafel)
5. zelfstandig naamwoord

   baoj

   ► baaj

1. naam

   baoje 1 werkwoord baden

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 124, Nieuwsblad van het Zuiden 197l-06-03 - We kennen echter ook een door de sneeuw "baoien" of "baoieren". Hier staan we voor de dialectische omzetting van "baden" in de betekenis van "waden".

   - WBD III.1.2:152 - baden - met grote stappen lopen

   - WBD III.1.2:160 - baden - waden

   - WBD III.1.2:161 - baden - pootjebaden

   - WBD III.4.4:5 baden - schuilgaan in een wolk (van de maan)

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - baoje - baojde gebaoje; geen vocaalkrimping

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baoje(n) - baden, waden, met zekere moeite en op zekere diepte gaan door...

2. 2 bijvoeglijk naamwoord baaien, van baai gemaakt

   ► baoj

1. zelfstandig naamwoord

   baker, kraamhulp

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ook: baokster

   - Interview met Heikanters, 1978; Transcriptie door Hans Hessels, 2015 - Ik wies vruuger aaltij al, hè, waor èrges ene klèène moes koomen, hè. Want toen was ik mar en jaor òf aacht òf zôo, dènk, hè. Èn dan kwaame ze ons moeder roepen, hè. Ik dènk òch, òch, meens nòg toe tòch, hè. Dan blêef ze ôot hil lang wèg, hil de naacht òf zôo! Die was en baoker! Die ging baokere dan nòg, hè!

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et baokerke (Toepoel)

   - WBD III.2.2:14 - baker, baakster - vroedvrouw

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baokster - baker

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - baokster - baker
   
2. zelfstandig naamwoord

   Baokertaand toponiem Bakertand, gebied tussen Tilburg en Goirle baol, bòltje baal, een zak van jute of grof linnen

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken?; deel 2, 2007 - Asse de nog warme kolen uit de ovens van een gasstoker afgekoeld of bekaant koud waren, moeste ze in enne baole zak doen.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baol - baal

1. zelfstandig naamwoord

   baker, kraamhulp

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ook: baokster

   - Interview met Heikanters, 1978; Transcriptie door Hans Hessels, 2015 - Ik wies vruuger aaltij al, hè, waor èrges ene klèène moes koomen, hè. Want toen was ik mar en jaor òf aacht òf zôo, dènk, hè. Èn dan kwaame ze ons moeder roepen, hè. Ik dènk òch, òch, meens nòg toe tòch, hè. Dan blêef ze ôot hil lang wèg, hil de naacht òf zôo! Die was en baoker! Die ging baokere dan nòg, hè!

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et baokerke (Toepoel)

   - WBD III.2.2:14 - baker, baakster - vroedvrouw

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baokster - baker

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - baokster - baker
   
2. zelfstandig naamwoord

   Baokertaand toponiem Bakertand, gebied tussen Tilburg en Goirle baol, bòltje baal, een zak van jute of grof linnen

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken?; deel 2, 2007 - Asse de nog warme kolen uit de ovens van een gasstoker afgekoeld of bekaant koud waren, moeste ze in enne baole zak doen.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baol - baal

1. zelfstandig naamwoord

   Baarle-Nassau

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 120, Nieuwsblad van het Zuiden 1971-02-20 - "Bij God en in Baol is alles mogelijk" luidt een gezegde in Baarle-Nassau. Dit slaat op de merkwaardige enclave-toestand tussen Baarle-Nassau en het Belgische Baarle-Hertog, die tot de meest vreemde situaties leidt, waarop we hier thans niet verder behoeven in te gaan, omdat ze in onze streek genoeg bekend zijn.

   - H. Mandos en M. Mandos van de Pol; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend voor Tilburg en omstreken in 1986 - Achter Baal schijnt de zon. Achter Baarle schijnt de zon. Na tegenspoed zal de situatie toch weer verbeteren. (Veel Tilburgers gingen 's zondags naar Baarle-Hertog om daar de bloemetjes buiten te zetten.)
   

2. Lechim - Gedicht van de week uit de Tilburgse Koerier (1957-1982)

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - boemeltrein Tilburg - Baarle-Nassau

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - Baolboemel - museumtreintje

   - Ed Schilders; WTT 2012 - Bedoeld is de stoomtrein tussen Tilburg en Turnhout, met haltes in Riel, Alphen, Baarle-Nassau, Baarle Grens en Weelde. Deze treinen (voornamelijk bedoeld voor goederenvervoer) reden over het zogenaamde Bels Lijntje.

   - Ed Schilders; column Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2012-09-27 - Heurde gij Baol Boemel wel s blaoze?/ Baol Boemel die blaost als n blaoskepèl!/ Ik liet m stôome, tuute, remme, raoze/ As ik in Baol kwaam, wies zij t al wel.
   

2. Foto's: Regionaal archief Tilburg. Onderste foto: stoomtrein op het Bels Lijntje met links de gevel van de Muziekinstrumentenfabriek van Kessels in de Noordhoek

   ► Bèls

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - boemeltrein Tilburg - Baarle-Nassau

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - Baolboemel - museumtreintje

   - Ed Schilders; WTT 2012 - Bedoeld is de stoomtrein tussen Tilburg en Turnhout, met haltes in Riel, Alphen, Baarle-Nassau, Baarle Grens en Weelde. Deze treinen (voornamelijk bedoeld voor goederenvervoer) reden over het zogenaamde Bels Lijntje.

   - Ed Schilders; column Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2012-09-27 - Heurde gij Baol Boemel wel s blaoze?/ Baol Boemel die blaost als n blaoskepèl!/ Ik liet m stôome, tuute, remme, raoze/ As ik in Baol kwaam, wies zij t al wel.
   

2. Foto's: Regionaal archief Tilburg. Onderste foto: stoomtrein op het Bels Lijntje met links de gevel van de Muziekinstrumentenfabriek van Kessels in de Noordhoek

   ► Bèls

baalkatoen

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - slecht passende japon
2. zelfstandig naamwoord

   Kis-ke - onbekende tekenaar; circa 1970 in Bisdomblad Tilburgsche Courant 1881 baomes , baomis Op deze dag, 1 oktober, werden tot in het begin van de 20ste eeuw ook zakelijke overeenkomsten afgerond (vervaldag) of aangegaan. 1. de feestdag van St. Bavo, 1 oktober Tilburgsche Courant 1892

   - Een roestpraatje; Weekblad van Tilburg, 1867-10-05 - Mer prencipaol aon den baomis, die nog dubbeltjes-briefkes [rekeningen] doe verwachten. [Op 1 oktober zullen nog wat rekeningen betaald moeten worden]

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; NTC, 1929-04-20 Mee Baomus (St. Bavomarkt) betaalt de boer zijn landhuur en mee Kauwmert (Koudemarkt) huurt hij zijn personeel.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal ( Udenhouts), 1978 - (St.-) Bavomis - 1 oktober, vaste termijn voor betalingen e.d.; ook herfstweer

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Bamis, voor St. Bavos Mis; de 1e dag van October, is een van die, welke in dezen omtrek, bij de boeren, tijdmerk maken, gelijk Lichtmis, St. Jan, St. Maerten.

   - WNT bamis - inzonderheid gebruikelijk als tijdsbepaling. Ontstaan uit baafmis, dat is de mis van St. Bavo, op 1 October. In Zuid-Nederland nog zeer gebruikelijk, ook wel in den ruimeren zin van herfsttijd

3. 2. zeer slecht weer, herfstweer, de herfst

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 23 - 't Was alle daoge baomisweer / Mee störm en donderbuie.

   - Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 tIs baomus-weer baos!

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1970-10-09 - Zukkes weer is baomis-weer...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, 2007 - Et waar ene echte baomisdag, regen en wènd. Bij et fotos maoke vur de kerk blêef et gelukkig efkes drêûg.

   - Wim van Boxtel; Brabants Bont, 1979 -

4. Goud is t zonlicht, t ketst uit de ruiten en lokt in de herfst, de meènsen nor buiten. n Processie van blaoikes, als n waandelend tapijt. Straks zen we mee baomis al die schoonheid wir kwijt.

   - Hans Heestermans; Witte nog?, 1988-1994 - bamisweer

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 baomes, baofmis - baomesweer

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899) - bamis (toonloze i) - feestdag van St. Bavo, 1 october; tijd rond St. Bavo; de herfst

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - Bamis, Baafmis; dialekt van Hilvarenbeek e.o.

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - baomes - herfst (kaart 46 en bladzijde 160)

   - A.A. Weijnen;Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - baomes = herfst (krt. 46 en blz. 160)

5. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - baafmis - herfstweder

   - WBD III.3.1:129 bamis - vervaldag

   - WBD III.3.3:250 bamis - feestdag van St.-Bavo

   - WBD III.4.4:40 bamisweer - wisselvallig weer

   - WBD III.4.4:44 - bamis, bamisweer - slecht weer

   - WBD III.4.4:48 bamisweer - druilerig, nat weer

   - WBD III.4.4:119 - bamis(tijd) - herfst; ook natijd

6. 3 Uitdrukking

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - 'Gè mot hièr gin baomes koome zaaje'- ... geen onrust komen stoken.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel (1996) - baomes zaaje - onrust stooken

7. Bavo als jonge ridder - schilderij van Geertgen tot Sint-Jans

   ► Dossier baomes

1. zelfstandig naamwoord

   1. baan, weg

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1960-11-25 - De steekes langs de groote baon

   - WBD III.3.1:396 baan heerbaan; grote, brede weg; ook genoemd: dijk

   - WBD III.3.1:397 baan - openbare weg

   - WBD II:983 - laojbaon - ladebaan (van de weefspoel); ook laojvlakte

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baon - baan 1. de grote weg; 2. een strook van enige meters breedte over het veld.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - baan - openbare weg die niet gekasseid is; ook pad of spoor; ook tamelijk brede aardeweg, waar men met eene kar kan rijden
   

2. 2. baan, betrekking

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? stadsbaontjes [een niet al te inspannende betrekking]

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1975-01-16 - Ik zuuk nog aaltij n baon van s merreges vrij en s middags nie hoeven te komen en salaris over de giro.

baard

baars

baas, baasje

baat

baote - baote gebaot

geen vocaalkrimping

bazin

bekend Tilburgs straattype

grote schop, achterwerk, scheldwoord

achterwerk, kont; uit het Franse batterie - vuurmond

boezeroen, overhemd uit het Franse bougeron

1. uitroep voorafgaand aan een mededeling - wel nee! bè-nee!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun op collecte; NTC 1939-08-12 - 1939-08-26 - Bè-nee, den baos is taai zat...
   
2. voorzetsel

   bij

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - Toe teej toe haj bèm. - Zelfs thee had hij bij zich.
3. werkwoord

   Ed Schilders; WTT 2020 - Waarschijnlijk door Sterenborg (hierboven) ontleend aan een prent van Cees Robben. Mogelijk moet dit voorbeeld echter gelezen worden als Toet eej toe haj bèm, uit het Frans tout et tout = alles).

   - Cursus in Tilburgs; krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 - Kem bemme - Ik heb hem bij me

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bè - bij

kwebbel

bed

1. werkwoord

   bedaanke - bedankte - bedankt in tegenwoordige tijd ook vocaalkrimping: gij/hij bedankt 1 . bedanken

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - dègge bedankt zèèt, dè witte - nou, dank je wel hoor! [hier dus in cynische zin gebruikt]

   - In het traditioneel gezegde: 'Èn dègge bedankt zèèt dè witte

2. Dankbetuiging van Ferry van de Zaande - internet 2013

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld; diksjenèèr van de Tilburgse taol, 2004 - bedankt - dankjewel (ook ironisch)

3. 2. ontslag nemen

   - Interview met de heer De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 Dè moete doen!, zègge ze, ...ge moet allemòl bedanke!, zeetie, ...want et gèld is op! Ge zult nòr Duitsland moete as dè gèld op is!.. Èn toen hèbbe we ammel bedankt bij Jan van Aorendonk, hè. Ammel bedankt!!
   ► KLIK

   ► K LIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren\

bedaren geen vocaalkrimping

beddeplank

brede weg

bederven bedèèrve bedierf - bedörve

bijdehand

bedillen

bedisselen, in orde maken, beredderen

bedrijven geen vocaalkrimping in tegenwoordige tijd

bedriegen bedriege bedrôog - bedrooge

bedstede, bedstee

beddenstro

beduiden WTT 2020 - Ötbeduije: contaminatie uit uitleggen en beduiden

samenstelling uit bed + zeiker + gezicht beddenzeikersgezicht

babytje

1. zelfstandig naamwoord

   baby

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - baby
   ► beebieke
2. zelfstandig naamwoord

   babytje

   ► babbiekiendje

1. zelfstandig naamwoord

   beek

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - meervoud beeke naast enkelvoud beek ook bêek
2. zelfstandig naamwoord

   Hilvarenbeek in de volksmond

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1954-05-08 - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek....

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-01-02 - En naor Beek gao de rèès... - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1975-11-21 - Over Brees naor Beek.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hier èn te Beek - krentemik met weinig krenten

   - Interview met echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Want, want Beek As gij in Hilverenbeek vruuger en verbaol krêegt, dan moeste gij in Orschòt vurkoome!

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 65, Nieuwsblad van het Zuiden 1968-10-15 - In Goirle vingen we de uitdrukking op: "Ze gaan als de zagers van Beek". Om uitleg gevraagd kregen we er de volgende verklaring voor: In vroegere dagen plachten houtzagers uit Hilvarenbeek in Goirle bomen tot planken en balken te zagen, wat op een hoge installatie geschiedde. Vervoer was er niet, de reis werd derhalve te voet gemaakt. Tegen een paar uur lopen zag men toen niet op. Men koos daarbij echter wel de kortste weg en die ging in dit geval door de hei. Aangezien zo'n heipaadje smal was, liepen die zagers niet naast maar achter elkaar. Deze manier van "reizen" was zodanig tot gewoonte geworden, dat de zagers ook nog achter elkaar bleven lopen op een brede weg. "Gaan als de zagers van Beek" betekent derhalve: achter elkaar lopen.

   - Drs. H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend in Tilburg 1970 - Beek Hier en te Beek één; Hier en in Beek één. Spottend als er bijvoorbeeld maar weinig rozijnen in het brood zijn. (Beek = Hilvarenbeek.)

   - Drs. H. Mandos & M. Mandos-van de Pol; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend in Tilburg en omstreken 1986 - Over Beek en Esbeek naar Poppel gaan. Met een omweg zijn doel willen bereiken.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 Beek

beek

mannelijk/vrouwelijk maar ook aangetroffen als onzijdig bijl

1. zelfstandig naamwoord

   been, benen, beenderen, beentje Naast bêene komt ook bêen voor als meervoudsvorm 1. enkelvoud

   - Pierre van Beek; Tilburgse Typen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1958-03-28 - Heeft men iemand beledigd of toornig gemaakt, dan wordt gezegd: Toen was t tegen t kwaai (kaoi) been; toen werd hij kwaad; door daad of woord werd de ander beledigd en ontstond vijandschap.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 83, Nieuwsblad van het Zuiden 1969-07-24 - "Die opmerking was tegen het verkeerde been" betekent, dat ze bij diegene tot wie ze gericht was een aanleiding vormde om diens ergernis op te wekken. Dat been is dan wel hetzelfde als waarmee sommige mensen uit bed plegen te stappen.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1959-01-31 t Gao goed, zi dokter:Jaanse... en t aander bêen moet er ok aaf.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1983-12-16 Och meneer den dokter, mn haand is wir doof, en mn been dè slaopt, mn neus lôopt as n kraontje, mn ooren die fluiten...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Ons moeder waar der wel wir mooi klaor meej, daor laag ze te bed in de höskaomer. In de bedstee zal et wel te benauwd zèèn gewist omdesse naa in un normaol bed laag, laag ze aaltij asse wir un kiendje kréég, meej un schôon spraai erover. Ze ha der haore los over et kussen liggen. Ons moeder ha van dè lange haor tot op der kont. Aanders vlocht ze dè elke mèèrge tot twee sterten en rolde die dan op tot un knötje, desse meej haorspelden bij elkaar hield. Zeker gin tèèd gehad, omdè dieje ooievaar ineens vur de deur stond. Dieje vogel ha ze wir in der béén gepikt, de rotzak.

2. 2. meervoud

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 meervoud bêene

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen; Nieuwe Tilburgse Courant, 1929-04-06 - Ze bleef zitten met twee platte kinderen, terwijl ze weer op dr leste beenen liep. - Haar man stierf terwijl ze twee kinderen had, die nog niet loopen konden, terwijl spoedig een nieuw kindje verwacht werd.

   - Pierre van Beek; Dialect en spreekwijzen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-01-10 Mn vrouw loopt op dr laatste benen. - Haar zwangerschap loopt ten einde.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1967-10-06 - Mn vrouw is van de been afgeraokt... [van de bêên ziek]

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Pieta (Melis) zit in Fatima, die heej alletweej der bêene kwèèt Vruuger asse... aatij siegaare rôoken, hè, èn veul vur èèreme meense doen hil veul!
   ► Klik

3. 3. verkleinwoord

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bintje

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 60, Nieuwsblad van het Zuiden 1968-07-13 [Wie] "op de Mokerhei mee z'n beentjes ligt te rammelen." Zo'n iemand is dood, "effenaaf" dood. Op de heide bij Mook werd ooit een veldslag geleverd.

   - WBD III.1.1:28 benen - beenderen

   - WBD III.1.3:239 beenkap - lappenkous
4. zelfstandig naamwoord

   beentje been > beentje; bêen > bintje (vocaalkrimping)

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 74 09 19 - Mar n kort gèmslère bruukske / Ge wit wel, mee zò'n gròòte klep / Zô'k vur gin duuzend gulde aondoen / Omdè'k te dunne bintjes heb.

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Miet, gao mar gauw daor bij Bert Hòns (Haans), gao mar gaa vur en dubbeltje bintjes haole! Dan hèbbe we mèèrege soep èn kaojkes, zôo

binden vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij bènt

1. zelfstandig naamwoord

   been, benen, beenderen, beentje Naast bêene komt ook bêen voor als meervoudsvorm 1. enkelvoud

   - Pierre van Beek; Tilburgse Typen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1958-03-28 - Heeft men iemand beledigd of toornig gemaakt, dan wordt gezegd: Toen was t tegen t kwaai (kaoi) been; toen werd hij kwaad; door daad of woord werd de ander beledigd en ontstond vijandschap.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 83, Nieuwsblad van het Zuiden 1969-07-24 - "Die opmerking was tegen het verkeerde been" betekent, dat ze bij diegene tot wie ze gericht was een aanleiding vormde om diens ergernis op te wekken. Dat been is dan wel hetzelfde als waarmee sommige mensen uit bed plegen te stappen.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1959-01-31 t Gao goed, zi dokter:Jaanse... en t aander bêen moet er ok aaf.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1983-12-16 Och meneer den dokter, mn haand is wir doof, en mn been dè slaopt, mn neus lôopt as n kraontje, mn ooren die fluiten...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Ons moeder waar der wel wir mooi klaor meej, daor laag ze te bed in de höskaomer. In de bedstee zal et wel te benauwd zèèn gewist omdesse naa in un normaol bed laag, laag ze aaltij asse wir un kiendje kréég, meej un schôon spraai erover. Ze ha der haore los over et kussen liggen. Ons moeder ha van dè lange haor tot op der kont. Aanders vlocht ze dè elke mèèrge tot twee sterten en rolde die dan op tot un knötje, desse meej haorspelden bij elkaar hield. Zeker gin tèèd gehad, omdè dieje ooievaar ineens vur de deur stond. Dieje vogel ha ze wir in der béén gepikt, de rotzak.

2. 2. meervoud

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 meervoud bêene

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen; Nieuwe Tilburgse Courant, 1929-04-06 - Ze bleef zitten met twee platte kinderen, terwijl ze weer op dr leste beenen liep. - Haar man stierf terwijl ze twee kinderen had, die nog niet loopen konden, terwijl spoedig een nieuw kindje verwacht werd.

   - Pierre van Beek; Dialect en spreekwijzen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-01-10 Mn vrouw loopt op dr laatste benen. - Haar zwangerschap loopt ten einde.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1967-10-06 - Mn vrouw is van de been afgeraokt... [van de bêên ziek]

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Pieta (Melis) zit in Fatima, die heej alletweej der bêene kwèèt Vruuger asse... aatij siegaare rôoken, hè, èn veul vur èèreme meense doen hil veul!
   ► Klik

3. 3. verkleinwoord

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bintje

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 60, Nieuwsblad van het Zuiden 1968-07-13 [Wie] "op de Mokerhei mee z'n beentjes ligt te rammelen." Zo'n iemand is dood, "effenaaf" dood. Op de heide bij Mook werd ooit een veldslag geleverd.

   - WBD III.1.1:28 benen - beenderen

   - WBD III.1.3:239 beenkap - lappenkous
4. naam

   benen, van been

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - En bêene handvat - een benen handvat

   - WBD II.1100 - beene knéúp - benen knoop

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - biene beenen; uit been vervaardigd

benedijen, loven beenedije - beenedijde - gebeenedijd

soep, getrokken uit beenderen en knoken.

beer, mannelijk varken, stront

dekken van een varken

1. werkwoord

   bergen bèèrge - borg geborge; geen vocaalkrimping

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bèèrege - bóreg - gebòrege

2. 2. zelfstandig naamwoord, meervoud van bèèrg bergen

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1978-08-25 En hij zaat as unne ezel tussen twee bèèrege hooi en wies nie aon welke kaant te begiene...

berg

berk

Berkel; gemeente Berkel-Enschot

beerput

Middelbeers, de Beerzen; Oostel-, Westel- en Middelbeers

bijten bèète bêet gebeete vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij bèt

beitel

vergrotende trap van beter in de betekenis genezen

beter

Nicolaas van Tolentino

beven ook vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij bift

1. zelfstandig naamwoord

   niet uitgesproken als bèèver bever stofnaam; uit Engels beaver of Duits Biber

   - Henk van Rijswijk; Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool, 1950-09-01 - 1954-07-31 bever - namaak beverhuid
2. naam

   Een sterk aan één zijde geruwd en gestreken wollen weefsel in 8-schachts versterkte kettingsatijnbinding geweven met hardgedraaide ketting en iets losser gedraaide inslag. Soms ook geweven in 5 schachts inslagsatijn. Gebruikt voor sportkleding of winterbedrijfskleding. De boven- en de onderzijde zien er geheel verschillend uit. Uit: Henk van Rijswijk, Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954. Van oudsher zeer gewilde pelssoort. (bever). In Europa levert Duitschland de meeste vellen. Roodachtige kleur. Platte staart. Door overgroote jacht op het dier, is de kans op uitsterven zeer groot. Biber of bever. Grof, sterk geruwd en daarna geschoren wollen of katoenen weefsel voor onderkleeding. Effen binding. Donkere kleuren.

   ► Voor de volledige tekst KLIK HIER

bedevaart

bezig

bes

bes

aan de steel steken, handig aanpakken, soms ook slordig werken

heel gedoe, zware opgave, moeite, werk De oorsprong is echter (conform Van Dale) de grote inspanning die een bedevaart vereist, of ook wel een processie.

begaafd

1. werkwoord

   begaaien, begaden begaoje - begaojde begaojd; geen vocaalkrimping Etymologie - Jos Swanenberg; mededeling 2020 - In het Middelnederlands betekent begaden nog in orde brengen, regelen, verzorgen, behandelen, toetakelen maar in het Nederlands en dialecten bleef alleen de negatieve betekenis behouden: bevuilen, verbruien.

   - Mededeling Anton van der Lee, 2020 Begaoien is waarschijnlijk afkomstig uit de taal van de vroegere klompenmakers. Die zetten twee klompen in wording op de gaoibank en met het paalmes dat aan één kant vast stond werd daarop bepaald dat de klompen een paar zouden gaan vormen, dus elkaars wirgaoi. Deed je dat verkeerd dan had je het begoaid.

   - Van Dale - begaaien - uit het Middelnederlandse begaden - het gelijke bij elkaar brengen. Gewestelijk echter: bevuilen, bezoedelen, het in de broek doen (van kinderen); en zich begaaien, zich te goed doen aan voedsel of drank.

   - WNT - begaden - met uitstooting der d ook begaaien begaadde - begaad

2. Thans verouderd, maar in de Frankische dialecten nog gewoon, vooral in het deelwoord begaaid. In de Middeleeuwen een groote reeks betekenissen., in 17e eeuw slechts enkele overgebleven. In het algemeen: iets in een zekere toestand brengen, in orde brengen, ook versieren. Bij Cats ook: bevuilen, bezoedelen. Negatieve betekenissen

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - begoait - wè waas ie begoait; toegetakeld

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t klokhuis van Brabant; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-09 - ...as ze mènen dèk t volgens hullie te veul begaoi.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven 1957-06-08 - Ge hegget me hier wir is begaoid...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1980-02-15 - Toen ge t vleeje week mee t karnevalsbal zôô begaoid had...

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - Hij hee hil wè te verstouwe mar hij begaait t nogal is.

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1966-07-13 - Hij heeget t toch wir begaoît; assie vandaog wir iets goed doet, isset dn irste keer

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; t Draaihèùs, 2009 - èn paast er vur op dègget nie gaot begaoie.

   - Piet van Beers; With Love; t Maag wir lente worre, 1982-1987 t Is nou te hope dè t weer/ tnie te veul gao begaoie/ Dan kan ik wir zo zuutjesaon/ den hof mee om gaon spaoie.

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... - maart 2013

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013

   - J.M. Van der Donck; Mooi Truike; in Joh. A. Leopold en L. Leopold, Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882 - Op t lest begaoide ie den boel zoo êrg, dè Driek () t nie laanger kon ùthaauwe.

   - Brabantius, 1884; Onze Volkstaal, 1882; Woordenlijst der Noord-Brabantsche Volkstaal - begaojen, mishandelen, leelijk toetakelen, er slecht doen uitzien

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - maken, miskleunen, begaden, begaaien

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - begaden

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - begaoje - bevuilen, tekeer gaan

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bega(d)en, begaaien - bevuilen, besmeuren, bemorsen, bederven, schenden

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (Udenhouts), 1978 begaden het (begaoje)

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Begaden - bevuilen, besmetten

   - WBD III.1.4:340 begaden - het lelijk laten liggen

   - WBD III.4.4:320 begaden - bevuilen

misselijk

begeren

heel gedoe, zware opgave, moeite, werk De oorsprong is echter (conform Van Dale) de grote inspanning die een bedevaart vereist, of ook wel een processie.

verwaarlozen, bederven, beschadigen begèrveleure - begèrveleurde - begèrveleurd De etymologie is onzeker; mogelijk verbastering van het Franse guère de valeur; niet veel waarde hebben

begerig

begin

1. werkwoord

   beginnen begiene - begos(se) - begonne

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 71 03 18 - En dan begient de lente.

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 -beginne/begiene - begós/begón begónne

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - begiene - beginnen; verleden tijd begós; voltooide tijd begóst

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - begiene beginnen; verleden tijd begòs

2. 1. infinitief en tegenwoordige tijd

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 59, 1968-09-07 - Een Alphense boer vertelde ons over de verovering van Alphen tijdens de laatste oorlog. In het heetst van het gevecht bij zijn huis tussen de Duitsers en de Polen begon zijn vrouw te kraoken. Uit het verhaal konden we afleiden, dat hij bedoelde, dat de barensweeën in letterlijke zin waren begonnen. Zie hieronder bij Hoeufft!

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? Hoe laot begient?

   - Willem van Mook; voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 t Begient mee ne Proloog

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 18 mei 1945-05-18 - En naa zon ze in eenen keer zóó begiene!

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1970-10-23 - Meej n schôôn laai gaok begiene

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-01-22 - Ak mèèrege iets nuus begien... - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1984-08-24 - Hij zit daor as unne ezel tussen twee bèèrege hooi... Waor zal ie naa t irst aon begiene?

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, 2007 - s Aovens onder et eete wiesse te vertelle dèk s maondags om 9 uur op et ketoor van de Tilburgse Courant as lôopjongen kos begiene.

   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 1994 - ik dènk dèt oover en uurke begient te rèègene

   - Gieleke (waarschijnlijk pseudoniem van Michel van de Ven (Lechim)); ongedateerd knipsel uit onbekende bron, circa 1960-1980 - Mar kom allee, doe goed oew bist!/ Begient mee goed te willen...

   - Gieleke (waarschijnlijk pseudoniem van Michel van de Ven (Lechim)); ongedateerd knipsel uit onbekende bron, circa 1960-1980 - Allemol deeje ze d'r bist/ D'n beker te verdienen/ Mar kossen tegen Willem II/ Ten liste niks begienen.

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - et begint (korte ie) te klèppe vur dirste mis

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 lemma beginnen - heet hier van de vrouwen 'jamjam instantis partus signa dare [zodra er tekenen zijn dat de bevalling begint; vergelijk Van Beek, hierboven].

   - WBD III.1.2: 4 beginnen - op gang komen

   - WBD III.1.4:315 - vanher beginnen - opnieuw beginnen

3. 2. verleden en voltooide tijd begos(se); hiernaast ook de vormen begon en begonne

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - Ge had al gelaïk, vurge begont. Je had al gelijk, voor je begon.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven 1956-07-07 - Mar as ik kôs... begôs ik nog eens...! - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven 1957-07-27 - Gin wonder dè diejen bond daor begôs

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel, feuilleton in 4 afleveringen; NTC, 1939-05-20 - 1939-06-17 - ...en toen begossen al de heeren rondjes te geven... - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 2; NTC, 1938-10-08 - ...en ie sloeg op de taofel detter de borreltjes van begosse te daanse...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 3; NTC, 1938-10-15 - ...de heeren gongen dan naor d'r kaomers en de naacht begos.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 11; NTC 1938-12-10 - Toen begos et! - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Bad Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; NTC 1938-12-31 - 1939-02-18 - ...en 't begos me toch te regene...

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - toen ik wè begos te wènne..

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, Asperges me, 2009 - Boove op 't koor zonge de heere/ saome meej 't allergrotst gemak./ Die hadde vur dèsse begosse/ soms al gepruufd van de kejak.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - begost - 2e en 3e hoofdvorm van beginnen

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - kwòsse begòsse

   - WNT - ook: begonde en begonste, begost, begoest, met deelwoord: begonst, begost, begoest.

bagagedrager (van rijwiel), pakkendrager

begraven begraove - begroef begraove; geen vocaalkrimping

begrijpen begrèèpe - begrêep - begreepe in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; gij/hij begrèpt

begrafenis

te kostelijk

gulzig

behandelen behaandele - behaandelde behaandeld; geen vocaalkrimping

1. werkwoord

   1. behouden

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1972-02-04 - Dan bende behaauwe, man... [gezegd door een huisarts tegen een 81-jarige man

2. 2. drachtig zijn van dieren

   - Een roestpraatje; Weekblad van Tilburg, 1867-10-05 - t Vaol versken () witte wel, wil nie behaauwen. [Wil maar niet drachtig worden.]

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - Van een koe die gestierd is en het zaad van de stier niet als het ware weggeworpen heeft, heet het: Ze hëe behaauwe; Ze is bevrucht ()

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (Udenhouts), 1978 behouden behaawe Gezegd van een koe die met succes gedekt is

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 behou(d)en - behou(d)en zijn, kalf inhebben, drachtig zijn; bij landbouwers

haaw bè - hiel bè/hiel baaj - bègehaawe bijhouden

behangen behange behong - behange

behagen, in goeden doen

beheimeld (verouderd voor geheimzinnig)

geheimzinnig (van gehèèm?)

behoorlijk

langzaam van een ziekte herstellen behippere behipperde - behipperd

beitel

1. naam

   wedijverig, jaloers; uit kampen

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-02-28 - Wè zen ze toch bekaampig - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1969-11-07 - t Was unne bekaampige meens..

2. Koffiemok. Foto: CuBra/WTT/Brabants 2021

bijna, bijkans

bijna, bijkans

elkaar

bekijken bekèèke - bekêek - bekeeke in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; gij/hij bekèkt

bekijks, belangstelling

geen weg meer weten, niets herkennen

1. zelfstandig naamwoord

   boeket, tuiltje

   - WBD III.4.3:208 - bekèt - boeket; ook genoemd bekètje, boske, strökske, blommeke, bos blomme; van Frans bouquet

2. Tijs Dorenbosch - vignet uit De Mus en D'n örgel van Piet Heerkens (1939 & 1938)

1. zelfstandig naamwoord

   bakker

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 - bèkker

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003, gebaseerd op Nicolaas Daamens Handschrift Tilburgs Dialect (1916) - De bakker hee in den oven gescheten. De bakker heeft in de oven gescheten. De bakker sluit zijn bedrijf. (De bakker schiet een brood in de oven; schijt hij erin, dan heeft hij niets te bakken.)
2. zelfstandig naamwoord
   
   ► bèkker

bakkerskar

bekkens (muziekinstrument)

uitvoerig bespreken, beredeneren beklansjeneere - beklansjeneerde - beklansjeneerd van het Frans collationner

herstellen

bekomen, in een beters toestand geraken; passen bij iets of iemand bekoome - bekwaam - bekoome in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; gij/hij bekomt

bekoren vocaalkrimping in tegenwoordige tijd; gij/hij bekort

1. zelfstandig naamwoord

   bak(je) in diverse betekenissen 1. in de uitdrukking ...halven bak - van het zelfstandig naamwoord bak in de betekenis het bakken ofwel baksel; met half wordt niet geheel, dus halfbakken, bedoeld

   - WTT Ed Schilders 2012 - In het dialect is de uitdrukking dichter bij de oorsprong gebleven: het baksel (het bedoelde werk) is gebrekkig.

   - Voorbeeld van originele systeemkaart Sterenborg - halven bak - half werk: Tis ammòl halven bak wèttie doe!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - halven baks gedaon (bijwoordelijk gebruik)

   - WNT - halfbakken - bij qualitatieve persoonsnamen. Niet volslagen; in gebrekkige mate datgene zijnde wat door den naam wordt aangewezen; onvolkomen of gebrekkig in zijne soort.

2. 2. voederbak

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zenèège van den bak laote bèète - zich laten verdringen

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Als ze goed ter been waren, mochten ze hooguit wa zaad in het bakske van het kanariepietje doen, nie meer...

3. 3. Kom, kop, bak om uit te drinken, maar ook ieder komvormig voorwerp waaruit koffie of thee wordt gedronken.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - en lékker bakske kòffie

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ze gaven schôon schilderijkes, un wijwaotersbekske of un lievevrouwebildje.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; NTC 1939-02-25 - 1939-04-18 - Daor is naa eenmaol niks aon te doen, we zullen er mar n bekske troost op drinke.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Toen dn oudste terug kwam mee de boodschap dat vrouw Sjaane al onderweg was zette Sjareltje al vast mar koffie want ze zou eerst wel n bakske lusten.

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Maar allee... we zullen eens gaan kijken of de vrouw de koffie al klaar heeft, gij lust toch zeker ok wel n bakske

   - Wil van Pelt; Brabants knipoog uit het verleden, 2001; CuBra - Het vrouwvollek lust onderwijl wel n bakske koffie.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, van vrijen en trouwen; NTC, 1929-11-30-30 - Na de Mis gebruikte die dan bij haar de koffie, soms kwamen meerdere buurvrouwen op een bakske.

   - A.J.A.C. van Delft; Van vroeger dagen, folklore en ambacht; NTC, 1930-02-01 - n Buurvrouw komt tegen half elf een bakske doen, dat wil zeggen zij komt een tas koffie slurpen met een bestel (soort beschuit) en suiker onderwijl de nieuwtjes der buurtgenoten te releveeren of kwaad...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, nr. 66; NTC, 1968-11-04 - Een half elfke is het bakske koffie, dat buurvrouwen des morgens om half elf plegen te drinken.

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1958-02-01 - Dan maolt ze dn koffie.. en zet unne bak...

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 Bèkske n lèkker bèkske koffie

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 en 2002 - bèkske - kop met oor, in tegenstelling tot kumke

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Men zegt hier wel een bakje thee drinken onder den burgerstand...

   - WNT bak kopje; in de volkstaal van verschillende streken

   - WBD III.2.1:l86 - bakske kopje; ook genoemd: kom, kumke of tas

   - WBD III.2.3:40 bakske - de maaltijd in de namiddag (de warme maaltijd werd vaak gebruikt na het middaguur; de broodmaaltijd aan het eind van de middag (werkdag)) werd vaak aangeduid als koffiedrinken
   ► tas

4. 4. grap

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant; NTC, 2-11-1929-11-2 - Den burgemister hee ne schoonen bak utgehold.

   - WBD III.3.1:249 bak - grap

5. 5. bak - doosvormig voorwerp

   - WBD II:601 bak weekbak; soort spoelbak in een looierij.
6. zelfstandig naamwoord

   2. zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van bak bakje; kopje koffie - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1987-02-13 - Luste ôôk n bekske leut... koffie lut... - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1958-02-01 - Zon bekske doe deugd

   - Piet van Beers; With Love; Unne mooien open dag, 1982-1987 t Vrouwvolk vat n bekske thee

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; De stinpöst, 2009 - Vier ons vèrse worst èn peeje../ doet er mar wè jèùne bij./ n Bèkske zult n half pond kaoje/ èn tweej schèève balkenbrei.

treuren de etymologie is onbekend

1. naam

   bekwaam; in staat (tot iets); nuchter; rijp (volgroeid)

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 [gehoord van een volkstuinder] Munne rooie kôôl groeit de buurt in, munne spinaozie stao vol ruigt en mun peekes zèn nog nie bekwaom.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ge zèèt nòg nie bekwaom om meej de gèèt nòr den bok te gaon

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-09-18 - Mun peekes zèn nog nie bekwaom... [ongetwijfeld met een ondertoon die symbolisch is voor voortplanting]

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Alleen mistetèèd zèèk niemer bekwaom om nòr et twidde keffeej te gaon.

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bekwaom - bekwaam, in staat

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 bekwaam, bekwaom deskundig; rijp, genoeg gegroeid om voor een bepaald doel gebruikt te worden (gegeten, geslacht of gedekt)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bekwaam, in staat, geschikt.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bekwaam, veur alles bekwaam zijn - zeer te mistrouwen zijn; geschikt om verkocht, geslacht, geplukt, geoogst enzovoorts te worden.

   - WBD III.1.2:182 - bekwaam - gezond

   - WBD III.2.2:46 bekwaam - meerderjarig

   - WBD - geslachtsrijp (van koeien)

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

bekwijken, beroepen, beschreeuwen bekwèèke - bekwêek - bekweeke in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; gij/hij bekwèkt

belasting

belatafeld, bedonderd

voor de gek houden

bijlappen, bijbetalen

welja

1. zelfstandig naamwoord

   biljarttafel; verbastering van Frans billard

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - biljert

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Drik Heeren heej en biljèrt

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - Jè jè, t biljert is nie wèrm, de ballen zèn nie rond, de keu is te glad

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 20 - De Nilles ha drie weeke lang / Geoefend op t beljèrt.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1969-05-09 t biljèrt is nie wèèrum... munne pommeraans frotst...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden, 1982-01-15 - Biljèrten is toch en schôon spel... Mar ge wordt er wel zat van...

   - WBD II:898 - biljartlaoke/biljèrtlaoke - biljartlaken.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - biljèrt - biljart
2. zelfstandig naamwoord

   biljart

biljart spelen

steenklaver

1. werkwoord

   bellen; afscheiding geven uit de schede (van koeien)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bellen (van koeien gezegd)

   - WBD - (van een koe) afscheiding geven uit de schede

2. Bloemen van de bellenboom - fuchsia hybrida

fuchsia (fuchsia hybrida)

wel nee!

ballon

1. naam

   Belgisch; België; Belg 1.1 zelfstandig naamwoord; België, soms onzijdig

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-21 - Ze stonden er daor in t Bels van te kèken...

   - Interview met Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Ik weet goed, vroeger hè, we zitten hier dicht in Bèls, èn dan gebeurde nòg wèlles dègge smòkkelaars had

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - De pestoor Zinnicq Bergmann isser van gestörreve. De köster, die isser toen nòr Bèls toe gevlucht èn de schilder Mutsers (Mutsaers), hèbbe jaoren in Bèls gezeete. Dus dès nôot nie bekènd gewist!
2. zelfstandig naamwoord

   [Van den Aker doelt op verdachten in de zaak rond de moord op Marietje Kessels in 1900-1902]

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Echte kenderköpkes waren et, ingevoerd vanöt den Bels.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Radiodistributie wel te verstaon, waor ge drie zenders op kost krèège, Hilversum 1 en 2 en den Bels.

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dè koop ik in bij n aaw maot van mèn öt Bels.

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - Kèkte göllie ôot nòr den Bèls [de Belgische televisiezender]?

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-21 - Neffen ons wont nen Bels...

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Vlòmse gaaj, 2011 - Der wont sins kòrt enen allòchtoon in onze tèün./ Ze zègge, tis femielie van de kraaj./ Hij heej gineens en paspoort òf en staates./ Èn al et voedsel dèttie it, dè krèègt ie graates./ Van hèrkomst enen Bèls, die Vlòmse gaaj.
   ► Klik

   ► K lik hier om dit bestand te beluisteren
3. naam

   1.3. zelfstandig naamwoord; een Belgisch trekpaard

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Apart in un waai stond hier en daor ene bels of zô ge wilt den brèùne, die et mar moes zien te trèkke, brééd op vier pilèère van pôote meej van die flosse, die over zen hoeve vielen as gerdène. Zon pèrd stond aaltij te drôome, meej êene pôot opgetrokke.

   - WBD - bèls (Hasselt) - zwaar paard, ook bónk genoemd, of zwaore

4. Het Bèls lijntje

   - Ed Schilders; WTT 2019 - Bèls lijntje. De spoorlijn die Tilburg en Turnhout verbond met tussenstations in Riel, Alphen, Baarle-Nassau, Baarle-Nassau Grens en Weelde. In gebruik genomen in 1867; in 1934 werd het vervoer van reizigers gestaakt, in 1973 het transport van goederen. In 1987 opgebroken. Op het tracé is in 1990 een fietspad aangelegd.

5. Einde van het fietspad Bèls Lijntje bij centraal station Tilburg. Foto CuBra 2019.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant , 1929-11-21 - Hij leest aaltij nog Belze kraanten...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 09 25 - Wij kèken in de tussentèd / Wel naor d'n Belze zender. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 20 - D'r ís òòt unne tèd gewist / Dègge mee èène gulde / In ieder Belze staminee / Gewoon vur kòning spulde.

   - Bèlze steen, 1928

6. Nieuwe Tilburgsche Courant 22-6-1928

   - Ook Bèlze kaaje:

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Want nèt as hier vruuger de Bredòssewèg... dè was, dè was mar ene grôote kaajewèg want der laage van die grôote Bèlze kaaje laage derin
   ► Klik

   ► K lik hier voor audiofragment

7. 2.1. Bèls spoor in plaats van Bèls lijntje

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 27, 06-02-1965 - Het Bels spoor is er mar 'n bisje (beestje) bij. Het is de nog bestaande spoorlijn, die via Riel en Alphen naar Baarle-Nassau loopt en van daar aansluit op het Belgische spoorwegnet. Men kan de aangehaalde uitdrukking gebruiken als bv. iemand iets groots toont en men op een ironische manier zijn instemming betuigt, die echter - juist door de ironie - wel eens niet-instemming kan zijn.

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 93, 07-01-1969 - Een Tilburgse moeder stond tegen een kennis de lof van haar kind te zingen. Uit haar mond noteerden wij: "'t Is 'n gaawske, een rat is er mar 'n bisje (beestje) bij". Zij bedoelde dat het om een vlug kind ging, zó rap, dat men het zelfs nog niet met een rat kon vergelijken. De niet geringe mate van overdrijving in het beeld werkt hier komisch, doch degenen die de hyperbool gebruiken, blijken zich hiervan niet bewust. Dat "beestje" als instrument tot overdrijving hebben we vroeger hier al eens eerder ontmoet. Het betrof toen een vergelijking, waarin gezegd werd: "'t Bels spoor is er mar 'n bisje bij".
8. zelfstandig naamwoord

   Nieuwe Tilurgsche Courant 7-12-1940 3. Tilburgse bijnamen

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et Bèlske - Jantje van Halsteren

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den Bèls - De Zwart

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et Bèls boerke - Aug. Daems

   - WNT bels; verbastering van Frans belge - 1. spreektaal; 2. Belgisch trekpaard

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - belg bèls; soms in volksmond bèls, bèlze

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - Bels - Belg; Bels(ch) Belgisch; de Belze vlag

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - Bèls - België, Belg, Belgisch

1. zelfstandig naamwoord

   mannelijk/vrouwelijk maar ook aangetroffen als onzijdig bijl

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - t Bijl staot er om zoo te zeggen al tegenaon.

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - Het volksgebruik verandert op verscheidene plaatsen de geslachten der naamwoorden; het bijl.
   ► hakbèèl
2. zelfstandig naamwoord

   bijltje

   - WBD II.2731 - béltje - handbijl

   - WBD III.2.1:250 bijltje - bepaald hakmesje; ook kapbijltje
   

1. naam

   Belgisch; België; Belg 1.1 zelfstandig naamwoord; België, soms onzijdig

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-21 - Ze stonden er daor in t Bels van te kèken...

   - Interview met Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Ik weet goed, vroeger hè, we zitten hier dicht in Bèls, èn dan gebeurde nòg wèlles dègge smòkkelaars had

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - De pestoor Zinnicq Bergmann isser van gestörreve. De köster, die isser toen nòr Bèls toe gevlucht èn de schilder Mutsers (Mutsaers), hèbbe jaoren in Bèls gezeete. Dus dès nôot nie bekènd gewist!
2. zelfstandig naamwoord

   [Van den Aker doelt op verdachten in de zaak rond de moord op Marietje Kessels in 1900-1902]

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Echte kenderköpkes waren et, ingevoerd vanöt den Bels.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Radiodistributie wel te verstaon, waor ge drie zenders op kost krèège, Hilversum 1 en 2 en den Bels.

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dè koop ik in bij n aaw maot van mèn öt Bels.

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - Kèkte göllie ôot nòr den Bèls [de Belgische televisiezender]?

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-21 - Neffen ons wont nen Bels...

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Vlòmse gaaj, 2011 - Der wont sins kòrt enen allòchtoon in onze tèün./ Ze zègge, tis femielie van de kraaj./ Hij heej gineens en paspoort òf en staates./ Èn al et voedsel dèttie it, dè krèègt ie graates./ Van hèrkomst enen Bèls, die Vlòmse gaaj.
   ► Klik

   ► K lik hier om dit bestand te beluisteren
3. naam

   1.3. zelfstandig naamwoord; een Belgisch trekpaard

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Apart in un waai stond hier en daor ene bels of zô ge wilt den brèùne, die et mar moes zien te trèkke, brééd op vier pilèère van pôote meej van die flosse, die over zen hoeve vielen as gerdène. Zon pèrd stond aaltij te drôome, meej êene pôot opgetrokke.

   - WBD - bèls (Hasselt) - zwaar paard, ook bónk genoemd, of zwaore

4. Het Bèls lijntje

   - Ed Schilders; WTT 2019 - Bèls lijntje. De spoorlijn die Tilburg en Turnhout verbond met tussenstations in Riel, Alphen, Baarle-Nassau, Baarle-Nassau Grens en Weelde. In gebruik genomen in 1867; in 1934 werd het vervoer van reizigers gestaakt, in 1973 het transport van goederen. In 1987 opgebroken. Op het tracé is in 1990 een fietspad aangelegd.

5. Einde van het fietspad Bèls Lijntje bij centraal station Tilburg. Foto CuBra 2019.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant aflevering 6; Nieuwe Tilburgsche Courant , 1929-11-21 - Hij leest aaltij nog Belze kraanten...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 09 25 - Wij kèken in de tussentèd / Wel naor d'n Belze zender. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 01 20 - D'r ís òòt unne tèd gewist / Dègge mee èène gulde / In ieder Belze staminee / Gewoon vur kòning spulde.

   - Bèlze steen, 1928

6. Nieuwe Tilburgsche Courant 22-6-1928

   - Ook Bèlze kaaje:

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Want nèt as hier vruuger de Bredòssewèg... dè was, dè was mar ene grôote kaajewèg want der laage van die grôote Bèlze kaaje laage derin
   ► Klik

   ► K lik hier voor audiofragment

7. 2.1. Bèls spoor in plaats van Bèls lijntje

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 27, 06-02-1965 - Het Bels spoor is er mar 'n bisje (beestje) bij. Het is de nog bestaande spoorlijn, die via Riel en Alphen naar Baarle-Nassau loopt en van daar aansluit op het Belgische spoorwegnet. Men kan de aangehaalde uitdrukking gebruiken als bv. iemand iets groots toont en men op een ironische manier zijn instemming betuigt, die echter - juist door de ironie - wel eens niet-instemming kan zijn.

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 93, 07-01-1969 - Een Tilburgse moeder stond tegen een kennis de lof van haar kind te zingen. Uit haar mond noteerden wij: "'t Is 'n gaawske, een rat is er mar 'n bisje (beestje) bij". Zij bedoelde dat het om een vlug kind ging, zó rap, dat men het zelfs nog niet met een rat kon vergelijken. De niet geringe mate van overdrijving in het beeld werkt hier komisch, doch degenen die de hyperbool gebruiken, blijken zich hiervan niet bewust. Dat "beestje" als instrument tot overdrijving hebben we vroeger hier al eens eerder ontmoet. Het betrof toen een vergelijking, waarin gezegd werd: "'t Bels spoor is er mar 'n bisje bij".
8. zelfstandig naamwoord

   Nieuwe Tilurgsche Courant 7-12-1940 3. Tilburgse bijnamen

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et Bèlske - Jantje van Halsteren

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den Bèls - De Zwart

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - et Bèls boerke - Aug. Daems

   - WNT bels; verbastering van Frans belge - 1. spreektaal; 2. Belgisch trekpaard

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - belg bèls; soms in volksmond bèls, bèlze

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - Bels - Belg; Bels(ch) Belgisch; de Belze vlag

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - Bèls - België, Belg, Belgisch

bemesten Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2016 - Dörom ginge wij ok höskesmis haole, zimme vruuger, öt weejseejs haole int stad. Höskesmis om de weilande èn alles te bemisse èn as we gruun moese zaaje!

loshangen, bengelen, bungelen

1. werkwoord

   bemoeien

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Èn netuurlek kwaam Tieske van Gèèrven zenèège der teegenaon bemoeie.

2. Trottoirtegels met opgespoten tekst in een bushalte op de Heuvelring. Waarschijnlijk een tekst ter promotie van de fabrikant. Foto: CuBra 2018

ben je

1. zelfstandig naamwoord

   band, bandje 1. fietsband Tekening: - Cees Robben; uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Jè jè, ge kunt zo nog al wè laoie op in fiets as de bendjes mar hard staon

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Dur waar slèècht òn baande te koome (in de oorlog)

2. 2. termen uit de industrie en ambachten

   - WBD II:997 - ónderbaand onderband; touw van een dradenkruis

   - WBD II:1000 - ónderbaand - vitskoord; ook: flèsroejlus

   - WBD II:1050 - lóssem baand - losse band; dubieuze aanduiding voor schie, bij breuk van het inslaggaren

   - WBD II:2765 - vurbaant - naafband (buitenzijde)

   - WBD II:2766 - aachterbaant - naafband (binnenzijde)

   - WBD II:2766 - spêêgbaande - naafband (aan weerszijden van de spaakgaten)

   - WBD II:2868 baande - banden (voor kuipen en vaten)

   - WBD II:2868 - rêêpe - idem

   - WBD II:2907 - hawtere(n) baant - houten band (voor een vat)

   - WBD II:2868 - baant - (kuip)band

3. 3. anatomie (dieren)

   - WBD - baande - spieren tussen de staart en het kruis van de koe, ook genoemd plaote

4. 4. lopende band

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 68 07 17 - We zèn twee weke van dn baand. [Twee weken vakantie]

5. 4. overige betekenissen

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Netuurluk moes ik nog wel meejhelpe kraante vouwen en der un bendje meej naom en adres om heene plekke.

   - WBD III.3.3.111 - baand - bandelier van de suisse

   - WBD III.1.3:134 - gatbanden - korte linten van een schort

1. bijwoord

   beneden

   - Cees Robben; Prent van de week - deugskes zeejig naor beneej... (19550827)

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - BENEDEN - bijwoord en voorzetsel
2. naam

   b eneujd waarschijnlijk uit 'benodigd' iets nodig hebben

   - Een roestpraatje (Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867) - Ons Drieske is er mar daonig meê beneuid [namelijk een fatsoenlijke boezeroen]

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 bijvoeglijk naamwoord, benood, verlegen om, behoefte hebbende aan.

3. Bordje op een rustbank aan het Wilhelminakanaal; Tilburg-Noord, Foto: CuBra 2018

1. bijwoord

   beneden

   - Cees Robben; Prent van de week - deugskes zeejig naor beneej... (19550827)

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen (1936) - BENEDEN - bijwoord en voorzetsel
2. naam

   b eneujd waarschijnlijk uit 'benodigd' iets nodig hebben

   - Een roestpraatje (Weekblad van Tilburg, 5 oktober 1867) - Ons Drieske is er mar daonig meê beneuid [namelijk een fatsoenlijke boezeroen]

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 bijvoeglijk naamwoord, benood, verlegen om, behoefte hebbende aan.

3. Bordje op een rustbank aan het Wilhelminakanaal; Tilburg-Noord, Foto: CuBra 2018

bankje meestal geschreven als bènkske

bennetje, mandje

benieuwd

benieuwd

benieuwd

bepalen, vaststellen bepaole - bepòlde - bepòld ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij bepòlt

bijperen, afranselen, afslaan

bepaald

beramen

barbier

plank, schot (van een kruiwagen)

Breda

Breda's, uit Breda

Bredaseweg in Tilburg

bereiken berèèke - berèkte - berèkt ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; gij/hij berèkt

buurt in Tilburg; (de) Berkdijk ook uitgebreid tot de straatnaam aldaar; Bèrndè(è)ksetraot

narigheid meervoud beroerdegheeje

bureau, kantoor; meer in het bijzonder het voormalige politiebureau van Tilburg aan de Bisschop Zwijsenstraat

1. zelfstandig naamwoord

   bureau, kantoor; meer in het bijzonder het voormalige politiebureau van Tilburg aan de Bisschop Zwijsenstraat

   ► boove
2. zelfstandig naamwoord

   bureau; in het bijzonder het politiebureau

barbier

buurt in Tilburg; (de) Berkdijk ook uitgebreid tot de straatnaam aldaar; Bèrndè(è)ksetraot

capucijn; kloosterorde binnen de franciscanen waarvan de paters blootsvoets op sandalen lopen

barrevoets; ook: kaal

barst, scheur

bersten

Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

massa, boel, hoop

beschadigen, schenden; waarschijnlijk onder invloed van schandaal

1. werkwoord

   bescheiden, in de betekenis beslissen

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven; 1958-05-24 - Dè laoten we God.. en/ Dn mölder beschaaijen [uitdrukking om te zeggen dat het antwoord op een vraag moeilijk of niet te geven is]

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - dè zumme Gòd en de mölder mar laote beschaaje - daar zullen we maar niet over redetwisten

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - overeenkomen, vaststellen

2. In Tilburg ook gebruikt in verkorte vorm: schaaje

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 9, 1964-07-18 - Wantrouwen vindt men ook in "Dè zullen we den duvel en de mulder mar laten schaaien, die schaaien zo veul", waarbij op de eerste plaats de suggestie wordt gewekt, dat de molenaar nogal relatie met de duivel heeft. De uitdrukking wordt in het algemeen gebezigd als men bedoelt aan te geven, dat men een zaak op zijn beloop moet laten - er zich niet in moet verdiepen. Op de achtergrond zou men echter de hatelijkheid ten opzichte van de mulder kunnen zien, doordat hij meel voor zichzelf van het bezit van een ander "afscheidt". Een indruk van kleinzieligheid geven de gezegden wel en zucht tot kwaadsprekerij zal de uitvinders ervan vermoedelijk niet vreemd zijn geweest.

   - Pierre van Beek; Nieuwsblad van het Zuiden, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 23, 1965-01-02 - Kunnen we ergens geen uitspraak over doen, dan wordt er wel gezegd: "Dè kan alleen God en de mölder (molenaar) schaaien" (beslissen) of: "Laat dè God en de mölder mar schaaien!". Dit soms nog met de toevoeging: "Die schaaien zoveul". (...) het woord "schaaien" [heeft] dan twee betekenissen in één, te weten "beslissen" en "scheiden". Alleen in de eerste is het typisch gewestelijk en vooral ook Tilburgs.

   - WBD III.1.4: 49 - bescheiden - beslissen

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - beschaaje - bedingen, afspreken
3. naam

   Elders in Brabant niet met aa-klank maar met scherpe e of ei-klank

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 - bescheiden (beschèèje) - bedingen, als voorwaarde stellen, als toegift eisen

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 beschèèje - bescheiden, bedingen

   - Lex Reelick, Bosch woordenboek 1993 en 2002 - bescheije (vooral voltooid deelwoord bescheeje) - vastgelegd, bedongen

   - WNT - bepalen, vaststellen; soms ook bedingen; iemand iets toewijzen, toedeelen

4. bescheiden

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Dè-s ginnen onbeschaaje meens

beschadigen

beschadigen

beschermen

1. naam

   bescheten, ongewenst zwanger

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - der bescheete ötzien - er beroerd uitzien

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Der wier ons nôot niks gezeej! Ons moeder heej nôot niks teege mèn gezeej! Nôot! Jè, hadde bescheete òngekoome, jè, dan hadde ze... dan wast vurbij hè! Klik hier voor audiofragment

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1984-06-29 - [moeder tegen dochter] Ben mar blij degge nie bescheeten zeed thuisgekoome...

   - WNT - bescheeten - smerig, niet fraai, niet oprecht gemeend

2. Nieuwe Tilburgsche Coourant 27 juli 1944

beschuit

bijschieten, opschieten bèschiete - schôot bij - bijgeschoote

beschiete - beschôot - beschoote iets betekenen, van belang zijn (gewoonlijk negatief gebruikt)

beschaamd

beschuit

inhouden, inhebben; van belang zijn beschrèève - beschrêef - beschreeve; geen vocaalkrimping

mesjogge

1. zelfstandig naamwoord

   1.deeg voor pannenkoeken

   - WBD III.2.3:225 beslag - pannenkoekendeeg

2. 2. beroerte

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - beslag - beroerte

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - n licht beslag

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - beslag - beroerte

   - WBD III.1.2:314 beslag - hartinfarct

   - WNT beslag - slag, en wel in de bepaalde toepassing van beroerte (hoogduits schlag); gewestelijk, met name in het Overbetuwsch, en, wat Zuid-Nederland betreft, vooral in Brabant.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - beroerte

3. 3. In de bakkerij: aangemengd meel om te bakken

   - WBD - beslagkèùp beslagkuip; kuip waarin moutmeel en water werden gemengd, in de brouwerij

4. 4. In de brouwerij

   - WBD - beslag beslag; mengsel van moutmeel en water in de beslagkuip, in de brouwerij

   - WBD - beslagkèùp beslagkuip; kuip waarin moutmeel en water worden gemengd, in de brouwerij

   - WBD - beslagpomp wortpomp; pomp die, als dat niet gebeurt door hoogteverschil, gebruikt wordt om wort van de lekbak naar de wortketel te transporteren

5. 5. Andere betekenissen

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - het gezamenlijke koperwerk waarmee schoonheidshalve het paardetuig is bezet.

beslaan beslaon besloeg - beslaoge

1. werkwoord

   overeenkomst vertonen met; uiterlijk lijken op niet anders opgetekend dan als infinitief en tweede of derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd

   - Ed Schilders; WTT 2012 - Dit beslèèchte is dus niet het beslechten in de zin van beslissen zoals Pierre van Beek vermoedde, zie onder, maar is een verbastering van slachten (zie WNT hieronder).

   - Informant Toine Raaijmakers - lijken op

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - beslaichten - hij beslaicht die of die (hij gelijkt die)

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1979-09-14 - Gij beslèècht men wel, maotje....

   - Cursus in Tilburgs; rubriek met dialectische uitspraken in weekblad Groot Tilburg; datum onbekend (tussen 1939 en 1946) - Hij beslègt hùlje vadder

   - WBD III.4.4:301 beslachten - gelijken

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 beslechten beslèèchte; geslachten, lijken op, iets met iemand gemeen hebben. Slaat niet altijd op familietrekken, hiervoor is aorden nor gebruikelijk; dan zulde gééj den aandere beslèèchte - dan zul je wel lijken op iemand die ... [dan volgt het voorbeeld]

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - beslaachten - beslachten, (ge)lijken op

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - beslèèchte - lijken op

   - WNT - slachten - van den stam van slaan slachten [...] Thans nog slechts gewestelijk. Met betrekking tot een gelijkenis of overeenkomst in het algemeen of in niet genoemde opzichten.

2. overdrachtelijk

   - Informant Toine Raaijmakers - Tegen een kleinzerige Ge beslèècht de vètte osse wèl; die vuulen et ók ooveral.

3. overdrachtelijk - Rommelèère vink

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 117; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-06-05 - Als iemand niet veel praat, doch maar stil zit te luisteren en te denken, klinkt het Hij beslecht Rommelère vink, die docht dr deuntje. Rommelaar had namelijk een vink, die niet zong, en als men daarover een aanmerking maakte, zeide hij: Die denkt zn deuntje.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 3; Nieuwe Tilburgse Courant, 1950-02-18 - En hebt u nooit gehoord Hij beslècht Rommelère vink; die docht d'r deuntje! Men zegt dit als iemand niet veel praat doch maar stil voor zich uit zit te denken. Rommelaar was een veugeltjesprutter, die een vink had, welke niet zong. Maakte men daar aanmerking op dan luidde steevast zijn slagvaardig antwoord Die denkt dr deuntje!
4. werkwoord

   overdrachtelijk Leytens vink

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 4, Nieuwsblad van het Zuiden, 1964-05-27 - We hebben nog een vink onder onze notities met de uitdrukking Hij beslècht Leytens vink, hij leert achteruit!, wat o.a. gezegd wordt wanneer iemand dingen slechter doet dan hij ze voorheen deed. Beslècht vinden we een mooi Tilburgs woord. De onbepaalde wijs hiervan moet zijn beslechten. Het curieuze is, dat het werkwoord beslechten in het Algemeen Beschaafd Nederlands wel bestaat, maar in een geheel andere betekenis dan waarin het, in vervoegde vorm, in het zinnetje over de vink van Rommelaar gebruikt wordt. In het Algemeen Beschaafd betekent het beslissen. Zo wordt bv. een pleit beslecht. In Tilburg heeft het echter ook de waarde van gelijken op of overeenkomen met. Van Dale's groot woordenboek der Nederlandse taal kent het in de Tilburgse betekenis niet.

bezuren, opdraaien voor alleen de infinitief komt voor, meestal gepaard met moete

deel, part

druk bezig zijn

het Franse 'besogne'

best superlatief van goed in het Tilburgs is bist meer gangbaar

bestaan bestaon - beston(d) - bestaon

besteden

benaming voor broodsoort of koek Ed Schilders; WTT 2012 samenhang

van bestellen, op zijn plaats zijn, komen, brengen

1. werkwoord

   roemen, prijzen, pochen op bestèùte - bestôot - bestôote vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij bestöt

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - Ze bestöt der dòchter vusteveul. - Ze roemt haar dochter veel te veel.

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - hij wier nog bestooten ook - geloofd, geprezen

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Bestuite doe ons vrouw mèn nie gemak want dan wor ik overmoedig zeese...

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; Mn bruurke, 1941 - Boerkens uit den buiten,/ heerkens van et laand/ zullen ons bestuiten/ om den aawen traant.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-04-14 - [dirigent over een stem in zijn zangkoor...] Anna Nuyten (...) daor kossie nie van stuiten...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1974-10-11 - Ik heb n goei vrouw... En ik bestuit ze overal...

   - Stadsnieuws; dialectrubriek, 2005-10-08 - Ge moet et nie zo bestèùte, daor wòrt ie mar grotseg van - Je moet hem niet zo (overdreven) prijzen; daar wordt hij maar verwaand van

   - WBD III.1.4:429 - bestuiten, stuiten prijzen, loven

   - WBD III.1.4:193 - bestuiten - zijn tevredenheid betuigen

   - WNT bestuiten - iemand of iets ophemelen, prijzen, gunstig er over spreken (in zuidelijke gewesten).

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bestùite - prijzen, loven

   - K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 bestuiten - prijzen, loven van iets of iemand goedspreken.

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 bestuiten; iemand bestuiten - voordeelig van iemand spreken.

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bestèùte(n) bestuiten; prijzen, loven

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bestuiten - bestoefen, grootelijks loven en prijzen, voordelig van iemand of iets spreken.

   - Hans Heestermans; Witte nog?, 1988-1994 bestèùte

2. In de bijzondere betekenis: naar het varken komen kijken (vlak voor of kort na de slacht) om het te prijzen

   ► Zie dossier bestuiten

betalen; afleiding van geldstuk stuiver

verwennen, behagen bestrèùve - bestrèùfde - bestrèùfd geen vocaalkrimping

1. werkwoord

   betalen betaole - betòlde - betòld vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij betòlt.

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - dan betaol ik den dòkter; belasting betaole; metêen betaole

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - betold

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - dè betòlt ie öt zen visjeszèkske

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ook: petaole
2. werkwoord
   - Henk van Rijen (1998): betalen
3. zelfstandig naamwoord

   petat frut, petatte frut patatfriet

   - Blomkôole meej petatte frut... (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Smaokeluk)

1. werkwoord

   betamen

   - Willems; Dialectenquête, 1887 - betaome - betòmde - betòmd

2. ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping; et betòmt

bijtijds

betekenen

betelen, veldvruchten telen, bebouwen van grond beteule - betulde betuld ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij betult

1. zelfstandig naamwoord

   lage laars, laarsje; uit Frans bottine, laarsje o ok meervoud petienesen

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-27 - 1940-02-17 - Trien, poetst mn bottines...

   - WBD III.1.3:219 bottine - hoge schoen met elastische tussenstukken

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 pettin bottine
   

2. Voor het woordbegin vergelijk Landheer; petienen - ouderwetse schoenen die van boven met een klep sloten

1. zelfstandig naamwoord

   lage laars, laarsje; uit Frans bottine, laarsje o ok meervoud petienesen

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-27 - 1940-02-17 - Trien, poetst mn bottines...

   - WBD III.1.3:219 bottine - hoge schoen met elastische tussenstukken

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 pettin bottine
   

2. Voor het woordbegin vergelijk Landheer; petienen - ouderwetse schoenen die van boven met een klep sloten

zijn gang laten gaan vrijwel uitsluitend als infinitief gebruikt in de uitdrukking iemand of iets laten betijen

bij de hand

bijt hij je - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1955-05-28 - [Naar aanleiding van een Britse dag in Tilburg] Engelsman vraagt aan Tilburger met een hond: Does he like meat fadder? Tilburger: Jè, Jèss.. en subiet bètjoeoe...

betwijfelen betwèffele - betwèffelde betwèffeld

buigen bèùge - bôog gebooge in tegenwoordige tijd geen vocaalkrimping

baan waarop de beugelsport bedreven wordt

de beugelsport beoefenen

buik, dikke buik

buikloop

navel

1. naam

   buikzoet; overrijp, beurs; gezegd van vruchten en met name van peren; soms ook rot en wormstekig

   ► bökzuut
2. zelfstandig naamwoord
   - Voorbeeld op systeemkaart Sterenborg - bökzuute pèère

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - buikzuut - gebutst of gestooten fruit of fruit dat te lang gelegen heeft

   - Cees Robben; Prent van de week - Prent van de week 15 september 1956; de tekst is een verwijzing naar de buikpijn die overrijpe peren kunnen veroorzaken, waardoor het eten ervan laxerend kan werken.

   - Cees Robben; Prent van de week - Prent van de week 9 oktober 1981; marktkoopman probeert inferieure appels aan de vrouw te brengen

   - WBD III.2.3:157/158 - buikzoet, buikziek overrijp, melig

   - WBD III.2.3:160 buikzoet - blutsen

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 bökzuut buikzoet, overrijp, beurs (van fruit gezegd)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - buikziek beursch; buikzieke pèren.

3. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

1. zelfstandig naamwoord

   papieren zak, buil

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - hij leest de bèùle van Brónsgist - hij weet van niks [want die bèùle waren onbedrukt]

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 4; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-02 - Zède getrouwd dan wordt dè netuurlijk n moeilijker geval mar dr is toch ôk wel n mouw on te paassen. Ge brengt [van de kermis] vur oe vernomste helft van oe trouwbuukske bij zon gelegenheid nen buil stroopmoppen of n paor kwattas mee; dè is n veul beter remedie tegen onweer as nen bliksemafleijer: de bui drijft over zonder dè-get rommelen heurt!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 1; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-09 - ...mn stukske, dèk mee n nuuw pen op nen schoonen gladgestreken buil geschreven hô...

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 [In de tabakswinkel wordt een zak tabak achterover gedrukt] Mar dan laag der n bèùl tabak of tien, mar dan han ze wèl zolang gewèrkt dètter êene op der voete laag die vur de tonbank ston... Èn dan, hè, nie bij Susse mar bij die jonges dan, hè. Èn dan ten liste begonne ze zowè te stoeje èn dus zètte ze de deur oope èn dan schuptenie dieje bèùl tabak nòr bèùte!

   - H. Mandos & M. Mandos-van de Pol; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend in Tilburg 1966 - De buil van De Gruyter lezen. Het zakje van De Gruyter lezen. 1. Een sufferd zijn; 2. erg geleerd doen maar weinig weten; 3. oud nieuws vertellen. (Vroeger vouwde men de builen van krantenpapier.) Varianten: ipv De Gruyter: Hettema, Ebben, Bronsgeest; ipv buil: tabaksbuil; ... aan de binnenkant lezen; De kolenbak gelezen hebben.
   

2. Ferry van de Zaande-sticker -2013

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - meer bèùl as tebak (gezegd van iemand die verwaand is)

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Zullie wogen et dan aaf en deeje et in un papieren böltje.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Bekaant alles moes in enne bèùl geschept worre en afgewogen.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Onze vadder meej enne grôote bèùl vol snoep vur de thösblèèvers

   - Tony Ansems; cd Tilburgse Liekes American Style 2; Drie koningen, 2009 - We zongen en we kwamen thuis/ Meej ene hele buil meej snoep...

   - Tony Ansems; cd Tilburgse Liekes American Style 2; t Willeminapark, 2009 t Laag vol meej papier, en peukies/ En halve böltjes friet...

   - WBD III.1.2:376 buil - bloeduitstorting

   - WBD III.1.2:376 bult - buil

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - buidel ... zelfs gebruikt men het alhier wel voor een papieren zakje

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bùil - papieren zak

beul

bomen (textielindustrie) verleden tijd bumde; ook vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: bumt

bomer

loon; het bedrag dat een arbeider gebeurd heeft

in ontvangst nemen beure - beurde - gebeurd (geen vocaalkrimping)

bij woord buis; dronken

1. zelfstandig naamwoord

   buitenverblijf, buitenaf; de buitenkant van een woning (stoep, ramen, tuintje)

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - gòmme nòr den bèùte? - gaan we naar het buiten/landgoed?

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - doede gij den bèùte, dan waas ik swèls aaf.

2. Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 buiten; hij is van den buiten - ... van het platteland; op den buiten wonen op een buitengoed...

3. bijwoord

   buiten

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - hij is op den bööte - hij is op het land; hij is op zenen bööte - hij is op zijn landgoed

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - den bööte doen - de buitenboel schoonmaken

   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 1994 - de waas hangt nog bèùte

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - buite (ui als in Frans Meuse, fleuve)

de laan uitsturen, naar buiten werken, hardhandig verwijderen

buitenbuiks; overdadig; zoveel eten dat de buik opzwelt en last bezorgt

buitenzetten (van personen) bèùterêepe - ripte bèùte bèùtegeript (scheidbaar) met vocaalkrimping, ook in de tegenwoordige tijd; hij ript bèùte

buitenshuis

buitenwijker, namelijk een politiefunctionaris of veldwachter

buitenwever, thuiswever

veel en smakelijk eten, schrokken bèùze - bèùsde - gebèùsd (geen vocaalkrimping)

buizerd; roofvogelsoort (buteo)

bevangen, beklemmen; benauwen van de adem of de borst

bevaarbaar

bevelen

bijvoorbeeld

bijvoorbeeld

bewaken bewaoke - bewòkte bewòkt; ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping

bewaren

bewegen

beweren

bewijzen

bezèèke - bezêek bezeeke; met vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: bezèkt

bezijden, naast

goeiendag, bonjour uit Frans bonjour met gereduceerde vocaal; lange oe

uitgaander, feestvierder

bezig zijn, in beweging zijn

beslommering(en)

veel met kleine kinderen optrekken bezoelieje - bezoeliede - bezoelied

beslommering(en)

gedoe, zorgen; uit Frans besogne

bezorgd

bijzonder

bezoek

bezoeken bezuuke bezòcht bezòcht; korte uu

gevaarte, karwei, drukte

bezweet vocaalkrimping

1. werkwoord

   1. bidden, een gebed doen; smeken bidde baad gebeeje bidde bidde - gebid

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bidde - baad - gebeeje (ook zwak)

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven 1960-11-11 - En ik baad meej...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 05 27 - Vur de vruchten van t veld / Hee Jaanske ok gebid / Want hil dn ogst stao vul te dreug / Zò gullie ok wel wit.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 62 05 11 - En agge dan goed hèt gebid / Meugde daor scharren kòòpen. [Nl. op de bedevaart naar Sint Job in Enschot.]

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Zoas ik et as kèènd beleefde, 2007 - En aaw vrouwke in et zwart,/ dè dè van bèùte kos,/ die bidde veur, tien weesgegroeten...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); t Spook; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-03 - En as ik mn aovondgebed nie gebejen ha en mn drie kruiskes nie gemaokt ha veur ik te bed gong, dan hak et er nie leevend afgebraocht.

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2016 - En as dan gewoon et rôozenhuuke afgelôope was, dan wèrd de littanie gebid èn dan moeste op oew knieje. Dan zaate zôo op, op oew knieje op de bank teege de muur òn te kèèke!

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Daor wier wel elke dag veur de school begon gebid.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, 2007 - Allêen bij ons moeder ha dè bidde niks geholpe, ze waar toch dôod gegaon, dus òn de wèèrde van dè gebid twèffelde ik sindsdien allang. Ons moeder ha nie dôod meuge gaon.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, 2007 - en waarde gij wir van die dôodzonde aaf, agge de penitentie, mistal drie Onze Vaders en drie Weesgegroeten gebid hadt.

   - H.A. Sterneberg s.j.; Maonnaacht; Een Busselke Braobaansch, 1932 - Waor bij daag den boer gebeeën/ heej om zegen op den zaoi...

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bidde(n) - bidde gebid; 1. een gebed doen tot God; 2. verzoeken, uitnodigen

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - bidden - bide (bide, gebit)
2. werkwoord

   2. op de uitvaart uitnodigen

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 70-08-14 - Zèède gij ôôk op de kèès gebid [kaas = de maaltijd na de begrafenisplechtigheid]

3. WBD III.3.3:318 - het aanzeggen - rouwbrief

   - WBD III.3.3:323 bidden - op de begrafenis uitnodigen; ook aanzeggen

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bidde - op de uitvaart verzoeken

   - WNT II - ter begraaffenisse te bidden

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bidden - de lieden mondeling op eenen lijkdienst uitnoodigen; ook: te lijk bidden
4. werkwoord

   3. opzitten

   - WBD III.2.1:486 - bidde - opzitten van een hond; ook: schôoje, opzitten, mooi zitten, schoon zitten

bidhuis

1. zelfstandig naamwoord

   gedachtenisprentje, doodsprentje

   - Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, 2004 - liegen as en bidprentje

2. Tijs Dorenbosch - vignet uit De Mus en D'n örgel van Piet Heerkens (1939 & 1938)

1. zelfstandig naamwoord

   bij

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - er kwaam n bieke brommen

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - biejekörf

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Iemker-lieke, 1938:
   

2. M'n biekes zie ik geere gaon van blom toe blom, en aaf en aon toezjoer en toepartoe en vlug de blumkes aaf en weer terug van zoeme zom weerom van blom toe blom.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; feuilleton in 5 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-07-01 - 1939-07-29 - ...en den boer wees naor den bieënstal mee z'n pijpke. Daor heb ik nog veul plezier aon, aon mn bieje. t Is zoo gezellig om in et zunneke neffen den biejenstal te gaon zitte en te luisteren naor al dè gezoem en t ruukt er zoo lekker rondom de körve.

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; De Bie, 1941 - Aon die blommen / hong die bie

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; De bie zit op de blom, 1932 - al is zon bieke nog zo klein, z is krek as d auwe biekes zijn.

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - bie - bij (insect)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bie - bij

   - Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 bij bi, verkleinwoord bi:ke

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bie bij; In samenstellingen gebruikt men altijd bie, nooit bieën; bieboer, biehal, biekaar, biekorf, -man

   - WNT bij; daarnaast bie

imker

1. zelfstandig naamwoord

   biechtstoeltjes

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - muur van den Atteljee, bekend bij vrijende paartjes
2. naam

   Tekening: Kees Koster

   - Toos van Poppel-van Es; e-mail aan WTT, 2011-05-26 - Tussen het spoor en het fratershuis met drukkerij zwijsen liep een straatje Het Fratersgat dat na deze gebouwen afboog naar de Lange Nieuwstraat en dan Fraterstraat heette. Dat Fratersgat liep dus ook door achter het gasfabriek, postkantoor en het St. Annahofje (later De Medeklinker) Dat was een dikke gemetselde muur met mooie nissen in een boogvorm. Dat waren dus de biechtstoelen. En er werd heel wat afgevreeën in de biechtstoelen.

   - Hieronder een foto uit het begin van de jaren zestig met daarop de restanten van De Biechtstuultjes.

3. Boven: een deel van de gasfabriek, begrensd door de Lange Nieuwstraat. De muur van De Biechtstuultjes is dan al geen doorgaand weggetje meer. Onder: de grens van het spoorwegemplacement. Voor details KLIK HIER Afbeelding: Frohawk

1. zelfstandig naamwoord

   biechtstoeltjes

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - muur van den Atteljee, bekend bij vrijende paartjes
2. naam

   Tekening: Kees Koster

   - Toos van Poppel-van Es; e-mail aan WTT, 2011-05-26 - Tussen het spoor en het fratershuis met drukkerij zwijsen liep een straatje Het Fratersgat dat na deze gebouwen afboog naar de Lange Nieuwstraat en dan Fraterstraat heette. Dat Fratersgat liep dus ook door achter het gasfabriek, postkantoor en het St. Annahofje (later De Medeklinker) Dat was een dikke gemetselde muur met mooie nissen in een boogvorm. Dat waren dus de biechtstoelen. En er werd heel wat afgevreeën in de biechtstoelen.

   - Hieronder een foto uit het begin van de jaren zestig met daarop de restanten van De Biechtstuultjes.

3. Boven: een deel van de gasfabriek, begrensd door de Lange Nieuwstraat. De muur van De Biechtstuultjes is dan al geen doorgaand weggetje meer. Onder: de grens van het spoorwegemplacement. Voor details KLIK HIER Afbeelding: Frohawk

koolmees (Parus major)

1. zelfstandig naamwoord

   bij

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - er kwaam n bieke brommen

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - biejekörf

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Iemker-lieke, 1938:
   

2. M'n biekes zie ik geere gaon van blom toe blom, en aaf en aon toezjoer en toepartoe en vlug de blumkes aaf en weer terug van zoeme zom weerom van blom toe blom.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; feuilleton in 5 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-07-01 - 1939-07-29 - ...en den boer wees naor den bieënstal mee z'n pijpke. Daor heb ik nog veul plezier aon, aon mn bieje. t Is zoo gezellig om in et zunneke neffen den biejenstal te gaon zitte en te luisteren naor al dè gezoem en t ruukt er zoo lekker rondom de körve.

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; De Bie, 1941 - Aon die blommen / hong die bie

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; De bie zit op de blom, 1932 - al is zon bieke nog zo klein, z is krek as d auwe biekes zijn.

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - bie - bij (insect)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bie - bij

   - Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 bij bi, verkleinwoord bi:ke

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bie bij; In samenstellingen gebruikt men altijd bie, nooit bieën; bieboer, biehal, biekaar, biekorf, -man

   - WNT bij; daarnaast bie
3. werkwoord

   bieden bieje bôoj / boj - geboje

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bieje - bój/booj - gebóje

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - Der bôoj gin man hogger!

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - der boj gin man hogger

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, 1952 bieje; ik biej, gij/hij biejt, wij bieje bôoj - gebôoje

   - WBD III.3.1:54 bieje - loven en bieje, handelen, handel drijven, sjachelen, aanprijzen

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bie(d)en en bee(d)en - een bod doen op iets

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bieën - bieden - gebooie

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - bieden bie boi - geboje
4. zelfstandig naamwoord

   bojem 1. bodem

   - Informant Toine Raaijmakers - Ruure, vrouw Paones, de sèùker is nòr den bójem gezakt... [tegen iemand die in zijn koffie/thee blijft roeren]

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...mar die boks, daor wilde-n-ie niks van wete, den bojem hing ongeveer toe op zn kuite!

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1955-08-06 - Is dn bôjem daor zô bist...?

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-10-07 - Vlugge vogel (...) die (...) pieren uit den bôjem trekt...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-03-09 - Dn bojjem scheurt open

   - Interview met Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge want ge dòcht akker tweej, drie hèb, dan zit ik op den bojem... èn mènne kastelein, assie oe kènde, dan pofte ie wèl Klik hier voor audiofragment

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 haaw tòch op, hèlleg vat zonder bojem gezegd van iemand die overdreven vroom is

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg; Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 Die pannen van tegesworrig hebben ammel van die dunne bôjems, daor zèn gin goeie pannen te kôop, zizze dan.

   - WBD II:l385 - voeringbójem - voeringbodem (van een pet)

   - WBD II:2832,2863 - bójem, bojem - bodem van de kruiwagen, respectievelijk van een vat

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - bodem bojem

5. 2. perceel bosgrond

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - un höös èn un bojemke - een huis met een stukje grond

   - Oud archief in het Regiomaal Archief Tilburg (GAT R526:176V°, 1736) - Iten een heijbodemke groot een lopensaet ter plaetse in de Schooten, oost de vroente, west de Leij.

   - WBD III.4.4:162 - bodem - oerbank (grondsoort)

bijenkorf

bioscoop

samenstelling uit bioscoop + (broek-)zakken

1. zelfstandig naamwoord

   bij

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - er kwaam n bieke brommen

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - biejekörf

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Iemker-lieke, 1938:
   

2. M'n biekes zie ik geere gaon van blom toe blom, en aaf en aon toezjoer en toepartoe en vlug de blumkes aaf en weer terug van zoeme zom weerom van blom toe blom.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; feuilleton in 5 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-07-01 - 1939-07-29 - ...en den boer wees naor den bieënstal mee z'n pijpke. Daor heb ik nog veul plezier aon, aon mn bieje. t Is zoo gezellig om in et zunneke neffen den biejenstal te gaon zitte en te luisteren naor al dè gezoem en t ruukt er zoo lekker rondom de körve.

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; De Bie, 1941 - Aon die blommen / hong die bie

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; De bie zit op de blom, 1932 - al is zon bieke nog zo klein, z is krek as d auwe biekes zijn.

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - bie - bij (insect)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bie - bij

   - Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 bij bi, verkleinwoord bi:ke

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bie bij; In samenstellingen gebruikt men altijd bie, nooit bieën; bieboer, biehal, biekaar, biekorf, -man

   - WNT bij; daarnaast bie

bijenkorf

bijenhouder

1. zelfstandig naamwoord

   bier

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 117; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-06-05 - Wat een vaatje zuur bier is, zullen de ouwe vrijsters zelf het minst gaarne uitleggen; die zouden mogelijk nog het liefst voor n hipje aangezien worden in de hoop er zoodoende nog een aan den haak te kunnen slaan.

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Jan Viool, 1938:
   

2. Hij fiedelde mar van tierelierelier en zaogde rauw kris-kras en ie dronk 'n stevig pötje bier, as 't geen jenever was. Z'n ooge blonken as van glas en gluurden deur 'n kier...... ze dreven, - as 't geen snevel was, - ze dreven rond in bier!

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, Nieuwsblad van het Zuiden 1971-11-18 - Het kwaadste bier is altijd nog beter dan het beste werk.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, Nieuwsblad van het Zuiden 1966-05-14 - "Het zakt as bruin bier" wordt gezegd in letterlijke en figuurlijke zin van iets dat snel minder wordt. De vergelijking zal wel stammen uit de tijd, dat er nog veel gerstebier gedronken werd en slaat op het snel verdwijnen van de brede schuimrand in het glas.

3. Tekening: - Cees Robben; Prent van de week - uit 3 jaar voetbal concentratie van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - kastelein, tapt ene pòt vant biste bier want onze grotvadder is dood

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1968-01-26 n glas bier zôo grôot as mèèrege hil den dag...

stro-afval

biertje

biest, eerste melk van een kalfkoe

toponiem Biest-Houtakker

1. schrik aanjagen - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-09-09 - Den felle wilde wend/ zôô gromt en bietebaauwt

   - WNT - bietebauw - In toepassing op verschijnselen die vrees aanjagen. Een woord als boeman, bullebak en dergelijke: een spook waarmede kinderen worden bang gemaakt. Men vindt ook bijtebauw, maar het is niet waarschijnlijk dat men hier eene samenstelling met bijten moet aannemen, althans DE BO [1873] geeft bijdebauw, bijbauw, biebauw, pikkebauw: uit enkele dezer vormen kan bijtebauw door volksetymologie zijn ontstaan. Naast bietebauw zijn nog andere vormen aan te wijzen, bijvoorbeeld bieteman, en waarschijnlijk ook bietebeer.

2. Afbeeldingen uit De Engelbewaarder voor de jongere lezertjes , jaargang 59, 1947-48, door Jan Lutz. Derk Bietebauw betovert een bezoeker.

1. naam

   The Beatles

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 06 12 -
   

2. "De Beatels" waren op bezuuk... Wie is er gek? Ons laand was de verleeje week V ur driekwart van de wès " De Beatels" waren op bezuuk Te zien vur hòòge près. Mee haoren as ne jongen aop En jaskes as 'ne kiel En weet ik wè ammol nog meer Kortom echt imbeciel. Mar jè ze beuren 'r ok veur En echt zon bietje nie Dus èrges zèn ze nie zò gek Want ze doen 't vur de spie. Mar 't publiek dè naor d'r kèkt Hee wel 'n gròòt gebrek Wie vur die jankers geld betaolt Die is hardstikke gek.

1. zelfstandig naamwoord

   beetje

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - bietje

2. 1. zelfstandig naamwoord

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1955-11-26 - Zô ietje bij bietje

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 alle bietjes hèlpe, zi de mug, èn ze piste in de zee

   - Elie van Schilt; Tèèd; CuBra, circa 2000 - Toen ik nog kéénd was, ut is al héél lang gelejen/ Toen waren de meessen mee un bietje al tevrejen.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun op collecte, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-08-12 - 1939-08-26 Alle bietjes helpen, zee de mug en ze pieste in de zee!

   - Tony Ansems; cd Tilburgse Liekes American Style 2; Het klenderke, 2009 - Soms ist mar un bietje, en soms unne kwak...

   - WBD III.4.4:256 beetje - een gering aantal

   - WBD III.4.4:275 beetje - weinig
3. bijwoord

   Promotiekaartje van website Tilburg.com.

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - Et duurt wèl en bietje lang.

   - Willem van Mook; Korvelse Revue Vruuger en naa, 1926 - mar dan nog n bietje erger

   - Karel en Sjarel; dialoog Groot Tilburg, 1944-12-08 - Achche soms wilt dek bij jou vast n bietje mee kom elpe, dan gère hurre. - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1955-07-16 - Zeg maokt is mensie, zee mn vrouw.../ en affeseert n bietje...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-12-07 - Tam en zeeg... n bietje bang

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-09-05 - Vur n bietje rôôme..

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - stalpt es en bietje - ga eens wat opzij

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maok et naa en bietje - maak het niet te bont

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - de meens was bietje bij bietje veul zat gewòrre

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - zenèège en bietje (af)waase - een Tilburger ging elke maand een keer in bad, vuil of niet

met opgeheven staart rondlopen van koeien bieze - biesde gebiesd; korte ie

poepen

bijkeuken

bijleggen, goedmaken bijlègge leej bij bijgelee(j)t

bijlichten, iemand de waarheid zeggen (overdrachtelijk)

bijtikken, klappen uitdelen

met bikkels spelen; ...speelbotjes

bikken, beitelen

etenswaar, voedsel

Beeks, van Hilvarenbeek

Beeksedijk; weg tussen Hilvarenbeek en Goirle

beekje

dijbeen; bil

kinderspel

prentje

beeldhouwer

biljart spelen

te voet

beender(en)meel

binnen

binnendoor

binnedoen - di/deej binne binnegedaon

varken met inwendige teelballen

binnenshuis

Wever die in een fabriek werkt, in tegenstelling tot een hèùswèèver, tèùswèèver, bèùtewèèver, die in het eigen huis zijn getouw heeft.

1. bijwoord

   stante pede, op staande voet, onverwijld = staantepeej

   - Cees Robben - we hèbben irst stòndebêens gegeete; op stònde voet;

2. Stòndebêens en botteramke/ want vur kooke is gin tèèd. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Vurjaors-trubbel)

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland, 1962 - s tóndənbens , bijw. ' staandebeens' - staande, in staande houding

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks (1992) - 'stondebins' bw - staandebeens

1. zelfstandig naamwoord

   been, benen, beenderen, beentje Naast bêene komt ook bêen voor als meervoudsvorm 1. enkelvoud

   - Pierre van Beek; Tilburgse Typen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1958-03-28 - Heeft men iemand beledigd of toornig gemaakt, dan wordt gezegd: Toen was t tegen t kwaai (kaoi) been; toen werd hij kwaad; door daad of woord werd de ander beledigd en ontstond vijandschap.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 83, Nieuwsblad van het Zuiden 1969-07-24 - "Die opmerking was tegen het verkeerde been" betekent, dat ze bij diegene tot wie ze gericht was een aanleiding vormde om diens ergernis op te wekken. Dat been is dan wel hetzelfde als waarmee sommige mensen uit bed plegen te stappen.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1959-01-31 t Gao goed, zi dokter:Jaanse... en t aander bêen moet er ok aaf.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1983-12-16 Och meneer den dokter, mn haand is wir doof, en mn been dè slaopt, mn neus lôopt as n kraontje, mn ooren die fluiten...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Ons moeder waar der wel wir mooi klaor meej, daor laag ze te bed in de höskaomer. In de bedstee zal et wel te benauwd zèèn gewist omdesse naa in un normaol bed laag, laag ze aaltij asse wir un kiendje kréég, meej un schôon spraai erover. Ze ha der haore los over et kussen liggen. Ons moeder ha van dè lange haor tot op der kont. Aanders vlocht ze dè elke mèèrge tot twee sterten en rolde die dan op tot un knötje, desse meej haorspelden bij elkaar hield. Zeker gin tèèd gehad, omdè dieje ooievaar ineens vur de deur stond. Dieje vogel ha ze wir in der béén gepikt, de rotzak.

2. 2. meervoud

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 meervoud bêene

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen; Nieuwe Tilburgse Courant, 1929-04-06 - Ze bleef zitten met twee platte kinderen, terwijl ze weer op dr leste beenen liep. - Haar man stierf terwijl ze twee kinderen had, die nog niet loopen konden, terwijl spoedig een nieuw kindje verwacht werd.

   - Pierre van Beek; Dialect en spreekwijzen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-01-10 Mn vrouw loopt op dr laatste benen. - Haar zwangerschap loopt ten einde.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Rooms Leven 1967-10-06 - Mn vrouw is van de been afgeraokt... [van de bêên ziek]

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Pieta (Melis) zit in Fatima, die heej alletweej der bêene kwèèt Vruuger asse... aatij siegaare rôoken, hè, èn veul vur èèreme meense doen hil veul!
   ► Klik

3. 3. verkleinwoord

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bintje

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 60, Nieuwsblad van het Zuiden 1968-07-13 [Wie] "op de Mokerhei mee z'n beentjes ligt te rammelen." Zo'n iemand is dood, "effenaaf" dood. Op de heide bij Mook werd ooit een veldslag geleverd.

   - WBD III.1.1:28 benen - beenderen

   - WBD III.1.3:239 beenkap - lappenkous

beestje verkleinwoord van bist, met weglating van t

bisschop

takkenbezem

vegen, bezemen

beest, beesten

beest, beesten

met opgeheven staart rondlopen van koeien bieze - biesde gebiesd; korte ie

1. werkwoord
   - blaaje - blaajde - geblaajd (geen vocaalkrimping)

2. bladeren; het verzamelen van blad van groente om het te gebruiken als veevoer In deze zwakke vorm voor Tilburg alleen opgetekend in:

   - WBD I.3 - veevoer verzamelen (bijvoorbeeld bietbladeren), ook plukke genoemd
3. naam

   In 1867 wordt nog de uitspraak met ao gegeven:

1. zelfstandig naamwoord
   - WTT, Ed Schilders 2015; Blasiuszegen - Katholiek ritueel; eertijds uitgevoerd op 3 februari, de feestdag van de heilige Blasius, waarbij de priester twee gekruiste en gewijde kaarsen tegen de keel van de gelovige hield. Daarmee werd de gelovige gevrijwaard van keelaandoeningen. De kaarsen werden op 2 februari (Maria Lichtmis) gewijd. Elders in Brabant en Vlaanderen ook tegen huidaandoeningen (blazen). Ook als remedie tegen dergelijke ziekten van het vee.
   
2. naam

   Etymologie

   - A.A. Weijnen; Ziektenamen in Nederlandse dialecten, 1995 - Het verband tussen de ziekte en de betrokken heilige is zeer gevarieerd. (...) In een aantal gevallen is het de naam van de heilige die tot een bepaalde verering leidde. Zo worden de Westvlaamse Sint-Blasiuszeren (Latijns rupia) aldus genoemd omdat de huidziekte met blazen of blaren begint. We zouden hier kunnen spreken van een volksetymologisch verband. Ook daarom bij voorbeeld wordt Valentijn tegen vallende ziekte aangeroepen.

   - W. Knippenberg; Brabants Heem; Oude kapellen in Noord-Brabant; deel IV, 1959 - Beter bekend is de H. BLASIUS, bisschop te Sebaste in Armenie, in 316 gemarteld (feestdag 3 februari). Hij behoort ook tot de uit het oosten ingevoerde heiligen, van wie de legendenvorming zich meester maakte. Omdat hij een jongen, die een visgraat had ingeslikt, van de verstikkingsdood had gered, werd hij aangeroepen tegen difterie en andere keelziekten.

3. Het ritueel

   - WvK; Het kosterboek - Feest van den H Blasius [3 Febr], 1925 - 1. Vóór de H. Mis worden twee kaarsen gewijd volgens het ritueel (...) Dit kan in de sacristie gebeuren; de koster zorge voor wijwater en ritueel. 2. Na de H. Mis legt de priester de kazuifel en manipel af; zoo noodig doet hij de roode gekruiste stool om, en de kaarsen worden aangestoken. De koster verwijdere de kelk van het altaar. 3. Buiten de H. Mis draagt de priester voor deze zegening superplie en roode stool. 4. De kaarsen worden apart bewaard om ook gedurende het jaar den Blasiuszegen, bijvoorbeeld aan zieken te kunnen geven. [Het is niet bekend wie de auteir WvK is]
4. naam

   Tilburg

   - Henk van Rijen; Men Tilburgs woordeboek, 1998- Sint-Blaasiejus, 3 februari, wordt aangeroepen bij keelpijn.

5. Gilze-Rijen

   - Wim van Gestel; Woordenlijst van de streektaal van Gilze en Rijen, 1996 - Blaosius (den Hèèligen) Blasius (3 februari). Dag, waarop de Blasiuszegen werd gegeven; met twee gekruiste kaarsen om de hals tegen keelziekten. De kaarsen werden op 2 februari, (Maria Lichtmis) gewijd.

6. Kaatsheuvel

   - André van Riel; Oe Toch; Het dialect van Kaatsheuvel, 2002 Dn Blasiuszeegen hale. Op 3 februari een zegen tegen keelkwalen halen (met 2 gekruiste kaarsen).

7. De Ochtendridders van de Korenbloemstraat, 2007 Een Tilburgse herinnering - Blasius in de Korenbloemstraat De deur ging open, en ze kwamen binnen. Hij [de pastoor] bromde niets tegen ons, helemaal niks. Hij zag ons niet zitten. Hij was helemaal in de andere wereld. Hij ging midden voor de klas op een stoel zitten, en de misdienaars posteerden zich aan weerszijden van hem, met hun brandende kaarsen. De broeder was met de stille trom naar achter in de klas verdwenen, en stuurde ons zacht fluisterend één voor één naar voren. De eerste, Jan Adriaans, liep naar voren, en wist niet wat de bedoeling was. Hij begreep dat hij de kant van de pastoor uit moest, maar toen hij daar in de buurt kwam, gaf die verder niet thuis. Doorlopen dan maar, moet hij gedacht hebben, met kleine pasjes, dan hoor ik het wel, maar hij hoorde niets. En terwijl hij daar zo op de pastoor aan het aanschuifelen was, wist hij het ook niet meer, en keek hij met een benauwd gezicht over zijn schouder om naar de broeder. Knielen begreep Adriaans heel snel, uit de woeste blik van de broeder, en de hand die hem de grond leek te willen indrukken. Toen hij echter zat, bleef alles stil, en er gebeurde niets. Ook Adriaans bleef zitten, totdat hij het gekuch van de broeder opmerkte, en hij met een half schuin oog naar achteren keek, waar de broeder hem met man en macht verder naar voren leek te willen vegen. Nog dichterbij, begreep Adriaans, en hij kroop op zijn knieën dichter bij de pastoor. Toen hij eenmaal zat waar hij leek te moeten zitten, kruiste meneer pastoor twee kaarsen voor zijn keel, en, zoals ook later bij mij bleek, prevelde deze met gesloten ogen een gebed, en dan amen, en was de volgende aan de beurt. En zo trok hij de hele school door, alle klassen langs. Toen de pastoor vertrokken was, begon de broeder uit te leggen dat het vandaag de dag van de Heilige Blasius was, dat wij zojuist de Blasiuszegen gekregen hadden, en dat Blasius een heilige was die ervoor zorgde dat wij niet zouden stikken in graten, wanneer we vis zaten te eten. Uit: Kroniek van de Kempen 1994; tekenaar niet vermeld. blad

   ► blaojer, blaojke

blauw

1. zelfstandig naamwoord
   - WTT, Ed Schilders 2015; Blasiuszegen - Katholiek ritueel; eertijds uitgevoerd op 3 februari, de feestdag van de heilige Blasius, waarbij de priester twee gekruiste en gewijde kaarsen tegen de keel van de gelovige hield. Daarmee werd de gelovige gevrijwaard van keelaandoeningen. De kaarsen werden op 2 februari (Maria Lichtmis) gewijd. Elders in Brabant en Vlaanderen ook tegen huidaandoeningen (blazen). Ook als remedie tegen dergelijke ziekten van het vee.
   
2. naam

   Etymologie

   - A.A. Weijnen; Ziektenamen in Nederlandse dialecten, 1995 - Het verband tussen de ziekte en de betrokken heilige is zeer gevarieerd. (...) In een aantal gevallen is het de naam van de heilige die tot een bepaalde verering leidde. Zo worden de Westvlaamse Sint-Blasiuszeren (Latijns rupia) aldus genoemd omdat de huidziekte met blazen of blaren begint. We zouden hier kunnen spreken van een volksetymologisch verband. Ook daarom bij voorbeeld wordt Valentijn tegen vallende ziekte aangeroepen.

   - W. Knippenberg; Brabants Heem; Oude kapellen in Noord-Brabant; deel IV, 1959 - Beter bekend is de H. BLASIUS, bisschop te Sebaste in Armenie, in 316 gemarteld (feestdag 3 februari). Hij behoort ook tot de uit het oosten ingevoerde heiligen, van wie de legendenvorming zich meester maakte. Omdat hij een jongen, die een visgraat had ingeslikt, van de verstikkingsdood had gered, werd hij aangeroepen tegen difterie en andere keelziekten.

3. Het ritueel

   - WvK; Het kosterboek - Feest van den H Blasius [3 Febr], 1925 - 1. Vóór de H. Mis worden twee kaarsen gewijd volgens het ritueel (...) Dit kan in de sacristie gebeuren; de koster zorge voor wijwater en ritueel. 2. Na de H. Mis legt de priester de kazuifel en manipel af; zoo noodig doet hij de roode gekruiste stool om, en de kaarsen worden aangestoken. De koster verwijdere de kelk van het altaar. 3. Buiten de H. Mis draagt de priester voor deze zegening superplie en roode stool. 4. De kaarsen worden apart bewaard om ook gedurende het jaar den Blasiuszegen, bijvoorbeeld aan zieken te kunnen geven. [Het is niet bekend wie de auteir WvK is]
4. naam

   Tilburg

   - Henk van Rijen; Men Tilburgs woordeboek, 1998- Sint-Blaasiejus, 3 februari, wordt aangeroepen bij keelpijn.

5. Gilze-Rijen

   - Wim van Gestel; Woordenlijst van de streektaal van Gilze en Rijen, 1996 - Blaosius (den Hèèligen) Blasius (3 februari). Dag, waarop de Blasiuszegen werd gegeven; met twee gekruiste kaarsen om de hals tegen keelziekten. De kaarsen werden op 2 februari, (Maria Lichtmis) gewijd.

6. Kaatsheuvel

   - André van Riel; Oe Toch; Het dialect van Kaatsheuvel, 2002 Dn Blasiuszeegen hale. Op 3 februari een zegen tegen keelkwalen halen (met 2 gekruiste kaarsen).

7. De Ochtendridders van de Korenbloemstraat, 2007 Een Tilburgse herinnering - Blasius in de Korenbloemstraat De deur ging open, en ze kwamen binnen. Hij [de pastoor] bromde niets tegen ons, helemaal niks. Hij zag ons niet zitten. Hij was helemaal in de andere wereld. Hij ging midden voor de klas op een stoel zitten, en de misdienaars posteerden zich aan weerszijden van hem, met hun brandende kaarsen. De broeder was met de stille trom naar achter in de klas verdwenen, en stuurde ons zacht fluisterend één voor één naar voren. De eerste, Jan Adriaans, liep naar voren, en wist niet wat de bedoeling was. Hij begreep dat hij de kant van de pastoor uit moest, maar toen hij daar in de buurt kwam, gaf die verder niet thuis. Doorlopen dan maar, moet hij gedacht hebben, met kleine pasjes, dan hoor ik het wel, maar hij hoorde niets. En terwijl hij daar zo op de pastoor aan het aanschuifelen was, wist hij het ook niet meer, en keek hij met een benauwd gezicht over zijn schouder om naar de broeder. Knielen begreep Adriaans heel snel, uit de woeste blik van de broeder, en de hand die hem de grond leek te willen indrukken. Toen hij echter zat, bleef alles stil, en er gebeurde niets. Ook Adriaans bleef zitten, totdat hij het gekuch van de broeder opmerkte, en hij met een half schuin oog naar achteren keek, waar de broeder hem met man en macht verder naar voren leek te willen vegen. Nog dichterbij, begreep Adriaans, en hij kroop op zijn knieën dichter bij de pastoor. Toen hij eenmaal zat waar hij leek te moeten zitten, kruiste meneer pastoor twee kaarsen voor zijn keel, en, zoals ook later bij mij bleek, prevelde deze met gesloten ogen een gebed, en dan amen, en was de volgende aan de beurt. En zo trok hij de hele school door, alle klassen langs. Toen de pastoor vertrokken was, begon de broeder uit te leggen dat het vandaag de dag van de Heilige Blasius was, dat wij zojuist de Blasiuszegen gekregen hadden, en dat Blasius een heilige was die ervoor zorgde dat wij niet zouden stikken in graten, wanneer we vis zaten te eten. Uit: Kroniek van de Kempen 1994; tekenaar niet vermeld. blad

   ► blaojer, blaojke

1. zelfstandig naamwoord

   1. blaadje (van een plant)

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut, In et bos, 1941 - De blaoikes in et bos ...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-11-02 - De blaoikes wiegen af en aon...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1954-05-22 - De blaoikes van den lendenbôôm... die hebben veul geheurd...

2. 2. tijdschriftje

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik wèèrrek inmiddels al wir verèkkes lang vur dees blaoike. De T, wittenie?
3. zelfstandig naamwoord

   blaok oorspronkelijk een door verbranding ontstane en zichtbare rode gloed; van recentere datum elk zichtbaar effect van verhitting: rook, damp, wasem.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 blaok - dikke rook, walm; meestal gezegd van damp, die van warm eten af slaat: den blaok slot er aaf; den blaok hangt on de zulder.

   - WBD III.2.1:218 - blaak, rook - damp

   - WBD III.4.4:212 blaak - damp, stoom; waas, rook, smook

   - WNT blaak - gloed van vuur (ook figuurlijk); thans niet meer in gebruik.

4. Ill. uit Kroniek van de Kempen; een zogenaamde panblaker

1. zelfstandig naamwoord

   1. blaadje (van een plant)

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut, In et bos, 1941 - De blaoikes in et bos ...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-11-02 - De blaoikes wiegen af en aon...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1954-05-22 - De blaoikes van den lendenbôôm... die hebben veul geheurd...

2. 2. tijdschriftje

   - Frans van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik wèèrrek inmiddels al wir verèkkes lang vur dees blaoike. De T, wittenie?
3. zelfstandig naamwoord

   blaok oorspronkelijk een door verbranding ontstane en zichtbare rode gloed; van recentere datum elk zichtbaar effect van verhitting: rook, damp, wasem.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 blaok - dikke rook, walm; meestal gezegd van damp, die van warm eten af slaat: den blaok slot er aaf; den blaok hangt on de zulder.

   - WBD III.2.1:218 - blaak, rook - damp

   - WBD III.4.4:212 blaak - damp, stoom; waas, rook, smook

   - WNT blaak - gloed van vuur (ook figuurlijk); thans niet meer in gebruik.

4. Ill. uit Kroniek van de Kempen; een zogenaamde panblaker

blaker, lage kandelaar met brede, platte voet en een handvat

blaas

Pieter Breughel - detail uit De Kinderspelen

Pieter Breughel - detail uit De Kinderspelen

1. werkwoord

   blazen, wind laten blaoze - blaosde - geblaoze (geen vocaalkrimping); 1. blazen, adem uitstoten

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - die blaosden oe wèrem

   - A.J.A.C. van Delft; Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek uit de volksmond opgetekend; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1961 - Het zal wel koelen zonder blazen. - Die overdreven ijver mindert vanzelf.

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1982-03-26 - ...naa blaos ik alwir en virke ... [ nu ben ik alweer behoorlijk hersteld van een ziekte]

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven 1966-09-02 - ...ze blaost der partij goed...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Ge kunt nie blòòze, èn tegelèèk de róók in oewe mónd haawe.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Blòòst um mar óp. Loop naar de maan.

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - blies
   

2. 2. een wind laten, winderig zijn

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1973-12-31 - Ik blaos van onderen en boven

   - Piet van Beers; With Love; Ik lus t geleijk, 1982-1987 - En wè gedocht, .. van boonesoep/ En lekkere malse snert./ Ge blaost er, en ge stinkt er van/Mar dè is t men wel werd.

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; Jonges, löster is, 2009 - En dörrom eete wij naa snert/ èn flink wè schórseneere./ Dan kunnen wij m ok enne keer/ op n blaoskonzert trakteere.

   - WBD III.1.1. - een wind laten; in Tilburg en Reusel als enige twee plaatsen van opgave

3. 3. het blazen fabrieksinstallaties om het begin en eind van de werktijden aan te geven

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 06 11 - D'n hèèlen dag aon oew ketaauw / 't Zwèèt dröpt naor beneeje / Mar as't 'saoves geblaoze hee / Dan is 't lèèd geleeje.

4. 4 . overige betekenissen

   - WBD - (van een paard) met neus en lippen proesten; briese (Hasselt), elders ook snottere genoemd

   - WBD II:1026 - blaoze blazen, droogwaaien; ook drêûge

   - WBD II:1028 - blaoze blazen, vetten; ook spèùte

   - WBD III.2.1:502 - blaoze - blazen van de kat, ook grijnzen

   - WBD III.1.4:156 - blazerig - loom door de hitte

   - WBD III.3.1:304 blazen - opscheppen

blauwkopje; mees

blauwputje; aardappelsoort

spataderen (of de bezitter ervan?)

1. zelfstandig naamwoord

   blauwsloot

   - Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Vruuger hadde die blaawlôope de blaawslôot zin ze vruuger, die liepen er durheene
   ► Voor het audiobestand, klik hier

2. Cees Robben; Detail uit de Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden, 1970-10-16

3. zelfstandig naamwoord

   blauwsloot - open riool; speciaal in de periferie van Tilburg, veelal gevuld met door textielfabrieken geloosd afvalwater van ververijen, waardoor het water een blauwe kleur kreeg

   - Weekblad voor Tilburg, 1866-04-14 - Bij een vechtpartij belandt een dronken schutter in een vollen sloot met blauw fabriekwater gevuld ... waaruit hij nu geheel blauwgeverwd te voorschijn kwam. (waarschijnlijk oudste vindplaats)

   - Piet Heerkens; Brabant; Tilburg zingt, 1941 - We hebben hier ok eenen blauwen sloot/ en as gem ruukt dan valde dood!

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg 1941; CuBra - binnen kort zullen die bisjes nog zeldzoamer zen as in [een] wolhaand krab in innen blauwsloot

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg 1941; CuBra - Toense in [een] end geloope han kwamen ze vur innen blauwsloot en daor kosse ze nie over.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1970-10-16 - Den blaauwslôôt was n zuut riôôl/ heel open en plezaant

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-03-16 - Blauwslôôt.. Buunder.. Baors en Broek..

   - Interview met Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Ik weet goed, vroeger hè, we zitten hier dicht in Bèls, èn dan gebeurde nòg wèlles dègge smòkkelaars had, war! Èn asse dan verdacht waare, dan hadde en diepe sloot want vroeger hadde die riejôole nie èn zoo.dan kroope ze in dieje, in dieje sloot, hil diep hè! () Ènt gewas dètter binnenin was, dè zòchte ze dan èn dè trokke ze oover der hoofd heene dèsse et nie zien
   ► blauwslôot -

   ► blauwslôot - dossier

1. blauwverver, blauwvlieg, Calliphora vomitoria L. Blauwvlieg - Calliphora vomitoria L. 2. beroep

blauwe vlieg; officieel roodwangbromvlieg / Calliphora vicina

1. zelfstandig naamwoord

   blijdschap

   - WBD III.1.4:190 blijdschap - pret

2. Schilderij van Klaes Molenaer

1. zelfstandig naamwoord

   droogweide, bleekveld, bleek

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - De waas laag al betèds op den blêek

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1963-02-10 - Ge mot menne waas 'ns zien assie van de bléék komt.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 04 22 - Zis keer spuule, dan dur 't blauwsel / En laoter dreuge op de blèk. - WBD III.2.1:401 - blêek - grasveld

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bleik, bleek, bleekveld; verkleinwoord bläkske(n)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bleik - bleek, bleekplaats; de wasch vande bleik halen
   
2. naam

   2. bijvoeglijk naamwoord bleek

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - de blêeke Bèts - mevrouw Schoenmakers

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek., 2000 - den blêeke Zoontjes

1. werkwoord

   blèèke - blèkte geblèkt bleken, in het bijzonder het bleken van gewassen linnengoed in de buitenlucht

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1956-06-30 - Verder gaot ie [de wol] op dn taas/ om te dröge.. en dan blèèke/ in de zon gelek de waas...... [De gedroogde wol wordt in de zon gebleekt. Dit gebeurde vroeger ook met de witte was.]

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven 1956-06-30 t ongeblekte gao terzijje...

   - WBD III.2.1:331/333 - blauwen; bleken - de was bleken

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - bleiken - bleken

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bleiken bleeken; de was(ch) bleiken
   

2. Uit: Kroniek van de Kempen 1994

3. werkwoord

   blijken blèèke - blêek gebleeke; in tegenwoordige tijd vocaalkrimping gij/hij blèkt

1. blaar

1. blaar

1. werkwoord

   blèren, blaten; huilen, lawaai maken blèère - blèèrde geblèèrd; geen vocaalkrimping hard huilen

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 08 04 - De klènste hong aon oewe slip / Te jaanken en te blèren

2. zingen - zoals tijdens het 'blèèrkonkoer', de wedstrijd voor carnavalsliedjes

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 12 15 - 'n Zaoterdag gaon ze vur 't Karneval / Aon 't leutere en aon 't blère / Alles op z'n Tilburgs, zó plat as mar kan / Kèk, zóiets dè heur ik naa gère.

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Jong zèèn, 2011 - Èn nò wè pilskes flink gòn zitte blèère.

   - WBD loeien; ook brulle, blijte, kweeke of kwèèke genoemd, gezegd van een koe

   - WBD III.1.4:251/255 blèren huilen, luid schreien

liedjeswedstrijd om het beste carnavalslied aan te wijzen

blaarkop

loeien, blaten blèète - blèètte- geblèèt; met vocaalkrimping in tegenwoordige tijd blèt

1. werkwoord

   blijven blèève - blêef - gebleeve

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-02-27 - Zon wij nog kiendjes kunne krèège Tonia...? / Agge daor blèèft zitte nie.. lummel.....

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden, 1986-01-10 Ge moet nie blèève drèène druiloor...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Roomsch Leven 1959-12-19 - Waor is de tèèd gebleeve, Engelientje...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1977-04-08 - Blèèf toch thuis moeder... T is nog gin weer om er unne hond deur te jaoge....

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - den dikke mot zis weeke plat te bèd blèève

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 blèft - 2 e en 3e persoon enkelvoud, maar enkelvoud neutrum ook blèèf-et; met postcliticum blèft-et of blèèv-et; doublet blèft + blèèft - blijft

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - blêve (als Frans tête)

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - blèèfde - blijf je

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

1. zelfstandig naamwoord

   blik, een houder van glanzend metaal; voorwerpen die van blik gemaakt zijn

   - Voorbeeld op originele systeemkaart Sterenborg - blèk èn veeger - stoffer en blik

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 62 02 23 - vèger en blek...

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 stil, òf ik veeg oe op et blèk

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - blèk - blik (om het stof op te vegen)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - blek - blik
2. naam

   1.1. schors van bomen

   - WBD III.4.3:63 - blèk - schors

   - WBD III.4.3:104 - blek - schors van naaldbomen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 118, het Nieuwsblad van het Zuiden 1971-01-21 Van "blekke miekes" hoort men al lang niet meer spreken. Oude Tilburgers zullen u echter nog vertellen, dat dit blikken plaatjes waren ter grootte van een dubbeltje. Zij waren geponst uit de eenmaal in zwang zijnde blikken garenpijpen of tuiten. Men gebruikte ze o.a. in patronaten als fiches bij het kaartspel.
   ► blèkke mieneke

rond dun plaatje blik, speelgoedmuntje

rond dun plaatje blik, speelgoedmuntje

blind

paardevlieg, (blinde) daas

1. zelfstandig naamwoord

   1. vensterluiken, blinden (alleen meervoud)

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-11-25 [Ze] doen vruug de blenden dicht...

   - WBD III.2.1:44 - blinde luik (binnen)

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 blindeke(n) - ieder van de twee kleine schermen, die men langs binnen voor de onderste ruiten van een venster zet, en die beletten van buiten naar binnen, maar niet van binnen naar buiten te zien.

2. 2. iemand die blind is

   - Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 6; Nieuwe Tilburgse Courant, 1950-03-11 Hier zie ik oe, zeej den blende! en Naauw heur ik oe, zeej den dove! Dit kan iemand wel eens ten antwoord krijgen als hij goed uit den hoek komt of de spijker op de kop slaat.

3. 3. blindelings

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-01-19 - Peer van Dun was unne dwaoler (...) die de haai in den blende kos belôôpe

volksnaam voor de sociëteit Philharmonie; de buitenmuur daarvan had geen ramen, was een blinde muur.

kinderspelletje; blindemannetje

1. zelfstandig naamwoord

   1. blaar

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - blaine - hij hee blaine onder zn voeten geloopen (blaren)

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-03-09 - Mn haande vol blèène van t kreugeltje douwe...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-10-17 - ... bloed en blèènen...

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Daor zitten wij nie op te wochte, wie zen gat verbraandt moet op de blèène zitte, is toch et gezegde.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Die han un end gelôope, nie normaal, volgens de zuster. De blène op der voeten, mar de zuster zeej blaren. Dè verstonden wij netuurluk nie, mar onze vadder wies toevallig dè blaren, blène waren, die ha ze wel ens gehad en die deeje zeer, dè kos ie wel vertellen.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 69 11 06 - Want as 't 'n bietje mee wil valle / Zèn ze dan d'r blène kwèt.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 06 21 - Ge wit toch asg'oew bille braand / Motte op de blène zitte.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 77 06 09
2. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - baleintje; blaartje

   - WBD III.1.2:348 bleintje - blaartje

   - WBD III.4.4:232 bleintje - bobbel, ook bult

   - WBD III.4.4:232 - baleintje - dubbe reep voor de stevigheid

haarpluk, witte verticale streep op voorhoofd van paard

maanblindheid De etymologie van blès is onduidelijk

karperachtige zoetwatervis kolblei, blei (Blicca bjoerkna)

de ie wordt meestal lang uitgesproken; gluren, loeren blieke - bliekte - gebliekt

vlies tussen vrucht(vlees) en pit of schil bij peulvruchten, graankorrels en citrusvruchten; ook genoemd vlies, blees, vlim het verkleinwoord is blieske of bliske

bliksem

blinken blinke - blonk - geblonke

kermismarkt

schoensmeer

bloodsel, afgeleid van bladsel, bladplanten tussen het gras die grazers laten staan, vandaar: slecht gras, dat de koeien niet vreten

bloed; hier degene die moet bloeden; den bloed (korte oe)

1. zelfstandig naamwoord

   bloedblaar

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - bloedblaar

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord; Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als.. - maart 2013

2. Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

bloedzuiger in het algemeen een wormachtige variant van de Hirudinea. in het Tilburgs echter ook gebruikt voor de oorworm, zoals aangegeven door:

bloeden, bloeien

1. zelfstandig naamwoord

   bloemkool verkleinwoord bloemkoltje

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne
   

2. eigelek wel trèkke? Deel 2, 2007 - Et dienee waar gewoon, èèrpel, bloemkôol, amper genoeg, en dun gesneeje rundvléés, waor ge ieder twee vellekes van krêegt.

   - Jodocus (pseudoniem van Jacques Stroucken); Toe-met hooi; Volkstuinders, circa 1985 - Piet heej unne snijboon van 40 lank,/ en Willem van één staok 3 kilo/ Mar Toon heej nen bloemkool zo groot en zo blank/ as de borst van de Venus van Milo.

blouse

blok

1. zelfstandig naamwoord

   1. bloem; het fijnste maalsel van een graansoort

   - Voorbeeld op originele systeemkaart van Wil Sterenborg - ginne klaoren blóm - geen zuivere koffie

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-06-24 - Zeg kende gij dè brooike nog/ Van klaoren blom.. van enkelt rog/ t hartjesbrood...

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - dè's naa klaoren blom!

2. 2. bloem (als plantensoort)

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - blommen; blommen plukken

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-08-22 - n plekske/ waor blom hôn gestaon

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-08-15 - In de waaij/ Heb ik gespuld.. en blom geplukt

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1955-01-29 - [hij] teult er wilde blommen... - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1959-08-15 - Hier aon de oevers van de Laaij/ Ben ik geboren... In de waaij/ Heb ik gespuld.. en blom geplukt.../ En hier... zô zong ie as verrukt.. / (Swels dettie Dientje kuste)/ Moet laoter men gebinte rusten...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-03-09 - n schuchtere blom steeket köpke omhoog

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-11-02 - Dn ekker-gods die leej zô schôôn vol blommen...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1985-01-18 - Welke blomme wilde op oew begraofenis? Snoffels...dalidas.. paosblomme.. of stinkerkes...

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-05-20 - Meej duuzend blommen aon de kaant

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1960-05-06 - Dees buske blommen/ Is vur jou...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 63 10 04 - De Jan was stevig zat gewist / Vanèges was 't thuis toen fist / 's Aandrendaogs docht ie: Verdomme, / Ik koop vur m'n vrouw wè blomme. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 05 08 - t Is dòòien-herdenking / Seldaoten staon stram / Bèrgen van blommen / n Vurige vlam. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 64 06 05 - In t vrije veld zède schatrèk / De blommen staon ammol te prèk. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 65 03 26 - Toen ie de blommen waoter gaaf / Riep z'n vrouw moord en braand / Ge giet die plaanten vuls te veul / Ge verzuipt ze bekaant. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 71 01 21 - Ze zitte thuis vur de Teevee / Goed lui en lam te slaope / Toe dè de blomme op de kaast / Gewoon vort mee gaon gaope. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 81 07 09 - Ons Sjaan hee aachter in dn hof / Geraniums geplaant / Ze groef mee zörg irst n flink gat / Mee mist en blommezaand.

meelzak

rij van bloemen

bloemist

ruiker

enigszins scheel, loensen; bloemzoet, zo zoet, dat wil zeggen lieflijk, als fijne bloem

bloot, naakt behalve in eigenlijke zin ook overdrachtelijk gebruikt bij sommige kaartspellen, namelijk als de enige kaart in een van de vier kleuren

blote kaart in het spel rikken; de enige kaart van één kleur - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-01-02 - [Verliezer:] Dè was ôôk unne blôôte... - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den blôote - Vincent Mutsaerts, ook Dr. Blöte van blôot als zn overgeheveld

blotebillengezicht; bol, glad gezicht

bijnaam van de paters kapucijnen, die met blote voeten in sandalen liepen

blootkrabben goed in de slappe was zitten ; in de zin van deren; vrijwel altijd in een ontkennende zegswijze zoals door iets of iemand niet gedeerd worden

blo, blode

blaas

schilfer

1. naam

   blootshoofds, zonder hoofdbedekking

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - blootshoofds

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - blootskop - blootshoofds

2. Afbeelding uit: Kroniek van de Kempen

bloten

uitdrukking; kaartterm Ets van Gottfried Arnold Lehmann: Wellington omhelst Bluecher op het slagveld van Waterloo Tijs Dorenbosch - vignet uit De Mus en D'n örgel van Piet Heerkens (1939 & 1938) blumke, blummrkes, bluumke zelfstandig naamwoord, verkleinwoord bloemetje, bosje bloemen verkleinwoord van blom

1. zelfstandig naamwoord
   - Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - aajerblumke - primula (primula veris); eersteling van de lente
   

2. Thomé - primula veris

   - WTT 2011: sleutelbloem, ook

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - aajerbluumkes - primula's
   ► 'mertuntje'

   ► 'mertuntje' genoemd

zonder geld, al het geld verspeeld

blutsen, kneuzen; butse van vallend fruit blutse - blutste geblutst

1. zelfstandig naamwoord

   bloedje, hulpeloos kind

   - Anoniem; Tilburgs folklore; n Kaoi rikkemedaosie; Nieuwe Tilburgse Courant, 1959-11-19

2. Nillus ha zis klène bluukes, daor ware twee platte kender bij, Jaans moes nog wè zuutjes aon doen, was pas efkus in de rij.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 10 06 - Want die bluukes zèn zò zuut.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 bloejke; bloejkes van kènder

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - bluke

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 bluujke, bloeike - bloedje

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bloeike(n); in de Kempen ook bloiken, blujken;arm, beklagensweerdig kindje; verkleinwoord van bloed, bloedje

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bluujke - hulpeloos kindje

1. zelfstandig naamwoord

   bloedje, hulpeloos kind

   - Anoniem; Tilburgs folklore; n Kaoi rikkemedaosie; Nieuwe Tilburgse Courant, 1959-11-19

2. Nillus ha zis klène bluukes, daor ware twee platte kender bij, Jaans moes nog wè zuutjes aon doen, was pas efkus in de rij.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 61 10 06 - Want die bluukes zèn zò zuut.

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 bloejke; bloejkes van kènder

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - bluke

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 bluujke, bloeike - bloedje

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 bloeike(n); in de Kempen ook bloiken, blujken;arm, beklagensweerdig kindje; verkleinwoord van bloed, bloedje

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bluujke - hulpeloos kindje

bodybuilding

1. zelfstandig naamwoord

   boodschap

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bodschap (met vocaalreductie)

   - WBD III.2.1:208 boodschappenkorf - boodschappenmand

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boodschap (uitspraak boeëd-, bod-')
2. zelfstandig naamwoord

   boebes

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Boebes Bonkig boers figuur.

1. zelfstandig naamwoord

   het boek 1. In oudere teksten mannelijk in plaats van onzijdig: den boek

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - nen aauwen boek

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - onzijdig woord mannelijk gemaakt

   - Informant Toine Raaijmakers - Gij komt ok aaltij ast boek omgedraogen is - te laat komen [bedoeld is het misboek dat van de linkerkant van het altaar (gezien vanuit de kerkganger) door de misdienaar werd overgebracht naar de rechterkant]

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boek; zelfstandig naamwoord mannelijk en niet onzijdig den boek is omgedragen - het eten is op

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - die heej zenen boek dichtgedaon [hij is overleden]
   ► buukske

2. 1.1 kerkboek

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun in den trein; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-09-16 - ...taante Hanna mee dren kerkboek en dren paoternoster bij den heerd...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); n Staandbild in Baozel; feuilleton in 4 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-05-20 - 1939-06-17 - ..allebaai mee den kerkboek in de haand...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 2; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-10-08 - ...de appetekersvrouw, die erg zemelechtig is, liet dren boek vallen en gong er bij zitte...

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Leest zelf zonnen boek.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, Nieuwsblad van het Zuiden 1972-01-13 Een dorpeling die een bekeuring van de veldwachter kreeg, omdat hij na sluitingsuur in een café werd aangetroffen, had toch nog een helder ogenblik toen hij tot de man van de wet zei: "Ik stao liever in jouwen boek dan op het daogelijks gebed". Dat "dagelijks gebed" was het aflezen van de overledenen in de kerk.

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - en t aander [prentje] hek in mène kerkboek.

   - Piet Heerkens; De knaorrie; Oo, hellige ziel, 1949 - oewen dikke kerkboek geeft oe heel veul werk... [In het kerkboek werden vaak ook de gedachtenisprentjes van de overledenen bewaard, voor wie een gebedje kon worden gedaan.]

   - H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch; Oh! Klotterende klompen, 1932 - op klompen ter Mis, meej/ den beejboek in haand...

1. zelfstandig naamwoord

   boekweit

   - WBD III.4.3:268 - wilden boekent - zwaluwtong (polygonum convolvulus; beter fallopia convulvulus)

2. Fallopia convulvulus - boekent

   - Naarus; (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Daor stond daor nog wè boekent in n potje in dè gaaf ik ze [de kippen].

   - Lowie van Dorrus Misters; rubriek Onze Tilburgse folklore, aflevering 6; Paaseieren, namen en verdwenen gebruiken; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1951-03-29 - Als de varkens nog klein waren, kocht men bijvoorbeeld karnemelk van de boer. Werden ze groter - en vooral tegen de tijd dat zij vetgemest werden - kwam er graanmeel. Als het kon boekweitmeel en toen ook de maïs in de handel kwam maïsmeel, maar hierin bestond een groot onderscheid. Als er een slager kwam om een vet varken te kopen, was gewoonlijk zijn eerste vraag: waarmee is het gemest, met boekweit of met maïs. In het eerste geval was de geboden prijs per kilo altijd een paar centen hoger dan bij maïsvoer.

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2016 - Dè wèrd gemaole èn, jè... dan krêede boekente strèùf... boekentmèèle strèùf hiet et, hè... ènne boekente pap!

   - WBD I:1412 boeket [sic]

   - WBD III.2.3:225 boekendekoek boekweitkoek

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - boegend, bogent, boekend, bongend - boekweit

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 bokkent; verbastering voor boekweit

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - boegent, respectievelijk bogent, bongent - boekweit.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boekerd, boeked (toonloze e) - boekweit

boekweitmeel

1. zelfstandig naamwoord

   boekweit

   - WBD III.4.3:268 - wilden boekent - zwaluwtong (polygonum convolvulus; beter fallopia convulvulus)

2. Fallopia convulvulus - boekent

   - Naarus; (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Daor stond daor nog wè boekent in n potje in dè gaaf ik ze [de kippen].

   - Lowie van Dorrus Misters; rubriek Onze Tilburgse folklore, aflevering 6; Paaseieren, namen en verdwenen gebruiken; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1951-03-29 - Als de varkens nog klein waren, kocht men bijvoorbeeld karnemelk van de boer. Werden ze groter - en vooral tegen de tijd dat zij vetgemest werden - kwam er graanmeel. Als het kon boekweitmeel en toen ook de maïs in de handel kwam maïsmeel, maar hierin bestond een groot onderscheid. Als er een slager kwam om een vet varken te kopen, was gewoonlijk zijn eerste vraag: waarmee is het gemest, met boekweit of met maïs. In het eerste geval was de geboden prijs per kilo altijd een paar centen hoger dan bij maïsvoer.

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2016 - Dè wèrd gemaole èn, jè... dan krêede boekente strèùf... boekentmèèle strèùf hiet et, hè... ènne boekente pap!

   - WBD I:1412 boeket [sic]

   - WBD III.2.3:225 boekendekoek boekweitkoek

   - A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - boegend, bogent, boekend, bongend - boekweit

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 bokkent; verbastering voor boekweit

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - boegent, respectievelijk bogent, bongent - boekweit.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boekerd, boeked (toonloze e) - boekweit

boekweitmeel

boekhouder

bouclé, stofnaam

bouclé, stofnaam

tweejarig paard

1. zelfstandig naamwoord

   boer, boeren, boertje korte oe in boerke

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bu:r, bu:re, burke

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - diejen boer heedn luien knêcht - die boer heeft een luien knecht

2. samenstellingen Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - kiepenboer uitdrukkingen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 136, Nieuwsblad van het Zuiden 1972-01-13 - Ouder worden kan leiden tot zelfinkeer en bezonkenheid. Die gedachte werd neergelegd in: "Als de boeren oud worden, staan ze onder de preekstoel". Oftewel: ze zijn "fijn" geworden.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Nog eens moet de boer er aan geloven met de uitdrukking: "nen boer stao aaltij veuls te eng". Dat duidt op hebberigheid, die hem er toe brengt een te hoge prijs te vragen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Voor een ingewikkeld geval staan we met de volkswijsheid: "Een boer heeft twee roeien". Zij houdt de beschuldiging in, dat een boer steeds zijn eigen voordeel zoekt. Alsof dit onder andere standen ook niet voor zou komen! Maar de boer doet dat dan wel op een aan hem aangepaste manier. Een "roei" (roede) is een vlaktemaat van 33 vierkante meter. Een boer beschouwt - als het hem goed uitkomt, zeggen boze tongen - een "roei" echter ook als lengtemaat. Hij rekent dan een lengte van: "vèèf, zis zeuve". Dat betekent 5,6 tot 5,7 meter. Hij maakt daarvan het kwadraat. Van 5,6 komt dat neer op 31,36 vierkante meter. Uitgaande van 5,7 wordt het 32,49 vierkante meter. Hij blijft daarmee echter steeds beneden de 33 vierkante meter. Waarom zou men het niet ingewikkeld doen als er voordeel aan kan zitten!... In ieder geval een curieus gereken!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1982-12-03 - wè unne boer laoit, brengt ie thuis

   - Informant Ad Vinken - de stómste boere hèbbe de dikste peeje - wie zonder veel overleg te werk gaat, heeft vaak het beste resultaat

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - den lómpsten boer tilt de grótste èèrpel

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - der ligge zat boeren opt kèèrkhòf die nèt zo lui zèn as ikke

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - as ene pestoor mèlk drinkt en enen boer wèèn, dan zèn er twee ziek

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - boeren hèbben ok maniere, maar aander

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Als iemand ergens mee stopt maar de rotzooi laat liggen: - die schaajt er meej èùt as enen boer van zene stront!
   ► Volledige bron:

3. kaarttermen

   - Pierre van Beek; Typische zegswijzen, aflevering 5; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-08-25 De schotels wassen en als ge drie boeren hebt, krijg je van de vierde slaag hoort men

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1985-01-11 Goei weer vur boerekôôletoppestamp meej vorse worst...

   - Informant Toine Raaijmakers; ongedateerd - den bónten boer rije - er lustig op los leven

4. vaak, evenals wanneer op een boer een vrouw de boer heeft een vrouw nodig valt.

   - WBD III.1.4:237 - de bonte boer rijden - razen en tieren

   - WBD III.1.2:250 boerke - oprisping
   ► V olksliedjes over de boer op CuBra, verzameld door Ben Hartman

geen vocaalkrimping; steeds lange oe een boerenbedrijf voeren, boeren, voortdoen

boerengilde

stamppot van boerenkool samentrekking van boerenkool en boerentoppen

rond witbrood

1. zelfstandig naamwoord

   boer, boeren, boertje korte oe in boerke

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bu:r, bu:re, burke

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - diejen boer heedn luien knêcht - die boer heeft een luien knecht

2. samenstellingen Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - kiepenboer uitdrukkingen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 136, Nieuwsblad van het Zuiden 1972-01-13 - Ouder worden kan leiden tot zelfinkeer en bezonkenheid. Die gedachte werd neergelegd in: "Als de boeren oud worden, staan ze onder de preekstoel". Oftewel: ze zijn "fijn" geworden.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Nog eens moet de boer er aan geloven met de uitdrukking: "nen boer stao aaltij veuls te eng". Dat duidt op hebberigheid, die hem er toe brengt een te hoge prijs te vragen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Voor een ingewikkeld geval staan we met de volkswijsheid: "Een boer heeft twee roeien". Zij houdt de beschuldiging in, dat een boer steeds zijn eigen voordeel zoekt. Alsof dit onder andere standen ook niet voor zou komen! Maar de boer doet dat dan wel op een aan hem aangepaste manier. Een "roei" (roede) is een vlaktemaat van 33 vierkante meter. Een boer beschouwt - als het hem goed uitkomt, zeggen boze tongen - een "roei" echter ook als lengtemaat. Hij rekent dan een lengte van: "vèèf, zis zeuve". Dat betekent 5,6 tot 5,7 meter. Hij maakt daarvan het kwadraat. Van 5,6 komt dat neer op 31,36 vierkante meter. Uitgaande van 5,7 wordt het 32,49 vierkante meter. Hij blijft daarmee echter steeds beneden de 33 vierkante meter. Waarom zou men het niet ingewikkeld doen als er voordeel aan kan zitten!... In ieder geval een curieus gereken!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1982-12-03 - wè unne boer laoit, brengt ie thuis

   - Informant Ad Vinken - de stómste boere hèbbe de dikste peeje - wie zonder veel overleg te werk gaat, heeft vaak het beste resultaat

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - den lómpsten boer tilt de grótste èèrpel

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - der ligge zat boeren opt kèèrkhòf die nèt zo lui zèn as ikke

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - as ene pestoor mèlk drinkt en enen boer wèèn, dan zèn er twee ziek

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - boeren hèbben ok maniere, maar aander

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Als iemand ergens mee stopt maar de rotzooi laat liggen: - die schaajt er meej èùt as enen boer van zene stront!
   ► Volledige bron:

3. kaarttermen

   - Pierre van Beek; Typische zegswijzen, aflevering 5; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-08-25 De schotels wassen en als ge drie boeren hebt, krijg je van de vierde slaag hoort men

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1985-01-11 Goei weer vur boerekôôletoppestamp meej vorse worst...

   - Informant Toine Raaijmakers; ongedateerd - den bónten boer rije - er lustig op los leven

4. vaak, evenals wanneer op een boer een vrouw de boer heeft een vrouw nodig valt.

   - WBD III.1.4:237 - de bonte boer rijden - razen en tieren

   - WBD III.1.2:250 boerke - oprisping
   ► V olksliedjes over de boer op CuBra, verzameld door Ben Hartman

1. zelfstandig naamwoord

   boerenknecht, boerenarbeider lange oe

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 arbei(d)er - boerenwerkman, dagloner die boerenwerk verricht

2. Dianthus barbatus

bloemsoort; duizendschoon (Dianthus barbatus)

tuinbonen

letterlijk: boerentijd, vroegere tijd Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 94, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-01-29 - En ooit horen zeggen, dat "het er een echte boeretij" was? Dat betekent dat het er echt landelijk naar toegaat, zoals bv. op een gezellige, ouderwetse bruiloft. "Tij" was de naam voor een verzamelplaats, waar de oude Germanen recht spraken. Er wordt wel aangenomen, dat men dit woord nog terugvindt in de streeknaam "Goedetijd" te Alphen en in "Tijvoirt", welke laatste naam men onder Goirle aantreft, al praat de volksmond daar van "Tèvert".

boerenkool

1. boerenvrouw samenstelling van boeren en vrouwmens

   - J.M. Van der Donck, Mooi Truike; in Joh. A. Leopold en L. Leopold; Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882 - t Waor n jong boerevrommes, mit nen zwaoren kurf an
   ► vrommes, frommes, vrammes, frammes

2. urren êrm; daar geannoteerd met verbasterd van boerenvrouwmensch

1. zelfstandig naamwoord

   boer, boeren, boertje korte oe in boerke

   - Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg, 1996 - bu:r, bu:re, burke

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - diejen boer heedn luien knêcht - die boer heeft een luien knecht

2. samenstellingen Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - kiepenboer uitdrukkingen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 136, Nieuwsblad van het Zuiden 1972-01-13 - Ouder worden kan leiden tot zelfinkeer en bezonkenheid. Die gedachte werd neergelegd in: "Als de boeren oud worden, staan ze onder de preekstoel". Oftewel: ze zijn "fijn" geworden.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Nog eens moet de boer er aan geloven met de uitdrukking: "nen boer stao aaltij veuls te eng". Dat duidt op hebberigheid, die hem er toe brengt een te hoge prijs te vragen.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 166, Nieuwsblad van het Zuiden 1973-01-30 - Voor een ingewikkeld geval staan we met de volkswijsheid: "Een boer heeft twee roeien". Zij houdt de beschuldiging in, dat een boer steeds zijn eigen voordeel zoekt. Alsof dit onder andere standen ook niet voor zou komen! Maar de boer doet dat dan wel op een aan hem aangepaste manier. Een "roei" (roede) is een vlaktemaat van 33 vierkante meter. Een boer beschouwt - als het hem goed uitkomt, zeggen boze tongen - een "roei" echter ook als lengtemaat. Hij rekent dan een lengte van: "vèèf, zis zeuve". Dat betekent 5,6 tot 5,7 meter. Hij maakt daarvan het kwadraat. Van 5,6 komt dat neer op 31,36 vierkante meter. Uitgaande van 5,7 wordt het 32,49 vierkante meter. Hij blijft daarmee echter steeds beneden de 33 vierkante meter. Waarom zou men het niet ingewikkeld doen als er voordeel aan kan zitten!... In ieder geval een curieus gereken!

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1982-12-03 - wè unne boer laoit, brengt ie thuis

   - Informant Ad Vinken - de stómste boere hèbbe de dikste peeje - wie zonder veel overleg te werk gaat, heeft vaak het beste resultaat

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - den lómpsten boer tilt de grótste èèrpel

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - der ligge zat boeren opt kèèrkhòf die nèt zo lui zèn as ikke

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - as ene pestoor mèlk drinkt en enen boer wèèn, dan zèn er twee ziek

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - boeren hèbben ok maniere, maar aander

   - Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Als iemand ergens mee stopt maar de rotzooi laat liggen: - die schaajt er meej èùt as enen boer van zene stront!
   ► Volledige bron:

3. kaarttermen

   - Pierre van Beek; Typische zegswijzen, aflevering 5; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-08-25 De schotels wassen en als ge drie boeren hebt, krijg je van de vierde slaag hoort men

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1985-01-11 Goei weer vur boerekôôletoppestamp meej vorse worst...

   - Informant Toine Raaijmakers; ongedateerd - den bónten boer rije - er lustig op los leven

4. vaak, evenals wanneer op een boer een vrouw de boer heeft een vrouw nodig valt.

   - WBD III.1.4:237 - de bonte boer rijden - razen en tieren

   - WBD III.1.2:250 boerke - oprisping
   ► V olksliedjes over de boer op CuBra, verzameld door Ben Hartman

grondig schoonmaken, schoonschrobben, (zichzelf) een wasbeurt geven

boeten

1. werkwoord

   kindertaal voor als het kind het hoofd stoot

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 boetsebòlle

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 - boetsenbol, ook wel boets; schertsende aanduiding van een kinderhoofdje, naar het frequent boetsen (botsen, stoten)

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - boetsenbol ( kindertaal ) - hoofd, kop

   - WBD III.1.2:176 boetsen, boetsebol doen - stoten met het hoofd

   - WBD III.1.2:178 boetsen - het hoofd stoten

   - WBD III.1.1:37 - boetsebol - hoofd

2. Boezeroen uit Elspeet - bron: Geheugen van Nederland

1. zelfstandig naamwoord
   - Ed Schilders; WTT 2012 - In Tilburg valt bazzeloen/boezeroen vaak samen met kiel, met name de blauwe kiel van boeren en het hemd, gedragen tijdens de lokale carnavalsviering. In oorsprong betreft het echter twee duidelijk onderscheiden kledingstukken voor mannen, waarbij de boezeroen een onderkleed is waaroverheen nog een vest en een jas gedragen werden, terwijl de kiel juist vest en jas vervangt en het bovenkleed is van de boer of arbeidsman. In het algemeen kan gezegd worden dat het moderne woord voor bazzeloen/boezeroen overhemd is, een hemd gedragen over het onderhemd en/of de borstrok.

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - We droege gin boezeroen mir, mar missiezonnekes. Èn palletoo èn kooverkookes. Dè waar ammòl vur ooverdaags.

   - Piet Maes; Het arme Weverke, doelend op de gelukzalige pater Donders; de Kandelaar , 1926-10-03; in: A.J.A.C van Delft ; Spin- en weversliedjes oud en nieuw; Utrecht, 1952 t Was maar een arm weverke in een klein huisje aan de uiterste punt van het grote dorp Tilburg. Hij zat daar aan vaders getouw in z'n gestreepte boezeroen en klabbakkerde z'n rammelende spoeltjes door het garen

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet, feuilleton in 5 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-07-01 -1939-07-29 - Hij zaat er in zn boezeroen, mee de zwarte zije pet op...
   ► bazzeloen

   ► toekiel

2. Cees Robben (detail Prent van de week 12 juni 1976)

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1976-06-12 - Mee dees [mooi] weer laot ik munne borstrok en boezeroen mar is uit

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1957-06-22 - En denkt aon oe boezeroen...

   - Piet van Beers; Vurjaor 1989 - Mar...êens dan ist kaoj weer gedaon/ Dè is, waor we op hôope/ Dan kunde gerust den hêelen dag/ in oe Boezeroentje lôope. - Wim van Boxtel; Dn örgel; Brabants Bont, 1979 - in ons sweeks boezeroentje [in ons doordeweekse hemd]

   - Ad van den Boom; Unnen droom, circa 2005 - De straote waare vol mee wèèvers, mee galge over durren boezeroen

3. Jan Boezeroen = de eenvoudige werkman

   - Tekening van Kis-ke (ca. 1970) knipsel uit een onbekende publicatie, mogelijk Rooms Leven/Bisdomblad). Prent en tekst behelzen het nieuwe, modern ingerichte verzorgingstehuis aan de Hoefstraat (tegenwoordig Zorgcentrum Padua) - Mar naaw kan ok Jan Boezeroen/ Ne lèèvesaovond krèège/ Himmòl apart, meej veul gerief/ En n pleej vur zn èège
4. naam

   Etymologie

   - WNT, 1897 - Korte kiel met lange mouwen, meestal van blauw gestreept katoen of linnen; door zeelieden, sjouwers en ambachtslieden, vooral als onderkleed, gedragen. In Zuid-Nederland zijn nevens boezeroen allerlei andere vormen in zwang als boezeron, buzeron, bazeron (West-Vlaanderen), barzeloen, bazeloen (Leuven, bazeroentje (Limburg), boe(r)zelaan (Lier en Mechelen).

   - WBD III.1.3:47 boezeroen - overhemd

   - WBD III.1.3:76 boezeroentje - boezeroen

   - WBD III.1.3:97 boezeroen - borstrok

1. zelfstandig naamwoord

   bougievonken samenstelling uit bougie + vonken

   - Hans Hessels, opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus, 2 019 - Onmogelijke opdracht, bijvoorbeeld als 1-aprilgrap in werkplaatsen: - Hòlt vur mèn es en duske rôoj boezjievonke öt de graazie!!!
   ► Voor de

   ► Voor de volledige lijst Klik hier
2. zelfstandig naamwoord

   bofkont geluksvogel

   - WBD III.1.4:194 bofkont geluksvogel, boffer
3. zelfstandig naamwoord

   boj, booj bode

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun en de dames; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-20 - ...daor kwaamp den booi en braocht nen brief

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 1; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-10-01 Nou appeteker, zee den postbooi...

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - bode boi; meervoud bois; verkleinwoord boike

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boo, booi (scherpe o), boi - bode

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 bòj - postbode

   - WBD III.3.1:438 booi - postbode

4. boj verleden tijd van bieje

Illustratie: Rolf Janssen

bok

buikband

bokgooien; kinderspel

1. zelfstandig naamwoord

   stofnaam (textiel); zeer grof wollen weefsel

   - WTT; aanvulling 2018 samengesteld uit baaj en de vertaling van het Engelse buck (bok) in buckskin (skin = huid)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - bokkebaaj - bukskin, wollen keper

   - Henk van Rijswijk; schriftelijke mededeling, 2013 - Bokkebaaj is geen buckskin. Het zijn bindingstechnisch gezien allebei baajen. Maar buckskin is van een betere kwaliteit wol gemaakt.

   - Gerard van Leijborgh; De laatste Tilburgsche huiswever; aan het woord Frans van Geloven; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940 -10-26 - En wat was zoo wat je eerste werk? Eerst moest ik de wever helpen om het te leeren, zooveel als bij-wever; doch spoedig deed ik het zelf en weefde toen bokkebaai, later ben ik op de buks gegaan.

   - Jan Elemans; aantekening in zijn nagelaten handschriften, gedateerd 5 oktober 2013 - Toen ik jaren 50 in Nijmegen afstudeerde (...) ontmoette ik daar een meisje uit de Tilburgse textiel. Ik vroeg haar naar het mooiste woord uit hun lapjestaal. Dat had ze voor de grofste, slechtste kwaliteit: bokkenbaai. Een mensenleeftijd later loop ik haar weer tegen het lijf. Ik voel aan haar jasje: bokkenbaai! Dat ik dat nog weet! Ze beloont me met ng een woord, voor de mooiste, duurste, beste, zachtste kwaliteit: nonnenbuik.

   - WBD II.4 - Van Dale zegt bij bokkebaai grove wollen stof. De respondent van K 183 (Tilburg) stelt bokkebaai gelijk met bukskin.
   ► bukskin
2. naam

   Nieuwe Tilburgsche Courant - 31-12-1915

   - WBD II.4:858 - De respondent van K 183 (Tilburg) zegt dat bukskin behoort tot de herenstoffen. Grothe spreekt van bukskin

   - Van Dale - bukskin (buckskin) - Sterke gekeperde stof van heel of half wol, aan één kant geschoren.

   - WNT - bukskin

   - Van Dale, 1914 - buckskin (Engels bokkevel), bukskin - algemene benaming voor gevolde, bovendien een weinig geruwde strijkgaren herenstoffen, welke dikwijls geheel of ten dele uit kunstwol zijn samengesteld,

   - Winkler Prins Encyclopedie; 1949 - Van de kettingkepers bij kaard-garenweefsels behooren vermeld te worden de onder verschillende benamingen voorkomende bukskins en kasimiren
   ► KLIK HIER om deze pagina te bezoeken

tochtig, bronstig, hitsig

bokspringen; kinderspel

buikpijn

broek A.J.A.C. v an Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 111; Nieuwe Tilburgsche Courant; 1929-04-27 - Een broek wordt ook hier evenals in meerdere streken wel een boks genoemd.

buikje

in kennis stellen, duidelijk maken, boekstaven, inprenten, mogelijk ook opstoken, uitdagen (zie Hein Quinten) bokstaopele bokstaopelde - gebokstaopeld

maagzuur Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, Diksjenèèr van de Tilburgse Taol, 2004 - daor krèèg ik et bökzuur van

1. naam

   Johannes van Dam: Peren rotten vaak van binnenuit. Vanbuiten zie je niks, maar het hart is bruin. Buikziek noem je dat. Als een peer eenmaal rijp is, rot hij trouwens ontzettend snel. (...) Dat dat voor een peer geldt, en niet voor een appel, heeft een duidelijke oorzaak. Stel dat u een vrucht in handen heeft en u weet niet of het een appel of een peer is. Wat doe je dan? Je gooit hem in een bak water. Blijft hij drijven, dan is het een appel. Zinkt hij, dan is het een peer. Dat komt omdat een appel kleine luchtblaasjes heeft, die hem lichter dan water maken. Daarom knapt hij als je erin bijt, drijft hij en kunnen bacteriën zich niet zo gemakkelijk in een appel verplaatsen. Een handpeer is een en al sap en knapt niet. 'Peren en vrouwen die niet en kraken / Die acht men allerbest te smaken.' (Cats) (De Dikke van Dam, 2005)

   - Frans Debrabandere; Etymologisch Brabants woordenboek, 2010 - buikzoet, buikzuut, bukzuut, bokzuit, buikziek, overrijp, half rot (fruit); Volksetymologisch uit Middelnederlands buucsocht (buikziekte); buucsuchtich (buikziek)

   - WBD III 3.1.2 - De uitdrukking buikzoet maken geeft mogelijk het gevolg van het blutsen van fruit aan. Vergelijk Van Dale buikziek; van vruchten, aangestoken, half verrot.

   - WBD III 2.3 - overrijp - buikziek

   - WNT - buik - buikzoet van vruchten, overrijp, beursch - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - dieën appel ies bekzuut - die appel is buikzoet

   - Afbeelding uit het 'Tilburgs Leesplèngske' dat in 1997 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven. De illustraties zijn gemaakt door Jan van de Wiel.
2. naam

   buikzoet, overrijp, beurs, melig

   ► bèùkzuut

bal, hoofd

kinderspeelgoed

bolderwagen, bolderkar

bolderwagen, bolderkar

met een bal spelen bòlle - bòlde - gebòld

ballenfrutten, het vervaardigen van onder andere kaatsballen in Goirle

bulken, een boer laten, kokhalzen, oprispen

1. zelfstandig naamwoord

   papieren zak, buil

   - Voorbeeld op systeemkaart Wil Sterenborg - hij leest de bèùle van Brónsgist - hij weet van niks [want die bèùle waren onbedrukt]

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 4; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-02 - Zède getrouwd dan wordt dè netuurlijk n moeilijker geval mar dr is toch ôk wel n mouw on te paassen. Ge brengt [van de kermis] vur oe vernomste helft van oe trouwbuukske bij zon gelegenheid nen buil stroopmoppen of n paor kwattas mee; dè is n veul beter remedie tegen onweer as nen bliksemafleijer: de bui drijft over zonder dè-get rommelen heurt!

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant, aflevering 1; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-10-09 - ...mn stukske, dèk mee n nuuw pen op nen schoonen gladgestreken buil geschreven hô...

   - Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 [In de tabakswinkel wordt een zak tabak achterover gedrukt] Mar dan laag der n bèùl tabak of tien, mar dan han ze wèl zolang gewèrkt dètter êene op der voete laag die vur de tonbank ston... Èn dan, hè, nie bij Susse mar bij die jonges dan, hè. Èn dan ten liste begonne ze zowè te stoeje èn dus zètte ze de deur oope èn dan schuptenie dieje bèùl tabak nòr bèùte!

   - H. Mandos & M. Mandos-van de Pol; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend in Tilburg 1966 - De buil van De Gruyter lezen. Het zakje van De Gruyter lezen. 1. Een sufferd zijn; 2. erg geleerd doen maar weinig weten; 3. oud nieuws vertellen. (Vroeger vouwde men de builen van krantenpapier.) Varianten: ipv De Gruyter: Hettema, Ebben, Bronsgeest; ipv buil: tabaksbuil; ... aan de binnenkant lezen; De kolenbak gelezen hebben.
   

2. Ferry van de Zaande-sticker -2013

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - meer bèùl as tebak (gezegd van iemand die verwaand is)

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Zullie wogen et dan aaf en deeje et in un papieren böltje.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Bekaant alles moes in enne bèùl geschept worre en afgewogen.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, 2006 - Onze vadder meej enne grôote bèùl vol snoep vur de thösblèèvers

   - Tony Ansems; cd Tilburgse Liekes American Style 2; Drie koningen, 2009 - We zongen en we kwamen thuis/ Meej ene hele buil meej snoep...

   - Tony Ansems; cd Tilburgse Liekes American Style 2; t Willeminapark, 2009 t Laag vol meej papier, en peukies/ En halve böltjes friet...

   - WBD III.1.2:376 buil - bloeduitstorting

   - WBD III.1.2:376 bult - buil

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - buidel ... zelfs gebruikt men het alhier wel voor een papieren zakje

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - bùil - papieren zak

masker, mombakkes afstandsassimilatie van plaats; m>b

1. zelfstandig naamwoord

   bombazijn, sterke geweven katoenen of linnen stof

   ► bombezèèn
2. zelfstandig naamwoord

   J.T. Bonthond; Woordenboek voor de manufacturier, 1947 - Bombazijn. Aan de achterzijde geruwd weefsel van sterke katoenen garens, geweven in 5-bindige inslagsatijn of 8-bindige dubbelsatijn. Toepassing op werkmanskleeding. Ook moleskin (mollevel), pilow of Engelsch leer en kalerug geheeten.

   - IDEM - zekere geweven stof, oorspronkelijk bestaande uit zijde, of uit zijde, kemelshaar en katoen; later ook uit ketting van zijde en inslag van kamgaren, of geheel uit kamgaren vervaardigd;

   - Kuyper; Technologie 2 - Tegenwoordig hier te lande (althans te Leiden); een plat weefsel, bestaande uit ketting en inslag van katoen, dat veel gebruikt wordt voor voering, werkmansondergoed enzovoorts. In de algemeene taal wordt echter niet zelden de naam bombazijn ten onrechte gegeven aan de stof waarvan werkmansbroeken gemaakt worden (pillow).

1. zelfstandig naamwoord

   bombazijn, sterke geweven katoenen of linnen stof

   ► bombezèèn
2. zelfstandig naamwoord

   J.T. Bonthond; Woordenboek voor de manufacturier, 1947 - Bombazijn. Aan de achterzijde geruwd weefsel van sterke katoenen garens, geweven in 5-bindige inslagsatijn of 8-bindige dubbelsatijn. Toepassing op werkmanskleeding. Ook moleskin (mollevel), pilow of Engelsch leer en kalerug geheeten.

   - IDEM - zekere geweven stof, oorspronkelijk bestaande uit zijde, of uit zijde, kemelshaar en katoen; later ook uit ketting van zijde en inslag van kamgaren, of geheel uit kamgaren vervaardigd;

   - Kuyper; Technologie 2 - Tegenwoordig hier te lande (althans te Leiden); een plat weefsel, bestaande uit ketting en inslag van katoen, dat veel gebruikt wordt voor voering, werkmansondergoed enzovoorts. In de algemeene taal wordt echter niet zelden de naam bombazijn ten onrechte gegeven aan de stof waarvan werkmansbroeken gemaakt worden (pillow).

stofnaam, bombazijn

de bloemetjes buiten zetten, verbrassen naar het Frans van bon en jour en samenstelling bonjour; letterlijk een goede dag hebben'

de vakbond

Belgisch (trek-)paard

bons

1. zelfstandig naamwoord

   1. baan, weg

   - Cees Robben; Prent van de Week, 1960-11-25 - De steekes langs de groote baon

   - WBD III.3.1:396 baan heerbaan; grote, brede weg; ook genoemd: dijk

   - WBD III.3.1:397 baan - openbare weg

   - WBD II:983 - laojbaon - ladebaan (van de weefspoel); ook laojvlakte

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - baon - baan 1. de grote weg; 2. een strook van enige meters breedte over het veld.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - baan - openbare weg die niet gekasseid is; ook pad of spoor; ook tamelijk brede aardeweg, waar men met eene kar kan rijden
   

2. 2. baan, betrekking

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? stadsbaontjes [een niet al te inspannende betrekking]

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1975-01-16 - Ik zuuk nog aaltij n baon van s merreges vrij en s middags nie hoeven te komen en salaris over de giro.
3. zelfstandig naamwoord

   baantje

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - baantje - betrekking, bediening

boontje

boog, bocht

verleden tijd van bèùge boog

boomgaard

spiraalvormig zoet broodje met suiker en kaneel; drol

boom; werktuig verkleinwoord bumke; meervoud meestal bôome maar ook bôom en nog vroeger bêûm

vocaalkrimping in tegenwoordige tijd (gij, hij, gullie bomt) in de verleden tijd en in voltooid verleden tijd

boon

boonstaak, bonenstaak

boordband, lint om te boorden

boordenknoopje

boren, boorden in tegenwoordige tijd vocaalkrimping bij gij bórt, daarentegen hij boort

boot

1. zelfstandig naamwoord

   boter

   - Rudolph van Veen; Interview Brabants Dagblad, 2013-12-14 - Als kind vroeg ik om vijf kilo boter om een beeld te maken. Mijn moeder had kinderklei kunnen kopen, maar ze kocht twintig pakjes goei boter.

   - Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); t Klokhuis van Brabant 5; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-11-7/14 - Witte wè ze bij ons schaand noemen? Zelf goei boter eten en oe kender margerine geve!

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - margarine, in tegenstelling tot goej booter (roomboter)

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - booter - boter, goej booter - roomboter
   
2. zelfstandig naamwoord

   booterbrökske

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - botercaramel (koosnaam)

   - WBD III.2.5:248 - boterbrok(je) - boterkussentje, ook boterpik
3. werkwoord

   bootere bootere - booterde - gebooterd Boerin tijdens het 'bootere' aan de karnton

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003, opgetekend in Tilburg 1966 ne stuiver melk en niet geboterd, iets zonder moeite bereikt

   - WBD - karnen

   - WBD III.l.4:338 boteren - gelukken

1. zelfstandig naamwoord

   karnstaf

   - WBD karnstaf; stok met cirkelvormige, van openingen voorziene plank, die in de karnton op en neer bewogen wordt, ook genoemd booterstèfke, staf, stèfke
   

2. Onbekende schilder

oud kinderspelletje; elkaar optillen, ruggelings

Botermans

1. zelfstandig naamwoord
   - WBD - deksel van de karnton

2. Afbeelding uit: Kroniek van de Kempen

1. zelfstandig naamwoord

   karnton

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 - boterstaand - karnton

   - WBD - karnton, ook genoemd booterstand, staand, booterton

   - WNT - boterstande - hoog, smal vat waarin de boterstooter op en neer bewogen wordt; hetzelfde als boterkarn.
   

2. Afbeelding uit: Kroniek van de Kempen

1. zelfstandig naamwoord

   karnstaf

   - WBD karnstaf; stok met cirkelvormige, van openingen voorziene plank, die in de karnton op en neer bewogen wordt, ook genoemd booterstèfke, staf, stèfke
   

2. Onbekende schilder

karnton

1. zelfstandig naamwoord

   boven

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - Ak nòr den boove gao

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-06-19 - As de mieter naor boven... want gij brengt er het brekspul in...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zèè de den boove òn ut doen? Ben je boven bezig?

   - WBD III.2.1:76 - den boven - bovenverdieping

   - Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 boven, bo:ve - het bovenhuis

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bovenverdieping, bovenhuis, bovenkamer; de meid is bezig met den boven te schuren; op nen boven wonen
2. voorzetsel

   2. bijwoord boven; op het politiebureau aan de Bisschop Zwijsenstraat in Tilburg, onderdeel van het oude stadhuis. In meer algemene zin ook de ambtenarij en de regering

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-20 - Vroeger mossen de zatlappen boven kommen bij den commesaar en als zij dan boven (op het stadhuis) waren geweest wieren ze dr onder gezet (in de gevangenis).

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1962-04-06 - Den Sjarel moes boven-komen... En tèènemekaare dr onder... [De cellen waren blijkbaar onder het politiebureau gelegen.]

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 76 01 08 - 't Is allemol bezuinige, / Wègge van booven heurt...

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zèè de naa pas boove zonk? - Ben je nu pas boven water (uit bed)?

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Dè-s boove mun heup! - Dat ligt boven mijn vermogen!

3. 4. samenstellingen met diverse betekenissen

   - WBD - boovenèrm, boowvenèèrem (Hasselt) - bovenbeen van een paard

   - WBD II:1002 - boowvedèksel, boowvelat - deksel van de effenaar

   - WBD II:1019 - boovespròng bovensprong; bij weefgetouw

   - WBD II:1047 - (de ketting/de inslag) wèrkt boove, leej boove - bovenwerken

   - WBD II:911 - boowvekaant - bovenkant (van het weefsel)

   - WBD III.2.1:67 boovelicht - waaier, bovenlicht; venster boven de huisdeur

iemand van boven de Moerdijk, noorderling

boven; alleen in combinatie met onder

met omhooggestrekte armen; figuurlijk bovenmatig

overleer van een schoen

boordje

baardje, bordje, schoteltje

borduren

borg

1. zelfstandig naamwoord

   burgemeester

   - Piet van Beers; Het zeventiende boekje; Zoveul agger nôodeg hèt, 2010 - Der zulle nog mar wèèneg meense zèn/ die Den Harrie hèbbe gekend./ Hij liep as enen Börgemister rond./ Ene groote strèùse vènt.

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 - den burgemister vaan t durp

2. 2. uitdrukking

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - hij mòkten ur verschaajene börgemister - hij maakte er nogal wat soldaat

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - dan za-k oe us börgemister maoke - dan zal ik je eens bij je kruis pakken

3. 3. bijnamen

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den börgemister van den Haajkaant - Drik van Dyk

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den börgemister van den Bèsterd - Leo Geerts

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den börgemister - Huub v.d. Eerden

4. Afbeelding uit het 'Tilburgs Leesplèngske' dat in 1997 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven. De illustraties zijn gemaakt door Jan van de Wiel.

burger, burgemeester (en dan altijd met den)

zelfstandig naamwoord burgermens, gewone burger; hier leek (in tegenstelling tot priester)

burgervader, burgemeester

borrel

borstel

borstelen, nabewerking van een weefsel bòrsele - bòrselde - gebòrseld

1. zelfstandig naamwoord

   baars

   - WBD III.4.2:92 - baars - baars (perca fluviatilis)

   - WBD III.4.2:92 - baarske - pos (gymnocephalus cernua), ook genoemd pos, schele jood of koolbaars
2. zelfstandig naamwoord

   baarsje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 bòrske - baarsje

geweldig, danig

bos; groep bomen; plant met van de grond af houtige takken (struik); bundel samengebonden groenten of bloemen

bosbes, vossenbes

houtduif

1. zelfstandig naamwoord

   baas, baasje

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - Baos melwurm, as g'em op z'ne kop trapt, is ie dood. Baas meelworm, als je hem op zijn kop trapt, is hij dood. Zo'n baas heeft niet veel gezag. De meelworm is een in oud meel voorkomende larve van de meelton.

   - Kees en Bart; dialoog in Tilburg Post, 1922-193? - ze zijn nog den baos; zèn dees aajer vòrs, baos?

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1981-11-13 - Ik ben thuis den baos.. , mar aster naauwt is ons vrouw den baos;... mar as ter naauwt en wedernaauwt, dan ben ik den baos...

   - Cees Robben; Prent van de Week, Nieuwsblad van het Zuiden 1981-01-30 En ik zèe dees jaor feftig jaor stikkedoor bij een en de zelfde baos...

   - Interview met De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Den baos die maag nie iem den baos, om zen nèk geeve int bijzèèn van zen pèrseneel!
   ► KLIK

   ► K LIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren
2. zelfstandig naamwoord

   baasje, kereltje

1. werkwoord

   slaan, ranselen

   - Voorbeeld op een systeemkaart Wil Sterenborg - der flink onder bosse - rigoureus de orde herstellen

   - Informant Ad Vinken, ca. 1980 - klappen uitdelen

   - Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 t Wordt méér dan hoogen tèd, Karel, detter is flink onder wordt gebost.

   - WBD III.1.2:30 bossen - slaan; ook: naaien, ertegenaan peren, een labbezoet geven

   - WBD III.1.2:62 - eronder bossen als bovenstaand

2. vruchten uit de boom schudden of van de takken slaan

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - prèùme bosse - pruimen uit de boom schudden

   - Luciën; Herinneringen uit mijn artistenleven; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1933-09-09 Zeg Sjijn, witte woar lekkere appeltjes groeien, en zó suut? Ik heb er een poar afgebost over de heg, mar lekker, jong! zei eens onze Vic. [Luciën was een in Hilvarenbeek geboren humorist en conferencier]

   - WBD III.2.3:l60 - bossen - appels van de boom schudden

   - WBD III.2.3:185 - bossen - noten afslaan; ook aframmelen, afranselen

bunzing

stinken

afvalproduct bij het brouwen van bier

laars

bootje, botje

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

boterbloempjes (Ranunculus)

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

1. zelfstandig naamwoord

   boterham Jan de Bray - Weeskinderen in een weeshuis in Haarlem- 17de eeuw

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - moederke, wilde nen botterham smeere?

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, - nen botteram smeren

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Scheeresliep, 1938 Moederke, wilde nen botterkam smeere? / Heur is: mn maog klept den engel des heeren!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-04-13 - 1940-08-24 - En wèn gezicht! Is oewen boterham in et zaand gevalle?!

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter, feuilleton in 3 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-04-22 - 1939-05-08 - Toen ie n botterham of drie-vier op ha...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - Den Sik ha zn botterhemke deurgeslikt...

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 05 14 - 's Aoves bij d'n botteram / Krèègde èèn schar mee tweeje / Gin meens ha't rèk in dieje tèd / Mar we waare tevreeje. - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 60 09 16 - Die meense, och, ge kent ze wel, / Vertellen ok zò gère / Dèsse op dre botteram / Allèèn goei boter smèren.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 82 01 07 - 't Vurrig jaor was nie zó slècht / Al viel wel is wè teege / We hebbe ammol nog op tèd / 'nen Botteram gekreege. - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1973-04-09 - As ge vèftig geworre zèt, hedde oewen grôtste botterham op

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1964-08-17 - dè hek echtig nie gedaon, krûîske sterven en honderd duuzend èzere botterhammen eten

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch leven, 1965-10-22 - Mar t is taovend wir niks toe den botteram... [vanavond op droog brood naar bed]

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1971-03-19 - Hij heej munne botteram in t waoter gegooid... Zôô-zôô... En meej opzet... Nèè meneer, meej zult...

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 101, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-05-08 - Een eed mag men niet lichtvaardig afleggen, maar het is wel mogelijk op een andere manier nadrukkelijk te onderstrepen, dat men de waarheid spreekt of het bij het rechte eind heeft. Bijv. "Als dat nie klopt, vreet ik mijn pet op!" Kinderen hadden daarvoor weleer een andere vocabulaire. Zij zouden in het onderhavige geval: "kruiske stèèrven" of "honderd duizend ijzeren boterhammen opeten" en nog zo'n paar van die krachttoeren uitvoeren, welke we vergeten zijn.

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden 1970-10-03 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Smòrges brôod, ene botterham, hè, meej en bietje sèùker derop
2. zelfstandig naamwoord
   - Grôot Diktee van de Tilburgse Taol, 2007 - ...waor ze deren èège botram meej kunne verdienen

   - Informant Ad Vinken - hónderdduuzend èèzere bótramme eete - kröske stèèrve

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 nen botteraam

   - WBD III.2.3:41 - boterham uit de hand - namidag maaltijd

   - WBD III.2.3:205 boterham - snede brood

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 botram - boterham

   - Goemans, Leuvens taaleigen, 1936 - boterham - be:teram of be:tram

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 boterham (uitspraak boteram); botterham (uitspraak botteram) - boterham

1. zelfstandig naamwoord

   1. zelfstandig naamwoord fiasco, flop, iets waardeloos waarschijnlijk van bout in de betekenis uitwerpsel, drol in de vorm en kleur van een bout

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 22, Nieuwsblad van het Zuiden 1964-12-19 - "Ge kunt den bout hakke!" zeggen we in Tilburg, waar de "Hollander" het wat netter doet met: "Morgen brengen! Je tante! Ja, ik zal gek zijn!" Die "Hollanders" kennen echter ook de uitdrukking: "Hij kan me de bout hachelen". Zowel "hachelen" als "bout" zijn Bargoens of dieventaal [...] Het werkwoord "hachelen" betekent: eten, ook wel gulzig eten. Met "bout" worden fecaliën aangeduid. Men weet nu meteen waar het woord "boutketel" vandaan komt, dat men ook in Tilburg wel eens voor wc kan horen gebruiken. "Den bout hachelen" betekent in het Bargoens figuurlijk: naar de maan lopen. Het is een zeer platte verwensing. We geloven echter niet, dat die platheid in Tilburg wordt aangevoeld, daar vermoedelijk nauwelijks iemand, die van "bout hakke" spreekt, zich bewust is van wat hij eigenlijk letterlijk zegt...

   - Ruud Damen & G.W.J. Steijns; Et Buukske; Wè en hoe in de Tilburgse Taol, 2008 - bout - waardeloos gedoe, mislukking

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - et tenêelstuk was enen grôoten bout

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Nou, dè was wir ene grôoten bout.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 T is tóch ammel ene grôoten bout.

2. Ferry van de Zaande-sticker - 2013 2. voorvoegsel

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik hou nie van boutmuziek; ge moet mèn gin boutkerwaaikes laote doen.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Bah bah, wènnen boutzooi.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik vèèn dus dèt mar es aafgelôope moet zèèn meej die boutdinger ammel.

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 - bout - beer, menschendrek (zie but)

   - J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836- zie boud

3. 2. ijzeren werktuig, wroeter

   - WBD - wroeter; ijzeren werktuig in de vorm van een pin of ganzevoet, bevestigd aan de achterkant van het rister, tegen de ploegzool aan (in Hasselt)

bouten, dat wil zeggen 'poepen'

gratis en voor niks

gebouw, bouwwerk

breien braaje - braajde/breej - gebraajd/gebreeje

breier

breinaald

breiwerk; broddelwerk

persoonsvorm; verleden tijd van breeke brak

1. zelfstandig naamwoord

   1. brand, figuurlijk gebruikt

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Den grótsten braand is eraaf - de felheid is geluwd

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1969-07-04 - Ge zèt n zeeverkiep en ge lôpt op n kiepedrefke; den grôtste braand is er wel aaf.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1969-08-15 - Mar den grôôtsten braand is er wel aaf... dè-wel-dè... [Op onze leeftijd doen we het seksueel wat rustiger aan]

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ge heurt nòg van den braand - ik hou je op de hoogte (ook Stadsnieuws; dialectrubriek, 2006-05-17)

2. 2. ontsteking (van de huid)

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 - In et veurjaor maaide onze vadder enne kwak braandnetels en die wiere der bij gedaon saomen meej die schellen waar dè prima vreten veur de vèèrkes. Dè waar tegen de braand zittie, die netels. Dè waar zeker één of aander ziekte. Eén ding weet ik nog wel, dè koken van die braandnetels, waar in hil de buurt te ruuken. De vèèrkes wiere der in ieder geval goed vet van. Netuurluk nie alléén daorvan.

   - WBD II:589 - brantplèk een rotte plek in de huid, meestal ontstaan bij het drogen ter conservering term uit de leerlooierij]

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 - braand

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - Zo helder as brand.

brandverzekering

branden braande - braande - gebraand

uit het Franse brandebourg

1. zelfstandig naamwoord

   brandkuil

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 braandkööl - brandkuil, kuil met bluswater

2. Uit het weekblad Groot Tilburg, dat tussen 1939 en 1946 verscheen. De tekening van Frans Mandos van een professor voor een schoolbord dateert uit 1939 en was het vaste kader van de rubriek 'Cursus in Tilburgs'. Lezers konden korte Tilburgse zinnetjes insturen, die op het schoolbord werden afgedrukt.

brouwen

wauwelen, wawelen, bazelen

1. zelfstandig naamwoord

   bierbrouwer

   - Lowie van Dorrus Misters; rubriek Onze Tilburgse folklore, aflevering 8; Oude brouwerijen in Tilburg; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1951-06-23 - In onze schooljaren hebben wij ooit gehoord of gelezen, dat er een tijd was, waarin Tilburg 63 brouwerijen telde. Wanneer dit geweest is, hebben wij niet kunnen achterhalen; ook het Gemeente-archief verstrekte ons hieromtrent geen gegevens. Wel kregen we van de heer Schurink enige lijsten ter inzage van bestaande brouwerijen in de jaren 1690-1696. In 1694 bijv. waren hier 28 brouwerijen, waarvan enige waren aangegeven als huisbrouwerij, de overige als coöperatieve brouwerij. De eerste brouwden dus voor eigen huishouden met dienend personeel, de andere natuurlijk ook voor eigen gebruik en tevens voor de verkoop. () Met deze 28 zijn we echter nog lang niet aan de 63. Bij de toename der bevolking is echter waarschijnlijk ook het getal brouwerijen wel gestegen. Een oud-Tilburger, die er ook iets van weten kon en bij wie wij daarom eens informeerden, vond dit getal 63 absoluut niet onaannemelijk, zelfs zeer goed verklaarbaar, want men moet hierbij niet vergeten, dat koffie en thee toen hier nog totaal onbekend waren. Deze dranken zijn hier pas ingeburgerd na de oprichting der Oost-Indische Compagnie en er kan nog een hele tijd verlopen zijn vooraleer het de volksdranken zijn geworden.

2. ()

   - Lowie van Dorrus Misters; rubriek Onze Tilburgse folklore, aflevering 9; Oude brouwerijen in Tilburg; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1951-08-01 - Nu we toch hierover bezig zijn, willen we nog even de brouwerijen die we in Tilburg gekend hebben de revue laten passeren.

3. 1. Aan de Heikant bij de ingang der Heikantse Baan de firma Witlox. 2. Aan het Goirke hoek Kasteeldreef Jan de Kanter, tevens koster. 3. Aan de Veldhoven C. van Roessel, brouwerij De halve Maan tevens handelsmouterij. 4. Aan de Bosscheweg rechts over de Kanaalbrug brouwerij De Kroon met mouterij. De eerste hiervan staat er nog, maar zal wel van bestemming zijn veranderd. Tijdens de oorlog 1914-1918 deed ze nog dienst als groente-drogerij. 5. Aan de Lovensestraat heeft de heer van Tulder nog een brouwerijtje gebouwd, maar of er ooit bier gemaakt is betwijfelen wij sterk. Het gebouw bestaat nog en is te vinden op het terrein van de steenkolenhandel der firma Van Ierland. 6. Aan de Bosscheweg ter hoogte waar nu fraterhuis en -school staan, firma van Roessel, brouwerij Het Anker. Deze heer woonde echter op de Heuvel naast de kerk en had ook café, het tegenwoordige l'Industrie. 7. Aan de Bredaseweg, waar nu is gevestigd melkhandel firma van Thiel, voordien de graanhandel firma Gebr. Majoie, was de brouwerij van de heer van den Boer. 8. Eveneens aan de Bredaseweg, tegenover het missiehuis, heeft Henri de Kanter, zoon van Jan (zie nr. 2), ook een brouwerij gebouwd. Hiervan zouden we hetzelfde kunnen zeggen als van nr. 5. Heden is er in gevestigd de garage van de heer Strijbosch. 9. Aan het Korvelplein brouwerij De Posthoorn, erven A.H. van Roessel. Deze A.H. van Roessel was een broer van brouwer C. van Roessel aan de Veldhoven (zie nr. 3). Op Korvel was ook een mouterij voor eigen gebruik. 10. Brouwerij De Schaapskooi, ook met eigen mouterij. Dan waren er nog een paar andere, die echter geen Coopbrouwerijen waren, dus uitsluitend dienden voor eigen gebruik. Wellicht bestaan ze nog, namelijk bij de Eerwaarde Paters Capucijnen Korvelseweg en de Eerwaarde Paters Missionarissen aan de Bredaseweg. Buiten deze Tilburgse brouwerijen leverden nog verschillende andere brouwers hier hun product, o.a. die van Hilvarenbeek, Baarschot (onder Diessen), Middelbeers, Vessem en misschien nog andere.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - brouwer

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Wòr den braawer zit, kan den bèkker nie zèèn. - Als je veel gedronken hebt, hoef je niet meer te eten.

   - Ruud Damen & G.W.J. Steijns; Et Buukske; Wè en hoe in de Tilburgse Taol, 2008 - bierbrouwer, maar ook wel leverancier van dranken in het algemeen

klein kind, altijd een jongen

irritante, fatterige jongeman

brandbaar

1. zelfstandig naamwoord

   1. brand, figuurlijk gebruikt

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Den grótsten braand is eraaf - de felheid is geluwd

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben, 1969-07-04 - Ge zèt n zeeverkiep en ge lôpt op n kiepedrefke; den grôtste braand is er wel aaf.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1969-08-15 - Mar den grôôtsten braand is er wel aaf... dè-wel-dè... [Op onze leeftijd doen we het seksueel wat rustiger aan]

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ge heurt nòg van den braand - ik hou je op de hoogte (ook Stadsnieuws; dialectrubriek, 2006-05-17)

2. 2. ontsteking (van de huid)

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 - In et veurjaor maaide onze vadder enne kwak braandnetels en die wiere der bij gedaon saomen meej die schellen waar dè prima vreten veur de vèèrkes. Dè waar tegen de braand zittie, die netels. Dè waar zeker één of aander ziekte. Eén ding weet ik nog wel, dè koken van die braandnetels, waar in hil de buurt te ruuken. De vèèrkes wiere der in ieder geval goed vet van. Netuurluk nie alléén daorvan.

   - WBD II:589 - brantplèk een rotte plek in de huid, meestal ontstaan bij het drogen ter conservering term uit de leerlooierij]

   - Kernkamp; Dialectenquête, 1879 - braand

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - Zo helder as brand.

1. zelfstandig naamwoord

   1. dikke kont, bips

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - Ze gong er meej der braoj boovenóp zitte.

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 67 10 06 - "Die nieuwe busse - zee de Kriest - / Zèn echt naor mènne zin, / Ge stapt gemakker in en uit / En r gaon meer meensen in. // "Dès waor", zee toen hullie Merie, / "'t is ne gemakke trap, / Mar die klèn stuultjes aon de kaant / Die vèn ik wel wè krap. // "Want zèdde 'n bietje zwaor van lèf / Dan hèdde al gaauw laast / Om dègge mee oe dikke braoi / Nie in zo'n stuultje paast.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1986-10-03 - Ze stond er zôô breed bij mee dr braoi dewwer bekaant mee gedrieje aachter kosse... - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1987-06-05 - Wesse mee dr haande rèècht zet stôôt ze mee dr dikke braoi wir om... - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1974-10-25 - Zôdee gij oew braoi daor ôôk in wille draaie...

   - Karel de Beer; Tilburgs Bijnamenboek, 2000 - den braoj - Jos Adriaansen

   - Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; De stinpöst, 2009 - Waait de wènd onder mn ròkke/ dan is dè tòch wel genaoj./ Van den aandere kaant ist angstig/ dèk n kaaw vat òn mn braoj.

   - F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Èn eigelek hasse ok wèl n bietje enen dikke braoi, mar goed, ge moet nie te naaw kèèke.

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal [Udenhouts], 1978 - braoj - nogal dik achterste

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - wè hè dè mins toch n dikke braoj!

   - WBD III.1.1. - achterwerk brade, braai, praai (centraal Tilburg)

   - Lex Reelick; Bosch woordenboek, 1993 & 2002 - braoi - achterwerk, billen
   ► Ed Schilders op CuBra over braoj en andere namen voor het achterwerk

2. 2. prak, restje eten

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - broai - opstovertje, overschotje middageten
   ► braojke

gebraden appel

1. werkwoord

   braoje - braojde gebraoje 1. br aden

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003, opghetekend in Tilburg 1935 - daor waor den herring braoit - daar waar het iemand bevalt.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Nieuwsblad van het Zuiden, 1981-03-06 [Over een man die zelf kookt] Ik pruts en ik braoi zelf...

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Ons Moeder, 2007 - èn et vlees stond hil zachjes te braoje...

2. 2. iets verkeerd(s) doen, verprutsen

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - dernèffe braoje - iets verkeerd doen

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun in den trein; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-09-16 - ...al heet ie er soms al ns leelijk neffen gebraoie

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 1; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-10-01 - ...want hij braoit er dikkels lillek neffe...

   - Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Et naojmesjien, 2007 - Ik ha dè ding nie afgespèld,/ kwaar zoo mar wè gòn naoje./ Et bleek toen ik et ophing,/ dekker niks van ha gebraoje.

   - Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Fans van Oranje, 2011 - Toen Marco vier jaor trug et oranje-team ging treene,/ toen heurde ènkelt lòf èn optiemisme om oe heene./ Want Advocaat die hatter zôogezeej nik van gebraoje./ Die kon as koots gin goed mir doen, jao twas enen hêele kaoje.

3. 2.1. in bijzonderheid bij het kaartspel

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 - Af en toe wiert er éne kaod, omdè zenne maot der neffen braoide of omdettie meej de liste slag der nog in misèèrde.

4. 3. praten (babbelen)

   - Voorbeeld systeemkaart Wil Sterenborg - òn mekaar braoje - verbinden (in kletspraat)

5. 4. het slachtoffer zijn

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1939-02-25 - 1939-04-18 - ...nee dan bende al verloofd en gebraojen veur heel oew verder leven.

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun en de dames; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-20 - ...ze moete respect veur oe hebbe! Hoofd van het huisgezin! En wie dè nie klaor krijgt, die is veur eens en veurgoed gebraoie!

6. 5. presteren

   - Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009 - Èlk jaor gaok waogeslouwe [naar de wagens van de carnavalsoptocht kijken] omdèk zo nuuwschiereg zèè wèsse der dees jaor wir van braoje.

prutser, knoeier

klein stuk braadvlees of gebraden vlees; het opgewarmde restje van het vlees, prakje

braadpan; pan met dikke wand, geschikt om er vlees in te braden.

braak

braken, overgeven braoke - bròkte - gebròkt ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij bròkt

brasem

knoeien, morsen

druk praten

toponiem Bredaseweg

breed

breedhouder

breed, breedte Heerkens gebruikt breej/breed onzijdig in de eerste twee uitdrukkingen in combinatie met t lang en mannelijk in het laatste citaat als breeje/breedte

breken breeke - braak - gebrooke vocaalkrimping in tegenwoordige tijd; gij/hij brikt oude verleden tijd brôok

aardewerk, in het bijzonder serviesgoed

aardewerk, in het bijzonder serviesgoed

Breehees; buurtschap ten zuiden van Goirle grenzend aan landgoed Gorp en Roovert

1. spelbreker, in de war brengen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 33, Nieuwsblad van het Zuiden 1965-04-03 - Iemand die er altijd "het brekspel" inbrengt, treedt steeds als spelbreker op. Merkwaardig is hier de omkering van spelbreker naar "bre(e)kspel".

   - Informant Toine Raaijmakers - alles in brakspul brenge - alles in de war sturen

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-06-19 - [Moeder straft kind...] As de mieter naor boven... want gij brengt er het brekspul in...

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003 - èrges en breekspul inbrenge - spelbreker zijn

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - brekspul - breekspul; toen hadde t brèkspul on de gang

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 brèkspeul - breekspeul, brekespel; hij maoket brekspuil - hij is de spelbreker; voor de vorm vergelijk WNT lemma brekespel

   - WNT - brekespel, voorheen, en in Zuid-Nederland nog thans, breekspel - iemand die het spel, de vreugde, het genoegen van een gezelschap door twist, misplaatsten ernst enzovoorts stoort.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - brekespel blékspélder - iemand die het spel in de war helpt; iemand waarop geen staat te maken is

2. Afbeelding uit het 'Tilburgs Leesplèngske' dat in 1997 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven. De illustraties zijn gemaakt door Jan van de Wiel.

1. spelbreker, in de war brengen

   - Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek 33, Nieuwsblad van het Zuiden 1965-04-03 - Iemand die er altijd "het brekspel" inbrengt, treedt steeds als spelbreker op. Merkwaardig is hier de omkering van spelbreker naar "bre(e)kspel".

   - Informant Toine Raaijmakers - alles in brakspul brenge - alles in de war sturen

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-06-19 - [Moeder straft kind...] As de mieter naor boven... want gij brengt er het brekspul in...

   - Hein Mandos; Brabantse spreekwoorden, 2003 - èrges en breekspul inbrenge - spelbreker zijn

   - C.J. Verhoeven; Haorese woorde, spreuke en gezegdes, 2007 - brekspul - breekspul; toen hadde t brèkspul on de gang

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 brèkspeul - breekspeul, brekespel; hij maoket brekspuil - hij is de spelbreker; voor de vorm vergelijk WNT lemma brekespel

   - WNT - brekespel, voorheen, en in Zuid-Nederland nog thans, breekspel - iemand die het spel, de vreugde, het genoegen van een gezelschap door twist, misplaatsten ernst enzovoorts stoort.

   - Leo Goemans; Leuvens taaleigen, 1936 - brekespel blékspélder - iemand die het spel in de war helpt; iemand waarop geen staat te maken is

2. Afbeelding uit het 'Tilburgs Leesplèngske' dat in 1997 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven. De illustraties zijn gemaakt door Jan van de Wiel.

huilen, schreien

haantje-de-voorste; druktemaker

1. zelfstandig naamwoord

   braambes, Rubicus fruticosus

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-20 - Wij plukken brembezemen en knoesels en spreken van eenen houteren haomer, die in eenen euregel klopt, daarmede bedoelend braambessen, kruisdorens, een houten hamer en een orgel

   - Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Ok wilde framboze en brembeezeme.

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, 2006 - Onze vadder viet in de augustusmaond wel ens enne dag vrij. Hij ging dan meej ons brembezems plukken.

   - Cees Robben; Prent van de Week; Roomsch Leven, 1964-11-20 - opschrift in deze prent:

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meervoud: brèmbisseme, brèmbeezie

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meervoud: brèmbisseme, brèmbeezie

   - WBD III.4.3 brèmstrèùk - braamstruik (Rubus fruticosus) ook genoemd: brèmbeezem of brèmbeezeme of doorns

2. Rubus fruticosus

   - WBD III.4.3 - brèmstrèùk - braamstruik (rubus fruticosus) ook genoemd brèmbeezem of brèmbeezeme of doorns

3. Sylvia curruca - William Wright

   - WBD III.4.3:150 - brèmbeezem of brèm - braambes

   - WBD III.2.3:222 braambeziënvlaai - bramenvlaai

   - A.P. de Bont; Dialect van Kempenland, 1958 - brembeizem, brembezem, brembezem, brembezing braambes

   - J. Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect, 1899 brèèmbees, brembees - braambezie; ook brömbeejzem

   - Jan Naaijkens; Dès Biks, 1992 - brèmbeezie, brèmbeejzie - braambes

1. zelfstandig naamwoord

   braamsluiper

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 brèmkwèèk - braamsluiper (Sylvia curruca)

2. Sylvia borin - William Wright

barmsijsje, grasmus, tuinfluiter

brengen brènge - bròcht - gebròcht

bretel

1. zelfstandig naamwoord

   1. bruid, vrouw die in het huwelijk treedt

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 "'t Is nog ver van lachen", zei de bruid, en ze schreuwde.

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - 'k Zal oe ok is dienen, zo gaauw as ge de bruid zait. [Doe het opgedragen werk zelf maar.]

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - De's 'n aander bruid. [Dat is andere koek]

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - Wè vur n klêd haad de bruid oan? (ui als in Frans Meuse)

2. 2. mest van mensen, drek Afleiding van het Middelnederlandse brui

   - WNT, lemma Bruid II - 2. Vloeibare beer, menschendrek, Stercora liquida (Kiliaen 1599). In Holland gedurende de 17de eeuw veelal verbonden met vuil in de uitdr.: de vuile bruid uitdragen enz., den beerput ruimen. Vooral in woordspeling met Bruid [als onder 1.] Een woord dat reeds in de middeleeuwen, in Brabant, voorkomt en dat zeker wel verwant is met Brui...

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-29 - Als de beerput vol is, komt de boer ruimen en nimt dan de bruid mee.

bruin, bruiner, bruinst

de bruine; het (bruine) paard als metafoor voor de portemonnee

bruinwerker

breedst

breedte

brief

brillantine product om het haar te verstevigen en te doen glanzen. In vloeibare vorm (haarwater) en als smeersel (pommade). Van het Franse werkwoord briller; schitteren, glanzen, en in 1867 daar geïntroduceerd als merknaam Brillantine.

schriele man etymologie onbekend

briket; geperste vaste koolbrandstof

hinneken afgeleid van het verouderde brinsen; vergelijk briesen briense - brienste - gebrienst

slagboom; uit Frans barrière dat vaak Nedelands barrier werd uitgesproken en vervolgens is verkort.

briesen

briefkaart

postzegel; letterlijk brievenkopje

brievenzakje, enveloppe

persoonsvorm van breeke breekt 2e + 3e persoon enkelvoud; tegenwoordige tijd van breeke, met vocaalkrimping

bril

samenstelling uit bril + jood brildrager

product om het haar te verstevigen en te doen glanzen In vloeibare vorm (haarwater) en als smeersel (pommade). Van het Franse werkwoord briller; schitteren, glanzen, en in 1867 daar geïntroduceerd als merknaam Brillantine.

prakken, eten met een vork fijnmaken en dooreenmengen britse - britste gebritst; kinderspelletje

borrelen

samenstelling van brobbel (luchtbel) en schijt diarree

bracht, gebracht

bracht, gebracht

broddelen, slecht werk afleveren

slecht uitgevoerd werk

1. zelfstandig naamwoord

   1. bruid, vrouw die in het huwelijk treedt

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 "'t Is nog ver van lachen", zei de bruid, en ze schreuwde.

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - 'k Zal oe ok is dienen, zo gaauw as ge de bruid zait. [Doe het opgedragen werk zelf maar.]

   - Nicolaas Daamen; Handschrift Tilburgs Dialect, 1916 - De's 'n aander bruid. [Dat is andere koek]

   - Dialectenquête Kernkamp, 1879 - Wè vur n klêd haad de bruid oan? (ui als in Frans Meuse)

2. 2. mest van mensen, drek Afleiding van het Middelnederlandse brui

   - WNT, lemma Bruid II - 2. Vloeibare beer, menschendrek, Stercora liquida (Kiliaen 1599). In Holland gedurende de 17de eeuw veelal verbonden met vuil in de uitdr.: de vuile bruid uitdragen enz., den beerput ruimen. Vooral in woordspeling met Bruid [als onder 1.] Een woord dat reeds in de middeleeuwen, in Brabant, voorkomt en dat zeker wel verwant is met Brui...

   - A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1929-04-29 - Als de beerput vol is, komt de boer ruimen en nimt dan de bruid mee.
3. zelfstandig naamwoord

   bruidje

   - WBD - III.3.3:265 brödje; persèssiebrödje - bruidje in de processie

broodkant Letterlijk: zijkant van het brood, met name de zachte kant (zonder korst) van aaneengebakken broden; ook: brood Figuurlijk: het leven

bruidspaar

1. werkwoord

   borrelen, opborrelen

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Stilleeve, 1938 - Soms, ineens, begient de knaorrie,

2. rilt n trillerig melodieke; puur en klaor gerol, gebroebel

   - Piet Heerkens; Dn örgel; Moedertaol, 1938 - Melodieë moete vloeie/ moeten as fonteine sproeie/ moeten broebelen as n bron/ lekker leuteren in de zon.

   - Piet Heerkens; De Kinkenduut; Naachtegaol, 1941 - Heur m toontjes brabbele, broebele...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Bad Baozel, feuilleton in 8 afleveringen; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1938-12-31 - 1939-02-18 - ...te kijken of ze et waoter ergeraand zaage broebele...

   - Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); t Spook; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1940-01-03) - ...en toen ik vlakbij kwaam, begos er daor ineens iets te broebele en ik heurde iets spolderen in t waoter.
   ► bròbbele

pannekoek; flinke drol

broeden broeje - broejde gebroejd; korte oe

broek

(Vlaamse) gaai

Broekhoven (wijk in Tilburg-Zuid); genoemd naar de hoven in het broek

ekster

kikker

broekpoepertje; kind dat nog niet zindelijk is

broekspèèp

broekriem

rommel, gewoel, wanorde; kinderschare (denigrerende betekenis) uit het Frans brouille

krioelen

narigheid

narigheid

schuim (bijvoorbeeld op de mond van een paard); schuimbeestje

schuimen

broodje

klein stuk braadvlees of gebraden vlees; het opgewarmde restje van het vlees, prakje

brokkelen

beschuitenpap

brokje, stukje, snoepje

1. zelfstandig naamwoord
   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 Bròkwaaj - Brockway (naam van de eerste Tilburgse stadsbusdienst)

   - Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Èn wè was de irste bus, de Bròkwaaj?

2. Nieuwe Tilburgsche Courant - ca. 1930

bruiloft

1. zelfstandig naamwoord
   - Hein Mandos; kladscriptie Nijmegen, 1932-33 - braam

   - WBD III.4.3:l50 - braambezie, braambezem - braambes
2. zelfstandig naamwoord

   braampje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 bròmke - braampje

petroleum (uit bronolie)

bruin, bruiner, bruinst

petroleum (uit bronolie)

verkoper van petroleum

1. zelfstandig naamwoord

   kan voor petroleum bronollielaamp zelfstandig naamwoord petroleumlamp

   - WBD III.2.1:274 - bronollielaamp - petroleumlamp
2. zelfstandig naamwoord

   bronolliemesjientje petroleumstelletje

   - WBD III.2.1.236 - bronoliemachine, bronoliemachientje, machientje, bronoliestelletje
3. zelfstandig naamwoord

   Bronsgist

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel (1996) - Bronsgeest, kruidenierszaak op 't Heike

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - Bronsgeest, kruidenierszaak op t Heike

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - ge mót ze wè toegeeve, zeej Brónsgist - geef ze maar gelijk

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hij is zout haole bij Bronsgist - gezegd als men niet wist waar iemand heen was

   - Frans Verbunt; Tilburgs vur tonpraoters, zeuvende perbeersel, 1996 - hij leest den bèùl van Bronsgist - hij kan het weten (maar die builen waren onbedrukt)
   ► 9

   ► 9 c itaten over Bronsgist

bruin, bruiner, bruinst

bureau, bureautje

brood, tarwebrood van (volkoren) tarwemeel, al dan niet gemengd met gebroken tarwe en tarwevlokken, en waarin zemelen met het blote oog waarneembaar zijn. (Koninklijk besluit 4 juni 1998)

broodkant Letterlijk: zijkant van het brood, met name de zachte kant (zonder korst) van aaneengebakken broden; ook: brood Figuurlijk: het leven

voorraadkast

1. zelfstandig naamwoord

   broodkruimel

   - Pierre van Beek; Onze folklore, aflevering 4; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1959-03-19 - De broodkruimels steken hem. - Hij doet zeer dartel, wordt overmoedig en let niet voldoende op de kleintjes.

2. Afbeelding uit het 'Nuuw Tilburgs Leesplèngske' dat in 2020 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en Bibliotheek Midden-Brabant en Erfgoed Tilburg. De illustraties werden verzorgd door Ruben de Bruijn.

broodpater

broodpijp fantasiewoord

broodzak

broden