1. bijwoord

   immers

   - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006 - Et mocht iemers niks kosten.
   ► ommers
2. naam

   iemes iemand

   - Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad (1984) - 'Was er daor iemes die men riep?'

   - J.M. Van der Donck, Mooi Truike, in Joh. A. Leopold en L. Leopold, Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882 - Ze waar hiermee bekaant klaor, toen ze op ins in de verte iemes heurde ankomme. [Daar geannoteerd met: iemand.]

   - Kees en Bart (krantenrubriek ca. 1930): iemes (passim)

   - Kubke Kladder - Van zisdaogen-wedstrijden hee Jantje [Pijnenburg] netuurlijk nog nie veul keis gegeten, hoewel ge iemes die aachter den zisdaogen-koning twiddes wordt, toch niemer meugt wegbesemen. (1929!) - Naarus; Giestre of irgiestre kreek in schrève van "iemes" daor bij ulie uit de buurt [Tilburg], die pretest aonteekende tegen dè lekken van de borde; dè was "onhiegieëenisch" schreef ie, en himmel tegen den eetiket.

   - Ge kunt zoo iemus in de bruidsdaoge toch nie alleen laote. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 4 mei 1945) - Stadsnieuws: Hèdde gij iemes gezien? Nèè, niemes! (281009)

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - in iemes zen hart begraove liggen as en boerekont in en turkslèère broek (Daamen, Handschrift 1916:) - in iemands hart gesloten zijn

   - Dialectenquête 1887 Willems - iemes: Ge zot iemes bang maoke.

   - De kraant zuukt iemes die et schonste Tilbörgs pròt, èn ik dòcht bij men èege: dè gaok tòch es perbeere, diejen iemes te wòrre. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

   - WNT IEMAND - iemend, ieman, iemen

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (1978): IEMES, ouderwetse vorm voor! iemand.

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - imes, voornaamwoord, 'iemes' - iemand

   - Jan Naaijkens, Biks: iemes voornaamwoord - iemand
3. zelfstandig naamwoord

   Afbeelding uit het 'Tilburgs Leesplèngske' dat in 1997 door de Stichting Tilburgse Taol werd samengesteld en uitgegeven. De illustraties zijn gemaakt door Jan van de Wiel. iepert, uupert bed waarschijnlijk van 'òpper', opgestapeld hooi

   - WTT 2012 - de ontwikkeling kan dan zijn: òpper > upper > uuper > ieper

   - Sterenborg: Verwantschap van iepert met uupert is twijfelachtig.

4. Verwijzend naar bed, slaappplaats

   - Cees Robben tenaacht leuterde wir in oewen iepert... (19731005) - Cees Robben Zôdde naa wille dek uit munne ieper kwaam... (19680202)

   - Piet van Beers Griepepidemie: Wè zèède toch ònt sjouwe buurman,/ isser iets meej jullie Miep.?/ Jao, die leej sins giesteremèèrge/ in derren iepert meej "de griep". (Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Piet van Beers Zêever: tot derre wekker smèèrge's bromt:/ Tèèd dègge öt oewen iepert komt. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

   - Stadsnieuws: Sondags komtie nie vur èlleven öt zenen iepert; tis tòch schaand war! (310310)

   - Henriëtte Vunderink; 'Kaawe jatte', uit: Tis de moejte wèrd, 2011 - Komt öt oewen iepert, jè komt er mar èùt.

   - Enquête over Je favoriete Tilburgse woord op Facebookpagina Je bent een echte Tilburger als... maart 2013 -

5. Verwijzend naar nijpen, knijpen

   - Frans Verbunt, Tilburgs voor Tonpraoters, 7de perbeersel, 1996 - in zenen iepert zitte - in de knel; 'm knijpen

6. Ontkoppeling WTT 2012 - Sterenborgs suggestie (boven) is dus dat er oorspronkelijk een verschil is geweest tussen 'iepert' en 'uuper'. 'Ieper' zou dan betrekking hebben op 'knijpen, nijpen, kniepen, niepen, terwijl 'uuper' op een slaapplaats betrekking heeft. ierf persoonsvorm erfde verleden tijd van èèreve

   ► uuper

1. zelfstandig naamwoord

   iets

   - Jan Naaijkens, Dè's Biks - 'iet' - iets

2. iet òf wèt bijwoordelijk uitdrukking iets of wat, bij benadering - Cees Robben Negen kilo iet of wet... (19560714) - Cees Robben Ik haauw van pèèrs... Mar hedde nie iets iet-of-wet persiger..? (19640821)

Italiaan

1. bijwoord

   ergens - met uiteenlopende bijvormen ieveraans ... ieveraans in de haai geboren... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 31-12-1938 18-2-1939) ...want de vadder van den aawe Vinken waar ieveraans uit et Noorden vandaon gekomen... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afl. in Nieuwe Tilburgsche Courant 13-4-1940 24-8-1940)

   - Cees Robben Hij zaag unne boer... verjaogd en op zuuk/ Naor laand ieveraans... (19551119)

   - Cees Robben t Was ieveraans in t Meule-end... (19560609)

   - Cees Robben ...ieveraans verloren geleej (19850726)

   - Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - As get nergenââns veint, motte ieveraans kèkke (23-10-1963)

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'hè de ieveraans mèn kèmke zien ligge?'

   - Stadsnieuws: Hèdde gij sewèèle ieveraans menen bril gezien? Nèè nieveraans.' (211203)
   

2. ieverand ...ieverand in 'nen sloot langs de weg... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de Nieuwe Tilburgsche Courant 12-8-1939 26-8-1939) ieverans

   - As ie ieverans op 'n station komt... (Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens svd; Oome Teun naor zee; Nieuwe Tilburgsche Courant 18-11-1939) Vlee jaor hekkut nog meemokt dettur ieverans inne weg gemokt wier... (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

   - Leuwerik, boven 't jonge koren/ heur ik oe bellekes ieverans rinkele (Piet Heerkens; uit De knaorrie, Leeuwerik, 1949)

3. ieverus

   - Daamen, Handschrift 1916: "ieverus - hij mos irst nog ieverus zain (ergens)"

4. ievraand

   - A.J.A.C. van Delft - "Ievraand" wil zeggen: ergens. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 111; 27 april 1929)
5. bijwoord

   ievrans - Kees en Bart (krantenrubriek ca. 1930): 'waor ievrans?' Algemene bronnen

   - WBD III.4.4:198 'ieverans', 'ieverens', 'ieverantergens' = ergens

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - IEVERHANDS voor 'te eeniger plaatse', 'ergens'. Van iever of iewer en hands, zoo veel als aan deze of gene zijde.

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: IEVERANS bijwoord -ergens, Fr. quelque-part; bij Sch. en Hfft. ook 'ieverhands' ook 'ievers' en in 't N. der Kemp. 'ergerans'. 'Ieverans niet' - nergens.
6. naam

   ik, ikke ik uitdrukking - êenen ik èn êene gij - grove steek bij het naaien van twee stukken tegen elkaar, zonder overlapping

   - Frans Verbunt, Tilburgs voor Tonpraoters, 7de perbeersel, 1996 - ikke, ikke, ikke èn de rest kan stikke

   - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (1978): IK, indien achter de persoonsvorm zonder klemtoon ('k), dan vaak daarmee verbonden: zak (zal ik), gòk (ga ik), stòk (sta ik), hak (had ik), zok (zou ik), wok (wou ik).

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: IK daarnaast 'ikke(n.)'. Encl.: ek, ekik, ekikke.

1. zelfstandig naamwoord

   illestiek, illestiekske elastiek, elastiekje ook aangetroffen: èllestiek

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - elastiekje

   - Naarus, website CuBra, circa 2003 - As ge daor op dè zulderke komt ziede vliegtuigmodelle en teekeninge en plaote, t is net in museum. Zweefvliegtuige hangen mee touwkes aon t zolder, dr zèn ok motervliegtuige bij mee innen houteren schroef en illestieke moters. - Elie van Schilt, wensite cuBra, circa 2003 - Er waren toen ok nog meesen mee un kofferke op hunne rug, die verkochten knupkes, gaoren, illestiek en nog veul meer dingen, ut waren mist woonwaogen-meesen, die zo hun kosje scharrelden.

   - Lodewijk van den Bredevoort - Tegen enne bol schuppen, enne prop papier, meej ellestiekskes verend gemokt. Die ellestiekskes kregen we deur enne fietsbaand aon ripkes te knippen en die dan om dieje prop papier te spannen. Asset un bietje meej zaat koste der wel un ketier tegen aon schuppen, veur de ellestiekskes der allemol wir af waren gesprongen. (pseudoniem van Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)
2. zelfstandig naamwoord

   illetriek, eelèktriek elektriciteit

   - Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926 - Op straot daor hangen groote bollen,/ De noemen ze naa elektriek

   - Piet van Beers:

3. Ik hèb tòt naa toe nôot geweete degge van unne stêen kond eete. In zonne stêen zit michaniek èn dè wèrkt òp illetriek.

   - Cees Robben Aalleej... Zet den illetriek aaf.. (19690228)

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Dè was ammel gas, toen was er gin illèktriek!

1. naam

   electrisch

   - KAREL. Aha, ik gleuf dekkoe begrèp: ge stokt stiekum n illetriesch straolkacheltje. Dè meude nie menneke, dè witte toch. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 26 januari 1945)
2. zelfstandig naamwoord

   illetriezjèèn

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - elektricien
3. zelfstandig naamwoord

   ilt eelt

   - Cees Robben Ak mar wè in mn haanden krèèg... En ast mar gin ilt is... (19760220)

   - Lechim - mar ik weet de dieje groffen breeje/ gin ilt mir op zen haande heej. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Kèrmes haauwe)

   - Lechim - Zèn haande zèn êenen bonk ilt... (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: As vadder belond)

   - WBD III.1.2:350 'eelt' = eelt; ook 'weer' of 'zweel'

4. 2. bijvoeglijk naamwoord (met voor- en achtervoegsel)

   - Zen iltige haande strilden de blaoier (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Onzen oopaa)

   - Hij wreef oover der schouwerblaoi/ meej zen verilte haand (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Blôot slao dôod...)
5. zelfstandig naamwoord

   immansiepaosie emancipatie

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 75 05 29 - We lève in 't jaor van de vrouw / Dè hiet immansiepaosie.
6. bijwoord

   immel, eemel, êemel eenmaal

   - Cees Robben 'k Zie 'm na-mar immel nooi-war... (19680119) - Cees Robben Hij is naa immel wè jengelèèchtig... (19680628) - Cees Robben [Werkster tegen ongeduldige vrouw:] Ik kan na immel nie luien en meepesaant den tooren nog vasthaauwe ôôk... (19821015)

   - Interview Hermans - 1978 - ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge èn mènne kastelein, assie oe kènde dan pofte ie wèl mar as ons moeder öt bèd komt èn ge had daor nòg wè staon, dan krêegde nòg ruuzie dè moet in bèd wir goed gemòkt wòrre hahahahaha hahaha zôo ist immel! (transcriptie Hans Hessels, 2013)

eenmaal

1. bijwoord

   eenmaal

   
2. zelfstandig naamwoord

   impertaansie importantie, belang

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 73 01 18 - Mar wè d'n börger gère hee / Is van gin impertaansie / De hòògeschool krègt zunne zin / D'n börger de kwietaansie.
3. bijwoord

   impesaant

   - van Frans 'en passant'
   ► zie meepesaant

1. voorzetsel

   in plaats van

   - Spa rôod Spa blauw of Spa gèèl te drinke, implots van wèèn of Sjèrrie. (Nel Timmermans; Onze klèpclub; CuBra; 200?)

   - SJAREL. Wel, inplots dè de auto's stil hielen en er Engelschen uit spronge, sprong innen plisieagent op hullie toe. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 9 februari 1945)
2. zelfstandig naamwoord

   impòrt import, dat wil zeggen: inwoners van een dorpsgemeenschap die daar niet geboren zijn inbaokere werkwoord, zwak

   - WBD III.1.3:8 'inbakeren' = zich warm aankleden
3. werkwoord

   inboere financieel achteruitgaan, interen, inboeten

   - inboere - boerde in - ingeboerd
4. werkwoord

   lange oe ind zelfstandig naamwoord eend verkleinwoord intje

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - meervoud: 'inte', enkelvoud 'int'

   - Elie van Schilt - unne schóóne vijver mee indjes... (uit: Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, ca. 2000)

   - Elie van Schilt - Op weg naor de bossen en ok in de bossen zelf hadde hier en daor un slótje en un venneke, daor gingen we in ut vurjaor dikkopkes vangen, inde-aaieren zuuken of jong indjes. (Uit: Tilburg waor zen oe bossen; CuBra ca. 2000)

   - WBD eend, ook genoemd 'êend'

   - WBD ind, eend, poel poel poel - roepwoorden voor de eend, ook 'èndvoogel'

   - WBD ènd, woerd, wuunder (korte uu) - mannelijke eend

   - WBD ind, indje - vleinamen voor een eend

   - WBD eendje - roepwoord voor een jonge eend

   - WBD indje, klijn eendje - vleinamen voor een jonge eend

   - WBD III.4.1:204 'eend' resp. 'wilde eend' - wilde eend (Anas platyrhynohos)

   - WBD III.4.1:207 'eend' - krakeend (Anas strepera)
5. naam

   inder

   - Kees en Bart (krantenrubriek ca. 1930): 'nen eenderen toeschort'

   - Ok agge strak de pèèp ötgaot/ hèdde van staand gin hinder/ want bij St. Pieter òn de poort/ zèn we allemòl wir inder. (Lechim; pseudoniem van Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Gin verschil)

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - daor heej vruuger ok ene kiejòsk gestaon die muziek gaaf. Körvel presies inder!

1. bijwoord

   hetzelfde; eender; van dezelfde hand

   - H.A. Sterneberg s.j., Een Busselke Braobaansch, uit: Oh! Klotterende klompen (1932) - 't is al inderhaand...

2. indoen

   - WBD (van koeien) naar de stal brengen na de zomer; ook genoemd 'binnedoen', 'inhaole', 'ópstalle' of 'binnegaon'

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - indu.un, onregelm.ww.tr. 'indoen' 1) onderdoen, zaaizaad door eggen in de grond brengen; 2) inhalen, van de weide naar de stal brengen.
3. werkwoord

   indraaje indraaien

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - der zene strèùf indraaje (vB Tilburgse Taalplastiek 1972) - een goede plaats veroveren; soms in het bijzonder m.b.t. een vrijer
4. werkwoord

   induffele

   - WBD III.1.3:7 'induffelen' = zich warm aankleden; ook: 'inpakken' en 'aanduffelen'

samenstelling van eend en vogel

ineens

1. zelfstandig naamwoord

   infanterie

   - Interview Jolen - 1978 - Ik zèè in dienst ooveral gewist, hil Neederland deur, jè. Gewoon infentrie òn de grènzedaor wast mist veur, hè, òn de grènze. (transcriptie Hans Hessels, 2013)
2. zelfstandig naamwoord

   infermaosie informatie

   - Kees en Bart (krantenrubriek ca. 1930): infermaosie
3. naam

   ingespanne

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - ik zèè er nie op ingespanne - ik ben er niet op ingesteld

   - Cursus in Tilburgs een krantenrubriek circa 1940 - "k Zèr nie op ingespanne'

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - AANGESPANNEN: 'Goed aangespannen of ingespannen zijn' beteekent hier niet slechts van goede paarden, wagen en tuig, maar in 't algemeen, wel van allerhande gereedschap voorzien zijn.
4. werkwoord

   ingiete ingiete - g ô ot in - ingegoote

   - Informant Ad Vinken; inschenken

   - Informant Ad Vinken; Zak nòg es en tas kòffie ingiete?
5. zelfstandig naamwoord

   ingoojs ingooi, de inworp bij het voetbal, 'et is ingoojs'

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Ingoojs Inworp
6. zelfstandig naamwoord

   ingp ò t inktpot

   - D irk Boutkan (1996) - uit cluster ngtp wordt de t verzwegen
7. werkwoord

   inhaawe inhouden; (zich) bedwingen inhaawe - hiel(d) in - ingehaawe

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'Omdè-k hil de tèèt munne laag ha motte inhaawe'

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INHOUDEN - te beteekenen hebben
8. naam

   inhamp

   - WBD III.4.4:186 'inhamp' = inham
9. werkwoord

   inhange

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - erom houden, boven het hoofd hangen

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'Dè za-d-ur inhange òf ie ut hòlt' - Het zal erom houden of hij 't haalt.

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - 'Dè za-d-ur inhange vur-um' - Daar staat hem wat te wachten.
10. werkwoord

    inhaole inhalen inhaole - hòlde in - ingehòld ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping

    - WBD (van koeien) naar de stal brengen na de zomer, ook genoemd 'ópstalle'

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - oew schaoj inhaole - je schade (achterstand) inhalen

    - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - inhalen, thuishalen, onder (zijn) dak brengen, bergen, binnenhalen

    - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INHALEN - inhuldigen, plechtig ontvangen; Fr. inaugurer; bij landbouwers: Den oogst naar de schuur voeren.

    - Jan Naaijkens, Biks: inhaole werkwoord - inhalen
11. werkwoord

    inhèbbe inhèbbe - had in - ingehad gewoonlijk onpersoonlijk

    - WBD III.2.3:258 'een stuk inhebben' = dronken zijn

    - WBD III.2.3:259 'een brom inhebben' = dronken zijn

    - C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal (1978): INHEBBEN, meestal onpers. gebruikt: dè hee wè in - daar zit zoveel aan vast, dat het lang duurt voordat het ervan komt.

    - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - inhebben 1) in zich hebben, bevatten; 2) binnen hebben, binnen de schuur gehaald hebben.

    - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INHEBBEN - INHEMMEN - vorderen, eischen

Een gevleugelde uitspraak, ooit opgetekend uit de mond van Lambert de Beer, de oudste broer van mijn opa (hij overleed begin jaren dertig). Terwijl de familie sprak over een tante die altijd al ziekelijk was geweest maar steeds weer opkrabbelde, had de spreker over haar strijd met de sterfelijkheid een eigen opvatting, die niet strookte met die van de rest van het gezelschap. Hij zei: "Lèt mar op, die gao nògges meej jöllie knooke nootebosse." (Notenbossen = een stok in een notenboom gooien om de rijpe noten eruit te laten vallen). hout hakken, kegelen

voorkamer; WC

1. werkwoord

   inkalven

   - WBD II:1006 - inkalven; afkalven: het afzakken van het kettinggaren; ook wel afkalve, kalve of kalvere genoemd
2. werkwoord

   inkèùle inkuilen

   - WBD I:1441 aardappels poten met de schop in afzonderlijke kuiltjes: inkèùle
3. naam

   inkhoorentje eekhoorntje

   - Frans Verbunt, Tilburgs voor Tonpraoters, 7de perbeersel, 1996 - eekhoorntje

   - Stadsnieuws: 'Der zaat en inkhoorentje onder den bôom buukenotjes te zuuke'(141007)

   - WNT INKHOORN - gewestelijke bijvorm van eekhoorn
4. zelfstandig naamwoord

   inkhurntje eekhoorntje; zie ook 'inkhoorentje'

   - Dialectenquête 1876 - inkhurntje

   - Jan Naaijkens, Biks: inkhoorn zelfstandig naamwoord - eekhoorn
5. zelfstandig naamwoord

   inkoome inkomen hier figuurlijk gebruikt

   - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Grôot inkoome Gezegd als een vrouw wijdbeens op een stoel zit
   ► waaj kôoj
6. werkwoord

   inkôope inkopen 2. zelfstandig naamwoord meervoud inkopen

   - WBD III.2.2:2 'inkopen gedaan hebben' = zwanger zijn
7. werkwoord

   inkrèège inkrijgen

   - WBD (van een koe) er gin kalf kunnen inkrèège - niet drachtig willen worden

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - inkrijgen, drachtig doen worden.
8. werkwoord

   Pootstok om in te krukken - afbeelding uit: Kroniek van de Kempen inkrukke aardappels poten met de pootstok

   - WBD I:1441 inkrukke
9. werkwoord

   inlègge inleggen

   - WBD I:1440 aardappels inleggen met de hand: 'inlègge'
10. werkwoord

    met de schop: 'inkèùle', poten met de pootstok: 'inkrukke', poten in de voor: 'inspaoje' inmaantele inmantelen

    - WBD II:1052 - inmantelen, het plooiend vouwen van stukken weefsel die van het getouw genomen zijn; ook: optòffele
11. telwoord

    inne

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - ene (een zekere)
12. werkwoord

    inneeme innemen

    - Zegsman Hans Hessels; Uit het geheugen van Hans Hessels, 2022 - Daor kunde vergif op inneeme Dat gaat gegarandeerd gebeuren.

1. telwoord

   enige inpaase werkwoord, zwak

   - WBD III.1.2:26 'inpassen' = opschuiven; ook 'opschikken', 'ruimen'
   ► ènnegte
2. werkwoord

   inrèège inrèège - rêeg in - ingereege geen vocaalkrimping in tegenwoordige tijd

   - WBD II; 744 dichtbinden: het met touw dichtbinden van een veteropening, voordat men begint met overhalen
3. werkwoord

   inschaore geen vocaalkrimping

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - verzamelen, ophalen

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - INSCHAREN

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - INSCHAREN - het vee in de weijde brengen. Doch wordt doorgaans gebruikt van ene gemene weijde, die op zekeren bestemden tijd ingeschaard wordt.
4. werkwoord

   inschiete inschiete - schoot in - ingeschoote

   - WBD inschieten

   - WBD aantrekken: schiet gaa in mèn lèèrze - trek gauw mijn laarzen aan

   - WBD inschieten (het deegbrood in de oven plaatsen)

   - WBD inschiete (III:1O38) - inschieten (v.d. weefspoel /inslag); ook: schiete, inslaon, durslaon, slaon of gooje

   - WBD inschiete (II:104l) - inschieten: inweven van een kleur of patroon

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - bij buren een of meer mikken resp. broden laten bakken.

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INSCHIETEN, bij naaisters: 'Nen lap in een kleedingstuk inschieten' - er eenen lap innaaien om het te herstellen.
5. zelfstandig naamwoord

   inschòt

   - WBD II:713 inschot: de plaats waar men met de voet in de schoen schiet

1. telwoord

   enige inpaase werkwoord, zwak

   - WBD III.1.2:26 'inpassen' = opschuiven; ook 'opschikken', 'ruimen'
   ► ènnegte
2. werkwoord

   inrèège inrèège - rêeg in - ingereege geen vocaalkrimping in tegenwoordige tijd

   - WBD II; 744 dichtbinden: het met touw dichtbinden van een veteropening, voordat men begint met overhalen
3. werkwoord

   inschaore geen vocaalkrimping

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - verzamelen, ophalen

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - INSCHAREN

   - K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - INSCHAREN - het vee in de weijde brengen. Doch wordt doorgaans gebruikt van ene gemene weijde, die op zekeren bestemden tijd ingeschaard wordt.
4. werkwoord

   inschiete inschiete - schoot in - ingeschoote

   - WBD inschieten

   - WBD aantrekken: schiet gaa in mèn lèèrze - trek gauw mijn laarzen aan

   - WBD inschieten (het deegbrood in de oven plaatsen)

   - WBD inschiete (III:1O38) - inschieten (v.d. weefspoel /inslag); ook: schiete, inslaon, durslaon, slaon of gooje

   - WBD inschiete (II:104l) - inschieten: inweven van een kleur of patroon

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - bij buren een of meer mikken resp. broden laten bakken.

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INSCHIETEN, bij naaisters: 'Nen lap in een kleedingstuk inschieten' - er eenen lap innaaien om het te herstellen.
5. zelfstandig naamwoord

   inschòt

   - WBD II:713 inschot: de plaats waar men met de voet in de schoen schiet

1. zelfstandig naamwoord

   de draden die bij het weven in de breedte lopen; in tegenstelling tot de kettingdraden, die in de lengte lopen.

   - Interview Hermans - 1978 - mar as ge nòg van de veezel af irst et gaare moet spinne, war daarnaa nòg verwèrke tòt kètting èn inslag in de weeverij èn dan nòg es et stuk 54 meeter maoke.. (transcriptie Hans Hessels, 2013)
2. zelfstandig naamwoord

   inslagkeejper inslagkeper

   - WBD II.4. p. 868 Een keper waarvan het oppervlak (de 'bovenkant van het weefsel') hoofdzakelijk door inslagdraden wordt gevormd - inslagkeper: het type inslachkeejper, K 183 (= Tilburg) .
3. zelfstandig naamwoord

   inslaachsatèèn inslaachsetèèn inslagsatijn

   - WBD II.4. Satijn waarvan het oppervlak (de 'bovenkant van het weefsel') hoofdzakelijk door inslagdraden wordt gevormd - inslagsatijn - inslaachsatéén, K 183 (= Tilburg); inslaachsetéén.
4. werkwoord

   inslaon inslaan inslaon - sloeg in - ingeslaon (hij slao in)

   - Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) - der et roejke ingeslaon hèbbe (vB Tilburgse Taalplastiek 1969) - de laatste adem uitgeblazen hebben (Weverstaal; zie onder roejke)

   - WBD II:1038 inslaon - inslaan: inschieten van de weefspoel; ook: durslaon, slaon, inschiete, schiete of gôoje

   - WBD III.4.4:88 'inslaander' = hevige donder; ook 'inslag'
5. werkwoord

   inspaoje met de spade inbrengen, inspitten

   - WBD I:1442 aardappels poten in een voor: inspaoje

   - Stadsnieuws: Dè waar de grotste lòl: iemes inspaoje in den Dèùn = Dat was de grootste gein: iemand ingraven in de Drunense Duinen (230108)
6. werkwoord

   insteeke insteken

   - WBD 'instêêke' (II:1166) - insteken (= vademen: een draad door het oog van een naald halen)
7. zelfstandig naamwoord

   int inkt

   - Cees Robben Hij greep naar int en naar pampier (19651224)

8. Detail uit Prent van de week van 29 juni 1957

   - J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - INT voor inkt of, gelijk anderen spellen, enkt. Sommigen leiden het woord af van het Poolsche inkaust...

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INK, INT, ENK - ent, griffel: eenige inten op 'nen boom steken.

   - Noord en Zuid, jrg. 25, 1902, p. 241 Int, inkt. De vorm int was ook in 't Mnl. naast inct in gebruik. Over de etymologie van dit woord zijn de geleerden het niet eens. - MNW lemma INCT - Mit ynt ende mit pennen ghescreven, Hs. Moll 5, 120 b., Holland, 1450-1470; Van papier ende int, Bel. v. L. 383.; Om int ende papier gegeven voir mijns heren clercken, Oorl. v. Albr. 162, 1390-1400.; Dat alle die bergen waren pappier, ende alle meer ynt, ende alle menschen die snelste scrijvers waren, die en conden niet beschryven dat grote loon, D. War. 4, 523.
9. bijwoord

   intèds intijds, tijdig, op tijd

   - Kees en Bart; krantenrubriek ca. 1930 - 'intijds'

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - ge moet et intèds laote weete - je moet het tijdig laten weten

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - toeter intègs - claxonneer op tijd

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - intets, bijw. 'intijds' - bijtijds

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch, 1899: INTIJDS (ij kort) bijwoord - bijtijds, tijdig

   - Jan Naaijkens, Biks: intèds bw - op tijd
10. werkwoord

    intèère interen

    - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - interen, inboeten, erop toegeven

    - Stadsnieuws: Ik hè gin geluk meej et kaorte, ik tèèr in op menen buut (120409)
11. naam

    interesaant belangwekkend, interessant in ouder Tilburgs vooral gierig De betekenis 'gierig' is afgeleid van het Franse intérêt, (eigen)belang

    - N. Daamen - handschrift 1916 - "interessaant - 't is nen intressaante vent (gierig, hebzuchtig)"

    - Kees en Bart (krantenrubriek ca. 1930): intersaant, intersaanter = interessant(er)

    - A.J.A.C. van Delft - "Een interessaant wijf" is een vrouw die zuinig is, op het gierige af. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 109; 13 april 1929) - A.J.A.C. van Delft - "Het is 'ne freete (trotsche, hoovaardige, fatterige) meensch, da kan d'm aanzien, mar zij is zó'n interessaant (gierig) wijf, da ze 'n dubbeltje deur zou bijten, al was 't dè ze van ouwerdom op d'r taandvleesch liep", sprak de een en de ander antwoordde gevat met de woordspeling: "Dè doen nou al d'r bessems (bezems) en vegers al." Dit is: Die trotsche man had dus een gierige vrouw en de bezems werden versleten tot op het hout. (Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 108; 6 april 1929) - A.J.A.C. van Delft - "Wè iesse toch interessant tot oppene cent", zegt de groenteman, die z'n knolraap verkocht heeft en bij het teruggeven een halfje tekort komt, waarvoor de zorgzame huismoeder nog gauw een appeltje van z'n kar grist, om toch zeker niets te kort te komen.(Nieuwe Tilburgsche Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

    - A.J.A.C. van Delft, uit: Toen Tilburg nog dorps was: Een heel typisch dialect; Nieuwe Tilburgsche Courant, 17 juli 1956) - En toen ie grotter wier, ies ie zo gierig geworre, zonne vrak, zo interessaant, zonne pin, zo gierig as de naacht.

    - Pierre van Beek Een goede eigenschap daarentegen is zuinigheid. Voor zuinig bezitten we ook 'n eigen woord en wel "interessaant". We hoorden het vooral gebruiken met betrekking tot een vrouw. Zo is een "interessaant wijf" een zuinige vrouw. (Tilburgse taalplastiek 7 Nieuwe Tilburgse Courant zaterdag 18 maart 1950)

    - Cees Robben Hij zeej dôôdgemoedereerd dek unne interessaante meens zèèè... (19591107) - Cees Robben t Was unne bekaampige meens.. vuil en interessaant.. (19691107) - Cees Robben Ik heb nog nôôt unne interessaantere meens gezien as die daor lôôpt... Gierig.. vuil.. van den haauwvaast.. eene van penning zistien... (19840127)

    - Informant Piet Mutsaers; - enen intersaante meens - iemand die steeds op eigen voordeel uit is.

    - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: INTRESSANT - eigenbelangzuchtig, inhalig, op zijnen interest uit, schraapzuchtig.

entree(geld)

1. werkwoord

   inwijden

   - Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - omdè de Noordhoekse kèrk nie ingeweeje was toen dieje tèèd
2. werkwoord

   inzêepe inzepen inzêepe - zipten in - ingezipt

   - Cees Robben Zakkoewis inzeepe... (19560128)
3. werkwoord

   inzètte inzetten

   - WBD inzètte - inzetten, inwerken, in bewerking nemen, c.q. be- of verwerken van huiden (II:596)

   - WBD inzètte (II:l036) - opsteken van pijpspoelen; ook: opdoen

4. ir onderscheidend voegwoord van tijd

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - eer, voordat
5. bijwoord

   irgiestere eergisteren

   - Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven), De Tilburgse Koerier, 70 04 23 - Zò zaat de Peer irgiestere / Aon èèn stuk deur te daoze
6. naam

   irlek eerlijk

   - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek (1998) - eerlijk

   - Dirk Boutkan (1996) - irlek (met vocaalkrimping)
7. bijwoord

   irst eerst

   - Cees Robben Mar k moetet irst nog zien... (19600219) - Cees Robben De goei gaon aaltij t irst... (19720519) - Cees Robben Zonder irst n kröske te maoke... (19720707) - Cees Robben De goei gaon aaltij t irst... (19740118) - Cees Robben Waor zal ie naa t irst aon begiene? (19840824)

   - Dialectenquête 1876 - hij is den irste

   - A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - doe irst dè raom is toe; de irste mis

   - A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - irste, geen 'urste' (blz.12)
8. telwoord

   irste eerste

   - Cees Robben Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek.... Mar t is kepot...../ dauwtrappen is vort van de baon....../ dè hee jandoome afgedaon! (19540508) [Deze prent werd gemaakt naar aanleiding van een dreigende hernieuwing (handhaving) van het oude verbod op katholiek getinte manifestaties op de openbare weg, meestal het processieverbodgenoemd.]

9. zelfstandig gebruik

   - Cees Robben t Irste wettie zeej... (19580726)

   - Interview Hermans - 1978 - Daor hadde vruuger dieje pèttemaoker van Appels èn hedde daor dè kefeej van Eerdewijk, daor gingde mistal en borreltje vatte. Mar witte wè dè is?... Den irste smòkt nie zo goed as de vierde! (transcriptie Hans Hessels, 2013)
10. telwoord

    irstes in de eerste plaats

    - Irstes Vrede op t programma. (Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

1. samentrekking
   - Audioregistratie 1978 - Êene persôonewaoge hing òn, aachter die lookoomootief èn dan en rij veejwaoges, en stuk òf tien, vèftien. Die zaate vol veej irtie in Den Bosch was, hor! Dikkels zat meejgereeje meej onze vadder, daor swoensdag Bossche Mèrt! (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)
2. bijwoord

   is eens, 'ns

   - Cees Robben Kèkkis of ie kèkt Pietje... En as ie kèkt... Nie kèèke... (19541224) - Cees Robben 'k Keek is in den doel... (19560714) - Cees Robben [vader tegen een kind] Alleej... Gift dn ôôme is n hendje... (19580510) - Cees Robben Dokter Jaanse kwaamp is kèèke... (19660429)

   - Dialectenquête 1876 - mok de gloaze is vol - vul de glazen

   - Dirk Boutkan (1996) - zuukt is nòr menen oed

   - A.P. de Bont, Dialekt van Kempenland (2), 1962 - is, respectievelijk es, bijwoord 'is' (zwakke vorm van) eens

   - Cornelissen & Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch 1899: EENS (uitspraak is) bijwoord wordt veel aangewend zonder bepaalde beteekenis en geeft aan de uitdrukking eenen zweem van verzachting = Ne keer
3. naam

   Isedoris de heilige Isidorus

   - Cees Robben brengt Sint Isidorus in beeld als geneesheilige die men aanroept bij klachten over de stoelgang; het verband is nog niet opgehelderd. De prent werd gemaakt naar aanleiding van een bijeenkomst van de Broederschap van Sint Isidorus in het Sint Elisabeth Ziekenhuis.

   - Cees Robben Heiligen Isedoris/ Wil mij arme kloris/ Lekker laten p...../ Nu we u aan gaan roepen... (19740104)

   - Cees Robben 4 januari 1974
4. samentrekking

   isser is er

   - Cees Robben Isser dè eene van t Gurke Tonia...? Nee hörre... d -Informant Toine Raaijmakers; wordt bij ons ginne Turk vermist... (19560303)

   - Cees Robben t Kiendje isser... God zij daank (19600422)

   - Cees Robben Mn vrouw isser wir bij, meneer dokter... (19790427)

5. isset samentrekking is het - Cees Robben Wè isset toch moeilijk (19811120)

issus vorm van zijn; alleen bij Robben opgetekend - Cees Robben Dr issus nog zat... [Er is nog genoeg] (19650827) mogelijk betreft het een bijzondere genitief, waarbij us staat voor van: er is daar nog genoeg van.

eet 2e+3e persoon tegenwoordige tijd van 'eete', met vocaalkrimping